ਤਾਜਾ ਖ਼ਬਰਾਂ


ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਵਾਅਦੇ 'ਤੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਕੇ ਨੀਤੀ ਆਯੋਗ ਦੇ ਉੱਪ ਮੁਖੀ ਫਸੇ
. . .  11 minutes ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 27 ਮਾਰਚ - ਕਾਂਗਰਸ ਵਲੋਂ ਐਲਾਨੀ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਆਮਦਨ ਗਾਰੰਟੀ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਚੋਣਾਵੀ ਵਾਅਦੇ 'ਤੇ ਨੀਤੀ ਆਯੋਗ ਦੇ ਉੱਪ ਮੁਖੀ ਰਾਜੀਵ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਟਵੀਟਰ 'ਤੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ। ਜਿਸ ਦਾ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵਲੋਂ ਨੋਟਿਸ ਲਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਵਾਬ ਤਲਬ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨੀਤੀ ਆਯੋਗ ਦੇ ਉੱਪ ਮੁਖੀ...
ਗੋਆ 'ਚ ਹੋਈ ਵੱਡੀ ਸਿਆਸੀ ਹਲਚਲ, ਦੋ ਵਿਧਾਇਕ ਭਾਜਪਾ 'ਚ ਸ਼ਾਮਲ
. . .  48 minutes ago
ਪਣਜੀ, 27 ਮਾਰਚ - ਗੋਆ ਵਿਚ ਦੇਰ ਰਾਤ ਵੱਡੀ ਸਿਆਸੀ ਹਲਚਲ ਹੋਈ। ਸੂਬੇ 'ਚ ਮੰਗਲਵਾਰ ਰਾਤ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਗੋਮਾਂਤਕ ਪਾਰਟੀ (ਐਮ.ਜੀ.ਪੀ.) ਦੇ ਦੋ ਵਿਧਾਇਕ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। 40 ਮੈਂਬਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ 'ਚ ਹੁਣ ਭਾਜਪਾ ਦੇ 14 ਵਿਧਾਇਕ ਹੋ ਗਏ...
ਅੱਜ ਦਾ ਵਿਚਾਰ
. . .  about 1 hour ago
ਆਈ.ਪੀ.ਐੱਲ 2019 : ਚੇਨਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਕੈਪਟੀਲਸ ਨੂੰ 6 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ
. . .  1 day ago
ਆਈ.ਪੀ.ਐੱਲ 2019 : ਦਿੱਲੀ ਕੈਪੀਟਲਸ ਨੇ ਚੇਨਈ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਦਿੱਤਾ 148 ਦੌੜਾਂ ਦਾ ਟੀਚਾ
. . .  1 day ago
ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਜੁਰਮਾਨਾ
. . .  1 day ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 26 ਮਾਰਚ - ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਨੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਪਾਲਣਾ ਵਿਚ ਕਮੀਆਂ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਾਇਆ...
ਡੇਹਲੋਂ 'ਚ ਗੈਂਗਸਟਰਾਂ ਨੇ ਪੁਲਿਸ 'ਤੇ ਚਲਾਈ ਗੋਲੀ
. . .  1 day ago
ਡੇਹਲੋਂ, 26 ਮਾਰਚ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕੈਲੇ) - ਡੇਹਲੋਂ ਕਸਬੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਚੌਂਕ ਵਿਖੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਗੈਂਗਸਟਰਾਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਗੈਂਗਸਟਰਾਂ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਉੱਪਰ ਗੋਲੀ ਚਲਾ ਦਿੱਤੀ, ਇਸ ਦੌਰਾਨ...
ਆਈ.ਪੀ.ਐੱਲ 2019 : ਚੇਨਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਟਾਸ ਜਿੱਤ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਕੈਪੀਟਲਸ ਵੱਲੋਂ ਪਹਿਲੇ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ
. . .  1 day ago
'ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਯਾਤਰਾ' ਦਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮਿਸ਼ਨ ਹਸਪਤਾਲ ਢਾਹਾਂ ਕਲੇਰਾਂ ਪੁੱਜਣ 'ਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਵਲੋਂ ਨਿੱਘਾ ਸਵਾਗਤ
. . .  1 day ago
ਬੰਗਾ, 26 ਮਾਰਚ (ਗੁਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗੁਰੂ)- ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਮੋਢੀ ਪਹਿਲੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਧੰਨ ਧੰਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ 550 ਸਾਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਬੇਰ ਸਾਹਿਬ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਤੋਂ ਆਰੰਭ .....
ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਵੱਲੋਂ 3 ਹੋਰ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਜਾਰੀ
. . .  1 day ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 26 ਮਾਰਚ- ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਖਿਲੇਸ਼ ਯਾਦਵ ਦੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਸੂਚੀ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੂਚੀ 'ਚ 3 ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਸ਼ਾਮਲ....
ਹੋਰ ਖ਼ਬਰਾਂ..

