ਤਾਜਾ ਖ਼ਬਰਾਂ


ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿੱਕਟਰ ਅਜੀਤ ਵਾਡੇਕਰ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ
. . .  1 day ago
ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਦੀ ਤਬੀਅਤ ਹੋਰ ਵਿਗੜੀ
. . .  1 day ago
ਕੇਰਲਾ 'ਚ ਭਾਰੀ ਬਾਰਸ਼ ਨਾਲ ਹੁਣ ਤੱਕ 67 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੌਤਾਂ
. . .  1 day ago
ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨਾਜ਼ਕ , ਏਮਜ਼ ਪੁੱਜੇ ਮੋਦੀ
. . .  1 day ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ,15 ਅਗਸਤ -ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਏਮਜ਼ 'ਚ ਭਰਤੀ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨਾਜ਼ਕ ਦੱਸੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ।ਵਾਜਪਾਈ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਵੈਂਟੀਲੇਟਰ 'ਤੇ ਸਨ। ਅੱਜ ਏਮਜ਼ ...
ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਗਵਾਲੀਅਰ 'ਚ ਝਰਨੇ 'ਚ ਅਚਾਨਕ ਹੜ੍ਹ ਆ ਜਾਣ ਨਾਲ 12 ਲੋਕ ਰੁੜ੍ਹੇ , 30 ਤੋ ਵੱਧ ਫਸੇ
. . .  1 day ago
ਸੁਡਾਨ - ਨੀਲ ਨਦੀ 'ਚ ਕਿਸ਼ਤੀ ਡੁੱਬਣ ਨਾਲ 22 ਬੱਚਿਆ ਦੀ ਮੌਤ
. . .  1 day ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 15 ਅਗਸਤ - ਸੁਡਾਨ ਦੀ ਨੀਲ ਨਦੀ 'ਚ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ਤੀ ਡੁੱਬਣ ਨਾਲ 22 ਬੱਚਿਆ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ...
ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ : ਆਤਮਘਾਤੀ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ 'ਚ 14 ਮੌਤਾਂ, 23 ਜ਼ਖਮੀ
. . .  1 day ago
ਕਾਬੁਲ, 15 ਅਗਸਤ - ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਾਬੁਲ 'ਚ ਪੈਂਦੇ ਦਸ਼ਤ-ਏ-ਬਰਚੀ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਅਕੈਡਮੀ 'ਚ ਹੋਏ ਆਤਮਘਾਤੀ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ 'ਚ 14 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਜਦਕਿ 23 ਜ਼ਖਮੀ...
ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ 14 ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਮੁਲਾਕਾਤ
. . .  1 day ago
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 15 ਅਗਸਤ - ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੋਂ ਆਏ 15 ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਅੱਜ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪੰਜਾਬ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ...
ਬਿਹਾਰ : ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ 'ਚ 4 ਬੱਚੇ ਜ਼ਖਮੀ
. . .  1 day ago
ਪਟਨਾ, 15 ਅਗਸਤ - ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਨਾਲੰਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ 'ਚ ਇੱਕ ਘਰ ਵਿਚ ਹੋਏ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਦੌਰਾਨ 4 ਬੱਚੇ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਰਹੂਈ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੈ। ਘਰ ਵਿਚੋਂ ਤਿੰਨ ਜਿੰਦਾ...
ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ : ਆਈ.ਈ.ਡੀ ਧਮਾਕੇ 'ਚ 2 ਜਵਾਨ ਜ਼ਖਮੀ
. . .  1 day ago
ਰਾਏਪੁਰ, 15 ਅਗਸਤ - ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਰਾਜਨਾਂਦ ਪਿੰਡ ਨੇੜੇ ਨਕਸਲੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਆਈ.ਈ.ਡੀ ਧਮਾਕੇ 'ਚ ਆਈ.ਟੀ.ਬੀ.ਪੀ ਦੇ 2 ਜਵਾਨ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ...
ਹੋਰ ਖ਼ਬਰਾਂ..
  •     Confirm Target Language  

ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਸਾਡੇ ਖੇਤ

ਜਾਪਾਨੀ ਪੁਦੀਨਾ (ਮੈਂਥਾ) ਤਕਨੀਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਗਾਉ ਤੇ ਝਾੜ ਨੂੰ ਵਧਾਉ

ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਜਾਪਾਨੀ ਪੁਦੀਨਾ (ਮੈਂਥਾ) ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਤਕਰੀਬਨ 15 ਹਜ਼ਾਰ ਹੈਕਟਰ ਰਕਬੇ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਸਲ ਅਨੇਕਾਂ ਫਾਇਦੇ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਿਰ ਦਰਦ, ਜੁਕਾਮ, ਗਲਾ ਖਰਾਬ, ਉਲਟੀਆਂ, ਮੂੰਹ ਦੇ ਛਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਦਰਦਾਂ ਲਈ, ਬੁਖਾਰ, ਪੇਟ ਦਰਦ ਆਦਿ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਖੂਨ ਸਾਫ ਕਰਨ ਦਾ ਵੀ ਵਧੀਆ ਜ਼ਰੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੀੜੇ ਦੀ ਕੱਟੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਵੀ ਪੁਦੀਨੇ ਨੂੰ ਮਸਲ ਕੇ ਲਗਾਏ ਜਾਣ ਨਾਲ ਕਾਫ਼ੀ ਰਾਹਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਤੇਲ ਦਵਾਈਆਂ, ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਤੇਲ, ਹਾਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਦਾ ਸਮਾਨ ਆਦਿ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਲਈ ਚੰਗੇ ਨਿਕਾਸ ਵਾਲੀਆਂ ਰੇਤਲੀ ਮੈਰਾ ਤੋਂ ਮੈਰਾ ਜ਼ਮੀਨਾਂ, ਜੋ ਕਲਰਾਠੇਪਣ ਅਤੇ ਸੇਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣ, ਬਹੁਤ ਢੁਕਵੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਫ਼ਸਲ ਮੈਂਥਾ-ਆਲੂ, ਮੈਂਥਾ-ਤੋਰੀਆ, ਮੈਂਥਾ-ਜਵੀ (ਚਾਰਾ), ਮੈਂਥਾ-ਬਾਸਮਤੀ, ਮੈਂਥਾ-ਕਣਕ-ਮੱਕੀ-ਆਲੂ, ਮੈਂਥਾ-ਮੱਕੀ (ਅਗਸਤ), ਮੈਂਥਾ-ਮੱਕੀ-ਆਲੂ ਦੇ ਫ਼ਸਲ ਚੱਕਰ ਲਈ ਬਹੁਤ ਢੁਕਵੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕਿਸਾਨ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜਾਪਾਨੀ ਪੁਦੀਨੇ (ਮੈਂਥੇ) ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਤਕਨੀਕੀ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਕਰਕੇ ਪੈਦਾਵਾਰ ਅਤੇ ਆਮਦਨ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵਾਧਾ ਕਰਨ।
ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਬੀਜੋ
ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਮੈਂਥੇ ਦੀਆਂ ਉੱਨਤ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਹੇਠਾਂ ਦਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੋਸੀ - ਇਹ ਇਕ ਵਧੇਰੇ ਝਾੜ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਕਿਸਮ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹਰੇ ਮਾਦੇ (ਤਣਾ ਅਤੇ ਪੱਤੇ) ਦਾ ਔਸਤ ਝਾੜ 100-125 ਕੁਇੰਟਲ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਹੈ ਅਤੇ ਤੇਲ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 0.6-0.7 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕਟਾਈ ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ 150 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਕਰਨ 'ਤੇ ਹਰੇ ਮਾਦੇ ਅਤੇ ਤੇਲ ਦਾ ਵੱਧ ਝਾੜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਸਪੀਅਰਮਿੰਟ 1- ਇਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਤਣਾ ਟਾਹਣੀਦਾਰ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਜਾਮਣੀ ਹਰੇ ਰੰਗ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਲੰਬੂਤਰੇ ਅਤੇ ਕੱਟੇ-ਵੱਢੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਫੁੱਲ ਜਾਮਣੀ ਤੋਂ ਚਿੱਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਬੂਟੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਆਉਣ ਤੱਕ ਔਸਤਨ 75 ਸੈਂਟੀਮਿਟਰ ਉੱਚੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਰੇ ਮਾਦੇ (ਤਣਾ ਅਤੇ ਪੱਤੇ) ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਇਸ ਵਿਚ 0.57 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਉਡਣਸ਼ੀਲ ਤੇਲ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਤੇਲ ਵਿਚ ਕਾਰਵੋਨ ਮੁੱਖ ਤੱਤ ਹੈ।
ਰਸ਼ੀਅਨ ਮਿੰਟ- ਇਸ ਦਾ ਤਣਾ ਹਰਾ, ਵਾਲਾਂ ਵਾਲਾ, ਟਾਹਣੀਦਾਰ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾ ਉੱਗਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵੀ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਕਿੰਗਰੇਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਫੁੱਲ ਜਾਮਣੀ ਰੰਗ ਦੇ ਅਤੇ ਆਕਾਰ ਵਿਚ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ ਆਉਣ ਤੱਕ ਬੂਟੇ ਦੀ ਔਸਤਨ ਉਚਾਈ ਲਗਪਗ 55 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰੇ ਮਾਦੇ (ਤਣਾ ਅਤੇ ਪੱਤੇ) ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਇਸ ਵਿਚ 0.57 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਉਡਣਸ਼ੀਲ ਤੇਲ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਤੇਲ ਵਿਚ ਇਕ ਖਾਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਮੰਗ ਸੁਗੰਧੀ ਉਦਯੋਗ ਵਿਚ ਹੈ।
ਬੀਜ ਨੂੰ ਸੋਧ ਕੇ ਬੀਜੋ
ਇਸ ਫ਼ਸਲ ਦਾ ਵਾਧਾ ਜੜ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਏਕੜ ਲਈ 2 ਕੁਇੰਟਲ ਜੜ੍ਹਾਂ ਜੋ ਕਿ 5-8 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਲੰਮੀਆਂ ਹੋਣ ਵਰਤਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੰਨੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਅੱਧੇ ਕਨਾਲ ਥਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਾਫ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 0.1 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਬਾਵਿਸਟਨ 50 ਡਬਲਯੂ ਪੀ (ਕਾਰਬੈਂਡਾਜ਼ਿਮ) 50 ਘੁਲਣਸ਼ੀਲ ਦੇ ਘੋਲ ਵਿਚ 5-10 ਮਿੰਟਾਂ ਲਈ ਡੋਬ ਕੇ ਰੱਖੋ। ਇਹ ਘੋਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਕ ਗ੍ਰਾਮ ਦਵਾਈ ਇਕ ਲਿਟਰ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਪਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ 50 ਲਿਟਰ ਦਵਾਈ ਵਾਲਾ ਘੋਲ 40 ਕਿਲੋ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਡੋਬਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ-ਦਸ ਮਿੰਟਾਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਜੜ੍ਹਾਂ ਘੋਲ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਤੇ ਇੰਨੀਆਂ ਹੋਰ ਜੜ੍ਹਾਂ ਇਸ ਘੋਲ ਵਿਚ ਡੋਬ ਕੇ ਸੋਧ ਲਉ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਕੀ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਰੀ-ਬਾਰੀ ਇਸ ਘੋਲ ਵਿਚ ਡੋਬ ਕੇ ਸੋਧ ਲਓ। ਬਿਜਾਈ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਅਤੇ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰੋ
ਮੈਂਥੇ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਲਈ ਅੱਧ ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ ਅਖੀਰ ਜਨਵਰੀ ਤੱਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਬਹੁਤ ਢੁਕਵਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਵਧੀਆ ਹੋਵੇ ਉਥੇ ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿਚ ਵੀ ਪਨੀਰੀ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਫ਼ਸਲ ਬੀਜੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਫ਼ਸਲ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 45 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਵਿੱਥ ਵਾਲੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿਚ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ 4-5 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਡੂੰਘੀਆਂ ਬੀਜ ਦਿਉ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਹਲਕਾ ਸੁਹਾਗਾ ਫੇਰ ਕੇ ਹਲਕਾ ਪਾਣੀ ਲਾ ਦਿਉ। ਪੁੰਗਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਬੀਜਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਕਿਉਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਮਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵੱਧ ਹਰਾ ਮਾਦਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੱਚਤ ਲਈ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 67.5 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਚੌੜੇ ਬੈੱਡਾਂ (ਦੋ ਲਾਈਨਾਂ) 'ਤੇ ਬੀਜੋ ਜਾਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਿਲਾਰ ਕੇ 60 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਚੌੜੀਆਂ ਵੱਟਾਂ ਬਣਾਉ । ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਝੋਨੇ ਦੀ ਪਰਾਲੀ 2.4 ਟਨ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਖੇਤ ਵਿਚ ਖਿਲਾਰ ਦਿਉ ਅਤੇ ਬਿਜਾਈ ਪਿੱਛੋਂ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਪਾਣੀ ਵੀ ਦਿਉ । (ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦੇ ਅੰਕ 'ਚ)


-ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਰਿਜਨਲ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ।


ਖ਼ਬਰ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰੋ

ਇਸ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਪਤਝੜੀ ਫ਼ਲਦਾਰ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਲਈ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਫ਼ਲਦਾਰ ਬੂਟਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਫ਼ਾਸਲਾ : ਫ਼ਲਦਾਰ ਬੂਟਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਹੀ ਫ਼ਾਸਲਾ ਜਿੱਥੇ ਧੁੱਪ ਅਤੇ ਹਵਾ ਦਾ ਵਧੀਆ ਨਿਕਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਹੀ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਝਾੜ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਫਲ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਖ਼ਤ ਨਾਸ਼ਪਾਤੀ 7.5×7.5 ਮੀਟਰ (72 ਬੂਟੇ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ), ਅਰਧ-ਨਰਮ ਅਤੇ ਨਰਮ ਨਾਸ਼ਪਾਤੀ 6.0×6.0 ਮੀਟਰ (110 ਬੂਟੇ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ), ਆੜੂ 6.5×6.5 ਮੀਟਰ (90 ਬੂਟੇ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ), ਅਲੂਚਾ 6.0×6.0 ਮੀਟਰ (110 ਬੂਟੇ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ), ਆੜੂ ਅਤੇ ਅਲੂਚਾ ਸੰਘਣੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਰਾਹੀਂ 6.0×1.5 ਮੀਟਰ (440 ਬੂਟੇ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ), ਅੰਗੂਰ (ਬਾਵਰ ਸਿਸਟਮ ਤੇ) 10×10 ਮੀਟਰ (440 ਬੂਟੇ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ), ਅੰਗੂਰ (ਵਾਈ ਸਿਸਟਮ 'ਤੇ) 4×1.5 ਮੀਟਰ (660 ਬੂਟੇ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ), ਅਨਾਰ (ਕੰਧਾਰੀ ਕਿਸਮ) 4×4 ਮੀਟਰ (240 ਬੂਟੇ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ), ਅਨਾਰ (ਗਣੇਸ਼ ਕਿਸਮ) 3×3 ਮੀਟਰ (440 ਬੂਟੇ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ), ਅੰਜੀਰ 6×6 ਮੀਟਰ (110 ਬੂਟੇ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ), ਫਾਲਸਾ 1.5×1.5 ਮੀਟਰ (1760 ਬੂਟੇ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ) ਦਾ ਫਾਸਲਾ ਰੱਖ ਕੇ ਲਗਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਫ਼ਲਦਾਰ ਬੂਟੇ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਸਹੀ ਢੰਗ: ਬੂਟੇ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਗ਼ ਲਈ ਸੜਕ, ਪਾਣੀ ਵਾਸਤੇ ਖਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਗ ਵਿਚਕਾਰ ਰਸਤੇ ਆਦਿ ਦੀ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ ਕਰ ਲਉ। ਬੂਟੇ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪੱਧਰੀ ਕਰ ਲਵੋ। ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਫਾਸਲੇ 'ਤੇ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਪਲਾਟਿੰਗ ਬੋਰਡ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਵੋ। ਬੂਟੇ ਲਗਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਟੋਏ ਪੁੱਟਣ ਲਈ ਕਹੀ ਜਾਂ ਟੋਏ ਪੁੱਟਣ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨ ਦੀ ਮਦਦ ਲਵੋ। ਹਰ ਇੱਕ ਬੂਟੇ ਲਈ ਇੱਕ ਮੀਟਰ ਡੂੰਘੇ ਅਤੇ ਮੀਟਰ ਘੇਰੇ ਵਾਲੇ ਟੋਏ ਪੁੱਟ ਲਉ। ਟੋਏ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਭਰਨ ਲਈ ਉੱਪਰਲੀ 30 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਤੱਕ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਲਵੋ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬੂਟੇ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਧੁੱਪ ਲਗਾਉ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਟੋਇਆਂ ਨੂੰ ਭਰਨ ਲਈ ਉਪਰਲੀ ਅੱਧੀ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਉਸੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਗਲੀ-ਸੜੀ ਦੇਸੀ ਰੂੜੀ ਦੀ ਖਾਦ ਮਿਲਾ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਉੱਪਰ ਤੱਕ ਭਰ ਲਵੋ। ਬੂਟੇ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਟੋਇਆਂ ਵਿਚ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਪਾਣੀ ਲਗਾ ਦਿਉ। ਪਾਣੀ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੇ ਟੋਏ ਵਿਚਲੀ ਮਿੱਟੀ ਬੈਠ ਗਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉੱਪਰਲੀ ਸਤਿਹ 'ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਪਾ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੱਧਰੀ ਕਰ ਦਿਉ। ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਉਂਕ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ 15 ਮਿਲੀਲਿਟਰ ਕਲੋਰੋਪਾਈਰੀਫ਼ਾਸ 20 ਈ. ਸੀ. 2 ਕਿਲੋ ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਰਲਾ ਕੇ ਪ੍ਰਤੀ ਟੋਏ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਪਾ ਦਿਉ। ਬੂਟੇ ਲਗਾਉਣ ਵੇਲੇ ਇਹ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖੋ ਕਿ ਪਿਉਂਦ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ 6 ਤੋਂ 9 ਇੰਚ ਤੱਕ ਉੱਚਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਵੇ। ਨਵੇਂ ਲਗਾਏ ਬੂਟਿਆਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਦਬਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਲਕੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਲਗਾਉ।
ਨਵੇਂ ਲਗਾਏ ਫ਼ਲਦਾਰ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ: ਨਵੇਂ ਲਗਾਏ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸੋਟੀ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਦਿਉ। ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਥੋੜੇ-ਥੋੜੇ ਵਕਫ਼ੇ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਲਗਾਉ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਨਾ ਲਗਾਉ। ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਫੁੱਟਣ ਵਾਲੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁੱਕੀਆਂ ਅਤੇ ਰੋਗੀ ਟਹਿਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਕੱਟਦੇ ਰਹੋ। ਜੇਕਰ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਉਂਕ ਦਾ ਹਮਲਾ ਹੋਣ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਧਾ ਲਿਟਰ ਕਲੋਰੋਪਾਈਰੀਫ਼ਾਸ 20 ਈ. ਸੀ. ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਪਾ ਦਿਉ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਪਾਣੀ ਲਾ ਦਿਉ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੂਟਿਆਂ ਦੇ ਵਧੀਆ ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਫਾਰਿਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਖਾਦਾਂ ਪਾਉ ਤਾਂ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਝਾੜ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਫ਼ਲ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਣ।
ਹਵਾ ਰੋਕੂ ਵਾੜ ਲਗਾਉਣਾ: ਬਾਗ਼ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਹਵਾ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਸਫ਼ੈਦਾ, ਅਰਜਨਾ, ਜਾਮਨ, ਅੰਬ, ਸ਼ਹਿਤੂਤ ਆਦਿ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਵਾੜ ਲਗਾਉ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਵਾ ਰੋਕੂ ਵਾੜ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਗਾਏ ਗਏ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬੋਗਨਵਿਲੀਆ, ਜੱਟੀ-ਖੱਟੀ, ਗਲਗਲ, ਕਰੌਂਦਾ ਆਦਿ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਵਾੜ ਵੀ ਲਗਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖੋ ਕਿ ਨਿੰਬੂ ਜਾਤੀ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਦੁਆਲੇ ਨਿੰਬੂ ਜਾਤੀ ਦੇ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਵਾੜ ਨਹੀਂ ਲਗਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। (ਸਮਾਪਤ)


