ਤਾਜਾ ਖ਼ਬਰਾਂ


ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ 'ਚ ਡੇਂਗੂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ,ਸਰਕਾਰ ਕਰੇਗੀ ਮੁਫ਼ਤ ਇਲਾਜ
. . .  38 minutes ago
ਨਸ਼ੇ'ਚ ਗੁੱਟ ਕਾਰ ਚਾਲਕ ਨੇ 2 ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ 8 ਬੁਰੀ ਤਰਾਂ ਦਰੜੇ
. . .  about 2 hours ago
ਜਲਾਲਾਬਾਦ,14ਅਗਸਤ(ਜਤਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ,ਕਰਨ ਚੁਚਰਾ)-ਜਲਾਲਾਬਾਦ ਦੇ ਬਾਹਮਣੀ ਵਾਲਾ ਸੜਕ ਤੇ ਨਸ਼ੇ'ਚ ਗੁੱਟ ਕਾਰ ਡਰਾਈਵਰ ਨੇ ਲਗਭਗ ਅੱਠ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਨ•ਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਬੱਚੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਕਾਰ ਨਾਲ ਦਰੜ ...
15 ਅਗਸਤ ਦਾ ਦਿਨ ਹਰ ਭਾਰਤੀ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ - ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ
. . .  about 2 hours ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 14 ਅਗਸਤ - 15 ਅਗਸਤ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਹਾੜੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾ ਕੌਮ ਦੇ ਨਾਂਅ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਿਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਮਨਾਥ ਕੋਵਿੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ 15 ਅਗਸਤ ਦਾ ਦਿਨ...
7 ਗੈਂਗਸਟਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਮੁਕਾਇਆ ਕੈਪਟਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ - ਕੇਵਲ ਢਿੱਲੋਂ
. . .  about 4 hours ago
ਤਪਾ ਮੰਡੀ ,14 ਅਗਸਤ(ਵਿਜੇ ਸ਼ਰਮਾ) - ਸੂਬੇ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਅਕਾਲੀ-ਭਾਜਪਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ 10 ਸਾਲ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ 'ਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਦਬਕੇ ਕੁੱਟਿਆ ਅਤੇ ਲੁਟਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਅਕਾਲੀ ਟੈਂਟ ਲਗਾ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ...
ਕੈਪਟਨ ਵੱਲੋਂ ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੇ ਸਨਅਤਕਾਰਾਂ ਤੇ ਆਗੂਆਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਚਰਚਾ
. . .  about 4 hours ago
ਲੁਧਿਆਣਾ, 14 ਅਗਸਤ (ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਸਿੰਘ)- ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਹਾੜੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਾਮ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੇ ਸਨਅਤਕਾਰਾਂ ਤੇ ਆਗੂਆਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ। ਸਨਅਤਕਾਰਾਂ ਨੇ ਸਨਅਤਾਂ ਲਈ ਦਰਪੇਸ਼ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ....
ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ 'ਚ ਹੋਏ ਗ੍ਰਨੇਡ ਹਮਲੇ 'ਚ 11 ਲੋਕ ਜ਼ਖਮੀ
. . .  about 4 hours ago
ਪੇਸ਼ਾਵਰ, 14 ਅਗਸਤ- ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਸੂਬੇ 'ਚ ਗ੍ਰਨੇਡ ਹਮਲਾ ਹੋਣ ਦੀ ਖਬਰ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਹਮਲੇ 'ਚ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 11 ਲੋਕ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ ਹਨ। ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਲਾਜ ਲਈ ਹਸਪਤਾਲ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ....
ਨਾਬਾਲਗ ਲੜਕੀ ਨਾਲ ਜਬਰ ਜਨਾਹ
. . .  about 5 hours ago
ਰਾਮ ਤੀਰਥ, 14 ਅਗਸਤ(ਧਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ) - ਕਰੀਬ 1 ਮਹੀਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਕੋਹਾਲੀ ਦੀ ਇੱਕ 12 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਮਾਸੂਮ ਬੱਚੀ ਨਾਲ ਇਕ 24 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਜਬਰ ਜਨਾਹ ਦੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਦੀ ਅਜੇ ਸਿਆਹੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੁੱਕੀ ਕਿ ਅੱਜ ਫੇਰ....
ਕੈਪਟਨ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਮਾਰਟ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ
. . .  about 5 hours ago
ਲੁਧਿਆਣਾ , 14 ਅਗਸਤ(ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਸਿੰਘ) - ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅੱਜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਮਾਰਟ ਸਕੂਲ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਪੀ. ਏ. ਯੂ. ਵਿਖੇ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਈ ਤਿਆਰ...
ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ 'ਚ ਹੋਏ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲੇ 'ਚ 7 ਪੁਲਿਸ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ
. . .  about 5 hours ago
ਕਾਬੁਲ, 14 ਅਗਸਤ- ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਜ਼ਾਬੁਲ ਸੂਬੇ 'ਚ ਕਾਬੁਲ-ਕੰਧਾਰ ਹਾਈਵੇਅ 'ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਨਾਕੇ 'ਤੇ ਤਾਲਿਬਾਨ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਹਮਲੇ 'ਚ 7 ਪੁਲਿਸ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਜਦਕਿ ਦੋ ਹੋਰ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏ। ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਮੀਡੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ...
ਯਮਨ 'ਚ ਹੋਏ ਬੱਸ ਹਮਲੇ 'ਚ 40 ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ 51 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ
. . .  about 5 hours ago
ਸਨਾ, 14 ਅਗਸਤ -ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਉੱਤਰੀ ਯਮਨ 'ਚ ਇਕ ਬੱਸ 'ਤੇ ਸਾਉਦੀ ਅਰਬ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਗੱਠਜੋੜ ਦੇ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ 'ਚ ਮਾਰੇ ਗਏ 51 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ 40 ਬੱਚੇ ਸਨ। ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਨੇ ਅੱਜ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਗਿਣਤੀ ਬਾਰੇ...
ਹੋਰ ਖ਼ਬਰਾਂ..
  •     Confirm Target Language  

ਧਰਮ ਤੇ ਵਿਰਸਾ

ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਦਸ਼ਾ ਵਿਚੋਂ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਤਲਾਸ਼

ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਰ ਦੌਰ ਵਿਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ ਦਸ਼ਾ ਦਾ ਸਬੰਧ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਹੋਣ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਮਕਸਦਾਂ ਅਥਵਾ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਜਿੰਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਅਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਾਧਨ-ਰੂਪੀ ਯਤਨ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋਣਗੇ, ਓਨੀ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਸਾਕਾਰਾਤਮਕ ਹੋਵੇਗੀ। ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਨੀਯਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਜਜ਼ਬੇ ਭਰਪੂਰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖਮੁਖੀ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। 1708-1716, 1734-1799, 1870-1920, 1920-1947 ਅਤੇ 1950-1970 ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੰਮੇ 262 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਇਸ ਪ੍ਰਥਾਇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਵਕਫ਼ੇ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਦਿਸ਼ਾ ਮਿਲਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੀ ਇਹ ਲੰਮੀ ਗਾਥਾ ਸਿੱਖ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਗੌਰਵਮਈ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ।
ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿੰਨੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋਣਗੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸਬੰਧਤ ਆਗੂਆਂ ਵਲੋਂ ਠੀਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲ ਨਤੀਜੇ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਨੀ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਉਸਾਰੂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। 1708-1970 ਤੱਕ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਾਂ ਪੜਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਉਤਰਾਵਾਂ-ਚੜ੍ਹਾਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਅਨੁਸਾਰ ਮਕਸਦ ਨੀਯਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਗ੍ਰਾਫ਼ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਦਸ਼ਾ ਵਿਚੋਂ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਨੀ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਸਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਅਪਣਾਉਣਾ ਹੋਏਗਾ। ਜਦੋਂ ਕੌਮਾਂ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਿਰਾਸਤ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਹ ਹਰ ਪਲ ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ, ਉਦੋਂ ਸਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਅਪਣਾਉਣਾ ਦਿਸ਼ਾ ਦੀ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
1970 ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਉੱਤੇ ਅਕਾਲੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਵਰਗ ਵਜੋਂ ਸੱਤਾ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਸਿਸਟਮ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਅੰਦਰ ਇਸ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਸਿੱਖ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਸੱਤਾ, ਸੱਤਾ ਲਈ ਸੀ ਜਾਂ ਇਸ ਸੱਤਾ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਫ਼ਿਲਾਸਫੀ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਇਕ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣਾ ਸੀ? ਜਦੋਂ ਸੱਤਾ, ਸੱਤਾ ਲਈ ਹੀ ਹੰਢਾਈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ 'ਮਾਨਸਿਕ ਡੱਬੇ' ਵਾਂਗ ਸੀਮਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਸੱਤਾ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਇਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਾਧਨ ਬਣਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਅਸਮਾਨ ਵੀ ਛੋਟਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1967 ਤੋਂ 2017 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਉੱਤੇ 25 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸ: ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ 19 ਸਾਲ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਦਸ਼ਾ ਵਿਚੋਂ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਤਲਾਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਜਵਾਬ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰਾਜ ਸੱਤਾ, ਕੇਵਲ ਸੱਤਾ ਲਈ ਹੰਢਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੇ ਮਹਾਨ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਮਕਸਦਾਂ ਲਈ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕਰਕੇ ਰੱਖ ਸਕੀ ਹੈ।
ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੇ ਉਤਪਤੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਾਕਰਮ ਹੇਠ ਅੱਜ ਸਿੱਖ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਹੱਥ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਕਰਨ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਅਧਿਕਾਰ ਹਨ। ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਿੱਖ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿਚ ਹਰ ਪਲ ਵਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦਾ ਸਿਰਮੌਰ ਸ਼ਕਤੀ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। 1920-25 ਤੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਨਤਾ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੋ ਕੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਆਪਣੀ 100 ਸਾਲਾ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਮਨਾਉਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੀ ਦੂਸਰਾ ਸ਼ਕਤੀ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਲਗਪਗ ਇਸੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਸਿੱਖ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਥ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਲੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ 100 ਸਾਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਅਤੇ ਸ: ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਕਈ ਬਦਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਪਰ ਉਹ ਇਕ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਸਫ਼ਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇ। ਅਕਾਲੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅੰਦਰ ਜਾਂ ਬਾਹਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਅਕਾਲੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨਾ ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਬੱਝਵੇਂ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਸਕੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪੰਥ ਲਈ ਨਵੀਂ ਸੁਚੇਤ, ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਭਵਿੱਖ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੀ ਨਵੀਂ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕੀ। ਪੰਜਾਬ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਤਿੰਨ ਤਖ਼ਤਾਂ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾਵਾਨ ਨਿਯੁਕਤੀ ਦੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਬਦਲਵਾਂ ਪੰਥ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਬਦਲ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਿਆ। ਨਤੀਜਾ, ਇਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤਿੰਨ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਇਕ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਕਾਰਨ ਪਰਿਪੂਰਨਤਾ ਅਤੇ ਖੜ੍ਹੋਤ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖਮੁਖੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇਣ ਸਬੰਧੀ ਇਕ ਰਹੱਸਮਈ ਚੁੱਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਦਸ਼ਾ ਵਿਚੋਂ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਤਲਾਸ਼ਣ ਲਈ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਸੁਝਾਅ ਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ।
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਹੋਰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮੰਚ ਪੰਥ ਨੂੰ ਬਣਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਪੰਥ ਦੇ ਸੁਹਿਰਦ, ਨਿਰਪੱਖ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਨ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਬੈਠੇ ਸਿੱਖ ਆਪਸੀ ਤਾਲਮੇਲ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੰਥਕ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਆਧਾਰਿਤ ਇਕ ਨੀਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਰੀਆਂ ਸਬੰਧਤ ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਿਚ ਲੈਣ।
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਥ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆਂ 310 ਸਾਲ ਦਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੁਲਾਂ ਹੇਠਾਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਵਹਿ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਪੰਥ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਖਾਲਸਾਈ ਗੁੱਟਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਦੇ ਕਈ ਮਾਡਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ। ਪਰ ਪੰਥ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਅਗਵਾਈ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਸਰੂਪ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਿਆ। ਗੁਰੂ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਨੇ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਕ ਮਾਡਲ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਗਰਦਿਸ਼ ਵਿਚ ਕਿਤੇ ਗੁਆਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਹਾਲਾਤ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਚ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਭਾਵੇਂ ਨਾ ਵੀ ਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ, ਪਰ ਪੰਥ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਅਗਵਾਈ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਮਾਡਲ ਤਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣਾ ਹੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੀਆਂ 4-5 ਸਦੀਆਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹੋਣੀ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਜਾਂ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਇਕ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਕਾਰਨ ਅਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਅਤੇ 'ਥਕਾਵਟ' ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਨਾ ਕੇਵਲ ਸਿੱਖ ਪੰਥ, ਸਗੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਸਮੁੱਚੀ ਅਗਵਾਈ ਦੇਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਚਿੰਤਕ ਸੱਤਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਮੇਤ ਵਿੱਦਿਅਕ, ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਆਧਾਰਿਤ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਡਲ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਜੋ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ, ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ, ਪੂੰਜੀਵਾਦ, ਸਮਾਜਵਾਦ, ਸਾਮਵਾਦ ਅਤੇ ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਇਸਲਾਮਿਕ ਸ਼ਰੀਅਤ ਦੇ ਵੀ ਬਦਲ ਬਣ ਸਕਣ। ਯਕੀਨਨ ਇਹ ਉਹ ਦਿਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਨਵੀਆਂ ਉਸਾਰੂ ਬੁਲੰਦੀਆਂ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰ ਸਕੇਗੀ।
ਇਕ ਸਿੱਖ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦਿਆਂ ਇਸ ਦੇ ਮਕਸਦਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਪ੍ਰਥਾਇ ਬਹੁਪਰਤੀ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆਂਦੇ ਜਾਣ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਸੰਸਥਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ, ਦਿੱਲੀ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਕਮੇਟੀਆਂ ਵਿਚ ਉਦੇਸ਼ਾਤਮਕ ਸੁਧਾਰ, ਚੋਣ ਸੁਧਾਰ, ਵਿੱਦਿਅਕ ਸੁਧਾਰ, ਧਾਰਮਿਕ ਸੁਧਾਰ, ਆਰਥਿਕ ਸੁਧਾਰ, ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਸਬੰਧੀ ਸੁਧਾਰ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੁਧਾਰ, ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਸੁਧਾਰ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੁਧਾਰ, ਗੁਰਮਤਿ ਸਿੱਖਿਆ ਸੁਧਾਰ, ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਦੀ ਬੌਧਿਕ ਉੱਤਮਤਾ ਨੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਵੀਆਂ ਵਿਸ਼ਵ ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਮਿਆਰਾਂ ਅਨੁਕੂਲ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ, ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਮਿਆਰ ਮਿੱਥੇ ਜਾਣ। ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਖ਼ਤਾਂ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ, ਨਿਯੁਕਤੀ, ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ, ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ-ਪ੍ਰਸਾਰ ਸਬੰਧੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭੂਮਿਕਾ ਆਦਿ ਪ੍ਰਥਾਇ ਸਰਵ-ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਚੋਣ ਲਈ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣ। ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਆਦਿ ਮੰਚਾਂ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਅ ਕੇ ਇਕ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਕਾਰਨ ਮੰਚ ਤੋਂ ਲਾਂਭੇ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਚ ਆਗੂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹਨ ਪਰ ਸਰਬ-ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਆਗੂ ਅਤੇ ਆਗੂ ਸਮੂਹਾਂ ਦਾ ਕਾਲ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਪੰਥ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਲ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਵੀ ਹੰਢਾਅ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਸਿੰਚਿਤ ਰਹਿਣੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਵਰਤਮਾਨ ਦੇ ਆਗੂ ਚਿਹਰੇ ਅਜਿਹੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਆਪਣੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਜਿੰਨੀ ਛੇਤੀ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੋਵੇਗਾ, ਓਨੀ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਅੱਗੇ ਛਾਇਆ ਧੁੰਦਲਕਾ ਛੱਟ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਕ ਵਾਰ ਸਿੱਖ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦਾ ਮਸਲਾ ਹੱਲ ਹੋ ਜਾਏ ਤਾਂ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਯਤਨ ਅਤੇ ਮੁੱਦੇ ਸੁਤੇਸਿੱਧ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਜਾਣਗੇ।
ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਨਾ ਕੇਵਲ ਸਿੱਖ ਪੰਥ, ਸਗੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਸ ਹਨ। ਮਾਨਵ ਜਾਤੀ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ਼ ਦਾ ਇਹ ਸਰਗੁਣ ਤਖ਼ਤ, ਇਸ ਆਸ ਦੇ ਕਿਵੇਂ ਨਵੇਂ ਦਿਸਹੱਦੇ ਸਿਰਜੇਗਾ, ਇਹ ਆਸ ਤਾਂ ਬਣੀ ਰਹਿਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।


-ਮੁਖੀ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਐਡਵਾਂਸ ਸਿੱਖ ਸਟੱਡੀਜ਼, ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ। ਮੋਬਾ: 98725-91713


ਖ਼ਬਰ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰੋ

ਦੋ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ-ਅਮਰਕੰਟਕ

ਜਦੋਂ ਐਨ.ਸੀ.ਸੀ. ਦੇ ਇਕ ਟਰੈਕਿੰਗ ਕੈਂਪ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਕੈਡਿਟਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਮਰਕੰਟਕ ਜਾਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਤਾਂ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤਕ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅੱਠ ਦਿਨ ਇੱਥੇ ਗੁਜ਼ਾਰਨ ਕਰਕੇ ਇਸ ਸਥਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਨਾ ਭੁੱਲਣਯੋਗ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਮਨ ਅੱਜ ਵੀ ਰੁਮਾਂਚਿਤ ਹੋ ਉਠਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹਵਾਈ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਜੱਬਲਪੁਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਥੋਂ 250 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਰੇਲ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਦਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਪੈਂਡਰਾ ਰੋਡ ਹੈ, ਜੋ ਇਥੋਂ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਸੜਕ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਪੈਂਡਰਾ ਰੋਡ, ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਅਤੇ ਸ਼ਹਡੋਲ ਤੋਂ ਵੀ ਇੱਥੇ ਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮੈਕਾਲ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਅਮਰਕੰਟਕ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਨੂਪਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪਹਾੜੀ ਸ਼ਖਾਵਾਂ ਵਿੰਧਿਆ ਅਤੇ ਸੱਤਪੁੜਾ ਦਾ ਮੇਲ ਵੀ ਹੰਦਾ ਹੈ। ਟੀਕ ਅਤੇ ਮਹੂਆ ਦੇ ਸੰਘਣੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਇਹ ਖੇਤਰ ਜਿੱਥੇ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਕਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ ਇਹ ਨਰਮਦਾ ਅਤੇ ਸੋਨ ਨਦੀ ਦੇ ਉਤਪਤੀ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕੋ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ (ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ ਅਤੇ ਸੋਨ ਨਦੀ ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ) ਵਿਚ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਗਣ ਬਾਰੇ ਇਕ ਕਥਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ ਕਿ ਨਰਮਦਾ ਜੋ ਰੇਵਾ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਮੈਖਲ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਜੋ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਉਸ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਲਈ ਗੁਲਬਕਾਵਲੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਲੈ ਕੇ ਆਵੇਗਾ, ਉਸ ਨਾਲ ਨਰਮਦਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਵੇਗਾ। ਸੋਨਭਦਰ ਇਹ ਫੁੱਲ ਲੈ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬਾਕੀ ਸੀ। ਨਰਮਦਾ ਕਦੇ ਸੋਨਭਦਰ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦਾਸੀ ਜੁਹਿਲਾ ਹੱਥ ਸੋਨਭਦਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜਿਆ। ਜੁਹਿਲਾ ਨੇ ਨਰਮਦਾ ਤੋਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਗਹਿਣੇ ਮੰਗੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਨ ਕੇ ਸੋਨਭਦਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਚਲੀ ਗਈ। ਸੋਨਭਦਰ ਨੇ ਜੁਹਿਲਾ ਨੂੰ ਹੀ ਨਰਮਦਾ ਸਮਝ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਇਜ਼ਹਾਰ ਕੀਤਾ। ਜੁਹਿਲਾ ਦੀ ਨੀਅਤ ਵੀ ਬਦਲ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਸੋਨਭਦਰ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਨਾ ਸਕੀ। ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਜਦੋਂ ਜੁਹਿਲਾ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਈ ਤਾਂ ਨਰਮਦਾ ਖੁਦ ਸੋਨਭਦਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਚੱਲ ਪਈ। ਉਥੇ ਜੁਹਿਲਾ ਅਤੇ ਸੋਨਭਦਰ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਵੇਖ ਕੇ ਨਰਮਦਾ ਨਰਾਜ਼ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਕੁਆਰੀ ਰਹਿਣ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾ ਕੇ ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ ਵਾਪਸ ਤੁਰ ਪਈ। ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਨਰਮਦਾ ਸੋਨ ਨਦੀ ਦੇ ਉਲਟ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵਰਨਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਨਰਮਦਾ ਹੀ ਇਕ ਇਕੱਲੀ ਨਦੀ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਦੀਆਂ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਨਰਮਦਾ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਵਿਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਆਮ ਵਸੋਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਵਾਤਾਵਰਨ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸਥਾਨ ਕਈ ਮਹਾਨ ਸੰਤਾਂ ਦਾ ਤਪ ਸਥਾਨ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੀ ਮਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸਥਾਨ ਕਪਿਲ ਮੁਨੀ, ਵੇਦ ਵਿਆਸ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸੰਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦਾ ਵੀ ਤਪ ਸਥਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਬੀਰ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਇਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਚਰਨ ਛੁਹ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੱਬਲਪੁਰ ਤੋਂ ਵਾਪਸੀ ਸਮੇਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਇਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰੁਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਇਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਇਕ ਖੂਬਸੂਰਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਵੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਧਾਮ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਮਰਕੰਟਕ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਪੌਦਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਬਕਾਇਦਾ ਇਕ ਹਰਬਲ ਪਾਰਕ ਵੀ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਪੌਦੇ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਿਸ ਬਿਮਾਰੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਲਈ ਬੋਰਡ ਵੀ ਲਗਾਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਅਤੇ ਜਾਨਣ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਅਮਰਕੰਟਕ ਤੋਂ ਨਰਮਦਾ ਅਤੇ ਸੋਨ ਨਦੀ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਚਮਤਕਾਰ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਜਿੱਥੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਦੇ ਪਿਘਲਣ ਨਾਲ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਨਰਮਦਾ ਅਤੇ ਸੋਨ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ 1065 ਮੀਟਰ ਉੱਚੇ ਪਠਾਰ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਅਮਰਕੰਟਕ ਹੀ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਹੈ ਪਰ ਨਰਮਦਾ ਕੁੰਡ, ਪਾਤਾਲੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਰ, ਮਾਈ ਕੀ ਬਗੀਆ, ਸੋਨਮੁੰਡਾ, ਕਬੀਰ ਚਬੂਤਰਾ, ਕਪਿਲ ਧਾਰਾ ਇਥੋਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਆਕਰਸ਼ਣ ਕੇਂਦਰ ਹਨ।
ਨਰਮਦਾ ਕੁੰਡ : ਜਿਸ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਨਰਮਦਾ ਕੁੰਡ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਥਾਨ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕਈ ਮੰਦਰ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਰਮਦਾ ਮੰਦਰ, ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ, ਗੋਰਖਨਾਥ ਮੰਦਰ, ਦੁਰਗਾ ਮੰਦਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਨ। ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਰਮਦਾ ਇਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਨਾਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਗਦੀ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਇਕ ਹਾਥੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮੰਦਰ ਆਉਣ ਦਾ ਪੁੰਨ ਤਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਹਾਥੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੇਠੋਂ ਰੇਂਗ ਕੇ ਮੰਦਰ ਅੰਦਰ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਪੀ ਲੋਕ ਇਸ ਹਾਥੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਹੇਠੋਂ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਸਕਦੇ, ਇਸ ਡਰ ਕਾਰਨ ਕਈ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਤਾਂ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਦੇ ਬਾਹਰੋਂ ਹੀ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਰਹੇ ਸਨ। (ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦੇ ਅੰਕ 'ਚ)