ਧਰਮ ਤੇ ਵਿਰਸਾ

ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ

ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ

ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜਨਮ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰੇ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹਵਾ, ਨਿਰਮਲ ਪਾਣੀ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਕਿਰਨਾਂ ਅਤੇ ਨਾ ਜਾਣੇ ਹੋਰ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਮਾਖਿਓਂ ਮਿੱਠੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਚੌਗਿਰਦੇ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਲਾਸਾਨੀ ਦਾਤਾਂ ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਅਤਿਅੰਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ, ਉਥੇ ਇਹ ਦਾਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਵੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਤੋਹਫ਼ਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਪਾਣੀ ਇਕ ਅਨਮੋਲ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਈ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦਾ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਵਰਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਿਨਾਂ ਜੀਵ ਅਤੇ ਬਨਸਪਤੀ ਜ਼ਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ। ਜਗਤ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਡਮੁੱਲੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਪਹਿਚਾਣਦੇ ਹੋਏ ਸਮੁੱਚੀ ਮਾਨਵਤਾ ਦਾ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਰਚਨਾ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਦਰਜ ਇਕ ਸਲੋਕ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦੇ ਕੇ ਨਿਵਾਜਿਆ ਹੈ :
ਪਵਣੁ ਗੁਰੂ ਪਾਣੀ ਪਿਤਾ ਮਾਤਾ ਧਰਤਿ ਮਹਤੁ॥
ਦਿਵਸੁ ਰਾਤਿ ਦੁਇ ਦਾਈ ਦਾਇਆ ਖੇਲੈ ਸਗਲ ਜਗਤੁ॥
ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬੱਦਨ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਅਰਥ ਜਲ, ਨੀਰ, ਮਾਈਂ, ਆਬ, ਚਮਕ, ਭਾਹ, ਤਰਲ ਪੱਟੀ, ਰੋਗਨ ਆਦਿ ਹਨ। ਹਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬਾਹਰੀ ਨੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਹਿੰਦੀ ਕੋਸ਼ ਵਿਚ ਜਲ, ਮੁਲੰਮਾ ਆਦਿ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕੋਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਾਣੀ ਇਕ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ (ਅਤੇ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਹੋਣ ਤੇ ਰੰਗ ਰਹਿਤ) ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਸੁਆਦ ਜਾਂ ਗੰਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਬਾਈਬਲ ਵਿਚ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪਾਣੀ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਬਾਕੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸਮੇਂ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਹੀ ਸਮੁੱਚੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਉਤਪਾਦਕ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸੀ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਖੂਬਸੂਰਤ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸਮੇਂ ਜਲ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਫ਼ਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ :
ਸੰਤਾ ਕੇ ਕਾਰਜਿ ਆਪਿ ਖਲੋਇਆ ਹਰਿ ਕੰਮੁ ਕਰਾਵਣਿ ਆਇਆ ਰਾਮ॥
ਧਰਤਿ ਸੁਹਾਵੀ ਤਾਲੁ ਸੁਹਾਵਾ ਵਿਚਿ ਅੰਮਰਿਤ ਜਲੁ ਛਾਇਆ ਰਾਮ॥
ਅਮਰਿਤ ਜਲੁ ਛਾਇਆ ਪੂਰਨ ਸਾਜੁ ਕਰਾਇਆ ਸਗਲ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ॥
ਪੰਜ ਭੌਤਿਕ ਤੱਤਾਂ (ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ) ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਤੋਂ ਬਣੇ ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਮੂਲ ਤੱਤ ਪਾਣੀ ਹੈ। ਹਰ ਜੀਵ ਪਾਣੀ ਦੀ ਹੀ ਉਪਜ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਅਤੇ ਭਗਤ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਜਲ ਦੇ ਸਦੀਵੀ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ :
ਜਲ ਕੀ ਭੀਤਿ ਪਵਨ ਕਾ
ਥੰਭਾ ਰਕਤ ਬੁੰਦ ਕਾ ਗਾਰਾ॥
ਹਾਡ ਮਾਸ ਨਾੜੀ ਕੋ
ਪਿੰਜਰੁ ਪੰਖੀ ਬਸੈ ਬਿਚਾਰਾ॥
ਪਾਣੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅੰਤਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਵਿਚ ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਨਿਰਮਲਤਾ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਵੀ ਸੰਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਅਨਮੋਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸਰੀਰਕ ਗੰਧ ਵੀ ਧੋਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਸਰੋਵਰ ਅਤੇ ਨਦੀ-ਇਸ਼ਨਾਨਾਂ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਮਨ ਦੀ ਦੁਰਗੰਧ ਵੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਨ ਦੀ ਮੈਲ ਤਾਂ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਜਲ ਨਾਲ ਹੀ ਧੋਤੀ ਜਾਣੀ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਤਨ ਦੀ ਮੈਲ ਹੀ ਦੂਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਭਰੀਐ ਹਥੁ ਪੈਰੁ ਤਨੁ ਦੇਹ॥
ਪਾਣੀ ਧੋਤੈ ਉਤਰਸੁ ਖੇਹ॥
ਮੂਤ ਪਲੀਤੀ ਕਪੜੁ ਹੋਇ॥
ਦੇ ਸਾਬੂਣੁ ਲਈਐ ਉਹ ਧੋਇ॥
ਭਰੀਐ ਮਤਿ ਪਾਪਾ ਕੈ ਸੰਗਿ॥
ਉਹ ਧੋਪੇ ਨਾਵੈ ਕੈ ਰੰਗਿ॥
ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਦਰ ਤੱਕ ਪੁੱਜਣਾ ਹੈ, ਕਾਦਰ ਤੱਕ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਸੌਖੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਕਾਦਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਦੁਬਾਰਾ ਖੜ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਡਿੱਗਿਆ ਮਨੁੱਖ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਪਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਸਕਦਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਦਰ ਤੋਂ ਟੁੱਟ ਕੇ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣਿਆ ਮਨੁੱਖ, ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਤੋਂ ਬਗ਼ੈਰ ਕਾਦਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ।
ਸਾਚੇ ਤੇ ਪਵਨਾ ਭਇਆ ਪਵਨੈ ਤੇ ਜਲੁ ਹੋਇ॥
ਜਲ ਤੇ ਤ੍ਰਿਭਵਣੁ ਸਾਜਿਆ ਘਟਿ ਘਟਿ ਜੋਤਿ ਸਮੋਇ॥
ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮੂਲ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਨੂੰ ਜੀਵ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਈ ਹੈ। ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਭੇਦ ਜਾਨਣ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਹੋਣ ਲਈ ਤਰਲੋਮੱਛੀ ਹੁੰਦਾ ਆਇਆ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਹੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਮੀਬਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਹੋਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਕਿੰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਫੁਰਮਾਨ ਹੈ :
ਪਹਿਲਾ ਪਾਣੀ ਜੀਉ ਹੈ ਜਿਤੁ ਹਰਿਆ ਸਭੁ ਕੋਇ॥
-0-
ਪਾਣੀ ਪਿਤਾ ਜਗਤ ਕਾ ਫਿਰਿ ਪਾਣੀ ਸਭੁ ਖਾਇ॥
ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਪੇਟ ਚੀਰ ਕੇ ਅਨਾਜ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ, ਤੇਲ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਕੱਢਿਆ, ਖਣਿਜ ਪਦਾਰਥ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ, ਪਰ ਇਸ ਕਾਰਜ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਕਿੰਨੀ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾਈ, ਇਸ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਸੁਨਾਮੀ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੀ ਛੇੜਛਾੜ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਨਾਜ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਕੀੜਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ, ਉਥੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਬੰਜਰ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਯਤਨ ਆਰੰਭ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਧਰਤੀ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋ ਗਈ। ਪਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਧਰਤੀ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਪਾਣੀ ਵੀ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਨੇ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਪਿਆ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਾਥੀ ਤੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਨ, ਉਹ ਅਲੋਪ ਹੀ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਮਾਨਸਾ, ਬਠਿੰਡਾ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲਾ ਪਾਣੀ ਬਿਲਕੁਲ ਗੰਧਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਅੰਦਰ ਚਮੜੀ ਰੋਗ ਅਤੇ ਕੈਂਸਰ ਵਰਗਾ ਰੋਗ ਜ਼ੋਰ ਫੜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋਏ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਉੱਚਤਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨਤਾ ਇਸ ਦੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਕਰਕੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਬੱਬ ਨਾਲ ਇਹ ਕਾਇਨਾਤ ਉਸਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਚ ਵਿਗਸ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਬਹੁਤ ਅਫ਼ਸੋਸ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਉਹੀ ਮਨੁੱਖ ਜਿਸ ਦਾ ਵਜੂਦ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਇਸ ਕੁਦਰਤੀ ਸੋਮੇ ਨੂੰ ਪਲੀਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪਾਣੀ, ਸੁੱਚਮਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਆਪਣੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ, ਵਸਤਾਂ, ਪਦਾਰਥਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਮੈਲ ਉਤਾਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਧਾਰਮਿਕ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਜਾਂ ਹੱਥ ਸੁੱਚੇ ਕਰਨ ਦੀ ਕਿਰਿਆ, ਪਾਣੀ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵੇਈਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਵਾਲੀ ਸਾਖੀ ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਉਹ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਜਾ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੁੱਚਮਤਾ ਨੂੰ ਸੁਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵੀ ਦਰਸਾਈ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਮੈਲ ਉਤਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਸਮਾਅ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਚਮਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਰਿਆ (ਪਾਣੀ) ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵੀ ਗੁਰੂ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਗੁਰਵਾਕ ਹੈ :
ਗੁਰੁ ਦਰੀਆਓ ਸਦਾ ਜਲੁ ਨਿਰਮਲੁ ਮਿਲਿਆ ਦੁਰਮਤਿ ਮੈਲੁ ਹਰੈ।
ਸਾਡੇ ਗੁਰੂ-ਪੀਰਾਂ ਨੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ-ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ 'ਸਭੇ ਸਾਝੀਵਾਲ ਸਦਾਇਨ ਤੂੰ ਕਿਸੈ ਨ ਦਿਸਹਿ ਬਾਹਰਾ ਜੀਉ' ਜਾਂ 'ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ' ਮੰਗਿਆ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਉਸੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਉਪਜ ਹਾਂ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਗੁਰੂ ਸਹਿਬਾਨ ਨੇ ਪੀਤਾ ਸੀ, ਪੀਰਾਂ ਤੇ ਸੂਫੀਆਂ ਨੇ ਪੀਤਾ ਸੀ, ਸਿਆਣਿਆਂ ਤੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਨੇ ਪੀਤਾ ਸੀ। ਸਾਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਸ ਪਾਵਨ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਾਜ ਰੱਖੀਏ, ਇਸ ਦਾ ਰਵਾ ਪਛਾਣੀਏ, ਇਸ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਜਾਣੀਏ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਜੋ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉਸ ਤੋਂ ਸਹੀ ਸੇਧ ਲੈ ਕੇ ਇਸ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਨਾ-ਨਵਿਆਣਯੋਗ ਲਾਸਾਨੀ ਦਾਤ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।


-ਖੋਜਾਰਥੀ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿਭਾਗ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ।
ਈ-ਮੇਲ : jaswindersinghdr@yahoo.com





ਖ਼ਬਰ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰੋ

ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰਮਤਿ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਜੋੜੀਏ?

ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖ ਸਮਾਜ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿਚ ਫ਼ੈਲੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਪਤਿਤਪੁਣੇ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਸਾਡੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਾਕਮ ਇਹ ਗੱਲ ਮੰਨਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹਨ ਪਰ ਜਦੋਂ ਵੀ ਸਿਆਣੇ ਲੋਕ ਆਪਸ ਵਿਚ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਆਮ ਹੀ ਚਰਚਾ ਛਿੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦੇਖੋ ਜੀ ਨਸ਼ੇ ਬੜੇ ਵਧ ਗਏ ਹਨ, ਮੁੰਡੇ ਘਰੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾ ਕੇ ਰਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ, ਸਾਰਾ-ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਵਿਹਲੇ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲਾਂ 'ਤੇ ਗਲੀਆਂ ਦੇ ਗੇੜੇ ਕੱਢਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਕੋਈ ਮਾਪੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਵਾਸਤੇ ਵਰ ਲੱਭਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਤੇ ਭਾਲਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਵਰ (ਲੜਕਾ) ਨਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਆਦੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਜ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਲੜਕਿਆਂ ਦੇ ਨਸ਼ਿਆਂ 'ਚ ਗੁਲਤਾਨ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਦੋ-ਚਾਰ ਸਾਲ ਵਿਚ ਹੀ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨੌਬਤ ਤਲਾਕ ਤੱਕ ਪੁੱਜਦੀ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਅੱਜ ਬਹੁਤੇ ਵੀਰ-ਭੈਣਾਂ ਨਸ਼ੇ ਫ਼ੈਲਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਕੋਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵੀਰ-ਭੈਣਾਂ ਅਕਸਰ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਡੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਲਈ ਸੁਹਿਰਦ ਯਤਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੀ।
ਭਾਵੇਂ ਅਸੀਂ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਕੋਸਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਝਾਤੀ ਜ਼ਰੂਰ ਮਾਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਵੱਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ? ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਸਾਰੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਲਿਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ, ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਜੋੜਨ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਆਪ ਜਾਗਣ ਤੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਲ ਹੀ ਉਠਾ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਜਾ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸਰਵਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਰਵਾਉਣ। ਘਰ ਵਿਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਦੀਆਂ ਨਿਤਨੇਮ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸਮੂਹਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਜਾਣ, ਜਿਹੜੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਪਾਠ ਗੁਟਕਾ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਉਹ ਬੈਠ ਕੇ ਪਾਠ ਸਰਵਣ ਕਰਨ ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਭੇਜਣਾ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਦਿਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਹੋ ਸਕੇ ਤਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਜਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤੇ ਘਰ ਵਿਚ ਰਹਿਰਾਸ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਜਦਕਿ ਸੌਣ ਮੌਕੇ ਸੋਹਿਲਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਵੀ ਜਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਲ ਬਿਠਾ ਕੇ ਪਾਠ ਸੁਣਾਇਆ ਜਾਵੇ।
ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸੈਂਚੀਆਂ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵਿਹਲੇ ਸਮੇਂ ਆਪ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਨ ਤੇ ਸੁਣਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਨਿਤਨੇਮ ਤੇ ਹੋਰ ਬਾਣੀਆਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵਾਲੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ ਜਾਣ। ਇਸ ਨਾਲ ਜਿਥੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਪਵੇਗੀ, ਉਥੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿਚ ਸਮਝ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮਨ ਵਧੇਰੇ ਲੱਗੇਗਾ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਘਰ ਵਿਚ ਇਕ ਛੋਟੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗਿਆਨ ਵੰਡਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਹਲੇ ਸਮੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਵੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਾਂ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਵਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਸਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੀਰਤਨ ਸਰਵਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜੇ ਸਮਾਂ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਲੰਗਰ ਜਾਂ ਜੋੜਾ ਘਰ ਆਦਿ ਵਿਚ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ 'ਚ ਅਧਿਆਤਮਕਤਾ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਸੇਵਾ ਭਾਵਨਾ ਵਾਲੇ ਗੁਣ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣਗੇ ਤੇ ਸਿੱਖੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਵੀ ਵਧੇਗੀ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੁਕਤਿਆਂ 'ਤੇ ਅਮਲ ਕਰ ਲਈਏ ਤਾਂ ਜਿੱਥੇ ਸਾਡੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦਾ ਆਪਸੀ ਪ੍ਰੇਮ ਪਿਆਰ ਵਧੇਗਾ, ਉੱਥੇ ਸਾਡੇ ਬੱਚੇ ਪਤਿਤਪੁਣੇ ਅਤੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਭੈੜੀਆਂ ਅਲਾਮਤਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਬਚ ਜਾਣਗੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰੇਮ ਪਿਆਰ ਵਧੇਗਾ, ਸਾਡੇ ਬੱਚੇ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਭੈੜੀਆਂ ਅਲਾਮਤਾਂ ਤੋਂ ਬਚੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਤੇ ਪਾਸਾਰ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਉੱਥੇ ਸਾਡਾ ਪੰਜਾਬ ਵੀ ਮੁੜ ਤੋਂ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।


-ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਰੋਡ, ਜ਼ੀਰਾ।
ਮੋਬਾ: 94176-05645






ਸਾਲਾਨਾ ਜੋੜ ਮੇਲੇ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਕੋਟਾਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਛੇਵੀਂ

ਕਸਬਾ ਬੀਜਾ ਨੇੜੇ ਜੀ. ਟੀ. ਰੋਡ 'ਤੇ ਦੂਰੋਂ ਨਜ਼ਰੀ ਪੈਂਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਕੋਟਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ 12 ਅਗਸਤ 1953 ਨੂੰ ਸ: ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੀਰੀ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ (ਰਾਮਦਾਸੀਆ) ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਹਲ ਚਲਾ ਰਹੇ ਸੀ। ਆਖ਼ਰੀ ਸਿਆੜਾਂ ਵੇਲੇ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹਲ ਦਾ ਫ਼ਾਲਾ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵਿਚ 2-3 ਵਾਰ ਲੱਗਿਆ, ਬੈਲ ਤੇ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਕੁਝ ਡਰੇ, ਹਲ ਵਾਹੁਣਾ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਵਾਪਸ ਘਰ ਪਰਤ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕੇ ਦੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਜਗ੍ਹਾ ਪੁੱਟ ਕੇ ਵੇਖੀ ਤਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਇਹ ਆਸਣ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ 6ਵੀਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਮੀਰੀ ਪੀਰੀ ਮਾਲਕ ਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਨ ਇਸ ਥਾਂ 'ਤੇ ਪਾਏ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਜਹਾਂਗੀਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਬਿਰਾਜੇ ਸਨ। 14 ਅਗਸਤ 1953 ਨੂੰ ਸੰਗਤਾਂ ਦੂਰੋਂ-ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਜਗ੍ਹਾ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਅਸਥਾਨ 6ਵੀਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਹੈ। ਗਵਾਲੀਅਰ ਕਿਲ੍ਹੇ 'ਚੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਰਿਹਾਅ ਹੋ ਕੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਬਿਰਾਜੇ ਸਨ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਮੀਰੀ ਪੀਰੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਦਰਸ਼ਨੀ ਡਿਉਢੀ, ਦੀਵਾਨ ਹਾਲ, ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ, ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵਿਮੈਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ੍ਰੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਸੀਨੀਅਰ ਸੰਕੈਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਬਾਬਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਆਦਿ ਸੰਗਤਾਂ ਲਈ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਮੈਂਬਰ ਜਥੇਦਾਰ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖੱਟੜਾ, ਰਘਵੀਰ ਸਿੰਘ ਸਹਾਰਨ ਮਾਜਰਾ ਅਤੇ ਮੈਨੇਜਰ ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ 12 ਤੋਂ 14 ਅਗਸਤ ਤੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਪੰਥ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਗੀ, ਢਾਡੀ, ਕਥਾਵਾਚਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਤਿੰਨੋਂ ਦਿਨ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨਗੇ।


-ਬਰਮਾਲੀਪੁਰ (ਬੀਜਾ)।
ਮੋਬਾ: 98140-25045




ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਜਿੱਤ

ਅੰਤ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਕੇ ਬਾਗ ਦੇ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿਚ ਸੂਰਬੀਰ ਅਕਾਲੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਜਿੱਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੀ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਦੀ ਖਾਣੀ ਪਈ। ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਰਾਏ ਬਹਾਦਰ ਸਰ ਗੰਗਾ ਰਾਮ ਨੇ 2,000 ਰੁਪਏ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਇਕ ਸਾਲ ਲਈ ਮਹੰਤ ਤੋਂ ਪਟੇ 'ਤੇ ਲੈ ਲਈ। ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਵੀ ਹਟਾ ਲਈ ਗਈ। ਕੁੱਲ 5603 ਅਕਾਲੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਹੁਣ ਅਕਾਲੀ ਲੋਕ ਬੇਰੋਕ-ਟੋਕ ਲੰਗਰ ਲਈ ਲੱਕੜੀ ਕੱਟ ਕੇ ਲਿਆਉਣ ਲੱਗੇ। ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਜੋ ਕੰਡੇਦਾਰ ਤਾਰ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਉਹ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ ਵਿਚ ਹੁਣ ਅਕਾਲੀਆਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ, ਪੁਲਿਸ ਜਾਂ ਮਹੰਤ ਦਾ ਇਕ ਆਦਮੀ ਵੀ ਉਥੇ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਥੋਂ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਅਕਾਲੀਆਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਹੈ। ਇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨਾਲ ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਰਾਜ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਸਾਡਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ, ਮਹੰਤ ਨੂੰ ਉਸ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਪਟੇ 'ਤੇ ਦੇਣ ਦਾ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ।
16 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਪਟਾ 'ਤੇ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਰਾਏ ਬਹਾਦਰ ਗੰਗਾ ਰਾਮ ਦੀ ਸ: ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਕੋਈ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਸ: ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਹਿਣ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਸਾਰੰਸ਼ ਇਹ ਹੈ : 'ਤਾਰੀਖ 16 ਨੂੰ ਜਦ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਨਵਾਬ ਅਸਲਮ ਹਯਾਤ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਬੈਠਾ ਸੀ ਤਾਂ ਹਯਾਤ ਸਾਹਿਬ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਰ ਗੰਗਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਿਲੋ। ਮੈਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਯਾਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅਨੁਰੋਧ ਕਰਨ 'ਤੇ ਮੈਂ ਭਗਤ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਨਿਸਚਾ ਕੀਤਾ। ਮਿਲਦਿਆਂ ਹੀ ਅਸੀਂ ਸਰ ਗੰਗਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਹੈਸੀਅਤ ਵਿਚ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਾਂਗੇ। ਅਸੀਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਿੱਲ ਇਸੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਾਸ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਸਰ ਗੰਗਾ ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਰਕਾਰ 'ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ' ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਸੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਹੰਤ ਦੇ ਲਈ ਕੁਝ ਪੈਨਸ਼ਨ ਜਾਂ ਅਲਾਊਂਸ ਨਿਯਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਂ ਤਾਂ ਪੰਥ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇਵੇ ਜਾਂ ਮੈਨੂੰ ਅਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਦੇਵਾਂ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਹੀ ਬਦਨਾਮੀ ਹੋਵੇਗੀ।
ਸਰ ਗੰਗਾ ਰਾਮ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਗਵਰਨਰ ਸਾਹਿਬ ਇਸ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿਚ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰਕਾਰ ਇਸ ਉਲਝਣ ਵਿਚੋਂ ਆਪਣਾ ਪਿੱਛਾ ਛੁਡਾਵੇ। ਗਵਰਨਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੋਟਰ ਬਾਹਰ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਗਵਰਨਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਲਈ ਚੱਲੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਰ ਗੰਗਾ ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਿਸਟਰ ਡਨੇਟ ਵੀ ਸਮਝੌਤੇ ਲਈ ਚਿੰਤਤ ਹਨ ਪਰ ਮਤਭੇਦ ਏਨਾ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਮੈਂਬਰ ਬਿੱਲ ਪਾਸ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਿਸਟਰ ਡਨੇਟ ਬਿੱਲ ਪਾਸ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਸ: ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਗਤ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਿਸਟਰ ਡਨੇਟ ਨਾ ਸਿਰਫ ਇਸ ਝਗੜੇ ਲਈ ਹੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਮਿਤੀ 26 ਅਗਸਤ ਦੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਉਹੋ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਾਗੀਰ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿੱਕਰ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ 'ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਹੱਕ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 31 ਜਨਵਰੀ, 1921 ਈ: ਵਾਲੇ ਮਹੰਤ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਮਝੌਤੇ ਤੋਂ ਵੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਰ ਗੰਗਾ ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਪਿੱਛੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗੀਆਂ। ਅਫਸੋਸ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਖ਼ਬਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਛੁਪਾ ਰੱਖਿਆ। ਸਰਕਾਰ ਆਪਣੀ ਇਸ ਗ਼ਲਤੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਗ਼ਲਤੀ ਦਾ ਇਜ਼ਹਾਰ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਅਕਾਲੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਦਾ ਵੀ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਹੀ ਕਿ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿਚ ਹਨ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਸਚਾਈ ਹੀ ਸਰਬੋਤਮ ਨੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤੇ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਮੀਟਿੰਗ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਸ: ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਰ ਗੰਗਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੱਸੀਆਂ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਪਾਸ ਕਰਨ ਜਾਂ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਸਨ।
ਸਰ ਗੰਗਾ ਰਾਮ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਂ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ 'ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ' ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਪਟਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਜਦ ਮੈਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ 4 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ 'ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ' ਗਿਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਦੋਂ ਹੀ ਇਰਾਦਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਰੁਪਿਆਂ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਣ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਸੋ, ਮੈਂ ਜ਼ਮੀਨ ਪਟੇ 'ਤੇ ਲੈਣ ਦਾ ਨਿਸਚਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਸਰ ਗੰਗਾ ਰਾਮ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸ: ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਦੀ ਰਾਏ, ਮੈਂ ਸਰ ਜਾਨ ਮੇਨਾਰਡ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਹੀ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਪਰ ਦੇਰ ਹੋ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਉਸ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਿਆ।
(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਧਰਮ ਤੇ ਵਿਰਸਾ ਅੰਕ 'ਚ)

