ਤਾਜਾ ਖ਼ਬਰਾਂ


ਭਗੌੜੇ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਵਿਨੈ ਮਿੱਤਲ ਨੂੰ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਨੇ ਕੀਤਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਵਾਲੇ
. . .  6 minutes ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 16 ਅਕਤੂਬਰ- ਕਰੀਬ 40 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਬੈਂਕ ਘਪਲੇ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਚ ਲੋੜੀਂਦੇ ਭਗੌੜੇ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਵਿਨੈ ਮਿੱਤਲ ਨੂੰ ਸੀ. ਬੀ. ਆਈ. ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਦੱਸ ਦੇਈਏ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਟਰਪੋਲ ਨੇ ਸੀ. ਬੀ. ਆਈ. ਦੀ....
ਸਕੱਤਰ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਵੱਲੋਂ ਰਮਸਾ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦਾ ਡਾਟਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ
. . .  16 minutes ago
ਐੱਸ. ਏ. ਐੱਸ. ਨਗਰ, 16 ਅਕਤੂਬਰ (ਤਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੈਨੀਪਾਲ)-ਲੋਕ ਇਨਸਾਫ਼ ਪਾਰਟੀ ਆਗੂ ਵਿਧਾਇਕ ਸਿਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੈਂਸ ਨੇ ਅੱਜ ਵਿੱਦਿਆ ਭਵਨ ਜਾ ਕੇ ਸਕੱਤਰ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਤੋਂ ਰਮਸਾ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਰੈਗੂਲਰ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ..
ਮੁਰਾਦਾਬਾਦ 'ਚ ਕੰਧ ਡਿੱਗਣ ਕਾਰਣ ਦੋ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮੌਤ
. . .  40 minutes ago
ਮੁਰਾਦਾਬਾਦ, 16 ਅਕਤੂਬਰ - ਉਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ 'ਚ ਮੁਰਾਦਾਬਾਦ ਦੇ ਕੁਡੰਕੀ ਇਲਾਕੇ 'ਚ ਇਕ ਕੰਧ ਡਿੱਗਣ ਕਾਰਨ ਦੋ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਜਦਕਿ ਇਕ ਬੱਚਾ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ 'ਚ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ 'ਚ ਇਲਾਜ ਲਈ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ...
ਮਾਂ ਨੇ ਪੰਜ ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ ਖੂਹ 'ਚ ਮਾਰੀ ਛਾਲ, ਚਾਰ ਦੀ ਮੌਤ
. . .  about 1 hour ago
ਗਾਂਧੀਨਗਰ, 16 ਅਕਤੂਬਰ- ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਭਾਵਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਲੰਗ ਥਾਣਾ ਖੇਤਰ ਅਧੀਨ ਪੈਂਦੇ ਪਾਂਚ ਪੀਪਲਾ ਪਿੰਡ 'ਚ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੰਜ ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ ਖੂਹ 'ਚ ਛਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਹਾਦਸੇ 'ਚ ਚਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਜਦਕਿ ਔਰਤ ਅਤੇ ਉਸ...
ਦੁਸਹਿਰੇ ਮੌਕੇ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਅਧਿਆਪਕ ਜਲਾਉਣਗੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ, ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ, ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਪੁਤਲੇ
. . .  about 1 hour ago
ਸੰਗਰੂਰ, 16 ਅਕਤੂਬਰ (ਧੀਰਜ ਪਸ਼ੋਰੀਆ)- ਐਸ.ਐਸ.ਏ./ਅਸਾ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀਆਂ ਤਨਖ਼ਾਹਾਂ 'ਚ ਕੀਤੀ ਕਟੌਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦਾ ਸਰਕਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਗ਼ੁੱਸਾ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਂਝਾ ਅਧਿਆਪਕ ਮੋਰਚਾ ਦੇ ਆਗੂ ਬਲਬੀਰ ਚੰਦ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ...
ਕੈਪਟਨ ਨੇ ਬਾਦਲਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਭਰੋਸਾ
. . .  about 1 hour ago
ਮੋਹਾਲੀ, 16 ਅਕਤੂਬਰ- ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅੱਜ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧਣ ਕਾਰਨ ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ...
ਕੇਰਲ : ਸਬਰੀਮਾਲਾ 'ਚ ਮੰਦਰ 'ਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕੀਆਂ ਗਈਆਂ ਔਰਤਾਂ
. . .  about 2 hours ago
ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ, 16 ਅਕਤੂਬਰ- ਕੇਰਲ ਦੇ ਨਿਲਾਕਲ 'ਚ ਅੱਜ ਉਸ ਵੇਲੇ ਤਣਾਅ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਸਰਕਾਰੀ ਕੇ. ਐੱਸ. ਆਰ. ਟੀ. ਸੀ. ਬੱਸ 'ਚ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਯੱਪਾ ਮੰਦਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸੜਕ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ...
ਗੋਆ ਦੇ ਦੋ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਨੇ ਭਾਜਪਾ 'ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਕੀਤਾ ਐਲਾਨ
. . .  about 2 hours ago
ਪਣਜੀ, 16 ਅਕਤੂਬਰ- ਗੋਆ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ 'ਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਦੋ ਵਿਧਾਇਕ ਦਯਾਨੰਦ ਸੋਪਤੇ ਅਤੇ ਸੁਭਾਸ਼ ਸ਼ਿਰੋਦਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਭਾਜਪਾ 'ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਭਾਜਪਾ 'ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਵੱਲੋਂ ਭਾਜਪਾ ਸਰਕਾਰ...
ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਭਰਾ ਦੀ ਭੇਦਭਰੀ ਹਾਲਤ 'ਚ ਮੌਤ
. . .  about 2 hours ago
ਰਾਮ ਤੀਰਥ, 16 ਅਕਤੂਬਰ (ਧਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ) - ਪੁਲਿਸ ਚੌਂਕੀ ਰਾਮ ਤੀਰਥ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੇ ਪਿੰਡ ਬੋਪਾਰਾਏ ਖ਼ੁਰਦ ਦੇ 2 ਭੈਣਾਂ ਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਨੌਜਵਾਨ ਵੀਰ ਜਗਰੂਪ ਸਿੰਘ (22) ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਗਟ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੋਗਾ ਨੇੜੇ ਭੇਦ ਭਰੀ ਹਾਲਤ 'ਚ ਮੌਤ ਹੋਣ ਦੀ...
ਉੜੀਸਾ 'ਚ 'ਤਿਤਲੀ' ਤੂਫ਼ਾਨ ਕਾਰਨ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੱਧ ਕੇ ਹੋਈ 26
. . .  about 2 hours ago
ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ, 16 ਅਕਤੂਬਰ- ਉੜੀਸਾ 'ਚ 'ਤਿਤਲੀ' ਤੂਫ਼ਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਏ ਹੜ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੱਧ ਕੇ 26 ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਸੂਬੇ ਦੇ 16 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ 7402 ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ 57.08 ਲੱਖ ਲੋਕ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਚੱਕਰਵਾਤੀ ਤੂਫ਼ਾਨ...
ਹੋਰ ਖ਼ਬਰਾਂ..

ਧਰਮ ਤੇ ਵਿਰਸਾ

ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਚ ਕੜਾਹ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ

ਸਮੁੱਚੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਚ ਕੜਾਹ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦੀ ਬਹੁਤ ਮਹਾਨਤਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਕੋ ਫਰਸ਼ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕੜਾਹ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਛਕਾ ਕੇ ਜਾਤ-ਅਭਿਮਾਨ ਅਤੇ ਛੂਤ ਦਾ ਰੋਗ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਕੜਾਹ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦਾ ਨਾਂਅ ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਲਿਖਿਆ ਹੈ :
ਖਾਂਡ ਘ੍ਰਿਤ ਚੂਨ ਜਲ ਪਾਵਕ ਇਕਤ ਭਏ
ਪੰਚ ਮਿਲਿ ਪ੍ਰਗਟ ਪੰਚਮ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਗਾਸ ਹੈ।
ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਖ ਮੱਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਜੋ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਵਰਤਾਈਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਨਾਂਅ ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਮਹਾਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਣਿ ਮਹਾ ਪਰਸਾਦ
ਵੰਡਿ ਖਵਾਇਆ।
(ਵਾਰ ੨੦, ਪਉਜ਼ੀ ੧੦)
ਗੁਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ 24ਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਕੜਾਹ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦਾ ਨਾਂਅ ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।
ਸਗਲ ਦੇਹ ਪਰ ਦੇਹੁ ਲਗਾਈ।
ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਆਦਿਕ ਕਰਿਵਾਈ।
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਦੀਵਾਨ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਮਗਰੋਂ ਕੜਾਹ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਵਰਤਾਉਣ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਦੇਣ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਤਾਂ ਇਕ ਵਾਰੀ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੇਹ (ਸਰੀਰ) ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਮੁੜੋ ਤਾਂ ਕੜਾਹ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਦਿ ਵਰਤਾਇ ਦੇਣਾ। ਇਸ ਦਾ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘਾ ਭਾਵ ਹੈ, ਸਿੱਖ ਭਾਣੇ ਨੂੰ ਮਿੱਠਾ ਕਰਕੇ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।
ਕੜਾਹ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਵਰਤਾਉਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਰਹਿਤਨਾਮਿਆਂ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਖੀ ਹੈ-
ਕੜਾਹ ਕਰਨ ਕੀ ਬਿਧਿ ਸੁਨ ਲੀਜੈ।
ਤੀਨ ਭਾਗ ਕੋ ਸਮਸਰ ਕੀਜੈ।
ਲੇਪਨ ਆਗੈ ਬਹੁਕਰ ਦੀਜੈ।
ਮਾਂਜਨ ਕਰ ਭਾਂਜਨ ਧੋਵੀਜੈ।
ਕਰ ਸਨਾਨ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹ੍ਵੈ ਬਹੈ।
ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਬਿਨ ਅਵਰ ਨ ਕਹੈ।
ਕਰਿ ਤਿਆਰ ਚੌਕੀ ਪਰ ਧਰੈ।
ਚਾਰ ਓਰ ਕੀਰਤਨ ਬਹਿ ਕਰੈ।
ਜੋ ਪ੍ਰਸਾਦ ਕੋ ਬਾਂਟ ਹੈ ਮਨ ਮੇ ਧਾਰੇ ਲੋਭ।
ਕਿਸਿ ਥੋੜਾ ਕਿਸਿ ਅੱਗਲਾ ਸਦਾ ਰਹੈ ਤਿਸੁ ਸੋਗ।
(ਤਨਖਾਹਨਾਮਾ)
ਕੜਾਹ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਚੇਤੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿਚ, ਸਾਫ਼ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਇਕੋ ਜਿੰਨਾ ਆਟਾ, ਖੰਡ ਤੇ ਘਿਓ ਲੈ ਕੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕੜਾਹ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਜੇਕਰ ਚਾਸ਼ਨੀ (ਚਾਸ) ਬਣਾ ਲਈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਆਟਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੁੱਜ ਜਾਣ 'ਤੇ ਚਾਸ਼ਨੀ ਮਿਲਾਈ ਜਾਵੇ। ਆਟੇ ਅਤੇ ਚਾਸ ਦੀ ਗਰਮਾਈ ਵਿਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੀ ਫਰਕ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਜੇਕਰ ਚਾਸ਼ਨੀ ਜ਼ਰਾ ਵੀ ਠੰਢੀ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਘਿਓ ਅਲੱਗ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਚਾਸ਼ਨੀ ਪਾਉਣ ਪਿੱਛੋਂ ਕੜਾਹੀ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਉਤਾਰ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਕੜਾਹ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਵਰਤਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਸਾਫ਼ ਹੋਣ ਅਤੇ ਨਹੁੰ ਵਧੇ ਹੋਏ ਤੇ ਮੈਲੇ ਨਾ ਹੋਣ। ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੱਥ ਧੋ ਕੇ ਸਾਫ਼ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਪੂੰਝ ਕੇ ਖੁਸ਼ਕ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਉਂਗਲਾਂ 'ਤੇ ਛਾਪ-ਛੱਲਾ ਨਾ ਪਾਇਆ ਹੋਵੇ। ਮੂੰਹ ਉੱਪਰ ਰੁਮਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਵੇ। 'ਜਪੁ' ਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਕੇ ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਦੀਵਾਨ/ਦਰਬਾਰ ਹਾਲ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਕੜਾਹੀ ਵਿਚ ਨਾ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਵੇ। ਸਾਫ਼ ਥਾਲ ਜਾਂ ਪਰਾਤ ਵਿਚ ਸਵੱਛ ਰੁਮਾਲ/ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਢਕ ਕੇ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਵੇ। ਦੀਵਾਨ/ਦਰਬਾਰ ਹਾਲ ਵਿਚ ਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਏਨਾ ਠੰਢਾ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਿ ਵਰਤਾਉਣ ਅਤੇ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਨਾ ਸੜਨ। ਗੁਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚ ਕੜਾਹ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਹੈ-
ਪਾਵਨ ਤਨ ਪਾਵਨ ਕਰ ਥਾਨ।
ਘ੍ਰਿਤ ਮੈਦਾ ਲੇ ਖੰਡ ਸਮਾਨ।
ਕਰ ਕੜਾਹ ਜਪੁ ਪਾਠ ਸੁ ਠਾਨੈ।
ਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦ ਅਰਦਾਸ ਬਖਾਨੈ।
ਅਸੀਂ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਵਿਚ ਕੜਾਹ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਬਣਦਾ ਅਤੇ ਵਰਤਦਾ ਅਕਸਰ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ। ਕਿਤੇ ਕੜਾਹ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦੀ ਥਾਂ ਲੇਟੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਘਿਓ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਗੁਰ ਸੰਗਤ ਦੇ ਵਸਤਰ (ਕੱਪੜੇ) ਦਾਗ਼ੀ ਹੋਣ ਦਾ ਡਰ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ ਬਾਣੀ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਪੰਜ ਪਉੜੀਆਂ ਤੇ ਅਖੀਰਲੀ ਪਉੜੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਅਰਦਾਸ ਉਪਰੰਤ ਹੁਕਮਨਾਮਾ/ਮੁੱਖ ਵਾਕ ਲੈ ਕੇ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਵਰਤਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੜਾਹ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਵਿਚੋਂ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਕੱਢ ਕੇ ਵਰਤਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਤਾਬਿਆ ਬੈਠੇ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕੌਲੀ/ਕਟੋਰੀ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਵਿਹਲਾ ਹੋ ਕੇ ਛਕ ਲਵੇ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਵਰਤਾਉਣ ਵੇਲੇ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਸਭ ਨੂੰ ਵਰਤਾਵੇ। ਕਲਗੀਧਰ ਜੀ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੈ-
ਜੋ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਕੋ ਬਾਂਟ ਹੈ ਮਨ ਮੇ ਧਾਰੇ ਲੋਭ।
ਕਿਸਿ ਥੋੜਾ ਕਿਸਿ ਅਗਲਾ ਸਦਾ ਰਹੈ ਤਿਸੁ ਸੋਗ।
ਕਲਗੀਧਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੀ ਤਾਂ ਆਗਿਆ ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਜ ਅੜਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕੜਾਹ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਕਰਵਾ ਕੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰੇ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਸੰਗਤਾਂ ਕੜਾਹ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੋਈ ਦਸਵੰਧ ਕਰਕੇ, ਕੋਈ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਕਰਕੇ, ਕੋਈ ਦੇਹ ਅਰੋਗਤਾ ਲਈ, ਕੋਈ ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਅਰਦਾਸਾਂ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖੀ ਦੁਆਰੇ ਜਾਂ ਸੁੱਖਣਾ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
ਕਰਹੁ ਤਿਹਾਵਲ ਅਰਹਿ ਜੋ ਕਾਜਾ।
ਕਰ ਅਰਦਾਸ ਧਲਹੁ ਮਮ ਧਿਆਨਾ।
ਹੋਹਿ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰ ਮਹਾਨਾ।
ਕਲਗੀਧਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਰਹਿਰਾਸ ਦੇ ਪਾਠ ਉਪਰੰਤ ਵੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਕੇ ਕੜਾਹ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਵਰਤਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਸ਼ਰਧਾਲੂ/ਲੋਕ ਕੜਾਹ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਵਾਲੇ ਹੱਥ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਅਤੇ ਦਾੜ੍ਹੀ 'ਤੇ ਫੇਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਅਸੱਭਿਆਪਨ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਥਿੰਦੇਪਨ ਵਿਚ ਮਿਠਾਸ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਥਿੰਦੇ ਹੱਥ ਕਿਸੇ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਲੈਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋ ਲੈਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦਾ ਨਾਂਅ ਕੁਣਕਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਇਸੇ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਨਾਮਾਤਰ (ਤਨਿਕ) ਹੀ ਲੈਣਾ ਠੀਕ ਹੈ।
ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਥੇ ਕੜਾਹ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦੀ ਦੇਗ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਹੀ ਸੰਗਤਾਂ ਜੋੜੇ (ਜੁੱਤੇ) ਪਾ ਕੇ ਚਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਉਥੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਖਾਣ ਲਈ ਲੈ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਰੁਪਈਆਂ ਨਾਲ ਦੇਗ ਕਰਵਾ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿਚ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਜੋ ਬਾਕੀ ਬਚਿਆ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਵੀ ਵੰਡ ਕੇ ਛਕਣਾ (ਖਾਣਾ) ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਣਜਾਣ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਲੈ ਕੇ ਨਾ ਖਾਓ। ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਖੁਆ ਕੇ ਕਈ ਵਾਰ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਲੋਕ ਲੁੱਟ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕੜਾਹ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਜੋੜੇ ਪਾ ਕੇ ਜਾਣਾ ਤੇ ਉਥੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਲੈ ਕੇ ਖਾਣਾ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ। ਕੜਾਹ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਛਕਣ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਇਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਹੈ ਜਾਂ ਕੜਾਹਿ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦਿ। ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ ਰੂਪ ਤੇ ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ ਕੋਸ਼ ਸੰਪਾਦਕ ਡਾ: ਹਰਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਵਲੋਂ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪੰਨਾ 231 'ਤੇ 'ਕੜਾਹ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸਰਬ-ਉੱਚ ਸੰਸਥਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵਿਖੇ ਉੱਚ-ਕੋਟੀ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਬੁਲਾਰੇ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਪੱਖੋਂ ਕਿੰਨੇ ਅਵੇਸਲੇ ਹਨ, ਇਹ ਤੁਸੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਤਰਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਰਸ਼ਨ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਕੜਾਹ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦੀ ਦੇਗ ਕਰਵਾਉਣ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਉਥੇ ਐਲ. ਈ. ਡੀ. (ਲੈਡ ਲਾਈਨ ਬੋਰਡ) 'ਤੇ 'ਕੜਾਹਿ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦਿ' ਲਿਖਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਦ ਮੈਂ ਕੜਾਹ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦੀ ਪਰਚੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਥੇ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਗ਼ਲਤ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਰਵੱਈਆ ਹੀ ਬੜਾ ਰੁੱਖਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਿਹੜਾ ਇਸ ਵੱਲ ਕਦੇ ਦੇਖਿਆ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਕੇ ਪਰਿਕਰਮਾ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦੀ ਬੇਰ ਕੋਲ ਬਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਪੈਕਟਾਂ ਵਿਚ ਬੰਦ ਪੰਜੀਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦੇ ਪੈਕਟ ਲਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦੇ 'ਦ' ਨੂੰ ਸਿਹਾਰੀ ()ਿ ਸੀ। ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਇਹ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ 'ਕੜਾਹ' ਦੇ 'ਹ' ਨੂੰ ਸਿਹਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦੇ 'ਦ' ਨੂੰ ਵੀ ਸਿਹਾਰੀ ()ਿ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੇ 'ਦ' ਨੂੰ ਸਿਹਾਰੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਸੱਸੇ ਦੇ ਪੈਰ ਵਿਚ ਬਿੰਦੀ (.) ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਲਿਖਦੇ ਹਾਂ 'ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ' ਦੇ ਸੱਸੇ (ਸ) ਦੇ ਪੈਰ ਵਿਚ ਬਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ 'ਦ' ਨੂੰ ਸਿਹਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਤਰਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਕ-ਦੋ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਹੀ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਕੜਾਹਿ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦਿ ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦ ਜੋੜਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਪੜ੍ਹਿਆ 'ਕੜਾਹੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦੇ'। ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜਾਂ ਵਿਚ ਸਿਹਾਰੀ ਲੱਗੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹਿਆ, ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਹ ਵੀ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਕੜਾਹ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਗ਼ਲਤ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ 'ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜਾਂ' ਵੱਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।


-1138/63-ਏ, ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਨਗਰ, ਗਲੀ ਨੰ: 1, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਰੋਡ, ਜਮਾਲਪੁਰ (ਲੁਧਿਆਣਾ)।