-ਅਸਿਸਟੈਂਟ ਹਾਰਟੀਕਲਚਰਿਸਟ, ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ,
ਖੇਤਰੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ

ਸੂਈ ਅੜ ਗਈ ਰਕਾਟ ਦੇ ਉੱਤੇ

ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰਹਾਓ ਦਾ ਮੂਲ ਸਰੋਤ ਸੰਗੀਤ ਹੈ। ਸੰਗੀਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਰਵਾਨਗੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਸੰਗੀਤ ਹੀ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਸੰਗੀਤ ਹੀ ਬੌਧਿਕਤਾ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ। ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਰੂਪ ਭੌਤਿਕਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਅਨੰਦਮਈ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਅਦਿੱਖ ਅੰਗ ਹੈ। ਇਸੇ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ, ਗਮੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜ਼ ਛੁਪੇ ਪਏ ਹਨ। ਪਰ ਮਨੁੱਖ ਜਦੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਜੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਗੜਬੜ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰੂਹ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕੈਦ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਰ ਤੇ ਗਲੇ ਦਾ ਰਸ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਸਾਡੀ ਸਮਝ ਦੀ ਸੀਮਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਸਮਾਂ ਸੀ ਕਿ ਗੀਤ, ਸੰਗੀਤ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਅੱਜ ਨਾ ਗੀਤ ਹੈ, ਨਾ ਸੰਗੀਤ। ਜੇ ਕੋਈ ਤਾਰਾ ਕਿਤੇ ਚਮਕਦਾ ਵੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਡੀ.ਜੇ. ਦੇ ਸ਼ੋਰ ਵਿਚ ਦੱਬ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਕਈ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮੋੜਾ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਪਰ ਸਭ ਵਿਅਰਥ। ਰਾਤੋ-ਰਾਤ ਸਟਾਰ ਬਣਨ ਦੀ ਹੋੜ ਨੇ ਰਕਾਟਾਂ ਦੀ ਅੜੀ ਸੂਈ ਵਾਂਗ, ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਐਸਾ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿਚ ਵਾੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਰੂਹ ਦਾ ਨਾਮੋ-ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਉਂਜ ਉਮੀਦ ਕਦੇ ਛੱਡਣੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੀ।


ਮੋਬਾ: 98159-45018

ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਆਫ਼ੀ ਇਕ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਬਣੀ

ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਚੋਣ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਆਫ਼ ਕਰਨ ਸਬੰਧੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਾਅਦੇ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਇਹ ਹੋਰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਬਣਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਮਾਨਸਾ ਤੋਂ ਮਾਲਵੇ ਦੇ 5 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ 47,000 ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ 170 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਲਏ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦੀ ਮੁਆਫ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਾਅਦੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ 1.15 ਲੱਖ ਹੋਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ 580 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਮੁਆਫ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ 31 ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ-ਪਹਿਲਾਂ ਅਮਲੀ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਕਰੀਬਨ ਇਕ ਲੱਖ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਛੋਟੇ ਤੇ ਸੀਮਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ 748 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਮੁਆਫ਼ ਹੋਣਗੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਕੇਵਲ ਉਹ ਕਰਜ਼ੇ ਹੀ ਜਿਹੜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਲਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਮੁਆਫ਼ ਹੋਣਗੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਜੋ ਆੜ੍ਹਤੀਆਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨਿੱਜੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਜਾਂ ਤਜਾਰਤੀ ਬੈਂਕਾਂ ਤੋਂ ਕਰਜ਼ਾ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਮੁਆਫ਼ੀ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਫ਼ੇਰ 5500 ਦੇ ਕਰੀਬ ਖੁਦਕਸ਼ੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਬੰਧੀ ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਆਫ਼ੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ 165 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਰਾਹਤ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ 5,5 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਰਾਹਤ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 10 ਲੱਖ ਦੇ ਕਰੀਬ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵੀ ਆਪਣਿਆਂ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦੀ ਮੁਆਫ਼ੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦੀ ਮੁਆਫ਼ੀ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦੀ ਹਾਲਤ 'ਚ ਸੁਧਾਰ ਆਉਣ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਨਿੱਜੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਤੋਂ ਕਰਜ਼ੇ ਲਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਖੇਤੀ ਕਰਜ਼ੇ ਬੈਂਕਾਂ ਤੇ ਖੇਤੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਲੈਣ ਲਈ ਇਹ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਸਰਕਾਰ ਨਿੱਜੀ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਲਏ ਕਰਜ਼ੇ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਮੁਆਫ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਵੀ ਇਹ ਮੰਗ ਉੱਠੇਗੀ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਜ਼ੁੰਮੇ 73000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਹੈ। ਫ਼ੇਰ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਬੇਜ਼ਮੀਨੇ ਕਾਮਿਆਂ ਦੇ ਕਿਸ ਮਿਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਏ ਕਰਜ਼ੇ ਮੁਆਫ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਣ। ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਅੱਗੇ ਆਵੇਗੀ। ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸੂਚੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਕਈ ਊਣਤਾਈਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਨੁਕਤਾਚੀਨੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸਾਰਾ ਅਮਲਾ ਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਆਫ਼ੀ ਲਈ ਸੂਚੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ 'ਚ ਰੁਝ ਗਏ ਹਨ। ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਠੱਪ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ ਕੀਤੇ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦਾ ਪੈਸਾ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਫੰਡ ਵਿਚੋਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਲਿੰਕ ਸੜਕਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ, ਨਵੀਂ ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਹੋਰ ਕੰਮ ਖੜ੍ਹ ਜਾਣਗੇ। ਸਰਕਾਰੀ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਇਸ ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਆਫ਼ੀ ਲਈ ਪੈਸਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਿਛਲੀ ਅਕਾਲੀ-ਭਾਜਪਾ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਹੁਕਮਰਾਨ ਕਾਂਗਰਸ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਖਾਲੀ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੀ ਵਿਰਾਸਤ 'ਚ ਲਿਆ ਸੀ। ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਆਫ਼ੀ ਨਾਲ ਮੁਲਹਿੱਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੇ ਸਹਿਕਾਰੀ ਢਾਂਚਾ ਵੀ ਤਿੱਤਰ-ਬਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿਛਲੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ 50ਵੇਂ 'ਚ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਖੇਤੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾਵਾਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤੀ ਲਈ ਮਾਲੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅਮਾਨਤਾਂ ਰੱਖ ਕੇ ਇਹ ਕੰਮ ਸਿਰੇ ਚਾੜ੍ਹਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੋ ਹੋਏ ਨੁਕਸਾਨ ਤੇ ਫਾਇਦੇ ਲਈ ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹੀ ਜ਼ੁੰਮੇਵਾਰ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਖੇਤੀ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਰਜ਼ੇ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਆਪਰੇਟਿਵ ਵਿਭਾਗ (ਜੋ ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਿਕਮਾ ਸੀ) ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਦਾ ਆਕਾਰ ਵੱਡਾ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੈਂਕਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਉਦੇਸ਼ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਆਫ਼ੀ ਦੇ ਚੱਕਰਵਿਊ 'ਚ ਫਸੀਆਂ ਇਹ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾਵਾਂ ਹੁਣ ਕੀ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਇਹ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗੇਗਾ।
ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਆਫ਼ੀ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ 'ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਡਿਫਾਲਟਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਨੇ ਫ਼ਸਲੀ ਕਰਜ਼ਾ ਦੇਣਾ ਹਾਲ ਦੀ ਘੜੀ ਤਾਂ ਬੰਦ ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਬੈਂਕ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਦਹਿੰਦ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਲਾਂਭੇ ਹੀ ਰਹਿਣਗੇ। ਨਿੱਜੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਆੜ੍ਹਤੀ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਕਰਜ਼ਾ ਜਾਂ ਮਾਲੀ ਇਮਦਾਦ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੋਟੇ ਤੇ ਸੀਮਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤੀ ਕਰਨਾ ਹੀ ਅਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਘਰੇਲੂ ਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਆਦਿ ਸਬੰਧੀ ਅਚਨਚੇਤ ਖਰਚੇ ਚਲਾਉਣੇ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਜਿਸ ਉਪਰੰਤ ਇਹ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵੇਚਣ ਜਾਂ ਠੇਕੇ 'ਤੇ ਦੇਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਬੇਜ਼ਮੀਨੇ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਇਹੋ ਨਹੀਂ ਕਈ ਕਿਸਾਨ ਦੁਖੀ ਹਨ ਕਿ ਜੋ ਪਿੰਡਾਂ 'ਚ ਸੂਚੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂਅ ਡਿਫਾਲਟਰਾਂ 'ਚ ਦਰਜ ਕਰਕੇ ਡਿਸਪਲੇਅ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਉਹ ਭਾਵੇਂ ਸੋਸ਼ਲ ਆਡਿਟ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਖ਼ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਸੱਟ ਲੱਗੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੁੰਡੇ-ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਕਰਨ 'ਚ ਵੀ ਔਖ ਆਵੇਗੀ।
ਖੇਤੀ ਖੇਤਰ 'ਚ ਜੋ ਕਰਜ਼ੇ ਵਸੂਲਣਯੋਗ ਨਹੀਂ ਉਹ ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਕੁੱਲ ਐਨ. ਪੀ. ਏਜ਼ ਦੇ 8.3 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੀ ਹਨ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਜ਼ੁੰਮੇ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦਾ 6 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੀ ਡਿਫਾਲਟ ਵਿਚ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਨਾਨ-ਪ੍ਰਾਇਰਟੀ ਖੇਤਰ 'ਚ ਡਿਫਾਲਟ ਦੀ ਦਰ 20.83 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਤਾਂ ਨਾਦਹਿੰਦੇ ਇਸ ਲਈ ਹੋਏ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿੰਗਾਈ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਫ਼ਸਲ ਦਾ ਯੋਗ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਐਮ. ਐਸ. ਪੀ. ਸੂਚਕ ਅੰਕ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਵਧਾਈ ਗਈ। ਇਸ ਲਈ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਹੀ ਕਿਸਾਨ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦੀ ਮੁਆਫ਼ੀ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ। ਪਰ ਕਈ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤਕ ਸਰਕਾਰੀ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਸੁਧਾਰ ਨਾ ਆਉਂਦਾ ਜਾਂ ਕੇਂਦਰ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਨਾ ਆਉਂਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਆਫ਼ੀ ਦਾ ਇਹ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਉੱਚਿਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਚੋਣਾਂ ਵੇਲੇ ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਆਫ਼ੀ ਸਬੰਧੀ ਐਲਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਜਦੋਂ ਤਕ ਮੁਆਫ਼ੀ ਲਈ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਮੁਆਫ਼ੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਸੀ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਦੀਆਂ ਬੈਠਕਾਂ ਕਰਕੇ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਕੇ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਆਫ਼ੀ ਨਾਲੋਂ ਛੋਟੇ ਤੇ ਸੀਮਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਉਪਜ ਐਮ. ਐਸ. ਪੀ. ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੀਮਤ (ਭਾਵੇਂ ਬੋਨਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ 'ਚ ਹੁੰਦੀ) ਦੇ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਖਰੀਦ ਲਈ ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਭਵਿੱਖ 'ਚ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਹੀ ਚੋਣਾਂ ਵੇਲੇ ਅਜਿਹੇ ਵਾਅਦੇ ਤੇ ਐਲਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਹੀ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੇ ਸਰਕਾਰ ਕੋਲ ਸਾਧਨ ਤੇ ਸਮੱਰਥਾ ਹੋਵੇ। ਕੁਝ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਗਿਆਨੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਆਫ਼ੀ ਨਾਲ ਬੈਂਕਾਂ ਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਆਰਥਿਕ ਢਾਂਚਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਆਮਦਨ-ਖਰਚ ਦੇ ਚਿੱਠੇ ਖਰਾਬ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।