ਕੁਦਰਤੀ ਨਜ਼ਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਹੈ ਕਿਲ੍ਹਾ ਰਾਮਕੋਟ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਮੁਗ਼ਲ ਹਕੂਮਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਡੋਗਰਾ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸ਼ਿਵਾਲੇ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਾਂਅ 'ਰਾਮਕੋਟ' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਕੁਝ ਕੰਮ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਡੋਗਰਾ ਦੁਆਰਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਫ਼ਸੀਲ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਸਰਹੱਦ ਪੁਣਛ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਸਾਫ਼ ਵਿਖਾਈ ਦੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਕਈ ਮੀਲ ਦੂਰ ਤੱਕ ਕੋਈ ਆਬਾਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਏ.ਜੇ.ਕੇ. ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚਲੇ ਸਮਾਰਕਾਂ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਲਈ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਕਰਮਚਾਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨਵ-ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਵ 'ਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਖਰਚ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਟੂਰਿਸਟਾਂ ਪਾਸੋਂ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨਤਾ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਨਜ਼ਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਵੱਡੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਮਾਰਕਾਂ ਦਾ ਨਵ-ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾ ਕੇ ਚੋਖੀ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨ ਕਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਰਮਾਏਦਾਰ ਏ.ਜੇ.ਕੇ. ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕਰਕੇ ਕਿਲ੍ਹਾ ਰਾਮਕੋਟ ਦਾ ਨਵ-ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਨਵ-ਨਿਰਮਾਣ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਕੋਈ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਵਿਖਾਈ ਜਾ ਰਹੀ।
ਕੁਝ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਵਿਰਾਸਤ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਅਤੇ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦਾ ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਲ੍ਹਾ ਹਿੰਦੂ ਸਮੁਦਾਇ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਏ.ਜੇ.ਕੇ. ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨਤਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਤਾ ਦਾ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ। ਜਦੋਂਕਿ ਹਜ਼ਾਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਰਾਇ ਹੈ ਕਿ ਸੂਬਾ ਏ.ਜੇ.ਕੇ. ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਨਵ-ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਏ.ਜੇ.ਕੇ. ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਏ.ਜੇ.ਕੇ. ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰ ਧਾਰਮਿਕ ਕੱਟੜਤਾ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉਠ ਕੇ ਕਿਲ੍ਹਾ ਰਾਮਕੋਟ ਦੇ ਨਵ-ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਜਿਥੇ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਾਧਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ ਇਹ ਹਰ ਧਰਮ ਤੇ ਮਜ਼੍ਹਬ ਦੇ ਯਾਤਰੂਆਂ, ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦਾ ਤੀਰਥ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।


-ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ। ਮੋਬਾ: 9356127771



ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਜੀ ਚਾਂਦਪੁਰ ਰੁੜਕੀ

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਮਾਰਗ ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ-ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ 'ਤੇ ਕੁੱਕੜਮਜਾਰਾ ਤੋਂ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਸਥਿਤ ਪਿੰਡ ਚਾਂਦਪੁਰ ਰੁੜਕੀ, ਤਹਿਸੀਲ ਬਲਾਚੌਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਵਿਖੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਜੀ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਹਰ ਸਾਲ ਸਾਉਣ-ਭਾਦੋਂ ਦੀ ਸੰਗਰਾਂਦ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਤੇ ਸੰਤ ਸਮਾਗਮ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਸੰਗਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਨਤਮਸਤਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਜੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿਆਣੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਬਾਬਾ ਕੇਸਰਾ ਸਿੰਘ ਜੋ ਕਿ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਸੂਰਜ ਮੱਲ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਸਨ, ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਰਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਬਾਬਾ ਕੇਸਰਾ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਵਡਾਰੂ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਉਦਾਸੀ ਭੇਖ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਬਾਬਾ ਕੇਸਰਾ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਭੂ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਬਾਬਾ ਕੇਸਰਾ ਸਿੰਘ 1820 ਈਸਵੀ ਵਿਚ ਜੋਤੀ-ਜੋਤ ਸਮਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਸਮਾਧ ਵੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਕੇਸਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਇੱਥੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਬਾਬਾ ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵੀ ਸਮਾਧ ਇੱਥੇ ਹੈ।
ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਾਰਨ ਹੀ ਇਸ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ 1934 ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਸਵ: ਡਿਪਟੀ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਆਈ.ਸੀ.ਐੱਸ. ਵੱਲੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਤੇ ਇਸੇ ਵਰ੍ਹੇ ਹੀ ਇਥੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਰਦਾਰ ਮਨਸਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਾਫੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸਵਰਗੀ ਸਰਦਾਰ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਾਫੀ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਹੈੱਡ ਗ੍ਰੰਥੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਤੇ ਹੁਣ ਜਥੇਦਾਰ ਤਰਲੋਕ ਸਿੰਘ ਮੁੱਖ ਗ੍ਰੰਥੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਅ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਲਈ 11 ਮੈਂਬਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸ: ਹਰਮੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਰਾਮ ਲਾਲ ਸਕੱਤਰ, ਸ: ਚਾਨਣ ਸਿੰਘ ਪਟਵਾਰੀ ਕੈਸ਼ੀਅਰ, ਹਰਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਿੰਕੂ ਚਾਂਦਪੁਰੀ ਚੇਅਰਮੈਨ, ਸਤਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਸਰਪੰਚ, ਧਰਮ ਚੰਦ ਬਿੱਟੂ, ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਪੀ.ਪੀ ਵਾਈਸ ਸਕੱਤਰ, ਬਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ, ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ, ਦਿਲਦਾਰ ਸਿੰਘ ਸਾਬਕਾ ਸਰਪੰਚ, ਲੰਬੜਦਾਰ ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਇਥੇ ਇਹ ਵੀ ਵਰਨਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਲਗਪਗ 30 ਸਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਵ: ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਰਹੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੇਵਾ ਆਪਣੇ ਆਖਰੀ ਦਮ ਤੱਕ ਨਿਭਾਈ।
ਇਸ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹਰ ਸਾਲ ਸਾਉਣ-ਭਾਦੋਂ ਦੀ ਸੰਗਰਾਂਦ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਰ੍ਹੇ ਵੀ ਇਹ ਸਾਲਾਨਾ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਤੇ ਸੰਤ ਸਮਾਗਮ 14 ਅਗਸਤ ਤੋਂ 16 ਅਗਸਤ ਤੱਕ ਚੱਲੇਗਾ। 14 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਦਾ ਅਰੰਭ ਹੋਵੇਗਾ ਤੇ 16 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਭੋਗ ਪਾਏ ਜਾਣਗੇ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰਾਤ ਨੂੰ 8 ਵਜੇ ਸੰਤ ਸਮਾਗਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ 14 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਖੋਜਕੀਪੁਰ ਵਾਲੇ, 15 ਅਗਸਤ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕੀਰਤਨ ਤੇ ਪ੍ਰਵਚਨ ਕਰਨਗੇ। 16 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਦੇ ਭੋਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਵੇਰੇ 10 ਵਜੇ ਕੀਰਤਨ ਦਰਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਭਾਈ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਚਾਂਦਪੁਰੀ, ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨਾਨਕਸਰ ਮਜਾਰੀ ਵਾਲੇ, ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਚੇਤ ਸਿੰਘ ਗਰਚਾ, ਹਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਕੁੱਲਪੁਰ ਵਾਲੇ ਤੇ ਢਾਡੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਿੰਘ ਕਾਦਰ ਮਹਿੰਦਪੁਰ ਵਾਲੇ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਨਿਹਾਲ ਕਰਨਗੇ। ਇਸੇ ਦਿਨ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਡਾ ਸਾਹਿਬ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਰੂਈਸਰ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਾਲੇ ਵੀ ਪ੍ਰਵਚਨ ਕਰਨਗੇ। 17 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਮੈਡੀਕਲ ਕੈਂਪ ਵੀ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।