-ਮਾਡਲ ਟਾਊਨ, ਮੁਕੇਰੀਆਂ। ਮੋਬਾ: 94647-30770

ਯਾਤਰਾ ਪੁਰਾਤਨ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੀ

ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਆਸਤ ਬੀਕਾਨੇਰ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦਾ
ਧਰਮ ਤੇ ਵਿਰਸਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਜੂਨਾਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਧਾਰ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲਾਲ ਬਲੂਆ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜੂਨਾਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਕਿ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਫਾਰਸੀ ਦੀਆਂ ਕਈ ਦੁਰਲੱਭ ਪਾਂਡੂਲਿੱਪੀਆ ਮਿਲ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਇਸ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਨੂੰ 1961 ਵਿਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਮਹਾਰਾਜਾ ਡਾਕਟਰ ਕਰਨੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਹੀ ਪੋਸ਼ਾਕਾਂ, ਕੀਮਤੀ ਖਰੜਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ਼ਾਹੀ ਗਹਿਣੇ, ਸ਼ਾਹੀ ਫਰਮਾਨ, ਗੈਲਰੀ ਤੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਵੀ ਰੱਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਬਣੇ ਬਾਦਲ ਮਹਿਲ, ਗੰਗਾ ਮਹਿਲ, ਫੁੱਲ ਮਹਿਲ, ਅਨੂਪ ਮਹਿਲ ਇਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਚਾਰ ਚੰਨ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੂਨਾਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਬਾਦਲ ਮਹਿਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਚਾਈ ਉੱਪਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਦਲ ਮਹਿਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਦਲ ਮਹਿਲ ਵਿਚ ਤਾਜ਼ੀ ਹਵਾ ਦੇ ਬੁੱਲੇ ਸਭ ਦਾ ਮਨ ਮੋਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮਹਿਲ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਆਸਮਾਨ ਦੇ ਕਿਸੇ ਬੱਦਲ ਉੱਪਰ ਹੀ ਅਸੀਂ ਆ ਗਏ ਹੋਈਏ। ਇਸ ਮਹਿਲ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਉੱਪਰ ਬਣਾਏ ਗਏ ਅਸਮਾਨੀ ਰੰਗ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੇ ਬੱਦਲ ਬਰਸਾਤ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮਹਿਲ ਦੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਉੱਪਰ ਬਣੇ ਇਹ ਅਸਮਾਨੀ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੇ ਬੱਦਲ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਮਹਿਲ ਦੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਉੱਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਮਹਿਲ ਵਿਚ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਚਿੱਤਰ ਵੀ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸ਼ੇਖਾਵਟੀ ਦੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਬੀਕਾਨੇਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਬਾਦਲ ਮਹਿਲ ਵਿਚ ਬੀਕਾਨੇਰ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਰਾਜੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਬਤੀਤ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਇਸ ਮਹਿਲ ਵਿਚ ਚੋਹਲ-ਮੋਹਲ ਵੀ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਜੂਨਾਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਬਣਿਆ ਫੁੱਲ ਮਹਿਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਂਅ ਤੋਂ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮਹਿਲ ਵਿਚ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੁੱਲ-ਪੱਤੇ ਹੀ ਬਣੇ ਹੋਣਗੇ। ਇਸ ਮਹਿਲ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਉੱਪਰ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੇ-ਸੋਹਣੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਮਹਿਲ ਵਿਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਝੂਲਾ ਅੱਜ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ੋਭਾ ਬਿਖੇਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਝੂਲੇ ਨੂੰ ਟੰਗਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੁੰਡੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਰਲੱਭ ਚਿੱਤਰ, ਗਹਿਣੇ, ਹਥਿਆਰ, ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਵੀ ਪਏ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਅਸਲ ਵਿਚ ਤੁਰਕੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਅੰਦਰ ਦੇ ਵੱਲ ਕੁਝ ਝੁਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦੇ ਅੰਕ 'ਚ)