ਖ਼ਬਰ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰੋ

ਇੱਟਾਂ ਤੇ ਪੱਥਰਾਂ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਖਗੋਲ ਸ਼ਾਸਤਰ

ਜੰਤਰ ਮੰਤਰ

ਗੁਲਾਬੀ ਨਗਰ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿਚ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਗਰ ਜੈਪੁਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਵਾਈ ਜੈ ਸਿੰਘ ਦੂਜਾ ਨੇ 1727 ਈਸਵੀ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਹੀ ਇਸ ਨਗਰ ਦਾ ਨਾਮਕਰਨ 'ਜੈਪੁਰ' ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਜੈਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਮਰ ਤੋਂ ਜੈਪੁਰ ਲੈ ਆਏ। ਜੈ ਸਿੰਘ ਨਾ ਸਿਰਫ ਇਸ ਨਗਰ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਖੁਦ ਇਕ ਖੋਜੀ ਅਤੇ ਖਗੋਲ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉਹ ਇਕ ਮੰਨੇ-ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਮਾਹਿਰ ਵੀ ਸਨ। ਖਗੋਲ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਅਨੇਕਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ, ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਖੋਜ-ਪੱਤਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਅਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਾਰਤੀ, ਯੂਰਪੀ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮੀ ਖਗੋਲ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਸਹਿਤ ਬਹਿਸ ਕਰਵਾਈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਸਖਤ ਮਿਹਨਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਜਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੀ ਵਿੱਦਿਆ ਨੂੰ ਇਕ ਰੂਪ ਦਿੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ 1724 ਈਸਵੀ ਵਿਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਇਕ ਖਗੋਲ ਯੰਤਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ 'ਜੰਤਰ ਮੰਤਰ' ਨਾਮੀ ਇਤਿਹਾਤਕ ਤੇ ਖਗੋਲਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਗੌਰਵ ਵਧਾਇਆ।
ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਇਕ ਖਗੋਲ ਯੰਤਰ ਬਣ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜੈਪੁਰ ਵਿਚ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ ਇਕ ਖਗੋਲ ਯੰਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਯੰਤਰਾਂ ਦੇ ਲੱਕੜੀ ਅਤੇ ਧਾਤੂ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਨਮੂਨੇ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਲੂ ਪ੍ਰਿੰਟ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਜੈਪੁਰ ਵਿਚ ਲੈ ਆਏ। ਸੰਨ 1728 ਈਸਵੀ ਵਿਚ ਜੈਪੁਰ ਵਿਚ ਜੰਤਰ ਮੰਤਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਵਿਚ 6 ਸਾਲ ਲੱਗੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਵਾਈ ਰਾਜਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਦੂਜਾ ਨੇ ਉਜੈਨ, ਬਨਾਰਸ ਅਤੇ ਮਥੁਰਾ ਵਿਚ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਖਗੋਲ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜੇ ਕੋਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਜੈਪੁਰ ਦੀ ਹੀ ਹੈ। ਹੋਵੇ ਵੀ ਕਿਉਂ ਨਾ, ਰਾਜਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਜੈਪੁਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਤੇ ਜੈਪੁਰ ਦੇ ਖਗੋਲ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਸੀ।
ਸਵਾਈ ਜੈ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਮਹਿਲ ਦੇ ਕੋਲ ਹੀ ਸਥਿਤ ਇਸ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਂ ਬਤੀਤ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਥੇ ਕਾਫੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਤੇ ਖਗੋਲ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰੇ ਤੇ ਬਹਿਸਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਅਨੇਕਾਂ ਖੋਜਾਰਥੀ ਵੀ ਇਥੇ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤੇ ਰਾਜਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਸਭ ਦੀ ਬਹੁਤ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਗੋਲ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਲਗਾਓ ਸੀ। ਉਹ ਇਸ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸਨ। ਜੈਪੁਰ ਦੀ ਇਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ (14) ਖਗੋਲ ਯੰਤਰ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਚਾਰ ਖਗੋਲ ਯੰਤਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇਹ ਵੱਡੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਪਯੋਗੀ ਅਤੇ ਅਤਿ-ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਦੇ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨਕਾਂ ਅਤੇ ਖੋਜੀ ਮਹਾਂਰਥੀਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਆਮ ਸਧਾਰਨ ਜਨਤਾ ਤੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੇ ਆਕਰਸ਼ਣ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਯੰਤਰਾਂ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਸਮਰਾਟ ਯੰਤਰ, ਛੋਟਾ ਸਮਰਾਟ ਯੰਤਰ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਯੰਤਰ, ਰਾਮ ਯੰਤਰ, ਦਿੰਗਸ਼ ਯੰਤਰ, ਕਪਾਲ ਯੰਤਰ, ਚੱਕਰ ਯੰਤਰ, ਨਾਰਵਲ ਯੰਤਰ, ਕ੍ਰਾਂਤੀਵ੍ਰਿਤ ਯੰਤਰ, ਉਨਤਾਸ਼ ਯੰਤਰ, ਅਸ਼ਟਕਲੋਣ ਯੰਤਰ, ਰਾਸ਼ੀ ਵਲਭ ਯੰਤਰ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਨੋਦਕ ਯੰਤਰ ਵਰਗੇ ਅਤੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੰਤਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਵੱਡਾ ਸਮਰਾਟ ਯੰਤਰ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਯੰਤਰ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਲਘੂ ਸਮਰਾਟ ਯੰਤਰ ਸਿਰਫ ਸਥਾਨਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਇਕ ਦੁਰਲੱਭ ਯੰਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਾਰੀਕੀਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਯੰਤਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਯੰਤਰ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਾ ਨਾਮਕਰਨ ਰਾਜਾ ਜੈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੰਗਮਰਮਰ ਅਤੇ ਲਾਲ ਪੱਥਰ ਦੇ ਬਣੇ ਇਸ ਯੰਤਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਖਸ਼ਤਰ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ੀ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਹਿਤ ਜਨਮ ਪੱਤਰੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਰਾਮ ਯੰਤਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਜਾਂ ਚੰਦ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਜਾਂ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ, ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਝੁਕਾਅ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਦਿੰਗਸ਼ ਯੰਤਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਚਾਰਾਂ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਸੇ ਅਪਰਾਧਿਕ ਸਾਜਿਸ਼ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਮਰਾਟ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇਕ 'ਮਾਈਕ੍ਰੋ ਕੈਮਰਾ' ਵਾਂਗ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸੰਗਮਰਮਰ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਅਰਧਚਾਪਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਕਪਾਲੀ ਯੰਤਰ 12 ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਲਗਨ ਦਾ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਚੱਕਰ ਯੰਤਰ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਰੀ ਵੱਲ ਯੰਤਰ ਦੇ ਦੋ ਭਾਗ ਹਨ-ਉੱਤਰ ਤੇ ਦੱਖਣ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਭਾਗ ਗੋਲ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਸਾਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ 6 ਮਹੀਨੇ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਰਿਕਾਰਡ ਸਾਂਭ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਇਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਅਰਧ ਗੋਲ ਭਾਗ ਦੂਸਰੇ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਸਾਂਭ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਤੇ ਝੁਕਾਅ ਦਾ ਗਿਆਨ ਵੀ ਇਸ ਯੰਤਰ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਾਂਤੀਵ੍ਰਿਤ ਯੰਤਰ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੀ ਦੂਰੀ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਉਨਤਾਂਸ਼ ਯੰਤਰ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਉਨਤਾਂਸ਼ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਸ਼ੀਵਲ ਯੰਤਰ ਦੇ ਦੁਆਰਾ 12 ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਯੰਤਰਰਾਜ ਨਾਮੀ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਯੰਤਰ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਭ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਕਾਰਜ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਮਕਸਦ 'ਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇੰਜ 14 ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਲ ਗਿਣਤੀ ਕਰਕੇ ਜੋਤਿਸ਼ੀ, ਗਣਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇਥੇ ਆਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਵਾਈ ਜੈ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਅੱਜ ਵੀ ਇਹ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਓਨੀ ਹੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਤੇ ਉਪਯੋਗੀ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿੰਨੀ ਕਿ ਅੱਜ ਤੋਂ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ।
ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ 'ਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਖੂਬ ਖਰਚ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਭ ਯੰਤਰ ਅੱਜ ਵੀ ਖੂਬ ਉਪਯੋਗੀ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਇਕ ਯੰਤਰ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਤੇ ਖੋਜੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਲਈ ਵਿਦਵਾਨ 'ਗਾਈਡ' ਨਿਯੁਕਤ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਸੰਪੂਰਨ ਤੇ ਲੋੜੀਂਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਇਥੇ ਕਾਰਜਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਮੇਲਨ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖਗੋਲ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਆਯੋਜਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੱਜ ਵੀ ਇਹ ਯੰਤਰ ਪ੍ਰਯੋਗੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੂਬ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹਨ ਅਤੇ ਇਥੇ ਖਗੋਲ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵੀ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਮਾਡਲਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇੰਜ ਇਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਵਿੱਦਿਆ ਦੀ ਇਹ ਜਿਉਂਦੀ-ਜਾਗਦੀ ਮਿਸਾਲ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਰਾਟਾਂ ਦੀ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ, ਸੂਝ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਰੁਚੀਆਂ ਦਾ ਇਕ ਸਜੀਵ ਸਬੂਤ ਹੈ।


-ਪੀ.ਸੀ.ਐੱਸ. (ਏ.), ਪਿਲਕਨ ਸਟਰੀਟ, ਅਨਾਰਕਲੀ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਜਗਰਾਉਂ-142026. ਮੋਬਾ: 98885-69669

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਚਰਨ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂਸਰ ਸਤਲਾਣੀ ਸਾਹਿਬ

ਮੇਲੇ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਲਾਹੌਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦਿਆਂ ਰਸਤੇ 'ਚ ਪੈਂਦੇ ਥਾਣਾ ਘਰਿੰਡਾ ਤੋਂ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ 3 ਕੁ ਮੀਲ ਦੂਰ ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੀ ਚਰਨ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂਸਰ ਸਤਲਾਣੀ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਪਿੰਡ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਨਗਰ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਸਥਿਤ ਇਸ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਲਾਹੌਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਇਸ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਹੀ ਗੁਜ਼ਰਦੇ ਸਨ। ਇਕ ਵਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਾਹੌਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਰੁਕੇ ਤਾਂ ਇਥੋਂ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਹੁਣ ਉਜੜ ਚੁੱਕੇ ਨੌਂ ਲੱਖਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਚ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਹਾਕਮ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਖਾਂ ਬੜਾ ਤੰਗ-ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਾਡੀਆਂ ਧੀਆਂ-ਭੈਣਾਂ ਵੀ ਇਸ ਜ਼ਾਲਮ ਦੇ ਰਾਜ 'ਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਜ਼ਾਲਮ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਸਿੰਘ ਭੇਜ ਕੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਖਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਰ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਪਰ ਅੱਗੋਂ ਤਾਕਤ ਦੇ ਨਸ਼ੇ 'ਚ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਖਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਜਾਨ ਬਚਾਅ ਕੇ ਭੱਜ ਜਾਣ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ।
ਗੁਰੂ ਜੀ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਖਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧਾ ਲਾਉਣ ਲਈ ਨਿਕਲੇ ਤਾਂ ਅੱਗੋਂ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਖਾਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀ ਲੈ ਕੇ ਮੈਦਾਨ 'ਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਆ ਗਿਆ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਚਿਰ ਦੀ ਹੋਈ ਇਸ ਝੜਪ 'ਚ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਖਾਂ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਦੀ ਖਾਣੀ ਪਈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਇਕ ਹੀ ਵਾਰ ਨਾਲ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਖਾਂ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਕੇ ਘੋੜੇ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਡਿਗ ਪਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਖਾਂ ਮਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾ ਕਲਮਾਂ ਪੜ੍ਹ।' ਤਾਂ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਖਾਂ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, 'ਮਹਾਰਾਜ, ਬੜੀ ਵੱਡੀ ਭੁੱਲ ਹੋ ਗਈ, ਬਖਸ਼ ਲਓ, ਮੈਂ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਬੜਾ ਚਿਰ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਮੇਰਾ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਕੋਈ ਨਾਂਅ ਰਹਿ ਜਾਵੇ', ਤਾਂ ਰਹਿਮ ਦਿਲ ਦੇ ਮਾਲਕ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੇਰੇ ਮਗਰੋਂ ਤੇਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਉਜੜ ਜਾਵੇਗਾ ਤੇ ਇਥੋਂ ਕੁਝ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹਟ ਕੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਨਗਰ ਇਕ ਪਿੰਡ ਤੇਰੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਵਸੇਗਾ। ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਦੀ ਤਾਬ ਨਾ ਸਹਾਰਦਿਆਂ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਖਾਂ ਮਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਉਥੋਂ ਦੀ ਜਨਤਾ ਨੇ ਸੁੱਖ ਦਾ ਸਾਹ ਲਿਆ।
(ਇਥੇ ਵਰਨਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਤਾਂ ਉਜੜੇ ਨੂੰ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲ ਹੋ ਗਏ ਪਰ ਉਥੋਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕੁ ਖਾਸ ਮਸਜਿਦਾਂ, ਜਿਥੇ ਲੋਕ ਇਬਾਦਤ ਕਰਨ ਰੋਜ਼ ਆਉਂਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਕਾਇਮ ਹਨ। ਇਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪੁਰਾਤਨ ਤਲਾਅ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਲੋਕ ਨਹਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਇਹ ਤਲਾਅ ਅਤੇ ਮਸਜਿਦਾਂ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਵਕਫ਼ ਬੋਰਡ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਵਕਫ਼ ਬੋਰਡ ਨੂੰ ਮਸਜਿਦਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਸਬੰਧੀ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਮੁਸਲਿਮ ਅਬਾਦੀ ਦਾ ਨਾ ਹੋਣਾ ਕਹਿ ਕੇ ਵਕਫ਼ ਬੋਰਡ ਨੇ ਪੱਲਾ ਝਾੜ ਲਿਆ।) ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂਸਰ ਸਤਲਾਣੀ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਭਾਰੀ ਮੱਸਿਆ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੋਂ ਸੰਗਤਾਂ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਨਾ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਇਸ ਵਾਰ 25-26 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਬੜੀ ਧੂਮਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਪਾਵਨ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਬੜੇ ਵਰ ਦਿੱਤੇ ਕਿ ਇਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ 'ਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ (ਪਹਿਲਾਂ ਇਥੇ ਛੱਪੜੀ ਸੀ) ਕੋਹੜੇ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋਇਆ ਕਰਨਗੇ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਸੁਚੱਜਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੰਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਹਰ ਵੇਲੇ 'ਜੀ ਆਇਆਂ' ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।


-ਪਿੰਡ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਨਗਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ।
ਮੋਬਾ: 98551-20287