-ਪੋਜੇਵਾਲ ਸਰਾਂ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ।



ਇਕ ਜੀਵਨੀ

ਖ਼ਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਉਸ ਨੇ ਧਾਗੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹ 'ਤੇ ਵਲ੍ਹੇਟਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਤੁਰਦੀ ਗਈ, ਤੁਰਦੀ ਗਈ ਤੇ ਆਖਰ ਉਹ ਇਕ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਅੱਪੜ ਗਈ। ਸਮੁੰਦਰ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਧਾਗਾ ਤਾਂ ਸਮੁੰਦਰੋਂ ਪਾਰ ਖਿਤਿਜ ਤੱਕ ਪਸਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਥੱਕੀ-ਹਾਰੀ ਮੈਰੀ ਸਮੁੰਦਰ ਕੰਢੇ ਰੇਤ 'ਤੇ ਬਹਿ ਗਈ। ਅਚਾਨਕ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਿਹਨ ਵਿਚ ਉਸ ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਆਈ, ਜੋ ਇਕ ਰੱਸੀ 'ਤੇ ਤੁਰਨ ਦਾ ਕਰਤਬ ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, ਕਾਸ਼! ਉਹ ਵੀ ਰੱਸੀ 'ਤੇ ਤੁਰ ਸਕਦੀ। ਇਹ ਇੱਛਾ ਉਸ 'ਤੇ ਏਨੀ ਹਾਵੀ ਹੋ ਗਈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਰੇਸ਼ਮੀ ਧਾਗੇ 'ਤੇ ਤੁਰਨ ਲਈ ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਰੱਖੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਜਾਗ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਈ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਜ਼ੁਕ ਦਿਲ ਜ਼ੋਰ-ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਧੜਕਣ ਲੱਗਾ। ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਲੱਕ ਦੁਆਲੇ ਹੱਥ ਫੇਰ-ਫੇਰ ਕੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਧਾਗੇ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਲੰਘ 'ਤੇ ਲੰਮੀ ਪੈ ਗਈ ਤੇ ਕੰਬਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੁਆਲੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਪੇਟ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਸੌਂ ਗਈ।
(5)
ਪਵਿੱਤਰ ਸਪਤਾਹ ਦਾ ਅੱਜ ਵੀਰਵਾਰ ਹੈ। ਕਮੀਲਾ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਟਾਟ 'ਤੇ ਬੈਠੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਗੋਦੀ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਸਾਲ ਦੀ ਧੀ ਸੁਲਤਾਨਾ ਗੂੜ੍ਹੀ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਮਾਂ ਦੇ ਗੋਡੇ 'ਤੇ ਸਿਰ ਧਰੀ ਫਰਸ਼ 'ਤੇ ਹੀ ਮੇਰੀਆਨਾ ਸੁੱਤੀ ਪਈ ਹੈ। ਮੇਰੀਆਨਾ, ਸੁਲਤਾਨਾ ਤੋਂ ਦੋ ਸਾਲ ਵੱਡੀ ਹੈ। ਕਮੀਲਾ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸ਼ਾਦੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੰਤਾਨ-ਜਿਬਰਾਨ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠਾ, ਸੁਪਨਮਈ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਮਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੜੀ ਇਕਾਗਰਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਤੋਂ ਈਸਾ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਉਸ ਰਾਤ ਪੰਜ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਜਿਬਰਾਨ ਜਦੋਂ ਸੌਣ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਤਲੀਆਂ ਪਿੱਛੇ ਬੜੇ ਅਜੀਬ ਜਿਹੇ ਪ੍ਰਛਾਵੇਂ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਪਹਾੜ ਦੀ ਟੀਸੀ 'ਤੇ ਇਕ ਫਾਂਸੀ ਦਾ ਤਖ਼ਤਾ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਤਖ਼ਤੇ 'ਤੇ ਇਕ ਦਾੜ੍ਹੀ ਵਾਲਾ ਆਦਮੀ ਲਟਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਲੰਮੇ ਵਾਲ ਉਸ ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਹੱਥਾਂ-ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿੱਲਾਂ ਨਾਲ ਠੋਕ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਲੀਬ 'ਤੇ ਟੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਇਕੋ-ਇਕ ਕਸੂਰ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਚੰਗਿਆਈ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਭਰਨਾ ਚਾਹਿਆ ਸੀ। ਸਲੀਬ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਸੀ। ਉਹ ਸੂਲੀ 'ਤੇ ਲਟਕ ਰਹੇ ਈਸਾ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੁਰਗ ਵਿਚ ਰੱਬ ਆਪਣੇ ਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਸੀ। ਰੱਬ ਦੀ ਸਫੈਦ ਦਾੜ੍ਹੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ 'ਇਕਲੌਤੇ ਪੁੱਤਰ' ਵੱਲ ਉਦਾਸ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਵੱਲ ਉਹ ਅੱਗ ਉਗਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਲੀਬ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਵਰਜਿਨ ਮੈਰੀ ਵੀ ਖਲੋਤੀ ਹੈ ਜੋ ਅਸਹਿ ਦਰਦ ਨਾਲ ਕੁਰਲਾ ਰਹੀ ਹੈ : 'ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ-ਮੇਰੇ ਜਿਗਰ ਦਾ ਟੁਕੜਾ।'
ਅਗਲਾ ਦਿਨ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੂਰਬ ਵਿਚ 'ਸੈਡ ਫਰਾਈਡੇ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਿਨ ਜਿਬਰਾਨ ਜਦੋਂ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਜਾਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਤਰੇਏ ਭਰਾ ਬੋਟਰੋਸ ਨੂੰ ਘਰ ਦੇ ਬੂਹੇ ਅੱਗੇ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਦੇਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਨੰਗੇ ਸਨ ਤੇ ਉਹ ਕਿਧਰੇ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸਨ। ਜਿਬਰਾਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਕਿਧਰ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ?' ਬੋਟਰੋਸ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, 'ਅਸੀਂ ਉਸ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਈਸਾ ਦੇ ਨਾਲ ਤਸੀਹੇ ਝੱਲਣ ਲਈ। ਅੱਜ ਦੇ ਦਿਨ ਈਸਾ ਨੂੰ ਸੂਲੀ ਲੱਗੀ ਸੀ। ਅੱਜ ਦੇ ਦਿਨ ਹਰ ਗਿਰਜਾਘਰ ਵਿਚ ਈਸਾ ਦੀ ਸਲੀਬ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।'
ਜਿਬਰਾਨ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ। ਬੋਟਰੋਸ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਬੋਟਰੋਸ ਦੇ ਇਕ ਦੋਸਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਮੀਜ਼ ਦੀ ਬਾਂਹ ਉਤਾਂਹ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, 'ਇਸ ਬੱਚੇ ਦਾ ਦਿਲ ਪਰਚਾਉਣ ਲਈ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹੰਝੂ ਪੂੰਝਣ ਲਈ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਵਿਹਲ ਨਹੀਂ।'
ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜਿਬਰਾਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੈ ਕੇ ਗਏ।
ਜਿਬਰਾਨ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਸੀ। ਉਹ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚੁੱਪ ਕਰਵਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਜਾਪ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਦਾ ਕੌਫੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਿਆਲਾ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਖਿਝਾਹਟ ਵਿਚ ਜਿਬਰਾਨ ਦੇ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਚਾਂਟਾ ਕੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਗੱਲ ਵਧ ਗਈ। ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਵਿਚਕਾਰ ਬੋਲ-ਬੁਲਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਬੱਚਾ ਹੋਰ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉੱਚੀ ਰੋਣ ਲੱਗਾ। ਪਿਤਾ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਮੋਢੇ ਤੋਂ ਫੜਿਆ ਤੇ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਬੂਹਾ ਢੋਅ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਬੁੜਬੁੜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, 'ਜਿੱਦੀ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਦਾ। ਦਫਾ ਹੋ। ਸ਼ੈਤਾਨ ਨੇ ਮੇਰੀ ਕੌਫੀ ਦਾ ਮਜ਼ਾ ਹੀ ਕਿਰਕਿਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।'
(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦੇ ਅੰਕ 'ਚ)


-ਸਾਬਕਾ ਕਮਿਸ਼ਨਰ, ਜਲੰਧਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98551-23499




ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ਼ (ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ)

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਲਗਾਈ ਹੋਈ ਸਿੱਖ ਫੁਲਵਾੜੀ ਨੂੰ ਹਰਿਆ-ਭਰਿਆ ਕਰਨ ਹਿਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੇ ਪੂਰਬ ਦਾ ਦੌਰਾ ਆਰੰਭਿਆ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਸੰਨ 1666 ਈ: ਵਿਚ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚੇ। ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਦਿਨ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਚੋਮਾਸਾ ਇਥੇ ਹੀ ਕੱਟਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਤਰਤੀਬ ਦਿੱਤੀ। ਭਾਈ ਦਿਆਲ ਦਾਸ ਨੂੰ ਪੂਰਬ ਦੇ ਬੰਗਾਲ, ਬਿਹਾਰ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਉੜੀਸਾ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ। ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਿਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜਾਰੀ ਹੁਕਮਾਂ ਕਾਰਨ ਲੋਕ ਸਹਿਮੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਲਗਾਤਾਰ 4 ਸਾਲ ਪਿੰਡ-ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਘਰ-ਘਰ ਪੁੱਜ ਕੇ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਨੇ ਹੌਸਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਮੁੰਘਰੇ, ਭਾਗਲਪੁਰ ਅਤੇ ਮਾਲਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਉੱਤਰੀ ਆਸਾਮ ਪੁੱਜੇ। ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਆਸਾਮ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮਿਰਜਾ ਰਾਜਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਸੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੇ 1670 ਈ: ਵਿਚ ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦੀ ਸੁਲ੍ਹਾ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੀ।
ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਹ ਉਪਕਾਰ ਸਦਾ ਯਾਦ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉਹ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਰਿਣੀ ਸੀ। ਪਟਨੇ ਵਿਚ 22 ਦਸੰਬਰ, 1666 ਨੂੰ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਏ ਜੀ ਦਾ ਆਗਮਨ ਹੋਇਆ। ਭਾਈ ਦਿਆਲ ਦਾਸ ਨੇ ਢਾਕੇ ਜਾ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੂੰ ਇਹ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰੀ ਖ਼ਬਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਸਿਲਹਟ, ਚਿਟਾਗਾਓਂ ਅਤੇ ਧੋਬੜੀ ਆਦਿ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਚੱਲ ਕੇ ਪਟਨੇ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪਟਨਾ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਪਟਨਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਇਕ ਨਵਾਬ ਦੇ ਇਸ ਬਾਗ ਵਿਚ ਆ ਬਿਰਾਜੇ। ਇਧਰੋਂ ਸੰਗਤਾਂ ਬਾਲ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਏ ਨੂੰ ਪਾਲਕੀ ਵਿਚ ਬਿਠਾ ਕੇ ਹੁੰਮਹੁਮਾ ਕੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਚੱਲ ਪਈਆਂ। ਉਧਰੋਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਘੋੜੇ ਤੋਂ ਉੱਤਰੇ ਅਤੇ ਇਧਰੋਂ ਪਾਲਕੀ 'ਚੋਂ ਬਾਲ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਏ ਨਿਕਲੇ। ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਚਰਨ ਛੋਹੇ ਤਾਂ ਪਿਤਾ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੇ ਬਾਲ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਏ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਚੁੰਮ ਲਿਆ। ਪਿਤਾ-ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਅਟੱਲ ਯਾਦਗਾਰ ਇਹ ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ ਹੈ।