-ਮੋਬਾ: 9463819174

ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਲਈ ਚਾਨਣ ਮੁਨਾਰਾ

ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ

ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਪੋਹ ਮਹੀਨੇ ਸਾਹਿਬ-ਏ-ਕਮਾਲਿ, ਸਰਬੰਸਦਾਨੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਚਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਦਾ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਾਕਾ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ। ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਬਾਬਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲਾਸਾਨੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਸਿਦਕ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਤੇ ਮਹਾਨ ਸਿਦਕੀ ਮਾਂ, ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਅਜੇ ਤੱਕ ਪੂਰਾ ਇਨਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਵਿਚ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਦਾ ਹੀ ਨਤੀਜਾ ਸੀ ਕਿ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਏਨੇ ਮਹਾਨ ਨਿਕਲੇ ਸਨ।
ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ 'ਚ ਪਹਿਲੀ ਅਜਿਹੀ ਮਹਾਨ ਔਰਤ ਸੀ, ਜੋ ਆਪ ਸ਼ਹੀਦ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤੀ ਸ਼ਹੀਦ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ), ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਹੀਦ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ), ਪੋਤਰੇ ਸ਼ਹੀਦ (ਚਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ), ਭਰਾ ਸ਼ਹੀਦ (ਕਿਰਪਾਲ ਚੰਦ ਜੀ) ਅਤੇ ਨਨੋਤਰੇ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੀ ਸਪੁੱਤਰੀ ਬੀਬੀ ਵੀਰੋ ਜੀ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ : ਸੰਘੋਸ਼ਾਹ ਜੀ, ਗੁਲਾਬ ਚੰਦ ਜੀ, ਜੀਤ ਮੱਲ ਜੀ, ਗੰਗਾ ਰਾਮ ਜੀ ਅਤੇ ਮੋਹਰੀ ਚੰਦ ਜੀ) ਵੀ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ।
ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਨ 1619 ਵਿਚ (ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਤਰੀਕ ਬਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਤ ਵੀ ਹਨ) ਮਾਤਾ ਬਿਸ਼ਨ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ (ਗੁਰੂ-ਘਰ ਦੇ ਅਨਿੰਨ ਸੇਵਕ) ਪਿਤਾ ਲਾਲ ਚੰਦ (ਸੁਭੀਖੀਏ ਖੱਤਰੀ) ਦੇ ਘਰ, ਕਰਤਾਰਪੁਰ (ਜਲੰਧਰ) ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਛੇਵੀਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਸਪੁੱਤਰ ਸ੍ਰੀ ਸੂਰਜ ਮੱਲ ਦਾ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਲਈ ਬਰਾਤ ਲੈ ਕੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਪਹੁੰਚੇ, ਬੀਬੀ ਬਿਸ਼ਨ ਕੌਰ ਨੇ ਬਰਾਤ ਵਿਚ ਆਏ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖੜੇ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਤਾਂ ਆਪਮੁਹਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਪੁੱਤਰੀ ਗੁਜਰੀ ਵਾਸਤੇ ਇਹ ਵਰ ਬਹੁਤ ਜਚਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸੇ ਵਕਤ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਭਾਈ ਲਾਲ ਚੰਦ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਭਾਈ ਲਾਲ ਚੰਦ ਨੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ, ਜੋ ਉਸ ਵੇਲੇ ਬਹੁਤ ਬਿਰਧ ਅਵਸਥਾ 'ਚ ਸਨ, ਨੂੰ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਕੋਲ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਤਤਕਾਲ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਲਈ। ਸੰਨ 1632 ਵਿਚ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਦਾ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਉਪਰੰਤ ਭਾਈ ਲਾਲ ਚੰਦ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਬਿਸ਼ਨ ਕੌਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਾਪਿਆਂ ਵਾਲਾ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਪਤੀ ਦੀ ਹਰ ਸਮੇਂ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ-
ਪਤਿ ਸਮ ਈਸ ਪਛਾਨ ਕੈ ਤੈ ਪੁਤਰੀ ਕਰ ਸੇਵਾ।
ਪਤਿ ਪਰਮੇਸਰ ਜਾਨੀਏ, ਔਰ ਤੁਛ ਲਖ ਟੇਵਾ।'
(ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ) ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਦੀ ਜੋੜੀ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਹਰ ਕੋਈ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਵਿਧਾਤਾ ਨੇ ਇਹ ਜੋੜੀ ਆਪ ਸੁੰਦਰਤਾ 'ਚ ਡੁਬੋ ਘੜੀ ਹੈ-
ਕਹਿ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੋਰੀ। ਬਿਧ ਰਚੀ ਰੁਚਿਰ ਰੁਚਿ ਬੋਰੀ।'
ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਬੀਨ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਸਿਕ ਬੈਰਾਗੀ ਪਤੀ-ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਅਥਾਹ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਤਾਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਗੁਰਮਤਿ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਨੇ ਅਥਾਹ ਸਬਰ ਅਤੇ ਸੰਤੋਖ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਬਾਬੇ ਬਕਾਲੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਜਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਵਿਚ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ) ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਬਿਹਾਰ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਆਸਾਮ, ਬੰਗਾਲ ਆਦਿ ਸੂਬਿਆਂ 'ਚ ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਮਾਤਾ ਜੀ ਅਕਸਰ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਪਰ ਕਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇਕੱਲੇ ਵੀ ਰਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਤਾਂ ਪਤੀ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਵਲੋਂ ਕਦੇ ਉਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
ਗੁਰਤਾਗੱਦੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾ ਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿਚ ਗੁਰਮਤਿ ਦਾ ਅਥਾਹ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਕੇ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਦਾ ਸਾਰਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਖੁਦ ਹੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਬਾਲ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਏ ਜੀ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ) ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਪਟਨਾ ਵਿਖੇ ਠਹਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਦਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਦੌਰੇ 'ਤੇ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਪਟਨਾ ਵਿਖੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੰਜਾਬ ਚਲੇ ਗਏ ਪਰ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਅਤੇ ਬਾਲ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਏ ਜੀ ਪਟਨਾ ਵਿਖੇ ਹੀ ਰਹੇ। ਉਸ ਵਕਤ ਮਾਤਾ ਜੀ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਬਾਲ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਏ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਸਾਲ ਇਕੱਲੇ ਰਹਿ ਕੇ ਸੰਗਤਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਰਗੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਰਹਿਬਰ, ਮਹਾਨ ਦਾਨੀ, ਕਵੀ, ਫਕੀਰ, ਜੁਝਾਰੂ ਅਤੇ ਸੰਤ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦਾ ਪੂਰਨ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨਾ ਦੁਨਿਆਵੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਉਸਾਰੀ ਵਿਚ ਕਿੰਨੀ ਮਹਾਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਖ਼ੁਦ ਕਰਦੇ ਹਨ-
'ਤਾਤ ਮਾਤ ਮੁਰ ਅਲਖ ਅਰਾਧਾ॥
ਬਹੂ ਬਿਧਿ ਜੋਗ ਸਾਧਨਾ ਸਾਧਾ॥ ੩॥'
'ਕੀਨੀ ਅਨਿਕ ਭਾਂਤਿ ਤਨ ਰੱਛਾ॥ ਦੀਨੀ ਭਾਂਤਿ ਭਾਂਤਿ ਕੀ ਸਿੱਛਾ॥'
ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਭਗਤੀ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜਿਸ ਸਬਰ, ਸੰਤੋਖ ਨਾਲ ਉਹ ਸੰਸਾਰਕ ਪੱਖੋਂ ਗੁੰਮਨਾਮ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਉਂਦੇ ਰਹੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਸਿੱਧ ਹੈ ਕਿ ਮਾਤਾ ਜੀ ਮਹਾਨ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ। ਮਗਰੋਂ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਆਪਣੇ ਬਾਲਕ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਬਾਲ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਏ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਕਰਕੇ ਬੜੇ ਨਿਸਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਧਰਮ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੇਣ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਭਰੋਸਾ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਨੇ ਬਾਖੂਬੀ ਸਾਰਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕਰ ਲੈਣਾ ਹੈ।
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਿਹੜਾ ਹੌਸਲਾ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਨੇ ਦਰਸਾਈ, ਉਸ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਵੀ ਦੁਨੀਆ 'ਤੇ ਹੋਰ ਕਿਧਰੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦਾ ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਪਾਵਨ ਸੀਸ ਲੈ ਕੇ ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ ਬਿਬਾਨਗੜ੍ਹ (ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ) ਪੁੱਜੇ ਤੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਖ਼ਬਰ ਭੇਜੀ ਤਾਂ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਨੇ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਗੁਰੂ ਪਤੀ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਸੀਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾਅ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, 'ਤੁਹਾਡੀ ਨਿਭ ਆਈ। ਇਹ ਹੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਕਿ ਮੇਰੀ ਵੀ ਨਿਭ ਜਾਏ।' ਸੱਚਮੁੱਚ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਵੀ ਐਸੇ ਨਿਭਾਅ ਕੇ ਗਏ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਲਈ ਚਾਨਣ-ਮੁਨਾਰਾ ਬਣ ਗਏ।
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਗੁਰਤਾਗੱਦੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋਈ ਪਰ ਇਸ ਸਾਰੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਮਾਤਾ ਜੀ ਸੁਮੇਰ ਪਰਬਤ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਰਹੇ। ਜਦੋਂ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਸਮੇਂ ਉਹ ਸਿਰਸਾ ਨਦੀ 'ਤੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਸਹਿਤ ਬਾਕੀ ਗੁਰੂ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲੋਂ ਵਿਛੜ ਗਏ ਤਾਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਯੋਗ ਅਗਵਾਈ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਖੁਦ ਵੀ ਅਡੋਲ ਰਹੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਯਾਦ ਕਰਵਾਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸਿੱਖੀ ਸਿਦਕ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੇਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਲਾਸਾਨੀ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਜਿਆ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਭਵਾਨ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਜਦੋਂ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਤਾਂ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਵਲੋਂ ਸੱਚਖੰਡ ਪਿਆਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਆ ਗਿਆ। ਮਾਤਾ ਜੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨਾਮ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿਚ ਰੱਤੇ ਹੋਏ, ਸਮਾਧੀ ਲੀਨ ਹੋਏ ਹੀ ਸੱਚਖੰਡ ਪਿਆਨਾ ਕਰ ਗਏ। ਕੁਝ ਅਨਜਾਣ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਸਦਮਾ ਨਾ ਸਹਾਰ ਸਕੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ ਲੀਲ੍ਹਾ ਖੁਦ ਸਮਾਪਤ ਕਰ ਲਈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਮਨੋ-ਕਲਪਿਤ ਗੱਲਾਂ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਲਈ ਸਵਾਲ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਏਨੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਦਿਲ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਕਦਮ ਕਿਉਂ ਨਾ ਚੁੱਕਿਆ? ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਜੇਕਰ ਮਮਤਾ ਵਿਚ ਏਨੇ ਲੀਨ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਉਹ ਸੂਬਾ ਸਰਹੰਦ ਦੀ ਕਚਹਿਰੀ ਵਿਚ ਭੇਜਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਪੋਤਰਿਆਂ (ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ) ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਿੱਖੀ ਸਿਦਕ ਵਿਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਦਾਦੇ-ਪੜਦਾਦਿਆਂ ਦੇ ਦਰਸਾਏ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਹੀ ਕਿਉਂ ਦਿੰਦੇ? ਲਿਹਾਜ਼ਾ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਬਾਰੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦਾ ਭਾਣਾ ਮੰਨਣ ਵਾਲੀ, ਸਿਦਕ ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਮੂਰਤ ਮਹਾਨ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦਾ ਨਿਰਾਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਥੋਂ ਤੱਕ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ, ਠੰਢੇ ਬੁਰਜ ਵਿਚ ਕੈਦ ਰਹਿਣ ਕਾਰਨ ਠੰਢ ਅਤੇ ਭੁੱਖਣ-ਭਾਣੇ ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਨਿਰਦਈ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਸ਼ੱਦਦ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਬੁਰਜ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟਣ ਕਾਰਨ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਹੋਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਵੀ ਦੂਨਾ ਸਿੰਘ, ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖੀ ਸਿਦਕ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਂਦਿਆਂ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੇਣ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਇਉਂ ਭਰਦੇ ਹਨ-
'ਸੋ ਨਾ ਮੰਨੇ ਤਿਨ ਸੀਸ ਦਯੋ,
ਜਿਮ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਬਾਤ ਚਲਾਨੀ।
ਮਾਤ ਚਲੀ ਕਰ ਜੋਹਰ ਆਪਹਿ,
ਹਾਇ ਸੁ ਹਾਇ ਕਹੈ ਜਗ ਬਾਨੀ॥ ੧੪॥'
ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਜੀਵਨ ਸਿੱਖ ਇਸਤਰੀਆਂ ਲਈ ਜਾਨਣ ਮੁਨਾਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਸੇਧ ਲੈ ਕੇ ਅਜੋਕੀਆਂ ਸਿੱਖ ਬੀਬੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖੀ ਮੁਤਾਬਕ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਮੁਸਤੱਕਬਿਲ (ਭਵਿੱਖ) ਬੁਲੰਦ-ਓ-ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਸਕੇ।


-ਮੈਂਬਰ, ਦਿੱਲੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ। ਮੋਬਾ: 98725-71071

ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਬੇਖ਼ਬਰ ਹੈ ਰਾਜੋ ਪਿੰਡੀ ਦੀ ਸਿੱਖ ਛਾਉਣੀ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦਾ ਧਰਮ ਤੇ ਵਿਰਸਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਇਸ ਸਰਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਮੱਥੇ ਦੀ ਨੁਹਾਰ ਹੂ-ਬ-ਹੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਵਿਚਲੀ ਸਰਾਂ ਅਮਾਨਤ ਖ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਬੁਰਜ ਕਾਫੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਕਈ ਕੋਠੜੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵੱਲ ਇਕ ਸਮਾਧ ਅਤੇ ਇਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਮੰਦਰ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਸਮਾਧ ਨੂੰ ਪਾਸ ਦੇ ਘਰ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਚਾਰਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਮਾਧ ਵਿਚ ਕੋਈ 14-15 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਬਰ ਬਣਾ ਕੇ ਪੀਰਾਂ ਦਾ ਫਰਜ਼ੀ ਦਰਬਾਰ ਕਾਇਮ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕਬਰ ਹੇਠਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਦਫ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਅਖੌਤੀ ਪੀਰ ਦੀ ਕਬਰ ਬਣਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਕੁਝ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਇਸ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਪੱਕੀਆਂ ਕਬਰਾਂ ਉਸਾਰਨ ਦੀ ਰੀਤ ਜ਼ਰੂਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ ਸਰਾਂ ਦਾ ਇਹ ਹਿੱਸਾ ਇਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸਮਾਧਾਂ ਤੋਂ 20-22 ਕਦਮ ਅੱਗੇ ਇਕ ਪੁਰਾਣੀ ਮਸਜਿਦ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜੋ ਸਰਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਸਮੇਂ ਉਸਾਰੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਬਾਹਰੀ ਦੀਵਾਰਾਂ 'ਤੇ ਰੰਗਦਾਰ ਚਮਕੀਲੀਆਂ ਟਾਇਲਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸਜਾਵਟ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਕਾਇਮ ਹੈ। ਇਕ ਹੋਰ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਮਸਜਿਦ ਕੁਝ ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਰਾਂ ਦੇ ਅੱਧ-ਵਿਚਕਾਰ ਉਸਾਰੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਰਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਨਵੀਂ ਮਸਜਿਦ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਸੰਨ 1965-70 ਤੱਕ ਇਕ ਮੰਦਰ ਜਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰਾਂ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਪੁਰਾਤਨ ਖੂਹ ਅੱਜ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਕ ਖੂਹ ਪੂਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਖੂਹ ਪੁਰਾਣੀ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਪਾਸ ਹੈ, ਇਕ ਚੜ੍ਹਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵੱਲ ਅਤੇ ਇਕ ਲਹਿੰਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਪਾਸ ਹੈ। ਘੋੜੇ, ਊਠ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਬਣਨ ਵਾਲਾ ਇਕ ਤਬੇਲਾ ਚੜ੍ਹਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕ ਪਿਛਲੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਅੰਦਰ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਬੇਲਿਆਂ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ।
ਕਾਰਵਾਂ-ਸਰਾਂ ਰਾਜੋ ਪਿੰਡੀ ਬਨਾਮ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਛਾਉਣੀ ਬਨਾਮ ਗੜ੍ਹ ਮਹਿਲ ਦੇ ਲਹਿੰਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵੱਲ ਬਣੀਆਂ ਕਾਲ-ਕੋਠੜੀਆਂ ਸਰਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਸਮੇਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੋਠੜੀਆਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਦਾ ਰੂਪ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਉਪਰੋਕਤ ਸਰਾਂ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਵੇਲੇ ਦੀ ਇਹੋ ਇਕ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਬਚੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਅਜੇ ਹੋਰ ਕਿੰਨੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਜਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਹੁਣੀ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਵੀ ਦਾਅਵੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।


-ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ। ਮੋਬਾ: 9356127771, 7837849764

ਦਸਵੰਧ: ਗ਼ਰੀਬ ਦਾ ਮੂੰਹ ਗੁਰੂ ਦੀ ਗੋਲਕ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦਾ
ਧਰਮ ਤੇ ਵਿਰਸਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਬਹੁਤ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇਦਸਵੰਧ ਕੱਢਣ ਦਾ ਸਖ਼ਤ ਹੁਕਮ ਇਸ ਲਈ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਹਰ ਸਿੱਖ ਇਕ ਚੰਗਾ ਸਮਾਜ ਸਿਰਜਣ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕੇ। ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਹੀ ਦਸਵੰਧ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਨੇ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਬਣਾਇਆ। ਪੰਥ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਦਸਵੰਧ ਕੱਢਣਾ ਹਰ ਸਿੱਖ ਲਈ ਇਕ ਲਾਜ਼ਮੀ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਦੇ ਨੌਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰਨੀ ਹੈ ਪਰ ਕਮਾਈ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ, ਦਸਵੰਧ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਜਾਣ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਲਈ ਦਸਵੰਧ ਨਾ ਕੱਢਣਾ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਗੋਲਕ ਵਿਚੋਂ ਪੈਸੇ ਕੱਢਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹਿੱਸਾ ਗੁਰੂ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦਾ ਹੁਕਮ ਜਾਣ ਕੇ ਸਿਰਮੱਥੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਝੋਲੀਆਂ ਵੀ ਗੁਰੂ ਨੇ ਭਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਤੋਟ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦਿੱਤੀ।
ਦਸਵੰਧ, ਸਿੱਖ ਜਾਂ ਤਾਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ, 'ਅਕਲੀ ਪੜ ਕੈ ਬੂਝੀਐ ਅਕਲੀ ਕੀਚੈ ਦਾਨ॥' ਅਨੁਸਾਰ ਜਿੱਥੇ ਠੀਕ ਸਮਝੇ, ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਗੋਲਕ ਵਿਚ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨੇ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿਚ ਦਸਵੰਧ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਸਵੰਧ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੀ ਰਕਮ ਗੁਰੂ ਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਗਲਤ ਵਰਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦਾ ਦੇਣਦਾਰ ਬਣਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਦਸਵੰਧ ਦੀ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਿਆਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਫ਼ਰਮਾਇਆ ਸੀ 'ਗ਼ਰੀਬ ਦਾ ਮੂੰਹ ਗੁਰੂ ਦੀ ਗੋਲਕ' ਭਾਵ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਕੋਈ ਲੋੜਵੰਦ ਮਿਲੇ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਤਕਰੇ ਦੇ ਉਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਿਆਂ ਸਮਝਣਾ ਤੁਹਾਡਾ ਦਸਵੰਧ ਮੇਰੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਦਸਵੰਧ ਦੀ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਵਰਤੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ।
ਅੱਜ ਦੇਖਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਹਰ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਿਆਂ ਦਸਵੰਧ ਕੱਢ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਜੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਕੀ ਇਸ ਦੀ ਯੋਗ ਵਰਤੋਂ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ? ਕੀ ਅਸੀਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਇਸ ਅਹਿਮ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਸਹੀ ਮੰਤਵ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ? ਜਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਉੱਪਰ ਝਾਤ ਮਾਰਾਂਗੇ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕਮੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣਗੀਆਂ ਤੇ ਅਸੀਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ 'ਤੇ ਵੀ ਮਜਬੂਰ ਹੋਵਾਂਗੇ। ਅੱਜ ਸਾਡੀ ਕੌਮ ਦਾ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਸਵੰਧ ਧੜਾਧੜ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਉਸਾਰਨ, ਰੀਸੋ-ਰੀਸ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਸੁੰਦਰੀਕਰਨ, ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਗੁੰਬਦਾਂ 'ਤੇ ਸੋਨਾ ਜਾਂ ਗੁਰੂ-ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ-ਭਲੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਢਹਿ-ਢੇਰੀ ਕਰਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਉਸਾਰਨ 'ਤੇ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਕ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਚਾਰ-ਚਾਰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਕੀ ਸੰਗਤ ਦੇ ਦਸਵੰਧ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ? ਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਕੋਲੋਂ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਗਏ ਨੌਜੁਆਨਾਂ ਕੋਲੋਂ ਦਸਵੰਧ ਦੀ ਭਾਰੀ ਰਕਮ ਇਕੱਠੀ ਕਰਕੇ ਸਾਡੀ ਕੌਮ ਨੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਹੀ ਤਾਂ ਉਸਾਰੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਪਿੰਡਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਿਣਤੀ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀ ਹੈ।
ਗੁਰੂ-ਘਰ ਬਣਾਉਣੇ ਕੋਈ ਮਾੜੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਸੁੰਦਰੀਕਰਨ ਕਰਨਾ ਕੋਈ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਪਰ ਆਪਸੀ ਧੜੇਬਾਜ਼ੀ, ਆਪਸੀ ਫੁੱਟ ਜਾਂ ਜਾਤ-ਪਾਤ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਬਿਨਾਂ ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਬਣਾ ਲੈਣਾ ਕਿਥੋਂ ਦੀ ਸਿਆਣਪ ਹੈ? ਬੇਲੋੜੇ ਸੁੰਦਰੀਕਰਨ 'ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਦੇਣੇ ਕਿਥੋਂ ਤੱਕ ਜਾਇਜ਼ ਹੈ? ਗੁੰਬਦਾਂ 'ਤੇ ਸੋਨਾ ਚਿਪਕਾਈ ਜਾਣਾ ਕੀ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਦਸਵੰਧ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ?
(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦੇ ਅੰਕ 'ਚ)


-ਰਿਸਰਚ ਸਕਾਲਰ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਅਧਿਐਨ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ।
ਮੋਬਾ: 8283838323
js.mukerian@gmail.com

ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦੁੱਦੀਨ ਮਸਊਦ ਸ਼ੱਕਰਗੰਜ

ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦੁੱਦੀਨ ਮਸਊਦ ਸ਼ੱਕਰਗੰਜ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ ਅਤੇ ਇਕ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋਏ ਸੂਫ਼ੀ ਦਰਵੇਸ਼ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਪਛਾਣਿਆ ਨਾਂਅ ਹੈ। ਅਕਾਦਮਿਕ ਜਗਤ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਚਰਚਾ ਭਾਵੇਂ ਤਕਰੀਬਨ ਸੌ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਵਧੇਰੇ ਧਿਆਨ ਉਦੋਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਐਮ.ਏ. ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਲਾ ਬਖਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ, ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ, ਬਨਾਰਸੀ ਦਾਸ ਜੈਨ ਅਤੇ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਦੀ ਚਰਚਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਵਧੇਰੇ ਕਿਵ-ਦੰਤੀਆਂ ਜਾਂ ਗੋਣ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੀ। ਐਮ.ਏ. ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਬਰ ਮੇਚੇੇ ਜਾਣ ਲਈ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਵਿਚ ਮੂਲ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਭਾਲ ਬਾਰੇ ਚੇਤਨਾ ਜਾਗੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਪਾਸੇ ਰੁਚਿਤ ਹੋਏ। ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਬਾਰੇ ਮੂਲ ਸਰੋਤ ਫਾਰਸੀ ਵਿਚ ਹੀ ਹੋਣ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਸੰਭਾਵਨਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਜਦ ਫਾਰਸੀ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਧਿਆਨ ਗਿਆ ਤਾਂ ਪ੍ਰੋ: ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਕ, ਦੋ ਨਹੀਂ, ਇਕੱਠੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪੁਸਤਕਾਂ, ਫਵਾਇਦੁਲ-ਫ਼ਵਾਦ, ਖੈਰੁਲ ਮਜਾਲਿਸ ਅਤੇ ਸਿਅਰੁਲ-ਅੋਲੀਆ ਮਿਲ ਗਈਆਂ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਇਹ ਸਾਂਝੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਮਿਤੀਬੱਧ ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਦੇ ਦਿਹਾਂਤ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਪਿੱਛੋਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਨਿਕਟ ਸਮਕਾਲੀ ਲਿਖਤਾਂ ਦੇ ਵਰਗ ਵਿਚੋਂ, ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਨ। ਇਸ ਤੱਥ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਪ੍ਰੋ: ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, '1950 ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪੰਜਾਬੀ ਐਮ.ਏ. ਦੀ ਕਲਾਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਵਾਹ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਨਾਲ ਪੈਣਾ ਕੁਦਰਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਰਦੂ, ਫਾਰਸੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਲਿਖਿਆ ਮਿਲਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਵਿਚ ਬਹੁਤੀਆਂ ਵਿਚ ਮੰਨਣਯੋਗ ਸਮੱਗਰੀ ਬੜੀ ਘੱਟ ਤੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ। ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਸਮਝੋ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਪੁਣ-ਛਾਣ ਨਾਲ ਹੀ (ਉਪਰ ਸੰਕੇਤਿਤ) ਮੂਲ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀਆਂ ਮਿਲ ਗਈਆਂ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਹਿਤ-ਬਹਿਤ ਦੀ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਉਸਾਰੀ ਜਿਸ ਅਪਣੱਤ ਤੇ ਸਿਦਕ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ।' (ਪੰਨਾ 1)
ਅੱਜ ਦੀ ਚਰਚਾ ਲਈ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖੀ ਗਈ ਕਿਤਾਬ ਫ਼ਵਾਇਦਲ-ਫਵਾਦ ਚੁਣੀ ਹੈ, ਜੋ 1308 ਈ: ਵਿਚ ਦਿੱਲੀ ਨਿਵਾਸੀ ਅਮੀਰ ਹਸਨ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ। ਇਹ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਹੋਇਆ ਸ਼ਾਇਰ ਸੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੱਥ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਹਜ਼ਰਤ ਨਿਜ਼ਾਮੁੱਦੀਨ ਔਲੀਆ ਦਾ ਮੁਰੀਦ ਸੀ। ਮੱਧਕਾਲ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਵਿਧੀ ਸੁਣਨਾ ਅਤੇ ਸੁਣਾਉਣਾ ਸੀ। ਹੁੰਦਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਮੁਰਸ਼ਦ ਜਾਂ ਪੀਰ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋ ਗੁਜ਼ਰੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਅਜ਼ਮਤ ਅਤੇ ਵਡਿਆਈ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਮੁਰੀਦਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਸਰੋਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਘਰ ਆ ਕੇ, ਲਿਖ ਲਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕਈਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਜੇ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਪੀਰ ਕੋਲੋਂ ਉਸ ਲਿਖਤ ਦੀ ਸੁਧਾਈ ਵੀ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਅਮੀਰ ਹਸਨ ਦੀ ਫਵਾਇਦੁਲ-ਫਵਾਦ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿਧੀ ਵੀ ਇਹੋ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਸੋਧ ਵੀ ਨਿਜ਼ਾਮੁਦੀਨ ਔਲੀਆ ਕੋਲੋਂ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ਾਹਦੀ ਵੀ ਭਰੀ ਹੈ। (ਚਲਦਾ)


-ਮੋਬਾ: 98889-39808

ਸ਼ਬਦ ਵਿਚਾਰ

ਮੇਰਾ ਤਨੁ ਅਰੁ ਧਨੁ ਮੇਰਾ ਰਾਜ ਰੂਪ ਮੈ ਦੇਸੁ॥

ਸਿਰੀਰਾਗੁ ਮਹਲਾ ੫
ਮੇਰਾ ਤਨੁ ਅਰੁ ਧਨੁ ਮੇਰਾ
ਰਾਜ ਰੂਪ ਮੈ ਦੇਸੁ॥
ਸੁਤ ਦਾਰਾ ਬਨਿਤਾ ਅਨੇਕ
ਬਹੁਤੁ ਰੰਗ ਅਰੁ ਵੇਸ॥
ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਰਿਦੈ ਨ ਵਸਈ
ਕਾਰਜਿ ਕਿਤੈ ਨ ਲੇਖਿ॥ ੧॥
ਮੇਰੇ ਮਨ ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਧਿਆਇ॥
ਕਰਿ ਸੰਗਤਿ ਨਿਤ ਸਾਧ ਕੀ
ਗੁਰ ਚਰਣੀ ਚਿਤੁ ਲਾਇ॥ ੧॥ ਰਹਾਉ॥
ਨਾਮੁ ਨਿਧਾਨੁ ਧਿਆਈਐ ਮਸਤਕਿ ਹੋਵੈ ਭਾਗੁ॥
ਕਾਰਜ ਸਭਿ ਸਵਾਰੀਅਹਿ
ਗੁਰ ਕੀ ਚਰਣੀ ਲਾਗੁ॥
ਹਉਮੈ ਰੋਗੁ ਭ੍ਰਮੁ ਕਟੀਐ
ਨਾ ਆਵੈ ਨਾ ਜਾਗੁ॥ ੨॥
ਕਰਿ ਸੰਗਤਿ ਤੂੰ ਸਾਧ ਕੀ
ਅਠਸਠਿ ਤੀਰਥ ਨਾਉ॥
ਜੀਉ ਪ੍ਰਾਣ ਮਨੁ ਤਨੁ ਹਰੇ
ਸਾਚਾ ਏਹੁ ਸੁਆਉ॥
ਐਥੈ ਮਿਲਹਿ ਵਡਾਈਆ
ਦਰਗਹਿ ਪਾਵਹਿ ਥਾਉ॥ ੩॥
ਕਰੇ ਕਰਾਏ ਆਪਿ ਪ੍ਰਭੁ
ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਤਿਸ ਹੀ ਹਾਥਿ॥
ਮਾਰਿ ਆਪੇ ਜੀਵਾਲਦਾ ਅੰਤਰਿ ਬਾਹਰਿ ਸਾਥਿ॥
ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਭੁ ਸਰਣਾਗਤੀ
ਸਰਬ ਘਟਾ ਕੇ ਨਾਥ॥ ੪॥ ੧੫॥ ੮੫॥
(ਅੰਗ 47-48)
ਪਦ ਅਰਥ : ਤਨੁ-ਸਰੀਰ। ਧਨੁ-ਧਨ ਦੌਲਤ। ਰਾਜ-ਰਾਜ (ਮੇਰਾ ਹੈ)। ਰੂਪ-(ਬੜੇ) ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਅਥਵਾ ਸੁੰਦਰ ਹਾਂ। ਦੇਸੁ-ਦੇਸ ਮੇਰਾ ਹੈ। ਸੁਤ-ਪੁਤਰ। ਦਾਰਾ-ਇਸਤਰੀ, ਪਤਨੀ। ਬਨਿਤਾ ਅਨੇਕ-ਅਨੇਕਾਂ ਇਸਤਰੀਆਂ। ਬਹੁਤੁ ਰੰਗ-ਬੜੇ ਰੰਗ ਤਮਾਸ਼ੇ, ਬੜੀਆਂ ਮੌਜਾਂ। ਅਰੁ-ਅਤੇ। ਵੇਸ-ਭਾਂਤ ਭਾਂਤ ਦੇ ਲਿਬਾਸ (ਪਹਿਰਾਵੇ) ਰਿਦੈ-ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ। ਨ ਵਸਈ-ਨਹੀਂ ਵਸਿਆ। ਹਰਿ ਨਾਮੁ-ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਨਾਮ। ਕਾਰਜਿ-ਕੰਮ। ਕਿਤੈ ਨ ਲੇਖਿ-ਕਿਸੈ ਲੇਖੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ। ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਧਿਆਇ-ਸਦਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰ। ਨਿਤ-ਹਰ ਰੋਜ਼, ਸਦਾ।
ਨਿਧਾਨੁ-ਖਜ਼ਾਨਾ। ਮਸਤਕਿ-ਮੱਥੇ 'ਤੇ। ਕਾਰਜ ਸਭਿ ਸਵਾਰੀਅਹਿ-ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਸੰਵਾਰ ਲਈਦੇ ਹਨ। ਭ੍ਰਮੁ ਕਟੀਐ-ਭਟਕਣਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਾ ਆਵੈ ਨਾ ਜਾਗੁ-ਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਰਦਾ ਹੈ, ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਗੇੜ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।
ਅਠਸਠਿ-ਅਠਾਹਠ (68)। ਤੀਰਥ ਨਾਉ-ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਇਸ਼ਨਾਨ। ਜੀਉ-ਜਿੰਦ। ਸੁਆਉ-ਮਨੋਰਥ। ਐਥੈ-ਇਥੇ ਜਗਤ ਵਿਚ। ਪਾਵਹਿ ਥਾਉ-(ਆਦਰ ਮਾਣ ਵਾਲਾ) ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਰੇ ਕਰਾਏ ਆਪਿ-ਆਪ ਕਰਨ ਕਰਾਵਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਤਿਸੁ ਹੀ-ਉਸ ਦੇ ਹੀ। ਮਾਰਿ ਆਪੇ ਜੀਵਾਲਦਾ-ਆਪੇ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਫਿਰ ਆਪੇ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਅੰਤਰਿ ਬਾਹਰਿ ਸਾਥਿ-ਅੰਦਰ ਬਾਹਰ (ਸਦਾ ਮਨੁੱਖ ਦੇ) ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਰਬ ਘਟਾ ਕੇ-ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ। ਨਾਥ-ਮਾਲਕ ਪ੍ਰਭੂ। ਸਰਣਾਗਤੀ-ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ।
ਮਨਮੁਖ ਪ੍ਰਾਣੀ ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨ, ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਦਰ-ਘਰ ਦੀ ਸੋਝੀ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਪੰਧ ਵਿਚ ਉਹ ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਵਾਂਗ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟ ਕੇ ਤੁਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਲਸਰੂਪ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਦਰ-ਘਰ ਕਦੇ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਗੁਰਵਾਕ ਹੈ-
ਮਨੁ ਤਨੁ ਧਨੁ ਅਪੁਨਾ ਕਰਿ ਜਾਨਿਆ
ਦਰ ਕੀ ਖਬਰਿ ਨ ਪਾਈ॥
ਅਖੀ ਮੀਟਿ ਚਲਿਆ ਅੰਧਿਆਰਾ
ਘਰੁ ਦਰੁ ਦਿਸੈ ਨ ਭਾਈ॥
(ਰਾਗੁ ਸੋਰਠਿ ਮਹਲਾ ੧, ਅੰਗ 596)
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਜੋ ਰੂਪ, ਰੰਗ ਰਲੀਆਂ (ਮੌਜਾਂ), ਵਿਕਾਰਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਆਤਮਿਕ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਾਸਤਵ ਵਿਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਾਰੇ ਸੁਖਾਂ ਦਾ, ਸਾਰੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਮ ਹੀ ਆਤਮਿਕ ਅਡੋਲਤਾ ਅਤੇ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ। ਰਾਗੁ ਮਾਰੂ ਵਿਚ ਪੰਚਮ ਗੁਰਦੇਵ ਦੇ ਪਾਵਨ ਬਚਨ ਹਨ-
ਰੂਪ ਰੰਗ ਖੁਸ਼ੀਆ ਮਨ ਭੋਗਣ
ਤੇ ਤੇ ਛਿਦ੍ਰ ਵਿਕਾਰਾ॥
ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਨਿਧਾਨੁ ਕਲਿਆਣਾ
ਸੂਖ ਸਹਜੁ ਇਹੁ ਸਾਰਾ॥ (ਅੰਗ 1003)
ਛਿਦ੍ਰ-ਛੇਕ, ਰੁਕਾਵਟ। ਨਿਧਾਨੁ-ਖਜ਼ਾਨਾ। ਕਲਿਆਣਾ-ਸੁਖਾਂ ਦਾ। ਸਹਜੁ-ਆਤਮਿਕ ਅਡੋਲਤਾ। ਸਾਰਾ-ਸਾਰ।
ਬੱਦਲ ਦੀ ਛਾਂ ਵਾਂਗ, ਮਾਇਆ ਦਾ ਰੰਗ ਬੜੀ ਛੇਤੀ ਫਿੱਕਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਸਿਫਤ ਸਾਲਾਹ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਗੂੜ੍ਹੇ ਪ੍ਰੇਮ ਰੰਗ ਵਿਚ ਰੰਗੇ ਜਾਣ ਸਦਕਾ ਲਾਲ ਹੋ ਗਏ ਭਾਵ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਰੰਗ ਫਿਰ ਕਦੇ ਫਿੱਕਾ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ-
ਮਾਇਆ ਰੰਗ ਬਿਰੰਗ ਖਿਨੈ ਮਹਿ
ਜਿਉ ਬਾਦਰ ਕੀ ਛਾਇਆ॥
ਸੇ ਲਾਲ ਭਏ ਗੂੜੇ ਰੰਗਿ ਰਾਤੇ
ਜਿਨ ਗੁਰ ਮਿਲਿ ਹਰਿ ਗਾਇਆ॥
(ਅੰਗ 1003)
ਬਾਦਰ-ਬੱਦਲ। ਬਿਰੰਗ-ਫਿੱਕਾ। ਖਿਨੈ ਮਹਿ-ਪਲਾਂ ਵਿਚ, ਛੇਤੀ ਹੀ। ਰਾਤੇ-ਰੰਗੇ ਜਾਣ ਕਰਕੇ।
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਮ ਰੰਗ ਵਿਚ ਰੰਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਫਿਰ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਗੇੜ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੇ। ਰਾਗੁ ਸੂਹੀ ਵਿਚ ਪੰਚਮ ਗੁਰਦੇਵ ਦੇ ਪਾਵਨ ਬਚਨ ਹਨ-
ਰੰਗਿ ਰਤੇ ਅਪੁਨੇ ਸੁਆਮੀ ਸੇਤੀ
ਮਰੈ ਨ ਆਵੈ ਜਾਈ ਰਾਮ॥ (ਅੰਗ 780)
ਰਤੇ-ਰੰਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੁਆਮੀ-ਮਾਲਕ ਪ੍ਰਭੂ। ਸੇਤੀ-ਨਾਲ, ਵਿਚ।
ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅੱਖਰੀਂ ਅਰਥ : ਜੇਕਰ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਰੀਰ ਮੇਰਾ ਹੈ, ਇਹ ਧਨ ਦੌਲਤ ਮੇਰੀ ਹੈ, ਇਹ ਰਾਜ ਮੇਰਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਬੜੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਹ ਦੇਸ ਮੇਰਾ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਪਹਿਨਣ ਨੂੰ ਬੜੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਅਤੇ ਬੜੀਆਂ ਰੰਗਰਲੀਆਂ ਮਾਣਦਾ ਹਾਂ ਪਰ ਮਨ ਵਿਚ ਜੇਕਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਸੇ ਲੇਖੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਆਉਣੇ।
ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਮੇਰੇ ਮਨ, ਸਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਾਧੂ ਜਨਾਂ ਅਰਥਾਤ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਜੋੜੀ ਰੱਖ। ਹੇ ਭਾਈ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਮ ਖਜ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਸਿਮਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸਿਮਰਦਾ ਉਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਚੰਗੇ ਭਾਗ ਜਾਗ ਪਏ ਹੋਣ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਚਰਨੀਂ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਸੰਵਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਨ ਅੰਦਰਲੀ ਹਉਮੈ ਰੋਗ ਅਤੇ ਭਟਕਣਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਗਿਆਸੂ ਜੰਮਣ-ਮਰਨ ਦੇ ਗੇੜ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੰਚਮ ਗੁਰਦੇਵ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਧੂ (ਗੁਰੂ) ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰੋ। ਬਸ ਇਹੋ ਹੈ ਅਠਾਹਟ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਇਸ਼ਨਾਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਜਿੰਦ, ਪ੍ਰਾਣ, ਮਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਭਾਵ ਮਨੁੱਖ ਆਤਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਸਲ ਮਨੋਰਥ ਹੈ। ਇੰਜ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਜਗਤ ਵਿਚ ਵਾਹ-ਵਾਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰਗਾਹ 'ਤੇ ਥਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਭਾਵ ਦਰਗਾਹੇ ਆਦਰ-ਸਤਿਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਵਾਸਤਵ ਵਿਚ ਸਭ ਕੁਝ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਹੈ। ਉਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਕਰਾਵਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਆਪ ਹੀ ਹੈ। ਆਪ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਫਿਰ ਆਤਮਿਕ ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। (ਬੇਅੰਤ ਪ੍ਰਭੂ) ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਗ-ਸੰਗ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ (ਪੰਚਮ ਗੁਰਦੇਵ) ਤੇਰੀ ਸਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ (ਮੈਨੂੰ ਨਾਮ ਦੀ ਦਾਤ ਦਿਓ)।