ਯਾਤਰਾ ਪੁਰਾਤਨ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੀ

ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਆਸਤ ਬੀਕਾਨੇਰ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦਾ ਧਰਮ ਤੇ ਵਿਰਸਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ : ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਾਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਗਰੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਸੰਦ ਰਹੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਹਰ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਚ ਹੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਾਦੀ ਦੇ ਮਨਮੋਹਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਇਸ ਵਾਦੀ ਵਿਚ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਹਾਲ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਗਾਮ ਤੋਂ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਲਿੱਦਰ ਵਾਦੀ ਦੇ ਇਕ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਬੇਤਾਬ ਵਾਦੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਦੀ ਵਿਚ ਸੰਨੀ ਦਿਉਲ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬੇਤਾਬ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਬੇਤਾਬ ਵਾਦੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਦੀ ਦੀ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ਉਚਾਈ 7851 ਫੁੱਟ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੂਰੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਹੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਆਸਤ ਰਹਿ ਚੁੱਕੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਾਦੀ ਅੱਜ ਵੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦਾ ਮਨ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਾਦੀ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਪਰ ਸਵਰਗ ਦਾ ਨਾਂਅ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਦੀ ਨੂੰ ਪੂਰਬ ਦਾ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਰਿਆਸਤ ਬੀਕਾਨੇਰ
ਬੀਕਾਨੇਰੀ ਭੁਜੀਆ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੀਕਾਨੇਰ ਸ਼ਹਿਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਕ ਪੁਰਾਤਨ ਰਿਆਸਤ ਹੈ। ਇਹ ਰਿਆਸਤ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿਚ ਇਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਸਮੋਈ ਬੈਠੀ ਹੈ। ਰਾਜਸਥਾਨ ਸੂਬੇ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਰਿਆਸਤ ਬੀਕਾਨੇਰ ਅੱਜ ਵੀ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਰਿਆਸਤੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਸਾਂਭੀ ਬੈਠੀ ਹੈ।
ਬੀਕਾਨੇਰ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਂਅ ਜਾਂਗਲ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇਸ਼ ਸੀ। ਬੀਕਾਨੇਰ ਰਿਆਸਤ ਅਤੇ ਜੋਧਪੁਰ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸਾ ਅਸਲ ਵਿਚ ਜਾਂਗਲ ਦੇਸ਼ ਕਹਿਲਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਬੀਕਾਨੇਰ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ ਕੁਰੂ ਅਤੇ ਮਦਰ ਦੇਸ਼ ਸਥਿਤ ਸਨ। ਬੀਕਾਨੇਰ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਵਿਚ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਵਿਚ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂਅ ਜਾਂਗਲ ਦੇਸ਼ ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਵਿਚ ਜਾਂਗਲ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਨਾਂਅ ਇਕੱਲੇ ਤੌਰ ਉੱਪਰ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਰੂ ਅਤੇ ਮਦਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਬੀਕਾਨੇਰ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਜੇ ਤੱਕ ਵੀ ਜੰਗਲਧਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਆਧੁਨਿਕ ਬੀਕਾਨੇਰ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਬੀਕਾਨੇਰੀ ਭੁਜੀਆ ਕਰਕੇ ਹੀ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੀਕਾਨੇਰ ਦਾ ਹਵਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਥੇ ਭੁਜੀਆ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਧੀਆ ਕਿਸਮ ਦਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸੇ ਸਾਮਾਨ ਨਾਲ ਗੰਗਾਨਗਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਭੁਜੀਆ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਸਵਾਦ ਬੀਕਾਨੇਰ ਦੇ ਭੁਜੀਆ ਵਰਗਾ ਵਧੀਆ ਨਾ ਬਣ ਸਕਿਆ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਬੀਕਾਨੇਰ ਦਾ ਬਣਿਆ ਭੁਜੀਆ ਹਰ ਭਾਰਤੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਸੰਦ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬੀਕਾਨੇਰ ਦੀ ਜਿਪਸਮ ਅਤੇ ਕਲੇਅ ਵੀ ਜਗਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦੇ ਅੰਕ 'ਚ)


ਮੋਬਾ: 9463819174

22 ਨਵੰਬਰ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼

ਲਦਾਖ ਦੇ ਹੀਰੋਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ...

ਸਿਆਣਾ (ਬਲਾਚੌਰ)ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ (ਹੁਣ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ) ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਸਵ: ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ(ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਸੈਨਾ 'ਚ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ) ਤੇ ਮਾਤਾ ਸ਼ਿਵ ਕੌਰ ਦੇਪੁੱਤਰ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ (ਅਮਰ ਸ਼ਹੀਦ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਲਦਾਖ ਦੇ ਹੀਰੋ) ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮਨਾਨਕੇਪਿੰਡ ਕਾਹਮਾ,ਨੇੜੇ ਬੰਗਾਵਿਖੇ4 ਜੁਲਾਈ, 1911 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਫ ਵੇਲਜ, ਰਾਇਲ ਇੰਡੀਆ ਮਿਲਟਰੀ ਕਾਲਜ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਆਦਿ ਵਕਾਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਇਸਉਪਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਰਾਇਲ ਮਿਲਟਰੀ ਅਕਾਦਮੀ ਸੈਂਡਹਰਸਟ (ਇੰਗਲੈਂਡ) ਲਈ ਹੋਈ। ਸਾਲ 1932 ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਇਕ ਸਾਲ ਲਈ ਬਰਤਾਨਵੀ ਬਰਕਸ਼ਾਇਰ ਰਜਮੈਂਟ ਵਿਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਅਰਸੇ ਪਿੱਛੋਂ 6/13 ਐਫ. ਆਈ. ਰਾਈਫਲਜ਼, ਕੋਹਾਟ ਵਿਚ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਕੂਮਤ ਵਲੋਂ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਸੀਮਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿਚ ਬਾਗੀ ਕਬਾਇਲੀਆਂ ਖਿਲਾਫ਼ ਤੇ ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਈਰਾਨ, ਇਰਾਕ ਅਤੇ ਲੀਬੀਆ ਵਿਖੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸੂਰਬੀਰਤਾ ਦੇ ਜੌਹਰ ਦਿਖਾਏ। 47 ਵਿਚ ਚੌਥੀ ਬਟਾਲੀਅਨ ਰਾਜਪੂਤ ਸੈਨਾ ਦੇ ਕਮਾਨ ਅਫ਼ਸਰ ਅਤੇ 1948 'ਚ ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਆ ਕੇ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੇ 1953 'ਚ ਆਸਾਮ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।
ਫਿਰ 1955 'ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਡਵੀਜ਼ਨ ਜੇ. ਐਂਡ ਕੇ. ਵਿਚ ਡਵੀਜ਼ਨ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ 'ਚ ਤਾਇਨਾਤ ਰਹੇਤੇਉਥੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿੱਲੀ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਜੀ.ਓ.ਸੀ. ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਈ। 1961 ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਦੇ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕੋਰ ਕਮਾਂਡਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਿਯੁਕਤ ਸਨ। ਸਾਲ 1962 ਦੇ ਚੀਨੀ ਹਮਲੇ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਲਦਾਖ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਖੁਦ ਜਾਨ ਜੋਖਮ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇਚੀਨੀਆਂ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਦੰਦ ਖੱਟੇ ਕੀਤੇ ਕਿ ਉਹ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਹਰ ਬਸ਼ਿੰਦੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵਸ ਗਏ। ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਣ ਲੱਗੇ। ਇਸੇ ਜੰਗ ਵਿਚ 60 ਫੀਸਦੀ ਤਗਮੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇਜਵਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀ ਰੈਜਮੈਂਟ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤਸਨ। ਇਸ ਸ਼ਾਨਦਾਰਤੇ ਵਿਲੱਖਣਪ੍ਰਾਪਤੀਕਾਰਨ ਹਿੱਤ ਉੱਥੇ ਦੇ ਬਸ਼ਿੰਦਿਆਂਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀਰੋ ਆਫ ਲਦਾਖ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਆਦ 16 ਨਵੰਬਰ, 1963 ਸੈਨਾ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ ਹੈੱਡਕੁਆਟਰ ਪੱਛਮੀ ਕਮਾਂਡ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਜੋਂ ਤਰੱਕੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 3 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਲੈ: ਜਨਰਲ ਦੌਲਤ ਸਿੰਘ ਹੁਰਾਂ ਤੋਂ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣਾ ਸੀ, ਪਰ ਸ: ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ 22 ਨਵੰਬਰ, 1963 ਨੂੰ ਪੁਣਛ ਲਾਗਲੇ ਝਲਾਸ ਖੇਤਰ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਏਅਰ ਮਾਰਸ਼ਲ ਪਿੰਟੋਂ, ਲੈ: ਜ: ਦੌਲਤ ਸਿੰਘ, ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਨਾਨਵੱਤੀ ਤੇ ਪਾਇਲਟ ਲੈ: ਸੋਢੀ ਨਾਲ ਬਾਰਡਰ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਨ ਲਈਹਵਾਈ ਸਫ਼ਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਫ਼ਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਆਖਰੀ ਸਫ਼ਰ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰਭੇਦਭਰੇ ਹਾਲਾਤ 'ਚ ਹਾਦਸੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਸ: ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਸਹਿਤ ਸਾਰੇਸੂਰਬੀਰ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਜਾਮ ਪੀ ਗਏ।
ਸ਼ਹਾਦਤ ਉਪਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਲੈ: ਜਨਰਲ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ 'ਤੇ ਹਰ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਲਦਾਖੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਨਮ ਸਨ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇਅਤਿੰਅਤਮੋਹਤੇ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦਿਆਂਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਲਦਾਖ ਦੇ ਹੀਰੋ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਜੰਮੂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਤਵੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਚੌਕ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਿਕਰਮ ਚੌਕ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 'ਤੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ 10 ਫੁੱਟ ਲੰਬਾ ਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਬੁੱਤ ਰਹਿੰਦੀ ਦੁਨੀਆ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰਾਉਂਦਾ ਰਹੇਗਾ। ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ, ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਜਵਾਨਾਂ ਤੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਹੈ ਕਿਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਚੌਕ 'ਤੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਬੁੱਤ ਵਾਂਗ ਬਲਾਚੌਰ ਖੇਤਰਵਿਚ ਅਮਰ ਸ਼ਹੀਦ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਬਿਕਰਮਸਿੰਘ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯਾਦਗਾਰ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀਜਾਵੇ। ਲੈ: ਜਨ: ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬਰਸੀ/ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜੇ 'ਤੇ 22 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।


-ਬਲਾਚੌਰ (ਸ਼:ਭ:ਸ: ਨਗਰ)। ਮੋਬਾ: 94176-48151

ਲਾਹੌਰੀਆਂ ਨੇ ਨਹੀਂ ਭੁਲਾਇਆ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਮ ਸ਼ਰਬਤ ਵਾਲੇ ਨੂੰ

ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਹੋਏ ਸੰਪਰਦਾਇਕ ਦੰਗਿਆਂ ਵਿਚ ਮੁਸਲਿਮ ਦੰਗਾਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਥੋਂ ਦੇ ਕਰੀਬ-ਕਰੀਬ ਸਾਰੇ ਹੀ ਹਿੰਦੂ ਮੁਹੱਲੇ ਫੂਕ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਤੇ ਮੰਦਿਰਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਾਕ-ਏ-ਸਪੁਰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸੰਪਰਦਾਇਕ ਨਫ਼ਰਤ ਦੀ ਇਸ ਅੱਗ ਵਿਚ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਮੁਹੱਲੇ ਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ-ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ, ਰੰਗ ਮਹਿਲ, ਸੂਹਾ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਵੱਛੂਵਾਲੀ, ਗਵਾਲ ਮੰਡੀ, ਸੰਤ ਨਗਰ, ਨਿਸਬਤ ਰੋਡ ਅਤੇ ਸਰੀਨ ਮੁਹੱਲਾ ਆਦਿ ਜ਼ਮੀਨਦੋਜ਼ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਅਤੇ ਸਾੜ-ਫੂਕ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਪਰੋਕਤ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕਿਸੇ ਹਿੰਦੂ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਘਰ ਜਾਂ ਦੁਕਾਨ ਬਾਕੀ ਬਚੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ, ਜੋ ਦੰਗਾਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅੱਗ ਦੇ ਭਾਂਬੜਾਂ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੁੱਟਮਾਰ ਅਤੇ ਸਾੜ-ਫੂਕ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਡੱਬੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚਲੀ ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਉਲੀ ਵੀ ਤਹਿਸ-ਨਹਿਸ ਹੋ ਗਈ, ਜੋ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਆਖਰ ਲਾਹੌਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਲਾਹੌਰ ਦੀਆਂ ਬਾਕੀ ਹਿੰਦੂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਨਾਲ ਐਨੀ ਬੇਰੁਖ਼ੀ ਅਤੇ 'ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਮ ਕਾਹਨ ਚੰਦ' ਨਾਮੀ ਇਮਾਰਤ ਨਾਲ ਐਨੀ ਹਮਦਰਦੀ ਕਿਉਂ ਵਿਖਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ? ਇਥੇ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ 'ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਮ ਕਾਹਨ ਚੰਦ' ਕੌਣ ਸਨ? ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਥਿਤ 'ਵਿਦਵਾਨ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ' ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰਨੀ ਵੀ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਹੀ ਝੂਠ ਦਾ ਪੁਲੰਦਾ ਘੜਨ ਵਿਚ ਮਾਹਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਉਪਰੋਕਤ ਦੋ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ 'ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਮ ਕਾਹਨ ਚੰਦ', ਉਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ 'ਇਸਟੇਬਲਿਸ਼ਮੈਂਟ 1805' ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ 'ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਬੈਂਕ ਲਿਮਟਿਡ' ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਇਬਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਰਜ ਸੀ। ਇਹੋ ਇਬਾਰਤ ਹੇਠਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦੇ ਬਾਹਰ ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ (ਉਰਦੂ) ਵਿਚ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਮਾਜ਼ਿਦ ਸ਼ੇਖ਼ ਸਹਿਤ ਹੋਰਨਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਉਪਰੋਕਤ ਇਬਾਰਤ ਵਿਚੋਂ 'ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਮ ਕਾਹਨ ਚੰਦ' ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਕਰ ਕੇ 'ਇਸਟੇਬਲਿਸ਼ਮੈਂਟ 1805-ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਬੈਂਕ ਲਿਮਟਿਡ' ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਘੜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਬੈਂਕ ਲਿਮਟਿਡ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸੰਨ 1805 ਵਿਚ ਲਾਹੌਰ 'ਚ ਹੋਈ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਸ ਦੀ ਇਕ ਬ੍ਰਾਂਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ 2 ਜਨਵਰੀ, 1809 ਨੂੰ ਬੈਂਕ ਦੀ ਬ੍ਰਾਂਚ ਬੰਗਾਲ ਵਿਚ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਵੱਡੀ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਥਿਤ ਵਿਦਵਾਨ ਜਿਸ 'ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਬੈਂਕ ਲਿਮਟਿਡ' ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪੂਰੇ ਦਾਅਵੇ ਨਾਲ ਸੰਨ 1805 ਵਿਚ ਹੋਈ ਦੱਸ ਕੇ ਐਨਾ ਲੰਮਾ-ਚੌੜਾ ਇਤਿਹਾਸ ਘੜ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਸਲ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 14 ਮਈ, 1943 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ 'ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ।
ਦਰਅਸਲ ਸੰਨ 1805 ਵਿਚ ਰੰਗ ਮਹਿਲ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਉਪਰੋਕਤ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਹੇਠਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਵਿਚ 'ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਮ ਕਾਹਨ ਚੰਦ' ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਜੜ੍ਹੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਸ਼ਰਬਤ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਸੰਨ 1944 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਇਸੇ ਦੁਕਾਨ ਦੀ ਉੱਪਰਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਵਿਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਬੈਂਕ ਲਿਮਟਿਡ ਦੀ ਬ੍ਰਾਂਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਬਾਅਦ 'ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਮ ਕਾਹਨ ਚੰਦ' ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਮੁੜ ਇਸੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜਲਦੀ ਬਾਅਦ ਉਪਰੋਕਤ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਨੇ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਫੈਕਟਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਯੂਨਿਟ 'ਜੀ.ਕੇ. ਹਰਬਲਜ਼' ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਅੱਜ ਵੀ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।
ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ 'ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਮ ਕਾਹਨ ਚੰਦ' ਦੇ ਮਾਲਕ ਲਾਹੌਰ ਆਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੁਕਾਨ ਦੀ ਬੇਸਮੈਂਟ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਕਰਕੇ ਸੋਨੇ-ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਅਤੇ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਰੁਪਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਬੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਟਰੰਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਲਿਆ। ਉਹ ਖੁਦਾਈ ਕਰ ਕੇ ਕੱਢੇ ਰੁਪਏ ਅਤੇ ਸੋਨੇ-ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਇਥੇ ਹੀ ਜ਼ਰੂਰਤਮੰਦਾਂ ਅਤੇ ਜਾਣ-ਪਹਿਚਾਣ ਵਾਲੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡੇ ਗਏ, ਪਰ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਲੈ ਗਏ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਹੋ ਕਾਰਨ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਲਾਹੌਰੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉਪਰੋਕਤ ਮਦਦਗਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਰੱਖਦਿਆਂ 'ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਮ ਕਾਹਨ ਚੰਦ' ਨਾਮੀ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਹਿਜ ਕੇ ਹੀ ਰੱਖਿਆ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਯਾਦਗਾਰ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਉਹ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਵਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕਰਾਉਂਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿਚ ਆਈ ਕੜਵਾਹਟ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ ਕਈ ਵਾਰ ਹਾਲਾਤ ਬਦ ਤੋਂ ਬਦਤਰ ਹੋਏ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਲਾਹੌਰੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਲੁਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤੀ।


-ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ। ਫੋਨ : 9356127771, 7837849764

ਜਦੋਂ ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਨੇ ਬਾਜ਼ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਚੁਕਾਇਆ

ਕਈ ਲੋਕੀਂ ਭਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਿਉਂ ਕਰਦੇ ਸਨ? ਗੁਰੂ ਦੀ ਹਰ ਕਿਰਿਆ ਪਿੱਛੇ ਕੋਈ ਡੂੰਘਾ ਭੇਦ ਲੁਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵੀ ਪਰਉਪਕਾਰ ਲਈ ਹੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਆਪ ਜੀ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦਪੁਰੇ ਬਿਰਾਜੇ ਹੋਏ ਸਨ ਤਾਂ ਦੂਰੋਂ-ਦੂਰੋਂ ਸੰਗਤਾਂ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਆ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਾਂਸ਼ੀ ਦੀ ਸੰਗਤ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਆ ਗਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਸਿੱਖ ਮਹਾਰਾਜ ਜੀ ਦੇ ਦੀਦਾਰਿਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਪਿਆਸਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆ ਕੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ ਅਤੇ ਉੱਪਰ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦਮਦਮੇ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਾਜ਼ ਨੂੰ ਇਕ ਬਟੇਰੇ ਦਾ ਮਾਸ ਖੁਆ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਿੱਖ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸ਼ੰਕਾ ਆ ਗਿਆ ਕਿ ਏਨੇ ਕ੍ਰਿਪਾਲੂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦਇਆਹੀਣ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਅੰਤਰਜਾਮੀ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਗੱਲ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨ ਜਾਣੇ ਕਿਸੇ 'ਤੇ ਤਰਕ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸਿੱਖ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਆਪ ਦਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ। ਮੈਨੂੰ ਅਨਜਾਣ ਬੁੱਧੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਬਾਹਰਲੀ ਕਿਰਿਆ ਦੇਖ ਕੇ ਸ਼ੰਕਾ ਉੱਠਿਆ ਹੈ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਨਵਿਰਤ ਕਰੋ। ਮਹਾਰਾਜ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਬੋਲ-ਕੁਬੋਲ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਧੱਕਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿਚ ਸਾਡਾ ਬਾਜ਼ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਸਿੱਖ ਸੇਵਾਦਾਰ ਸੀ। ਇਹ ਬਟੇਰਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਬੇੜੀ ਦਾ ਮਲਾਹ ਸੀ। ਉਹ ਪੈਸੇ ਲੈ ਕੇ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਕਿਸੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕਾਰਜ ਲਈ ਬਾਜ਼ ਬਣੇ ਇਸ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਚੌਥੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਨੇ ਨਦੀਓਂ ਪਾਰ ਭੇਜਿਆ। ਇਸ ਕੋਲ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੇਵਲ ਪੰਜ ਪੈਸੇ ਹੀ ਸਨ। ਇਹ ਹੁਕਮ ਮੰਨ ਕੇ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਲਾਹ ਦੀ ਬੇੜੀ ਵਿਚ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਬੇੜੀ ਨਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਹੁੰਚੀ ਤਾਂ ਮਲਾਹ ਨੇ ਸਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪੈਸੇ ਮੰਗੇ। ਇਸ ਸਿੱਖ ਨੇ ਪੰਜ ਪੈਸੇ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਕੰਮ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹੋਰ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੈਸਿਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਪਾਰ ਲਾ ਦੇ। ਪਰ ਮਲਾਹ ਨੇ ਝਗੜਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪੈਸੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਝਗੜੇ ਵਿਚ ਹੀ ਮਲਾਹ ਨੇ ਇਸ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਨਦੀ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਡੁੱਬਦੇ ਹੋਏ ਸਿੱਖ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨਾ ਇਸ ਮਲਾਹ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਅਦਬ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮੇਰੇ 'ਤੇ ਤਰਸ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਵੱਸ ਚੱਲੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕੱਚੇ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਵਾਂ। ਇਸੇ ਚਿਤਾਵਨੀ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਦਾ ਸੇਵਾਦਾਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਜ਼ ਬਣਿਆ। ਉਧਰ ਮਲਾਹ ਨੇ ਮਰ ਕੇ ਬਟੇਰੇ ਦੀ ਜੂਨ ਪਾਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਵਾਗਵਣ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਵਾਂਗ ਰਚਣਾ ਪਿਆ ਹੈ। ਸੋ, ਇਹ ਬਾਜ਼ ਬਟੇਰੇ ਤੋਂ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲੇਖਾ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਮਹਾਰਾਜ ਜੀ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਭਲੇ ਬਣਨ ਦੀ ਅਤੇ ਖਿਮਾਸ਼ੀਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕੇ ਤੋਰਿਆ।