ਸ਼ਬਦ ਵਿਚਾਰ

ਮਰਣੈ ਕੀ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀ ਜੀਵਣ ਕੀ ਨਹੀ ਆਸ॥

ਸਿਰੀਰਾਗੁ ਮਹਲਾ ੧
ਮਰਣੈ ਕੀ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀ
ਜੀਵਣ ਕੀ ਨਹੀ ਆਸ॥
ਤੂ ਸਰਬ ਜੀਆ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲਹੀ
ਲੇਖੈ ਸਾਸ ਗਿਰਾਸ॥
ਅੰਤਰਿ ਗੁਰਮੁਖਿ ਤੂ ਵਸਹਿ
ਜਿਉ ਭਾਵੈ ਤਿਉ ਨਿਰਜਾਸਿ॥ ੧॥
ਜੀਅਰੇ ਰਾਮ ਜਪਤ ਮਨੁ ਮਾਨੁ॥
ਅੰਤਰਿ ਲਾਗੀ ਜਲਿ ਬੁਝੀ ਪਾਇਆ ਗੁਰਮੁਖਿ ਗਿਆਨੁ॥ ੧॥ ਰਹਾਉ॥
ਅੰਤਰ ਕੀ ਗਤਿ ਜਾਣੀਐ
ਗੁਰ ਮਿਲੀਐ ਸੰਕ ਉਤਾਰਿ॥
ਮੁਇਆ ਜਿਤੁ ਘਰਿ ਜਾਈਐ
ਤਿਤੁ ਜੀਵਦਿਆ ਮਰੁ ਮਾਰਿ॥
ਅਨਹਦ ਸਬਦਿ ਸੁਹਾਵਣੇ
ਪਾਈਐ ਗੁਰ ਵੀਚਾਰਿ॥ ੨॥
ਅਨਹਦ ਬਾਣੀ ਪਾਈਐ ਤਹ ਹਉਮੈ ਹੋਇ ਬਿਨਾਸੁ॥
ਸਤਗੁਰੁ ਸੇਵੇ ਆਪਣਾ ਹਉ ਸਦ ਕੁਰਬਾਣੈ ਤਾਸੁ॥
ਖੜਿ ਦਰਗਹ ਪੈਨਾਈਐ
ਮੁਖਿ ਹਰਿ ਨਾਮ ਨਿਵਾਸੁ॥ ੩॥
ਜਹ ਦੇਖਾ ਤਹ ਰਵਿ ਰਹੇ ਸਿਵ ਸਕਤੀ ਕਾ ਮੇਲੁ॥
ਤ੍ਰਿਹੁ ਗੁਣ ਬੰਧੀ ਦੇਹੁਰੀ
ਜੋ ਆਇਆ ਜਗਿ ਸੋ ਖੇਲੁ॥
ਵਿਜੋਗੀ ਦੁਖਿ ਵਿਛੁੜੇ
ਮਨਮੁਖਿ ਲਹਹਿ ਨ ਮੇਲੁ॥ ੪॥
ਮਨੁ ਬੈਰਾਗੀ ਘਰਿ ਵਸੈ ਸਚ ਭੈ ਰਾਤਾ ਹੋਇ॥
ਗਿਆਨ ਮਹਾ ਰਸੁ ਭੋਗਵੈ ਬਾਹੁੜਿ ਭੂਖ ਨ ਹੋਇ॥
ਨਾਨਕ ਇਹੁ ਮਨੁ ਮਾਰਿ ਮਿਲੁ
ਭੀ ਫਿਰਿ ਦੁਖੁ ਨ ਹੋਇ॥ ੫॥ ੧੮॥ (ਅੰਗ 20-21)
ਪਦ ਅਰਥ : ਸਰਬ ਜੀਆ-ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ। ਪ੍ਰਤਿਪਾਲਹੀ-ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਲੇਖੈ ਸਾਸ ਗਿਰਾਸ-ਹਰੇਕ ਸੁਆਸ ਅਤੇ ਗਰਾਹੀ ਤੇਰੇ ਹਿਸਾਬ ਵਿਚ ਹੈ। ਅੰਤਰਿ ਗੁਰਮੁਖਿ-ਗੁਰਮੁਖਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ ਆਤਮਾ ਵਿਚ। ਜਿਉ ਭਾਵੈ-ਜਿਵੇਂ ਤੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਤਿਉ ਨਿਰਜਾਸਿ-ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।
ਜੀਅਰੇ-ਹੇ ਜਿੰਦੇ। ਰਾਮ ਜਪਤ-ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਦਿਆਂ। ਮਨੁ ਮਾਨੁ-ਮਨ ਨੂੰ ਮਾਣ (ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ)। ਪਾਇਆ ਗੁਰਮੁਖਿ ਗਿਆਨੁ-ਗੁਰੂ ਦੁਆਰਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅੰਤਰਿ-ਅੰਤਰ ਆਤਮੇ। ਜਲਿ-ਜਲਨ, ਸੜਨ। ਬੁਝੀ-ਬੁਝ ਗਈ ਹੈ, ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਅੰਤਰ-ਅੰਦਰਲੀ। ਗਤਿ-ਹਾਲਤ। ਸੰਕ ਉਤਾਰਿ-ਸ਼ੰਕਾ ਦੂਰ ਕਰਕੇ। ਮੋਇਆ-ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਜਿਤੁ ਘਰਿ ਜਾਈਐ-ਜਿਸ ਘਰ ਵਿਚ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਤਿਤੁ-ਉਸ ਨੂੰ। ਜੀਵਦਿਆ ਮਰੁ ਮਾਰਿ-ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ (ਵਿਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ) ਮਾਰ ਕੇ, ਗੁਰ ਵੀਚਾਰਿ-ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੁਆਰਾ। ਅਨਹਦ-ਇਕ ਰਸ। ਤਹ-ਤਦੋਂ। ਬਿਨਾਸੁ-ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਾਸੁ-ਉਸ ਤੋਂ। ਖੜਿ-ਲੈ ਜਾ ਕੇ। ਪੈਨਾਈਐ-ਸਰੋਪਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਦਰ ਮਾਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਵਾਸੁ-ਵਾਸਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜਹ ਦੇਖਾ-ਜਿਧਰ ਵੀ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ। ਤਹ ਰਵਿ ਰਹੇ-ਉਧਰ ਹੀ ਰਮੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਮਸਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਿਵ-ਜੀਵਾਤਮਾ। ਸਕਤੀ-ਮਾਇਆ। ਤ੍ਰਿਹੁ ਗੁਣ-ਮਾਇਆ ਦੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣ (ਤਮੋ, ਰਜੋ, ਸਤੋ)। ਬੰਧੀ-ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ, ਬੱਝੀ ਹੋਈ। ਦੇਹੁਰੀ-ਦੇਹ, ਸਰੀਰ, ਮਨੁੱਖ। ਜੋ ਆਇਆ ਜਗਿ-ਜੋ ਵੀ ਜਗਤ ਵਿਚ ਆਇਆ ਹੈ। ਸੋ ਖੇਲੁ-ਉਹ ਇਹੋ ਖੇਡ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਵਿਜੋਗੀ-ਵਿਛੜੇ ਹੋਏ। ਲਹਹਿ ਨ-ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਮਨਮੁਖਿ-ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰਨ ਵਾਲਾ।
ਬੈਰਾਗੀ-ਮਾਇਆ ਦੇ ਮੋਹ ਵੱਲੋਂ ਵੈਰਾਗਵਾਨ। ਘਰਿ ਵਸੈ-ਆਪਣੇ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਵਾਸਾ ਪਾ ਲਵੇ। ਸਚ ਭੈ ਰਾਤਾ-ਸਚ ਸਰੂਪ ਦੇ ਭੈ ਵਿਚ ਰਚਿਆ ਜਾਵੇ, ਰੰਗਿਆ ਜਾਵੇ। ਭੋਗਵੈ-ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਭੂਖ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਰੂਪੀ ਭੁੱਖ। ਮਨੁ ਮਾਰਿ-ਮਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ।
ਤ੍ਰੈਗੁਣੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਜੰਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਨਾਮ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦਾ। ਜੀਵ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਔਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਕਮਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਖੁਆਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰਵਾਕ ਹੈ-
ਤ੍ਰੈਗੁਣ ਸਰਬ ਜੰਜਾਲੁ ਹੈ
ਨਾਮਿ ਨ ਧਰੇ ਪਿਆਰੁ॥
ਗੁਣ ਛੋਡਿ ਅਉਗੁਣ
ਕਮਾਵਦੇ ਦਰਗਹ ਹੋਹਿ ਖੁਆਰੁ॥
(ਰਾਗੁ ਮਲਾਰ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹਲਾ ੧, ਅੰਗ 1284)
ਤਾਂ ਫਿਰ ਅਜਿਹੇ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਕਿਸ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਜੂਏ ਵਾਂਗ ਜਨਮ ਦੀ ਬਾਜ਼ੀ ਇਥੋਂ ਹਾਰ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ-
ਜੂਐ ਜਨਮੁ ਤਿਨੀ ਹਾਰਿਆ ਕਿਤੁ ਆਏ ਸੰਸਾਰਿ॥ (ਅੰਗ 1284)
ਪਰ ਜਿਸ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਅਥਵਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਨਾਮ ਆ ਵਸਦਾ ਹੈ-
ਜਿਸੁ ਬਖਸੇ ਸੋ ਪਾਇਸੀ ਗੁਰ ਸਬਦੀ ਵੀਚਾਰੁ॥ (ਅੰਗ 1284)
ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਹੋਰ ਬਚਨ ਹਨ ਕਿ ਜੋ ਗੁਰੂ ਦੇ ਦਰਸਾਏ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਥਿਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਵਿਚ ਸਮਾਇਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ-
ਗੁਰਮੁਖਿ ਓਅੰਕਾਰਿ ਸਚਿ ਸਮਾਇਆ॥
(ਅੰਗ 1285)
ਓਅੰਕਾਰਿ-ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਵਿਚ।
ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅੱਖਰੀਂ ਅਰਥ : ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਗੁਰਮੁਖ ਦੇ ਮਨ ਅੰਦਰ ਤੂੰ ਵਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੀ ਰਜ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤੂੰ ਸਭ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਰ ਸੁਆਸ ਅਤੇ ਹਰ ਗਿਰਾਹੀ ਤੇਰੇ ਹਿਸਾਬ ਵਿਚ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮਨ ਅੰਦਰ ਹੁਣ ਨਾ ਤਾਂ ਮਰਨ ਦਾ ਡਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਦੀ ਲਾਲਸਾ।
ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨ ਅੰਦਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਨਿਸਚਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਦੁਆਰਾ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਣ ਨਾਲ ਮਨ ਅੰਦਰਲੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਅੱਗ ਬੁਝ ਗਈ ਹੈ।
ਹੇ ਜੀਅੜੇ, ਮਨ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ੰਕਾਵਾਂ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਨੀਂ ਲੱਗਿਆਂ ਅੰਤਹਕਰਨ ਵਸਦੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਬਾਰੇ ਸੋਝੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਜਿਸ ਘਰ ਜੀਵ ਨੇ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਪੁੱਜ ਜਾਈਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਸੁਹਾਵਣੇ ਅਨਹਦ ਸ਼ਬਦ ਅਰਥਾਤ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ 'ਤੇ ਤੁਰਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜਿਸ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਇਹ ਇਕ ਰਸ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਅਵਸਥਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਹਉਮੈ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਜੋ ਜਗਿਆਸੂ ਹਉਮੈ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਬਾਬਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਦਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਜਗਿਆਸੂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਿਚ ਹਰ ਵੇਲੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਵਾਸਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੱਬੀ ਦਰਗਾਹ ਵਿਚ ਸਿਰੋਪਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਭਾਵ ਦਰਗਾਹੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਜ਼ਤ-ਮਾਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਬਾਬਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਧਰ ਵੀ ਮੈਂ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਮੇਲ ਰੂਪੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਮਾਇਆ ਦੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ (ਤਮੋ, ਰਜੋ, ਸਤੋ) ਵਿਚ ਹੀ ਬੱਝਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਪ੍ਰਾਣੀ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਹੀ ਖੇਡ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਮਨਮੁਖ ਪ੍ਰਾਣੀ ਆਪਣੇ ਵਿਜੋਗੀ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲੋਂ ਵਿੱਛੜ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਅੰਤਲੇ ਬੰਦ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਬਾਬਾ ਜਗਿਆਸੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਸਹੀ ਮਾਰਗ ਦਰਸਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਪ੍ਰਾਣੀ ਸੱਚ ਸਰੂਪ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿਚ ਰੰਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜ ਘਰ (ਸਰੂਪ) ਵਿਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਗਿਆਨ ਰਸ ਨੂੰ ਮਾਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੜ ਉਸ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਰੂਪੀ ਭੁੱਖ ਨਹੀਂ ਵਿਆਪਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਮਨ, ਮਾਇਆ ਦੇ ਮੋਹ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਜੁੜਿਆ ਰਹੁ, ਫਿਰ ਤੈਨੂੰ ਕਦੇ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਵਿਆਪੇਗਾ।


-217-ਆਰ, ਮਾਡਲ ਟਾਊਨ, ਜਲੰਧਰ।

ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਖ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਕ ਜਥਾ ਬਰਮਿੰਘਮ : ਇਸ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਕ ਜਥੇ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਥਾ ਇਸ ਵੇਲੇ ਪੰਥ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਜਥੇ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਬਾਬਾ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 1977 ਵਿਚ 18-20 ਸੋਹੋ ਰੋਡ 'ਤੇ ਇਕ ਪੌਲਿਸ਼ ਕਲੱਬ ਖਰੀਦ ਕੇ ਇਸ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਵਾਈ ਸੀ। ਜਥੇ ਦਾ ਹੈੱਡ ਕਵਾਟਰ ਵੀ ਇਥੇ ਹੀ ਹੈ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਖਰੀਦ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਚਾਰ ਮੰਜ਼ਲਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 25000 ਸੁਕੇਅਰ ਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਪੰਜ ਦਰਬਾਰ ਹਾਲ, ਤਿੰਨ ਲੰਗਰ ਹਾਲ ਅਤੇ 100 ਕਮਰਿਆਂ ਦੀ ਸਰਾਂ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਵਿਚ ਧਰਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਿੱਖਿਆ, ਸਿਹਤ, ਸਮਾਜਿਕ ਆਦਿ ਅਨੇਕਾਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਮੁਫ਼ਤ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਜਥੇ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਅਬਾਦੀ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਣ ਲਈ 2012 ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿਚ 'ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਹੈਲਥ ਕੇਅਰ ਟਰੱਸਟ' ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਅਧੀਨ ਇਕ ਫਾਰਮੇਸੀ ਅਤੇ ਕਲੀਨਿਕ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਥੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗੁਰੂ ਕਾ ਲੰਗਰ, ਕਾਊਂਸਲਿੰਗ, ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਰੂ-ਘਰਾਂ ਦੀ ਫਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਯਾਤਰਾ, ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਜਿੰਮ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਿਮਾਰ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਮੈਡੀਕਲ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ। ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਚੰਦ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੰਗਰ 24 ਘੰਟੇ ਚਲਦਾ ਹੈ। (ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਧਰਮ ਤੇ ਵਿਰਸਾ ਅੰਕ 'ਚ)


-ਪੰਡੋਰੀ ਸਿੱਧਵਾਂ। ਮੋਬਾ: 98151-24449






ਪ੍ਰੇਰਨਾ-ਸਰੋਤ

ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਉਪਜਦਾ ਹੈ

ਗਿਆਨ ਉਹ ਦੈਵੀ ਰਾਹ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਦਇਆ, ਉਪਕਾਰ, ਸੰਤੋਖ, ਹੌਸਲਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨੇਕ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਗਿਆਨਯੋਗ ਵਿਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਜੀਵਨ-ਲਕਸ਼ ਦੀ ਖੋਜ ਹੈ ਤਾਂ ਅਗਿਆਨ ਇਸ ਤੋਂ ਭਟਕਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਜੀਵਨ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਅਗਿਆਨਤਾ ਜਿਉਂਦੇ ਜੀਅ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਿਫਰ ਵੱਲ ਧਕੇਲ ਕੇ ਅਪਮਾਨ ਦੇ ਦਲਦਲ ਵੱਲ ਲਿਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਅਨੰਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨਾਲ ਨਿਰਾਸ਼ਾ। ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਫਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਤਨ ਤੇ ਮਨ ਮੈਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਗਿਆਨ ਨਿਖਾਰ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਭਗਵਤ ਗੀਤਾ ਵਿਚ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਵੀ ਢਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨੀ ਪ੍ਰਾਣੀ ਵਿਚ ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਰੂਪੀ ਭਵਸਾਗਰ ਵਿਚ ਡੁਬੋਣ ਵਿਚ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਤਾਂ ਉਸ ਪਾਰਸਮਣੀ ਸਮਾਨ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਲੋਹ-ਰੂਪੀ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵੀ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।


ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਸਟੱਡੀ ਸਰਕਲ, ਜਲੰਧਰ।
ਮੋਬਾ: 94175-50741


ਬਰਸੀ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼

ਪੰਜਾਬ ਰਿਆਸਤੀ ਪਰਜਾ ਮੰਡਲ ਦੇ ਬਾਨੀ ਅਮਰ ਸ਼ਹੀਦ ਸਰਦਾਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ

ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਅਣਗਿਣਤ ਸੂਰਬੀਰਾਂ, ਯੋਧਿਆਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਸਮਰਪਿਤ ਸੋਚ ਦੇ ਧਾਰਨੀ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸੰਕਲਪੀ ਸੂਰਮਿਆਂ ਨੇ ਜਿਥੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲੇਖੇ ਲਾ ਦਿੱਤੀ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਰਹਿਤਲ ਦੇ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਬਣੇ। ਅਡੋਲ ਚਿੱਤ ਮਨ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਤੜਪ ਲੈ ਕੇ ਜੂਝਣ ਵਾਲੇ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿਚ ਅਮਰ ਸ਼ਹੀਦ ਸ: ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਦਾ ਨਾਂਅ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮੁੱਖ ਸੇਵਾਦਾਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਅਜੀਤਸਰ ਸਾਹਿਬ (ਰਤੀਆ) ਨੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਿਆਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਹਨ। ਬਾਬਾ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸੰਤ ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਪਿੰਡ ਢਢੋਗਲ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਰਸੀ 'ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ 3 ਦਿਨ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਦਾ ਰਸਭਿੰਨਾ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਆਉਂਦੇ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਤੇ ਪਰਜਾ ਮੰਡਲ ਦੇ ਗੌਰਵਮਈ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਮਿਲਦੀ ਰਹੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਰਿਆਸਤੀ ਪਰਜਾ ਮੰਡਲ ਦੇ ਬਾਨੀ ਅਮਰ ਸ਼ਹੀਦ ਸ: ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਢਢੋਗਲ, ਇਲਾਕਾ ਧੂਰੀ, ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਚ ਇਕ ਚੰਗੇ ਵਾਹੀਕਾਰ ਸ: ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਸੁਘੜ ਸਿਆਣੀ, ਧਾਰਮਿਕ ਖਿਆਲਾਂ ਵਾਲੀ ਮਾਂ ਮਾਤਾ ਮਹਾਂ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਮਹੀਨਾ ਪੋਹ ਸੰਮਤ 1950 ਬਿਕ੍ਰਮੀ (ਸੰਨ 1893 ਈ:) ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਚੜ੍ਹਦੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਆਪ ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ ਦੀ ਸ਼ਾਹੀ ਫੌਜ ਦੀ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ ਦੀ ਸਿੱਖ ਪਲਟਨ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ। ਆਪ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਸੰਸਾਰ ਯੁੱਧ 1914 ਤੋਂ 1919 ਲੜਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ ਰੂਸੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਜੰਗ ਵਿਚੋਂ ਆਪ 27 ਜਨਵਰੀ, 1919 ਈ: ਵਿਚ ਵਾਪਸ ਆਏ। ਫੌਜੀ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਕਰਕੇ, ਬਾਗੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਪ ਨੂੰ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਜੁਰਮਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਕੈਦ ਕੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਦਾ ਬਾਬਾ ਖੜਗ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮੇਲ-ਜੋਲ ਹੋਇਆ।
ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਠੀਕਰੀਵਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰਜਾ ਮੰਡਲ ਦੇ ਸਰਬ-ਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ। 19 ਜੂਨ, 1931 ਨੂੰ ਪਰਜਾ ਮੰਡਲ ਦੀ ਧੂਰੀ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਤੋਂ ਆਪ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਕੇ ਨਾਰਨੋਲ (ਮਹਿੰਦਰਗੜ੍ਹ) ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਕੈਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਆਪ ਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀਆਂ ਬਦਸਲੂਕੀਆਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸਿਆਸੀ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਅੰਨ, ਜਲ ਤੇ ਤਨ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਲਗਾਤਾਰ 13 ਮਹੀਨੇ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਕਰਕੇ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਿਆ। ਦੇਸ਼ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਭਾਗ ਦੇ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਰਹਿ ਕੇ ਆਪਣਾ ਬਲੀਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਰਿਆਸਤ ਪਰਜਾ ਮੰਡਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 10 ਅਗਸਤ, 1938 ਈ: ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੱਕ ਉਹ ਅਡੋਲ ਚਿੱਤ ਮਨ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਤੜਪ ਲੈ ਕੇ ਜੂਝਦੇ ਰਹੇ। ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਅਮਰ ਸ਼ਹੀਦ ਸ: ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਢਢੋਗਲ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਬਰਸੀ 8, 9 ਅਤੇ 10 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਢਢੋਗਲ ਵਿਖੇ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਮਨਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।