-ਮੋਬਾ: 98152-36307

ਅਲੋਪ ਹੁੰਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ

ਭੱਠੀ

ਅੱਜ ਤੋਂ ਕੋਈ ਚਾਰ ਕੁ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਸਰਦਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਨਿਆਣੇ-ਸਿਆਣੇ ਕੀ ਗੱਭਰੂ ਤੇ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਦੁਪਹਿਰ ਢਲਦਿਆਂ ਹੀ ਬੋਝਿਆਂ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਨਾਜ ਲੈ ਕੇ ਮੇਰੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰਨ ਆਉਂਦੇ। ਉਹ ਦਿਨ ਮੇਰੇ ਲਈ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸੀ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਘਰ ਵਾਂਗ ਭੀੜ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ 'ਚ ਭੁੰਨ ਕੇ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਅਨਾਜ ਮੱਕੀ, ਬਾਜਰਾ, ਛੋਲੇ, ਜੌਂ, ਕਣਕ ਆਦਿ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਖਾਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪਦਾਰਥ ਹੋਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਾਣੇ ਭੁੰਨਾ ਕੇ ਖਾਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਵੀ ਸੀ। ਲੋਕ ਜਦੋਂ ਕਦੇ ਤੁਰ ਕੇ ਦੂਰ ਨੇੜੇ ਜਾਂਦੇ ਤਾਂ ਸਫਰ 'ਚ ਆਪਣੀ ਭੁੱਖ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਦਾਣੇ ਭੁੰਨਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਾਣੇ ਭੁੰਨਣ ਦਾ ਕੰਮ ਤਾਈ ਮੁਖਤਿਆਰੋ ਕਰਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਬੜੇ ਨਿੱਘੇ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਮਾਲਕਣ ਸੀ। ਉਹ ਦਾਣੇ ਭੁੰਨਣ ਲਈ ਛੋਲਿਆਂ ਦਾ ਗੂਣਾ, ਛਟੀਆਂ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ, ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੀ ਪਲ੍ਹੋ ਆਦਿ ਬਾਲਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਰਕੇ ਰੱਖਦੀ। ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੋਰ ਕੰਮਾਂ-ਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਰੁੱਝੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਨਵੀਂ ਵਹੁਟੀ ਵਾਂਗ ਮਿੱਟੀ-ਪੋਚਾ ਲਗਾ ਕੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰੀ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਾਣੇ ਭੁੰਨਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਮੇਰੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬੜੀ ਭੀੜ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਦਾਣੇ ਭਨਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਾਰੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ। ਤਾਈ ਮੁਖਤਿਆਰੋ ਆਪਣੀ ਮਿੱਠ-ਬੋਲੀ ਕਰਕੇ ਦਾਣੇ ਭੁੰਨਾਉਣ ਆਏ ਛੋਟੇ ਜੁਆਕਾਂ ਤੋਂ ਝੋਕਾ ਵੀ ਲਵਾ ਲੈਂਦੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ 'ਚ ਦਾਣੇ ਭੁੰਨਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਏਨਾ ਕੁ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਤਾਈ ਮੁਖਤਿਆਰੋ ਦਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਦਾਣੇ ਭੁੰਨਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚੁੰਗਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਦਾਣੇ ਭੁੰਨਾਉਣ ਲਈ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵਾਰੀ ਅੱਗੇ ਪਿੱਛੇ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਤਾਈ ਮੁਖਤਿਆਰੋ ਤੇ ਗਿਲਾ ਸ਼ਿਕਵਾ ਕਰਦਾ, ਤਾਈ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਬਿਠਾ ਕੇ ਦਾਣੇ ਭੁੰਨਦੀ ਨਾਲੇ ਗੱਲੀਬਾਂਤੀ ਲੱਪ ਦਾਣਿਆਂ ਦੀ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਗਿਲਾ-ਸ਼ਿਕਵਾ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ। ਆਥਣ ਵੇਲੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਗਵਾੜਾਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕਠੀਆਂ ਹੋ ਦਾਣੇ ਭੁੰਨਾਉਣ ਆਈਆਂ, ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਮੇਰੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇੰਝ ਝੁੰਡ ਬਣਾ ਲੈਂਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਮ ਸਮੇਂ ਸੰਘਣੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਿਚ ਚਿੜੀਆਂ ਦੀ ਚੁਰ-ਚੁਰ ਹੁੰਦੀ ਹੋਵੇ। ਬਸ ਫਿਰ ਕੀ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਥੱਕਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਨ ਤੇ ਤਾਈ ਮੁਖਤਿਆਰੋ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦਿੰਦੀ, 'ਨਿੱਕੀਏ ਲਿਆ ਦਾਣੇ ਫੜਾ ਤੇਰੀ ਵਾਰੀ ਏ', ਅੱਗੋਂ ਅਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ 'ਤਾਈ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਦਾਣੇ ਭੁੰਨਦੇ ਮਸਾਂ ਮਿਲੀ ਏ 'ਰੱਜੋ' ਅੱਜ ਦੋ ਚਾਰ ਗੱਲਾਂ ਹੋਰ ਕਰ ਲੈਣ ਦੇ ਇਹ ਤਾਂ ਘਰੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦੀ ਵੱਡੀ ਕਾਮੀ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਏ।' ਤਾਈ ਮੁਖਤਿਆਰੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਝੋਕਾ ਲਾਉਣ ਲਈ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਹਿੰਦੀ ਪਰ ਇਹ ਤਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਇੰਨੀਆਂ ਮਸਰੂਫ ਹੁੰਦੀਆਂ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਪਤਾ ਹੀ ਨਾ ਲਗਦਾ ਫਿਰ ਤਾਈ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਬੋਲਦੀ ਤਾਂ ਇਕਦਮ ਸੰਨਾਟਾ ਛਾ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਮੁਟਿਆਰ ਭੱਜ ਕੇ ਝੋਕਾ ਲਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੀ। ਕੁਝ ਪਲਾਂ 'ਚ ਹੀ ਫਿਰ ਉਹੀ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਦੀ ਚਿੜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚੁਰ-ਚੁਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਕਿੰਨੇ ਨਸੀਬਾਂ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸਨ ਉਹ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦਾ ਡਰ ਭੈਅ ਤੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਖੋਟ ਸੀ। ਆਥਣ ਵੇਲੇ ਮੂੰਹ ਸੋਜਲੇ ਹੀ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਦਾਣੇ ਭੁੰਨਾ ਕੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਚਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਤੇ ਫਿਰ ਤਾਈ ਮੁਖਤਿਆਰੋ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਤੇ ਪੌਲਾ-ਪੌਲਾ ਲੀੜਾ ਫੇਰਦੀ ਤੇ ਆਸੇ-ਪਾਸੇ ਖਿਲਰੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕਠਿਆਂ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਪਏ ਬੱਠਲ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਘਰ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਆਥਣ ਦੀ ਦਾਲ-ਰੋਟੀ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਆਹਰ-ਪਾਹਰ ਵਿਚ ਰੁੱਝ ਜਾਂਦੀ। ਇਥੇ ਹੀ ਬੱਸ ਨਹੀਂ ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਗੱਭਰੂ ਰਾਤ ਦਾ ਰੋਟੀ-ਟੁੱਕ ਖਾ ਕੇ ਸਿਆਲ ਦੀਆਂ ਠੰਡੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਸੇਕ ਦਾ ਨਿੱਘ ਮਾਣਨ ਲਈ ਮੇਰੇ ਦੁਆਲੇ ਆ ਜੁੜਦੇ। ਭਾਵੇਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਗੱਭਰੂ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੰਮ ਦੇ ਥੱਕੇ ਭੰਨੇ ਹੁੰਦੇ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਬੈਠੇ ਕੇ ਹੱਸਦੇ-ਖੇਡਦੇ ਵੱਡੀ ਰਾਤ ਤੱਕ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾ ਦਿੰਦੇ। ਕਈ ਗੱਭਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੂੰ ਘਰ ਆਉਣ ਲਈ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਮਾਰਦੀਆਂ। ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਸਮਾਂ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਦੇ ਭਾਈਵਾਲ ਸਨ। ਮੇਰੀ ਤਪੀ ਹੋਈ ਹਿੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਰ ਰੋਜ਼, ਰਾਤ ਨੂੰ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਪਲ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਟਿਕਾਣਾ ਸੀ। ਕੁਝ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਪੁਰਾਤਨ ਵਿਰਸੇ ਨਾਲ ਮੋਹ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮੇਰੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਬਚਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਬਾਕੀਆਂ ਨੇ ਨਿਰਮੋਹੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।