ਮਸਲੇ ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦ ਕੇ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਸੂਫ਼ੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਮਸਲੇ : ਇਬਾਦਤ, ਇਸ਼ਕ, ਜ਼ਾਹਰ-ਬਾਤਨ ਦੀ ਪਾਕੀਜ਼ਗੀ, ਅੱਲਾ ਦੇ ਨਾਂਅ ਉੱਪਰ ਧਨ ਦੌਲਤ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੁਨਿਆਵੀ ਵਸਤਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ, ਮੁਰਸ਼ਦ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਸ਼ਚਾ, ਆਪੇ ਦੀ ਪਛਾਣ, ਰੱਬ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਵਿਚ ਰਾਜ਼ੀ ਰਹਿਣਾ ਅਤੇ ਸਾਦਾ ਜੀਵਨ ਬਸਰ ਕਰਨਾ ਆਦਿ ਅਜਿਹੇ ਕੁਝ ਸੂਫ਼ੀ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਸਿਧਾਂਤ ਹਨ, ਜੋ ਮਸਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਮਾਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਉਹ ਵਿਚਾਰ ਹਨ, ਜੋ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਦਰਜ ਸਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਨਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਮਸਲਿਆਂ ਦਾ ਫ਼ਰੀਦ ਵਧੇਰੇ ਸਮਦਰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦਰਦਮੰਦ ਹੈ।
ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਮਹੱਤਵ : ਮਸਲਾ ਅਰਬੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸੁਆਲ ਜਾਂ ਪੁੱਛ। ਉਰਦੂ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਵਿਸਤਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਦੀਨੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਭਾਵ ਲਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਹੋਰ ਵੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਸਲੇ ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵਾਰਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਦੀਨੀ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚਰਿਤ੍ਰ ਉਸਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਆਣ ਜੁੜੀ। ਜਿਵੇਂ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ, ਸਾਖੀਆਂ ਅਤੇ ਪਰਚੀਆਂ ਸਿੱਖ/ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਿਰਤਾਂਤ ਅਤੇ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨੂੰ ਅੰਕਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਠੀਕ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਸਲੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਧਰਮ ਸਾਧਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਸਲਾ ਹਦਰਥ ਰਸੂਲ ਕਾ, ਮਸਲਾ ਮੂਸੇ ਪੈਗ਼ੰਬਰ ਕਾ, ਮਸਲਾ ਹਸਨ ਹੁਸੈਨ ਕਾ ਆਦਿ।
ਮਸਲੇ ਸ਼ੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ ਕੇ ਵਿਚ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਵਾਲੀ ਕਲਾਤਮਕਤਾ ਭਾਵੇਂ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਮੂਲੋਂ ਅਭਾਵ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਨਾਟਕੀਅਤਾ, ਸੰਵਾਦਾਤਮਕਤਾ, ਸੰਜਮ ਅਤੇ ਸਾਦਗੀ ਇਸ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਉੱਘੇ ਲੱਛਣ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਕੇਵਲ ਉੱਨੀ ਮਸਲਿਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਫ਼ਰੀਦ ਗਾਥਾ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਕੇ ਲੋੜੀਂਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਤਪੰਨ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਕਿਧਰੇ ਵੀ ਬੇਲੋੜਾ ਵਿਸਤਾਰ ਨਹੀਂ। ਵਿਆਖਿਆਕਾਰੀ ਅਤੇ ਵਰਣਨਾਤਮਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਾਲੀਆਂ ਮੱਧਕਾਲੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਇਕ ਅਨੂਠੀ ਵੰਨਗੀ ਹੈ। ਵਸਤੂ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਲਗਪਗ ਹਰ ਮਸਲੇ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਰਚਨਾ ਦੇ ਸਮੁੱਚ ਵਿਚ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੀ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਸਦਾਇਕ ਬਣਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਆਦਿ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪਾਠਕ ਦੀ ਰੌਚਕਤਾ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਮਸਲਿਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿਧੀ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਹਰ ਮਸਲਾ ਸਾਖੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਖ਼ਾਸ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸਾਖੀ ਕਿਸੇ ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਬਾਣੀ ਖੰਡ ਦੁਆਲੇ ਬੁਣੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਹਰ ਮਸਲਾ ਕਿਤੇ ਇਕ, ਕਿਤੇ ਇਕ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਸਲੋਕਾਂ ਦੁਆਲੇ ਬੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੱਧਕਾਲ ਵਿਚ ਗੱਦ ਅਤੇ ਪਦ ਵਿਚ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਆਮ ਹਨ। ਮਸਲੇ ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦ ਕੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਗੱਦ ਰਚਨਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਵਿਚ ਸਤਵੰਜਾ ਸਲੋਕ ਵੀ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਹਿੰਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਂ ਮੁਲਤਾਨੀ ਹੈ। ਲਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਸੰਜੁਗਤ ਵਿਅੰਜਨ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਚਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਤ੍ਰੀਹ (ਤੀਹ), ਤ੍ਰੈ (ਤਿੰਨ) ਅਤੇ ਨੀਂਦਰ (ਨੀਂਦ) ਆਦਿ। ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਧੁਨੀ/ਗ/ਲਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਸਿ ਨਾਲ ਭੁਗਤਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਹੋਸੀ, ਥੀਸੀ, ਕਰਸੀ, ਜਾਸੀ ਅਤੇ ਆਸੀ ਆਦਿ। ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵੀ ਲਹਿੰਦੀ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਹੈ। ਇਸਲਾਮੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵੀ ਮੁਲਤਾਨੀ ਸ਼ਬਦ-ਭੰਡਾਰ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣ ਰਹੀ ਸੀ। ਬਹੁਤੇ ਵਾਕ ਤਾ/ਅਰੁ/ਹਿ/ਕਿ ਆਦਿ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਵਿਚ ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ (ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮ ਸਾਖੀ) ਪੋਠੋਹਾਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ, ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਭਾਈ ਬਾਲਾ ਮਾਝੀ ਵਿਚ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ-ਪਹਿਲੀਆਂ ਵਾਰਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਚਰਚਾ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਮੁਲਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ (ਲਹਿੰਦੀ) ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰਤਕ ਰਚਨਾ ਕਹਾਉਣ ਦੀ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ।


-ਮੋਬਾ: 98889-39808

ਸ਼ਬਦ ਵਿਚਾਰ

ਇਕੁ ਪਛਾਣੂ ਜੀਅ ਕਾ ਇਕੋ ਰਖਣਹਾਰੁ॥

ਸਿਰੀਰਾਗੁ ਮਹਲਾ ੫
ਇਕੁ ਪਛਾਣੂ ਜੀਅ ਕਾ ਇਕੋ ਰਖਣਹਾਰੁ॥
ਇਕਸ ਕਾ ਮਨਿ ਆਸਰਾ
ਇਕੋ ਪ੍ਰਾਣ ਆਧਾਰੁ॥
ਤਿਸੁ ਸਰਣਾਈ ਸਦਾ ਸੁਖੁ
ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਕਰਤਾਰੁ॥ ੧॥
ਮਨ ਮੇਰੇ ਸਗਲ ਉਪਾਵ ਤਿਆਗੁ॥
ਗੁਰੁ ਪੂਰਾ ਆਰਾਧਿ ਨਿਤ
ਇਕਸੁ ਕੀ ਲਿਵ ਲਾਗੁ॥ ੧॥ (ਰਹਾਉ)॥
ਇਕੋ ਭਾਈ ਮਿਤੁ ਇਕੁ ਇਕੋ ਮਾਤ ਪਿਤਾ॥
ਇਕਸ ਕੀ ਮਨਿ ਟੇਕ ਹੈ
ਜਿਨਿ ਜੀਉ ਪਿੰਡੁ ਦਿਤਾ॥
ਸੋ ਪ੍ਰਭੁ ਮਨਹੁ ਨ ਵਿਸਰੈ
ਜਿਨਿ ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਵਸਿ ਕੀਤਾ॥ ੨॥
ਘਰਿ ਇਕੋ ਬਾਹਰਿ ਇਕੋ
ਥਾਨ ਥਨੰਤਰਿ ਆਪਿ॥
ਜੀਅ ਜੰਤ ਸਭਿ ਜਿਨਿ ਕੀਏ
ਆਠ ਪਹਰ ਤਿਸੁ ਜਾਪਿ॥
ਇਕਸੁ ਸੇਤੀ ਰਤਿਆ
ਨ ਹੋਵੀ ਸੋਗ ਸੰਤਾਪੁ॥ ੩॥
ਪਾਰਬ੍ਰਹਮੁ ਪ੍ਰਭੁ ਏਕੁ ਹੈ
ਦੂਜਾ ਨਾਹੀ ਕੋਇ॥
ਜੀਉ ਪਿੰਡੁ ਸਭੁ ਤਿਸ ਕਾ
ਜੋ ਤਿਸੁ ਭਾਵੈ ਸੁ ਹੋਇ॥
ਗੁਰਿ ਪੂਰੈ ਪੂਰਾ ਭਇਆ
ਜਪਿ ਨਾਨਕ ਸਚਾ ਸੋਇ॥ ੪॥ ੯॥ ੭੯॥
(ਅੰਗ 45)
ਪਦ ਅਰਥ : ਪਛਾਣੂ-ਪਛਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ। ਜੀਅ-ਜਿੰਦ। ਇਕੋ-ਇਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ। ਇਕਸ ਕਾ-ਇਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ। ਆਧਾਰੁ-ਆਸਰਾ। ਰਖਣਹਾਰੁ-ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਸਗਲ-ਸਾਰੇ। ਉਪਾਵ-ਉਪਾਉ। ਤਿਆਗੁ-ਛੱਡ ਦੇਹ। ਟੇਕ-ਆਸਰਾ, ਸਹਾਰਾ। ਜੀਉ-ਜਿੰਦ। ਪਿੰਡੁ-ਸਰੀਰ, ਦੇਹੀ। ਵਸਿ ਕੀਤਾ-ਵੱਸ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਘਰਿ-ਹਿਰਦੇ ਘਰ ਵਿਚ। ਇਕੋ-ਇਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ। ਥਾਨ ਥਨੰਤਰਿ-ਸਭਨੀ ਥਾਈਂ। ਜੀਅ-ਜੀਵ। ਜੰਤ-ਜੰਤੂ। ਜੀਅ ਜੰਤ-ਜੀਵ ਜੰਤੂ। ਜਿਨਿ ਕੀਏ-ਜਿਸ ਨੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਆਠ ਪਹਰ-ਅੱਠੇ ਪਹਿਰ, ਦਿਨ ਰਾਤ, ਸਦਾ। ਇਕਸੁ ਸੇਤੀ-ਇਕ ਦੇ ਨਾਲ। ਰਤਿਆ-(ਪਿਆਰ ਵਿਚ) ਰੰਗਿਆ। ਸੋਗ ਸੰਤਾਪੁ-ਦੁੱਖ ਕਲੇਸ਼। ਤਿਸ ਕਾ-ਉਸ ਦਾ। ਭਾਵੈ-ਚੰਗਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਸੁ-ਉਹੀ ਕੁਝ। ਗੁਰ ਪੂਰੈ-ਪੂਰੇ ਗੁਰੂ ਦੁਆਰਾ। ਪੂਰਾ ਭਇਆ-ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਪਿ-ਜਪ ਕੇ। ਸਚਾ ਸੋਇ-ਉਸ ਸੱਚੇ ਭਾਵ ਸਦਾ ਥਿਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ।
ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਗਾਵੀਏ, ਉਹ ਤਾਂ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਨੂੰ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਥਵਾ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਹੈ। ਰਾਗੁ ਸੂਹੀ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਪਾਵਨ ਬਚਨ ਹਨ-
ਤੇਰੇ ਕਵਨ ਕਵਨ ਗੁਣ ਕਹਿ ਕਹਿ ਗਾਵਾ
ਤੂ ਸਾਹਿਬ ਗੁਣੀ ਨਿਧਾਨਾ॥
ਤੁਮਰੀ ਮਹਿਮਾ ਬਰਨਿ ਨਾ ਸਾਕਉ
ਤੂੰ ਠਾਕੁਰ ਊਚ ਭਗਵਾਨਾ॥ (ਅੰਗ 735)
ਕਵਨ ਕਵਨ-ਕਿਹੜੇ ਕਿਹੜੇ। ਗੁਣੀ ਨਿਧਾਨਾ-ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ। ਮਹਿਮਾ-ਵਡਿਆਈ।
ਜਿਥੇ ਕਿਧਰੇ ਵੀ ਚਲੇ ਜਾਈਏ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਰਾਗੁ ਆਸਾ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਬਾਬੇ ਦੇ ਪਾਵਨ ਬਚਨ ਹਨ-
ਤੂੰ ਸਭਨੀ ਥਾਈ ਜਿਥੈ ਹਉ ਜਾਈ
ਸਾਚਾ ਸਿਰਜਨਹਾਰੁ ਜੀਉ॥ (ਅੰਗ 438)
ਜਿਨ੍ਹਾਂ-ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕ ਮਨ, ਇਕ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਤੇਰੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਤਮਿਕ ਸੁਖ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਅਜਿਹੇ ਜਗਿਆਸੂ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਹਨ ਵਿਰਲੇ-ਵਿਰਲੇ ਹੀ-
ਜਿਨੁ ਇਕ ਮਨਿ ਧਿਆਇਆ
ਤਿਨੁ ਸੁਖੁ ਪਾਇਆ
ਤੇ ਵਿਰਲੇ ਸੰਸਾਰਿ ਜੀਉ॥
(ਅੰਗ 438)
ਆਪ ਜੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਜਗਿਆਸੂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਮ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਹਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਭਾਵ ਉਹ ਸਦਾ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ-
ਤਿਨ ਜਮੁ ਨੇੜਿ ਨ ਆਵੈ
ਗੁਰ ਸਬਦੁ ਕਮਾਵੈ
ਕਬਹੁ ਨ ਆਵਹਿ ਹਾਰਿ ਜੀਉ॥ (ਅੰਗ 438)
ਅਜਿਹੇ ਸਾਧਕ ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਚਰਨੀਂ ਲਗਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫਿਰ ਜੰਮਣ-ਮਰਨ ਦਾ ਗੇੜ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ-
ਜੰਮਣੁ ਮਰਣੁ ਤਿਨ੍ਰਾ ਕਾ ਚੂਕਾ
ਜੋ ਹਰਿ ਲਾਗੇ ਪਾਵੈ॥ (ਅੰਗ 438)
ਪਾਵੈ-ਪੈਰੀਂ, ਚਰਨੀਂ।
ਵਾਸਤਵ ਵਿਚ ਸਭ ਜੀਵ-ਜੰਤਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਹੀ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਸਾਡੀ (ਕਿਸਮਤ ਦੀ) ਡੋਰ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਡੇ ਪਾਸੋਂ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਉਹੀ ਕੁਝ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਰਾਗੁ ਸੋਰਠਿ ਵਿਚ ਪੰਚਮ ਗੁਰਦੇਵ ਦੇ ਪਾਵਨ ਬਚਨ ਹਨ-
ਜੀਅ ਜੰਤ ਤੇਰੇ ਧਾਰੇ॥
ਪ੍ਰਭ ਡੋਰੀ ਹਾਥਿ ਤੁਮਾਰੇ॥
ਜਿ ਕਰਾਵੈ ਸੋਈ ਕਰਣਾ॥
ਨਾਨਕ ਦਾਸ ਤੇਰੀ ਸਰਨਾ॥ (ਅੰਗ 626-27)
ਧਾਰੇ-ਆਸਰਾ।
ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਭੂ ਅੱਗੇ ਇਹੋ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਐਨੇ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕੁਝ ਕਰ ਸਕੀਏ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਬਖਸ਼ ਲਓ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਰਾਗੁ ਸੂਹੀ ਵਿਚ ਅਨਮੋਲ ਬਚਨ ਹਨ-
ਮੇਰੇ ਹਰਿ ਜੀਉ ਸਭੁ ਕੋ ਤੇਰੈ ਵਸਿ॥
ਅਸਾ ਜੋਰੁ ਨਾਹੀ
ਜੋ ਕਿਛੁ ਕਰਿ ਹਮ ਸਾਕਹ
ਜਿਉ ਭਾਵੈ ਤਿਵੈ ਬਖਸਿ॥ (ਅੰਗ 736)
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਵਡਿਆਈ ਆਪ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ। ਸਭ (ਜੀਵ-ਜੰਤ) ਨਿੱਤ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਧਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਤੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੇਰੀ ਦਰਗਾਹ ਵਿਚ ਥਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ-
ਤੇਰੀ ਵਡਿਆਈ ਤੂੰ ਹੈ ਜਾਣਹਿ
ਸਭ ਤੁਧ ਨੋ ਨਿਤ ਧਿਆਏ॥
ਜਿਸ ਨੋ ਤੁਧੁ ਭਾਵੈ ਤਿਸ ਨੋ ਤੂੰ ਮੇਲਹਿ
ਜਨ ਨਾਨਕ ਸੋ ਥਾਇ ਪਾਏ॥ (ਅੰਗ 735)
ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅੱਖਰੀਂ ਅਰਥ : ਸਭ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਹੇ ਮੇਰੇ ਮਨ, ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਹੀ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ ਦੀ ਸਾਰ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਇਕ ਪ੍ਰਭੂ ਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਕਰਤਾਰ ਦੀ ਸ਼ਰਨੀ ਲੱਗਿਆਂ ਸਦਾ ਆਤਮਿਕ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਮੇਰੇ ਮਨ, ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਹੀਲੇ-ਵਸੀਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਕੇਵਲ ਪੂਰੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਅਰਾਧ ਕੇ ਕੇਵਲ ਇਕ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਲਿਵ ਵਿਚ ਲੱਗਿਆ ਰਹੁ, ਭਾਵ ਜੁੜਿਆ ਰਹੁ। ਇਕ ਪ੍ਰਭੂ ਹੀ ਸਭਨਾਂ ਦਾ ਭਰਾ, ਮਿੱਤਰ ਤੇ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਭਾਈ, ਕੇਵਲ ਉਸ ਇਕ ਦਾ ਹੀ ਓਟ ਆਸਰਾ ਲੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਜਿੰਦ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਮਨੋਂ ਕਦੀ ਵਿਸਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸਾਡੇ ਹਿਰਦੇ ਘਰ ਵਿਚ, ਬਾਹਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭਨੀਂ ਥਾਈਂ ਇਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪ ਹੀ ਵਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉਸ ਦਾ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਇਕ ਦੇ ਨਾਮ ਰੰਗ ਵਿਚ ਰੰਗੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਕਲੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਵਿਆਪਦੇ।
ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਪਰਮਾਤਮਾ ਕੇਵਲ ਇਕ ਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦੂਜਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਜਿੰਦ ਤੇ ਸਰੀਰ ਉਸ ਦੇ ਹੀ (ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ) ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਕੁਝ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਪੂਰਾ (ਪੂਰਨ ਜੀਵਨ ਵਾਲਾ) ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰੇ ਗੁਰੂ (ਦੁਆਰਾ) ਹੀ ਸੱਚੇ ਅਰਥਾਤ ਸਦਾ ਥਿਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਜਪ ਕੇ ਹੀ ਹੋਇਆ ਹੈ।