-ਸਤਨਾਮ ਭਵਨ, ਮੇਨ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਰਤੀਆ
(ਹਰਿਆਣਾ)-125051. ਮੋਬਾ: 09416284153



ਬਰਸੀ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼

ਸੁਆਮੀ ਸ਼ਿਵ ਸਰੂਪ ਆਤਮਾ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕੁਰਾਲੀ ਵਾਲੇ

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਪੀਰਾਂ-ਪੈਗੰਬਰਾਂ, ਸਾਧੂ-ਸੰਤਾਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂਆਂ-ਪੀਰਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁਹਾਲੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਕੁਰਾਲੀ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਇਹ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ ਕਿ ਸੰਤ-ਅਨੰਤ, ਤਪ-ਤਿਆਗ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰਤ ਸਵਾਮੀ ਸ਼ਿਵ ਸਵਰੂਪ ਆਤਮਾ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕੁਰਾਲੀ ਨੇ ਕੇਰਲ ਪ੍ਰਾਂਤ ਤੋਂ ਕੁਰਾਲੀ ਆ ਕੇ ਇਥੇ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਭਾਗ ਲਾਏ। 1946 ਤੋਂ ਅਗਸਤ 2000 ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਪਾਵਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਸੁਆਮੀ ਜੀ ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਉੱਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਗੰਗਾ ਨਿਰੰਤਰ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਕੁਟੀਆ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ ਵਿਚ ਅਟੁੱਟ ਰਿਸ਼ਤਾ ਜੋੜਨ ਵਾਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਵਾਮੀ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਤਪ, ਤਿਆਗ ਅਤੇ ਦਿਆਲੂਪੁਣੇ ਦੀ ਪੂਰਨ ਪਾਕ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਾਲਾ ਐਸਾ ਜੀਵਨ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਧੂ ਦੀ ਅਸਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਤਕਰਾ ਨਹੀਂ। ਇਥੇ ਹਰ ਸਾਲ ਮਾਘੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਪੁੰਨਿਆ ਉਤਸਵ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਿਨਾਂ ਧਰਮ ਤੇ ਵਿਤਕਰੇ ਤੋਂ ਇਕੱਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੜ੍ਹੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਇਸ ਕਦਰ ਕਮਾਲ ਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੱਸੇ ਨੁਸਖੇ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਚਾਹੇ ਉਹ ਸ਼ੂਗਰ, ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਮਿਰਗੀ, ਪੱਥਰੀ, ਕੈਂਸਰ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਬਵਾਸੀਰ, ਜੋੜਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਜਿਸ ਵੀ ਰੋਗੀ ਨੇ ਖਾਧੀਆਂ, ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਉੱਭਰਦੇ ਦੇਖੇ ਗਏ। ਇਹ ਦਵਾਈਆਂ ਅੱਜ ਵੀ ਕੁਟੀਆ ਵਿਚ ਮੁਫ਼ਤ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸੁਆਮੀ ਜੀ ਨੇ ਕੁਰਾਲੀ ਵਿਖੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਪੁਰਾਣੇ ਟੋਭੇ ਨੂੰ ਸੰਗਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਭਰਾ ਕੇ ਉਥੇ ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਉਸਾਰਨ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਕੁਰਾਲੀ ਦੇ ਲਾਗਲੇ 100-150 ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲੇ ਇਕ ਵੱਡੇ ਪੁਲ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਰਾਹਤ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਮੁਫ਼ਤ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਲਈ ਹਰਿਦੁਆਰ ਵਿਖੇ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਵੀ ਸੁਆਮੀ ਜੀ ਦੀ ਛਤਰ ਛਾਇਆ ਹੇਠ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਸੁਆਮੀ ਜੀ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 5 ਅਗਸਤ, 2000 ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੰਜ ਭੂਤਕ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਗਏ ਸਨ। ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਬਰਸੀ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਕੈਲਾਸ਼ ਧਾਮ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕੁਰਾਲੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁਹਾਲੀ ਵਿਖੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਨਾਈ ਗਈ।


-ਕਪਿਲ ਮੋਹਨ ਅਗਰਵਾਲ,
ਸਬਜ਼ੀ ਮੰਡੀ, ਕੁਰਾਲੀ (ਮੁਹਾਲੀ)।
ਮੋਬਾ: 95655-96231

ਧਾਰਮਿਕ ਸਾਹਿਤ

ਆਸਾ ਕੀ ਵਾਰ ਦਰਸ਼ਨ
ਲੇਖਿਕਾ : ਡਾ: ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ।
ਪੰਨੇ : 95, ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ
ਸੰਪਰਕ : 96467-36802


ਆਸਾ ਕੀ ਵਾਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਰਚੀ ਗਈ ਲੰਮੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਰ ਪਸ਼ੂ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਜਿਉਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਦੇਵਤਾ ਬਣ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਚ ਸਮਾਅ ਜਾਣ ਦਾ ਸਫਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਧਰਮ, ਸੱਚ, ਸਦਾਚਾਰ, ਦਰਸ਼ਨ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਇਹ ਵਾਰ ਅਨੇਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਛੰਦਾਂ, ਰਸਾਂ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਮਨੁੱਖ, ਹੁਕਮ, ਸਤਿਗੁਰੂ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਉਣ ਦੀ ਜਾਚ, ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਾਵਪੂਰਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਰਚਨਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੱਖਾਂ 'ਤੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਮਹਾਰਾਜ ਜੀ ਨੇ ਅਦਭੁੱਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਦਰਸ਼ ਜੀਵਨ, ਆਦਰਸ਼ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਉਲੀਕਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਰ ਧਾਰਮਿਕ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ, ਸਮਾਜਿਕ ਕੁਰੀਤੀਆਂ, ਪਖੰਡਵਾਦ, ਜਾਤ-ਪਾਤ ਅਤੇ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮਨ ਦੇ ਵਿਕਾਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਦੇ ਰਾਹ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ ਹਨ।
ਵਿਕਾਰਾਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਕੇ ਸਾਰੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਇਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਸਭ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੀ ਅਸੀਂ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਮਨੁੱਖਾ ਦੇਹੀ ਅਨਮੋਲ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਜਨਮ ਵਿਚ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖਾ ਦੇਹੀ ਵਿਚ ਇਸਤਰੀ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਸਭ ਰੂਹਾਂ ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੇਹੀਆਂ ਨੇ ਇਸਤਰੀ ਜਾਂ ਪੁਰਸ਼ ਦੇ ਲਿਬਾਸ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਭੰਡਣਾ, ਛੁਟਿਆਉਣਾ ਅਤੇ ਨੀਵਾਂ ਸਮਝਣਾ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਜਾਇਜ਼ ਨਹੀਂ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਸ ਵਾਰ ਰਾਹੀਂ ਪਹਿਲੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਜ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ, ਜਨੇਊ ਪ੍ਰਥਾ, ਟੈਕਸ, ਜਗੀਰਦਾਰੀ ਪ੍ਰਥਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਮਖੌਟੇ ਪਾ ਕੇ ਗ਼ਲਤ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰਿਆ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ ਆਸਾ ਕੀ ਵਾਰ ਵਿਚ ਸੰਪੂਰਨ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਸਿਖਾਈ ਹੈ। ਸਰਬ ਸਾਂਝੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਬਣਾਏ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਵੰਡੀਆਂ ਤੋੜ ਕੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਆਉਣ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਤਕ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਇਹ ਵਾਰ ਬਾਕਮਾਲ ਹੈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਇਸ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਹਿਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸਰਸ਼ਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਣੀ ਦੇ ਦੀਦਾਰ ਕਰਵਾ ਕੇ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।


-ਡਾ: ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ






Website & Contents Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 2002-2018.
Ajit Newspapers & Broadcasts are Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust.
The Ajit logo is Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 1984.
All rights reserved. Copyright materials belonging to the Trust may not in whole or in part be produced, reproduced, published, rebroadcast, modified, translated, converted, performed, adapted,communicated by electromagnetic or optical means or exhibited without the prior written consent of the Trust. Powered by REFLEX