-ਪਿੰਡ ਨਥਾਣਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ (ਪੰਜਾਬ) 151102
ਮੋਬਾਈਲ: 9417079435
ਮੇਲ : jivansidhus@gmail.com

ਵਿਰਸੇ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ

ਧੂਣੀ ਦੁਆਲੇ ਚਲਦਾ ਸੈਸ਼ਨ

ਠੰਢ ਨੇ ਕਮਾਲ ਕੀਤੀ ਪਈ ਆ। ਧੁੱਪ ਨਾ ਨਿਕਲੇ ਤਾਂ ਰਜਾਈ ਛੱਡਣ ਨੂੰ ਜੀਅ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਤੇ ਜੇ ਸੂਰਜ ਦਿਸ ਪਵੇ ਤਾਂ ਧੁੱਪ 'ਚੋਂ ਉੱਠਣ ਨੂੰ ਮਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਕਦਮ ਪਈ ਠੰਢ ਨੇ ਜਨ-ਜੀਵਨ ਬੇਹੱਦ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵੈਸੇ 'ਆਈ ਬਸੰਤ, ਪਾਲਾ ਉਡੰਤ' ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਪਰ ਵਕਤ ਦੱਸੇਗਾ ਕਿ ਬਸੰਤ ਮਗਰੋਂ ਪਾਲਾ ਇਵੇਂ ਰਹਿੰਦੈ ਜਾਂ ਉਡੰਤਰ ਹੁੰਦਾ।
ਪਰ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਜਿਹੜੀ ਠੰਢ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਹ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ। ਧੁੰਦ, ਕੋਰ੍ਹਾ। ਨਿਆਣੇ ਮਜਬੂਰੀ 'ਚ ਸਕੂਲ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਤੇ ਕੰਮਾਂ 'ਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਨਾ ਸਰਦਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਵੈਸੇ ਹਰ ਮੌਸਮ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਚਾਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ ਆਨੰਦ ਨਹੀਂ ਮਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਬੇਵੱਸੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪਹੁ ਫੁਟਾਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲੋ ਤਾਂ ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਧੂਣੀਆਂ ਬਲਦੀਆਂ ਦਿਸਣਗੀਆਂ। ਮੂੰਗਫਲੀਆਂ ਦੇ ਛਿੱਲੜ ਖਿੱਲਰੇ ਮਿਲਣਗੇ। ਧੁੰਦ, ਧੂਣੀ ਤੇ ਮੂੰਗਫ਼ਲੀ-ਗੱਚਕ ਦਾ ਗਠਜੋੜ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਹੈ। ਛਿਟੀਆਂ ਦੀ ਅੱਗ ਸੇਕਦਿਆਂ ਖਾਧੀ ਮੂੰਗਫ਼ਲੀ ਬਦਾਮਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੁਆਦ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਲੋਈਆਂ, ਖੇਸਾਂ ਦੀ ਬੁੱਕਲ ਮਾਰ ਧੂਣੀ ਮੂਹਰੇ ਬੈਠੇ ਲੋਕ ਜਦੋਂ ਸਿਆਸਤੀ ਟੋਟਕੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਉਂ ਜਾਪਦੈ ਜਿਵੇਂ ਇਥੇ ਗੂਗਲ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬਹਿਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਹਿਮਤੀ-ਅਸਹਿਮਤੀ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣਦੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਸਿੱਟੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਵੀ। ਕਈ ਵਾਰ ਗੁੱਸਾ ਗਿਲਾ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਪਰ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚੋਂ ਬੜਾ ਕੁੱਝ ਨਿਕਲ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ।
ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਖਿਆਲ ਮਨ ਵਿਚ ਉੱਮੜ ਆਏ। ਪਾਲੇ ਨੂੰ ਭਜਾਉਣ ਲਈ ਤਿੰਨ ਜਣੇ ਧੂਣੀ ਮੂਹਰੇ ਬੈਠ ਹਨ, ਬੁੱਕਲਾਂ ਮਾਰ ਕੇ। ਤਿੰਨਾਂ ਨੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਪਾਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਧੂਣੀ ਦੀਆਂ ਇਹ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇਖ ਇਉਂ ਲਗਦੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਮੂਹਰੇ ਅਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਬੈਠੇ ਹੋਈਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਮਾਣਦੇ ਹੋਈਏ। ਕੁੱਝ ਪੁੱਛਦੇ, ਕੁੱਝ ਦੱਸਦੇ ਹੋਈਏ।
ਜਿਵੇਂ ਸੱਥਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੰਸਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਵੇਂ ਸਿਆਲ਼ਾਂ 'ਚ ਧੂਣੀ ਦੁਆਲੇ ਬੈਠ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਪਾਉਂਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਹੀ ਜਾਪਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਉੱਚੀ ਬੋਲਦਾ, ਕੋਈ ਹੌਲੀ। ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦਾ, ਕੋਈ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਸੰਸਦ ਦਾ ਆਪਣਾ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਖਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਖਰਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਸਵਾਰਥ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸਾਡੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਇਹ ਸੈਸ਼ਨ ਚੱਲਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰ ਨਿਕਲਦੇ ਰਹਿਣ। ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹੇ। ਇਹੀ ਕਾਮਨਾ ਹੈ।


-37, ਪ੍ਰੀਤ ਇਨਕਲੇਵ, ਲੱਧੇਵਾਲੀ, ਜਲੰਧਰ।
ਮੋਬਾਈਲ : 98141-78883






Website & Contents Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 2002-2018.
Ajit Newspapers & Broadcasts are Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust.
The Ajit logo is Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 1984.
All rights reserved. Copyright materials belonging to the Trust may not in whole or in part be produced, reproduced, published, rebroadcast, modified, translated, converted, performed, adapted,communicated by electromagnetic or optical means or exhibited without the prior written consent of the Trust. Powered by REFLEX