-217-ਆਰ, ਮਾਡਲ ਟਾਊਨ, ਜਲੰਧਰ।

ਪ੍ਰੇਰਨਾ-ਸਰੋਤ

ਭਗਤੀ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਸਦਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਪੈਦਾ ਹੋਣਾ

ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਦੁਰਬੁੱਧੀ, ਕੁਮਤ ਹੈ। ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ, ਆਲਸ, ਲੜਾਈ-ਝਗੜੇ, ਬੁਰੇ ਵਿਚਾਰ, ਬੁਰੀ ਸੰਗਤ ਸਭ ਸਾਡੀ ਭੈੜੀ ਸੋਚ ਜਾਂ ਦੁਰਬੁੱਧੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹਨ। ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਜੀ ਭਗਤੀਯੋਗ ਵਿਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਗਤੀ ਦਾ ਇਹ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਜਾਂ ਪੂਜਾ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਬੈਠੇ ਰਹੋ ਜਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਂਦੇ ਰਹੋ ਪਰ ਧਿਆਨ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਹੋਵੇ। ਭਗਤੀ ਦਾ ਸਾਰ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸਦਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਨੇਕ ਵਿਚਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਹਮਦਰਦੀ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਵਾਲਾ ਸੁਭਾਅ ਬਣੇ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਨੇਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰੀਏ। ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਦੀਪਕ ਪੂਰੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੇਕ ਵਿਚਾਰ ਸਾਡੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਦੀਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਸਦਬੁੱਧੀ/ਚੰਗੀ ਸੋਚ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਬੁਰਾਈ ਜਾਂ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੁਮਤ ਜਾਂ ਦੁਰਬੁੱਧੀ ਹੈ ਤਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੁਮੱਤ ਜਾਂ ਸਦਬੁੱਧੀ ਹੈ। ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਅੰਦਰ ਤਾਂ ਨੇਕ ਵਿਚਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਜਾਂ ਦੋਸਤ-ਮਿੱਤਰ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਲਾਭ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਦਬੁੱਧੀ ਹੀ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਧੀਮਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਪੈਂਦਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚ ਵੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਨੇਕ ਵਿਚਾਰ ਹੀ ਆਤਮ-ਨਿਰੀਖਣ, ਆਤਮ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਉੱਨਤੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਸਦਬੁੱਧੀ ਜਾਂ ਨੇਕ ਵਿਚਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਲਈ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦੇਣਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ।


-ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਸਟੱਡੀ ਸਰਕਲ, ਜਲੰਧਰ।
ਮੋਬਾ: 94175-50741

ਸਾਲਾਨਾ ਸਮਾਗਮ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼

ਗੁਰ: ਡੇਰਾ ਦੁੱਖਭੰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਊਨਾ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਰਾ ਦੁੱਖਭੰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਡੀ. ਸੀ. ਕਾਲੋਨੀ ਊਨਾ ਸਾਹਿਬ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਹੈ, ਇਥੇ ਡੇਰੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਚਾਲਕ ਬਾਬਾ ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪਿਛਲੇ 28 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਦੇ ਹਨ।
ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਬਾਬਾ ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਘਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਅੰਸ਼ ਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਸੇਵਾ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਲਗਾਓ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਗਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਗੁਰਬਾਣੀ, ਪਾਠ, ਕੀਰਤਨ, ਵਿਚ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਬਤੀਤ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰਬਾਣੀ ਗਾਇਨ ਕਰਨ 'ਚ ਬਹੁਤ ਰਸ ਆਉਂਦਾ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦਾ ਸੀ।
ਬਾਬਾ ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸਦਕਾ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਹੁਣ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਰਾ ਦੁੱਖਭੰਜਨ ਸਾਹਿਬ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਸਥਾਨ, ਪਾਲਕੀ ਅਸਥਾਨ, ਲੰਗਰ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਕਮਰਿਆਂ ਸਹਿਤ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਇਥੇ ਸਵੇਰ-ਸ਼ਾਮ ਨਿਤਨੇਮ ਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਕੀਰਤਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਐਤਵਾਰ ਤੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜੇਠੇ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅਖੰਡ ਪਾਠਾਂ ਦੇ ਭੋਗ ਉਪਰੰਤ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਕੀਰਤਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਇਕ ਸਮਾਗਮ ਅਗਸਤ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਜਪ, ਤਪ, ਸੇਵਾ, ਸਿਮਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਵੇਰੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਸਿਮਰਨ, ਨਿਤਨੇਮ ਤੇ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪਾਠ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਸਮਾਗਮ ਤੇ ਕੀਰਤਨ ਦਰਬਾਰ 22 ਤੋਂ 24 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿਵਸ ਤੇ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਵਸ ਦੇ ਸਬੰਧ 'ਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪੰਥ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਗੀ, ਢਾਡੀ ਜੱਥੇ, ਸੰਤ ਮਹਾਂਪੁਰਖ, ਕਥਾਵਾਚਕ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੇ ਕਥਾ ਕੀਰਤਨ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨਾਲ ਜੁੜਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਰਾ ਦੁੱਖਭੰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਡੀ. ਸੀ. ਕਾਲੋਨੀ ਊਨਾ 'ਚ ਇਸ ਵਾਰ ਸਾਲਾਨਾ ਸਮਾਗਮ 'ਤੇ ਰੈਣ-ਸੁਬਾਈ ਕੀਰਤਨ ਦਰਬਾਰ ਬਾਬਾ ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਸਾਧ-ਸੰਗਤ ਦੇ ਵਲੋਂ 22 ਤੋਂ 24 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਸ਼ਰਧਾਪੂਰਵਕ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, 23 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅਖੰਡ ਪਾਠਾਂ ਦੇ ਭੋਗ ਦੇ ਉਪਰੰਤ ਦਿਨ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਤੇ ਰੈਣ-ਸੁਬਾਈ ਕੀਰਤਨ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਸੰਤ ਮਹਾਂਪੁਰਖ, ਕਥਾਵਾਚਕ, ਰਾਗੀ, ਢਾਡੀ ਜਥੇ ਉਪਦੇਸ਼, ਕਥਾ, ਪ੍ਰਚਾਰ ਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨਗੇ।

-ਊਨਾ, ਸੰਪਰਕ 9816497250

ਤੈਸੇ ਗੁਰਬਾਨੀ ਬਿਖੈ ਸਕਲ ਪਦਾਰਥ ਹੈ

ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਨੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਇਆ ਨਿਰਮਲ ਪੰਥ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ 'ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਉਦੈ ਹੋਇਆ। ਇਕ ਅਕਾਲ ਦੀ ਓਟ ਤੇ ਧੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰਾਹੀਂ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਪਸਰਿਆ। 'ਸਭਨਾ ਜੀਆ ਕਾ ਇਕੁ ਦਾਤਾ' ਦੇ ਇਲਾਹੀ ਬੋਲਾਂ ਨੇ ਊਚ-ਨੀਚ, ਰੰਗ-ਨਸਲ ਦੀ ਵਰਨ ਵੰਡ ਨੂੰ ਤੋੜਦਿਆਂ ਤਪਦੇ ਹਿਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸਰਸ਼ਾਰ ਕੀਤਾ। ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਦੇ ਬੋਲ ਜਦ ਰਬਾਬ ਦੀਆਂ ਤਰਬਾਂ ਨਾਲ ਇਕਸੁਰ ਹੋਏ ਤਾਂ ਬੇਸੁਰੇ ਹੋਏ ਮਾਨਵੀ ਹਿਰਦੇ ਖਸਮ ਕੀ ਬਾਣੀ ਦੀ ਚੇਤੰਨਤਾ ਨਾਲ ਠੱਗ ਤੋਂ ਸੱਜਣ, ਬਦੀ ਤੋਂ ਬੰਦਗੀ ਵੱਲ, ਕੰਮਚੋਰ ਤੋਂ ਕਿਰਤੀ ਤੇ ਵਿਤਕਰੇਬਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਉਪਰ ਉਠ ਵੰਡ ਛਕਣ ਵਾਲੀ ਬਿਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਕਰਾਮਾਤ ਦੀ ਰਮਜ਼ ਦਾ ਨੁਕਤਾ ਗੁਰੂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਸਿੱਧਾਂ ਜੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਿਆਂ ਦੱਸਿਆ, 'ਗੁਰਬਾਣੀ ਸੰਗਤਿ ਬਿਨਾ ਦੂਜੀ ਓਟ ਨਹੀਂ ਹਹਿ ਰਾਈ।' (ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ)।
ਪਹਿਲੇ ਜਾਮੇ ਵਿਚ ਇਕੱਤਰ ਹੋਈ 'ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਚਨ ਸਾਧ ਕੀ ਬਾਣੀ' ਮਹਲਾ ਦੂਜਾ, ਤੀਜਾ, ਚੌਥਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਚਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਪਾਸ ਪੀੜ੍ਹੀ-ਦਰ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਗੁਰਿਆਈ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਹੁੰਦੀ ਵੱਡ ਅਕਾਰੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਨੇ 'ਪੀਊ ਦਾਦੇ ਕਾ ਖੋਲਿ ਡਿਠਾ ਖਜਾਨਾ' ਦੇ ਮਹਾਂਵਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਸ੍ਰੀ ਆਦਿ ਬੀੜ ਦੇ ਸੰਪਾਦਨ ਦਾ ਮਹਾਨ ਕਾਰਜ ਪ੍ਰਾਰੰਭ ਕੀਤਾ। ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਤਰਤੀਬਵਾਰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਲਿਖਵਾਉਂਦੇ ਗਏ ਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਗਏ। ਇਹ ਪੈਂਤੀ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਦੈਵੀ ਅਨੁਭਵ, ਬ੍ਰਹਮ ਵੀਚਾਰ ਤੇ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਮੰਡਲ ਦੀਆਂ ਰਹੱਸਮਈ ਰਮਜ਼ਾਂ ਵੱਡ ਅਕਾਰੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਕ ਜਗ੍ਹਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੋ ਗਈਆਂ।
ਇਹ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਸਰਬ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦਾ ਥੰਮ੍ਹ ਬਣ ਕੇ, ਇਕ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦਾ, ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਫੋਕਟ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ ਤੋਂ ਜਾਗ੍ਰਿਤ ਕਰਦਾ, 'ਏਕ ਨੂਰ ਤੇ ਸਭੁ ਜਗੁ ਉਪਜਿਆ' ਦਾ ਪੈਗ਼ਾਮ ਦਿੰਦਾ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਇਆ। ਫਿਰ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਪੰਚਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਨੇ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਨੂੰ ਫੁਰਮਾਇਆ, 'ਬੁਢਾ ਸਾਹਿਬ ਖੋਲਹੁ ਗ੍ਰੰਥ, ਲੇਹੁ ਅਵਾਜ ਸੁਨਹਿ ਸਭ ਪੰਥ।' (ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼)
ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ 'ਪੋਥੀ ਪਰਮੇਸਰ ਕਾ ਥਾਨ' ਸਿੱਖ ਫਲਸਫ਼ੇ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਸੀ। ਪਹਿਲੇ ਮੁੱਖ ਗ੍ਰੰਥੀ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਨੇ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਲਿਆ ਤਾਂ ਹਾਜ਼ਰ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਹਾਜ਼ਰ ਨਾਜ਼ਰ ਹੋ ਕੇ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੰਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੋਇਆ, 'ਸੰਤਾ ਕੇ ਕਾਰਜ ਆਪਿ ਖਲੋਇਆ ਹਰਿ ਕੰਮੁ ਕਰਾਵਣ ਆਇਆ ਰਾਮ' ਤੇ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਨਾਦ ਦੀ ਬਰਕਤ ਨਾਲ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਸਮਾਦੀ ਮਾਹੌਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਪੰਚਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਨੇ ਤਾਂ ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਵਿਚ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਸ ਵੱਡ ਅਕਾਰੀ ਗ੍ਰੰਥ ਰੂਪੀ ਥਾਲ ਵਿਚ ਸਤਿ, ਸੰਤੋਖ, ਵੀਚਾਰ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਮ ਹੈ, ਜਦ ਕੋਈ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਬਣ ਕੇ ਭੁੰਚੇਗਾ ਤਾਂ ਜੀਵਨ ਸਫ਼ਲ ਹੋ ਜਾਏਗਾ। ਇਹ ਤਾਂ 'ਰਤਨਾ ਰਤਨ ਪਦਾਰਥ ਬਹੁ ਸਾਗਰੁ ਭਰਿਆ ਰਾਮ।' ਇਸ ਵਿਚ ਰਾਗ ਕਲਾ, ਕਾਵਿ ਕਲਾ, ਅਨਭਉ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਲੋਕ ਧੁਨਾ, ਅਨੇਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਧਰਮੀਆਂ ਦਾ ਜੀਵਨ, ਕਿਰਤ ਦੀ ਕਦਰ, ਬੰਦਗੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ, ਸਫ਼ਲ ਜੀਵਨ ਜਾਚ, ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ, ਬੇਅੰਤ ਕਲਾਵਾਂ, ਸਿੱਖੀ ਸੰਸਕਾਰ, ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਰਹੱਸ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਮੰਡਲਾਂ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਭੇਦ ਹਨ।
ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਸਮੁੱਚੀ ਮਾਨਵਤਾ ਨੂੰ ਇਹੋ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਭਾਈ ਜਿਵੇਂ ਹੀਰੇ, ਰਤਨ ਆਦਿ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਹੰਸ ਬਿਰਤੀ ਹੀ ਟੁੱਭੀ ਮਾਰ ਕੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਪਰਬਤਾਂ ਵਿਚ ਹੀਰੇ, ਮਾਣਕ ਤੇ ਪਾਰਸ ਤਾਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕੋਈ ਖੁਦਾਈ ਦਾ ਮਾਹਿਰ ਹੀ ਇਹ ਕੀਮਤੀ ਵਸਤਾਂ ਜਗਤ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਚੰਦਨ, ਕਪੂਰ ਆਦਿ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰ ਕੋਈ ਖੋਜੀ ਢੂੰਢਾਊ ਹੀ ਸੁਗੰਧੀ ਮਹਿਕਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਵੀ ਸਾਰੇ ਹੀ ਪਦਾਰਥ ਹਨ, ਜਿਹੜਾ-ਜਿਹੜਾ ਖੋਜ ਕਰੇਗਾ, ਉਹੀ ਮਨ ਭਾਉਂਦੇ ਪਦਾਰਥ ਉਜਾਗਰ ਕਰ ਲਏਗਾ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰੇਰਨਾਮਈ ਕਬਿੱਤ ਹੈ :
ਜੈਸੇ ਤਉ ਸਕਲ ਨਿਧਿ ਪੂਰਨ ਸਮੁੰਦ੍ਰ ਬਿਖੈ,
ਹੰਸ ਮਰਜੀਵਾ ਨਿਹਚੈ ਪ੍ਰਸਾਦੁ ਪਾਵਈ॥
ਜੈਸੇ ਪਰਬਤਿ ਹੀਰਾ ਮਾਨਕ ਪਾਰਸ ਸਿਧ,
ਖਨਵਾਰਾ ਖਨਿ ਜਗ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵਈ॥
ਜੈਸੇ ਬਨ ਬਿਖੈ ਮਲਿਆਗਰ ਸੌਧਾ ਕਪੂਰ,
ਸੋਧ ਕੈ ਸੁਬਾਸੀ ਸੁਬਾਸ ਬਿਹਸਾਵਈ॥
ਤੈਸੇ ਗੁਰਬਾਨੀ ਬਿਖੈ ਸਕਲ ਪਦਾਰਥ ਹੈ
ਜੋਈ ਜੋਈ ਖੋਜੈ ਸੋਈ ਸੋਈ ਨਿਪਜਾਵਈ॥


-ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ। ਮੋਬਾ:98159-85559

21 ਤੋਂ 23 ਨਵੰਬਰ 'ਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲੇ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਨੌਵੀਂ ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਵਲੋਂ ਨਵਾਂ ਨਗਰ ਚੱਕ ਨਾਨਕੀ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿਥੇ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਪਾਵਨ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ, ਇਥੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ 5 ਮਹੀਨੇ 19 ਦਿਨ ਇਲਾਕਾ ਨਿਵਾਸੀ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਨਾਮਬਾਣੀ ਸੇਵਾ ਸਿਮਰਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਕਿਰਤਾਰਥ ਕੀਤਾ। ਜਿਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਨਿਵਾਸ ਰੱਖਿਆ, ਉਸ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਅੱਜ ਸਿੱਖ ਜਗਤ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦਿਆਂ ਬਾਬਾ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਹਰੀਆਂ ਵੇਲਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ 1972 ਈ: ਵਿਚ ਪਾਵਨ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਇਮਾਰਤ ਉਸਾਰਨ ਦੀ ਆਰੰਭਤਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਭਰਪੂਰ ਸਹਿਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਨੌਵੀਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਇਮਾਰਤ 2002 ਈ: ਨੂੰ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਈ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦਾ 131 ਫੁੱਟ ਨੀਲਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਝੂਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਹਰ ਸਾਲ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ 342ਵਾਂ ਪਾਵਨ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜਾ ਸ੍ਰੀਮਾਨ ਨਾਗਰ ਸਿੰਘ, ਸ੍ਰੀਮਾਨ ਭਾਈ ਨੌਰੰਗ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਸ਼ੁਮਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ 21 ਤੋਂ 23 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਹਰੀਆਂ ਵੇਲਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਸ਼ਰਧਾ ਸਹਿਤ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਗ੍ਰੰਥੀ ਭਾਈ ਨੌਰੰਗ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ 21 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਸ੍ਰੀ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਸਾਹਿਬ ਆਰੰਭ ਹੋਣਗੇ, ਉਪਰੰਤ ਇਸੇ ਦਿਨ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਸਜਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। 22 ਨਵੰਬਰ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਕੀਰਤਨ ਦਰਬਾਰ ਸਜੇਗਾ। 23 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਭੋਗ ਪਾਏ ਜਾਣਗੇ। ਉਪਰੰਤ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਪੰਡਾਲ ਵਿਚ ਸਜਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸਾਲਾਨਾ ਗੁਰਮਤਿ ਸਮਾਗਮ ਵਿਚ ਪੰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਰਤਨੀਏ, ਰਾਗੀ, ਢਾਡੀ ਜਥੇ ਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸਮੂਹ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਨਿਹਾਲ ਕਰਨਗੇ।


-ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਸੰਭਲ





Website & Contents Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 2002-2018.
Ajit Newspapers & Broadcasts are Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust.
The Ajit logo is Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 1984.
All rights reserved. Copyright materials belonging to the Trust may not in whole or in part be produced, reproduced, published, rebroadcast, modified, translated, converted, performed, adapted,communicated by electromagnetic or optical means or exhibited without the prior written consent of the Trust. Powered by REFLEX