-217-ਆਰ, ਮਾਡਲ ਟਾਊਨ, ਜਲੰਧਰ।

ਪ੍ਰੇਰਨਾ-ਸਰੋਤ

ਭਾਵਨਾਪੂਰਨ ਕਰਮ ਸਥਾਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ

ਸਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਰਮ ਅਤੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਢੰਗ ਸਾਡੀ ਕਰਮ ਪ੍ਰਤੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਅਕਸਰ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਦੋ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਭਾਵਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ 'ਕਰਮਯੋਗ' ਵਿਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਡੀ ਭਾਵਨਾ ਸਾਡੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਭਾਵਨਾ ਜਿੰਨੀ ਸ਼ੁੱਧ, ਸਰਲ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇਗੀ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਓਨਾ ਹੀ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜਾਂ ਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰੇਗੀ। ਭਾਵਨਾ ਰਹਿਤ ਕਰਮ ਕੇਵਲ ਕਿਰਿਆ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਜੇ ਕਰਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਿੱਜੀ ਸੁਆਰਥ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਕਰਮ ਜਾਂ ਕਾਰਜ ਅਸਥਾਈ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਭਰਪੂਰ ਵਿਅਕਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਭਾਵਨਾ ਰਹਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਪੱਥਰ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹੀ ਕਰਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਡੀ ਸ਼ੁੱਧ ਭਾਵਨਾ ਸਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਕਰਮ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਸੁਭਾਅ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਸੁਧਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਨੀਚ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰੋ। ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਪਰਉਪਕਾਰ ਜਾਂ ਜਨ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਕਰਮ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।


-ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਸਟੱਡੀ ਸਰਕਲ, ਜਲੰਧਰ।
ਮੋਬਾ: 94175-50741

ਪ੍ਰਸਿੱਧ-ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਮੰਦਰ ਕਸ਼ਮੀਰ

ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਮੰਦਰ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਸ੍ਰੀਨਗਰ) ਭਾਰਤ ਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੰਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਦਰ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਤੋਂ 4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਇਕ ਉੱਚੀ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਟੀਸੀ ਉੱਪਰ ਦਰਸ਼ਨੀਏ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਡਲ ਝੀਲ ਤੋਂ ਇਹ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਟੀਸੀ ਉੱਪਰ ਸ਼ੋਭਨੀਏ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਦਰ ਦਾ ਕੇਵਲ ਉਪਰਲਾ ਭਾਗ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਦੇ ਹਰ ਇਕ ਭਾਗ 'ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਉਚਾਈ ਲਗਪਗ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਫੁੱਟ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਦਰ ਦੀ ਪਹਾੜੀ ਉੱਪਰ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਜਲਵਾ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਥੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਦੋ ਰਸਤੇ ਹਨ-ਇਕ ਜੋ ਦੁਰਗਾਨਾਗ ਯੂ.ਐਨ.ਓ. ਦਫ਼ਤਰ ਤੋਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਜਾ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਨੰਦ ਮਿਲੇਗਾ ਅਤੇ ਸੈਰ ਦਾ ਮਜ਼ਾ ਵੀ ਆਵੇਗਾ। ਇਸ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਡਲ ਝੀਲ, ਚਾਰ ਮੀਨਾਰ, ਮੁਗਲ ਬਾਗਾਂ ਦੇ ਅਦਭੁੱਤ ਰੁਮਾਂਚਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਣਗੇ।
ਗੋਪਾਦਰੀ ਜਾਂ ਗੁਪਕਾਰ ਟਿੱਲੇ ਦਾ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਜਾਂ ਤਖ਼ਤੇ-ਸੂਲੇ-ਮਾਨ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ 6240 ਫੁੱਟ ਉੱਚੀ ਇਹ ਪਹਾੜੀ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿਚ ਸ਼ੁਭਨੀਏ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜਬਰਵਾਨ ਪਹਾੜੀਆਂ, ਥੱਲੇ ਡੱਲ ਝੀਲ, ਉੱਤਰ ਵਿਚ ਜੇਠਨਾਗ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿਚ ਜਿਹਲਮ ਨਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਦਰ ਡੋਰਿਕ ਨਿਰਮਾਣ ਪੱਦਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਪਰ ਪੱਥਰਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਕਈ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਨੀਂਹ ਈ: 200 ਪੂਰਵ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜੰਤੂਕ ਨੇ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਥੋਂ ਦੇ ਕਈ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਕਰਵਾਈ। ਵਰਤਮਾਨ ਮੰਦਰ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਕਾਲ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਸ਼ੇਖ ਮੁਹੀਉਦੀਨ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੀ ਇਥੇ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਮੰਦਰ ਅਖਵਾਉਣ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਨਵੇਂ ਮੰਦਰ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜਕਾਲ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ-ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਮੇਲ-ਜੋਲ ਸੀ। ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਇਕ ਸਮਾਨ ਆਦਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਵੀ ਮੱਤ ਹੈ ਕਿ ਸੰਨ 820 ਈ: ਵਿਚ ਚੌਥੇ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਆ ਕੇ ਇਸ ਪਹਾੜੀ ਉੱਪਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਦੁਰਗਾਨਾਗ ਵਲੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੰਨ 1925 ਈ: ਵਿਚ ਇਸ ਮੰਦਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀਆਂ 41 ਪੌੜੀਆਂ ਬਣਵਾਈਆਂ ਸਨ। ਦੂਜੀ ਸੜਕ ਨਹਿਰੂ ਪਾਰਕ ਵਲੋਂ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਬੱਸ ਅਤੇ ਟੈਕਸੀ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਮੰਦਰ ਤੱਕ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਸੰਨ 1974 ਵਿਚ ਇਥੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਟਾਵਰ ਲੱਗ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੈਨਿਕ ਕੈਂਪ ਲੱਗ ਗਏ ਹਨ। ਇਥੋਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਾਮ 6 ਵਜੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ-ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।


-ਬਲਵਿੰਦਰ ਬਾਲਮ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ,
ਉਂਕਾਰ ਨਗਰ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ।
ਮੋਬਾ: 98156-25409

ਬਾਬਾ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰੱਖਦਿਆਂ...

ਬਾਲਿਗ ਹੋਈ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ 18ਵੇਂ ਵਰ੍ਹੇ 'ਚ ਪੈਰ ਧਰਦੇ ਸਮੇਂ ਸੱਚਖੰਡ ਵਾਸੀ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸਰਹਾਲੀ ਸਾਹਿਬ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰੱਖਦਿਆਂ ਕੋਟਾ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਅਮੀਰ ਸਿੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਹਿਤ ਹੋਏ ਸਫ਼ਲ ਆਯੋਜਨਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕਿਆ ਗਿਆ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਤਦਾਦ 'ਚ ਝਲਕੀ ਸ਼ਰਧਾ ਮਹਾਂਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਬੇਅੰਤ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਤਾ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਈ ਦਿਸੀ।
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਅਕੀਦਤ ਦੇ ਫੁੱਲ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਅਲੌਕਿਕ ਨਜ਼ਾਰਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਅਗੰਮਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਬੜਗਾਂਵ (ਕੋਟਾ) ਦੇ ਪਿੜ ਅੰਦਰ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਥੇ ਦੋ ਜਥੇਦਾਰਾਂ ਬਾਬਾ ਲੱਖਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਬਾਬਾ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਹੇਠ ਗਿ: ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਸਟੇਜ ਸੰਚਾਲਨਾ ਵਿਚ ਭਾਈ ਸੁਲੱਖਣ ਸਿੰਘ ਸਭਰਾਅ ਹਜ਼ੂਰੀ ਰਾਗੀ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਭਾਈ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ ਕਥਾਵਾਚਕ ਤੇ ਗਿ: ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਅਰਸ਼ੀ ਢਾਡੀ ਜਥੇ ਦੀਆਂ ਭਰੀਆਂ ਹਾਜ਼ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਗੁਰਮਤਿ ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਰੋਸ਼ਨ ਹੋਇਆ ਤਿੰਨ-ਦਿਨਾ ਗੁਰਮਤਿ ਕੀਰਤਨ ਸਮਾਗਮ ਅਖੀਰ 'ਗੁਰੂ' ਪ੍ਰਤੀ ਇਕ ਸਿੱਖ ਦੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਬਲਵਾਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਪ੍ਰਵਾਨ ਚੜ੍ਹਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਗੁਰਮਤਿ ਪੁਸਤਕ ਭੰਡਾਰ ਦੇ ਲੱਗੇ ਸਟਾਲਾਂ 'ਤੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਸੰਗਤ-ਹਜ਼ੂਮ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਗਿ: ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਅੰਬਾਲਵੀ, ਸਰਪ੍ਰਸਤ 4 ਐਸ. ਖਾਲਸਾ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜੇ ਨੂੰ 'ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਲ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਵਸ' ਵਜੋਂ ਐਲਾਨ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਵਿੱਢੀ ਮੁਹਿੰਮ ਤਹਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੇ ਨਜ਼ਰੀਂ ਆਏ। ਸਨਦ ਰਹੇ, ਇਸ ਸੰਦਰਭ 'ਚ 4 ਐਸ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸੰਗਠਨ ਵਲੋਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕੁਲੈਕਟਰ ਰਾਹੀਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਮੰਗ-ਪੱਤਰ ਵੀ ਸੌਂਪੇ ਗਏ। ਸਜੇ ਦੀਵਾਨ 'ਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਬਦ-ਗਾਇਨ ਵੀ ਕਾਬਲੇ ਗੌਰ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੂੰਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨ ਨਗਰੀ ਕੇਸ਼ਵ ਰਾਓ ਪਾਟਨ ਤੋਂ ਬੜਗਾਂਵ (ਕੋਟਾ) ਤੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੁਲਿਸ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਥੱਲੇ ਨਿਕਲਿਆ ਖਾਲਸਾਈ ਜਾਹੋ-ਜਲਾਲ ਭਰਿਆ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਵੀ ਇਲਾਕਾਈ ਤਮਾਸ਼ਬੀਨਾਂ ਸਹਿਤ ਸੰਗਤਾਂ ਲਈ ਅਚੰਭਿਤ ਤੇ ਅਦਭੁਤ ਪੰਥਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਰਿਹਾ। ਸਵਾਗਤ ਕਰਤਾਵਾਂ 'ਚ ਐਮ. ਪੀ. ਓਮ ਬਿਰਲਾ ਵੀ ਪਹੁੰਚੇ।
ਪੰਥ ਦੀ ਵਡਮੁੱਲੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਬਰਸੀ ਮੌਕੇ ਵੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਇਲਾਹੀ-ਰਸ ਦੀ ਵਹੀ ਧਾਰਾ 'ਚ ਜਿਥੇ ਡਾਕਟਰੀ ਅਮਲਾ ਬੜੀ ਸਮਰਪਿਤ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇਣ 'ਚ ਜੁਟਿਆ ਨਜ਼ਰੀਂ ਆਇਆ, ਉਥੇ ਮਸਤ-ਅੱਥਰੀ ਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਖੇਡ-ਕੁੱਦ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪੱਟਾਂ 'ਤੇ ਥਾਪੀਆਂ ਮਾਰਦੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਪਰ ਭਾਰੂ ਹੁੰਦਿਆਂ ਤੱਕਿਆ ਗਿਆ। ਡਾ: ਰਵੀ ਭਾਰਗਵ, ਡਾ: ਅਰਵਿੰਦ ਗੁਪਤਾ ਤੇ ਡਾ: ਨਵੀਨ ਗੋਇਲ ਦੇ ਲੱਗੇ ਮੁਫਤ ਡਾਕਟਰੀ ਕੈਂਪ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ 'ਚ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਭਰਵਾਂ ਲਾਹਾ ਖੱਟਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਦਾਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਖੂਨ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸੌ ਯੂਨਿਟ ਕੋਟਾ ਬਲੱਡ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ 'ਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਦੋ ਟੀਮਾਂ ਦੇ ਜੋਸ਼ੋ-ਖਰੋਸ਼ ਭਰੇ ਫਾਈਨਲ ਮੈਚ ਦੌਰਾਨ ਚੋਹਲਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਖਾਲਸਾ ਕਲੱਬ ਆਲਮ ਵਾਲਾ ਨੂੰ ਪੁਆਇੰਟਾਂ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾਉਂਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠਤਾ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਇਆ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਪਹੁੰਚੇ ਸਿੱਖ ਗੱਭਰੂ ਯੋਧਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੱਟਾਂ ਉੱਪਰੋਂ ਟਰੈਕਟਰ ਲੰਘਵਾ ਕੇ ਵਾਕਿਆਈ 'ਯੋਧਿਆਂ' ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਕਰ ਵਿਖਾਈ। ਉਪਰੰਤ ਬਾਬਾ ਲੱਖਾ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਹੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਹਸਤੀਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ 'ਚ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਥਾਪੜੇ ਦੇ ਕੇ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।


-ਸੁਪਰ ਮਕੈਨੀਕਲ ਵਰਕਸ, 64-ਨਿਊ ਮੋਟਰ ਮਾਰਕੀਟ, ਕੋਟਾ (ਰਾਜਸਥਾਨ)-324007. ਮੋਬਾ: 98291-05396

ਧਾਰਮਿਕ ਸਾਹਿਤ

ਭਗਤ ਬਾਣੀ ਚਿੰਤਨ

ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ: ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ।
ਪੰਨੇ : 199, ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ
ਸੰਪਰਕ : 98551-08977

ਸਰਬ ਸਾਂਝੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਚ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਨਾਲ ਅਭੇਦ 15 ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਰਜ ਕਰਕੇ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਕ ਮਿਸਾਲ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਭਗਤ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਖੇਤਰਾਂ, ਧਰਮਾਂ, ਜਾਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਆਤਮਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਕ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚਲੀ ਮਾਸੂਮੀਅਤ, ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਸੀ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਭਗਤ ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸਿਰਫ ਇਕ ਤੁਕ ਹੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਭਗਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ, ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ, ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ, ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ, ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ, ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ, ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ, ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ, ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ ਜੀ, ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ, ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ, ਭਗਤ ਬੇਣੀ ਜੀ ਅਤੇ ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ ਦੇ ਨਾਮ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸੂਝਬੂਝ ਨਾਲ ਭਗਤ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਇਲਾਹੀ ਅਨੁਭਵਾਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਬਾਣੀ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਕੇ ਕਈ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਲੇਖ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਡਾ: ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਭਗਤ ਬਾਣੀ ਚਿੰਤਨ, ਡਾ: ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਭਗਤੀ ਕਾਵਿ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ, ਡਾ: ਲਖਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦੁਆਰਾ ਭਗਤ ਬਾਣੀ ਵਿਚਲੇ ਜੀਵਨ ਮੁੱਲ, ਡਾ: ਅਸ਼ਵਨੀ ਸ਼ਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਭਗਤ ਬਾਣੀ ਦਾ ਉਦੇਸ਼, ਡਾ: ਰੇਨੂੰ ਬਾਲਾ ਦੁਆਰਾ ਭਗਤ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਦਰਜ ਮਾਨਵੀ ਸਰੋਕਾਰ, ਡਾ: ਮਿਨਾਕਸ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਭਗਤ ਬਾਣੀ ਦਾ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਈ ਪਰਿਪੇਖ, ਡਾ: ਅਮਰਦੀਪ ਕੌਰ ਦੁਆਰਾ ਭਗਤ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਮਾਨਵ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਆਖਿਆ, ਮਲਕੀਤ ਜੌੜਾ ਦੁਆਰਾ ਭਗਤ ਬਾਣੀ ਦੇ ਮੂਲ ਪਹਿਲੂ, ਪ੍ਰੀਤਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਭਗਤ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਤਿਰੋਧ, ਰੁਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦੁਆਰਾ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ, ਰਾਜਵੀਰ ਕੌਰ ਦੁਆਰਾ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਬਾਣੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰੋਕਾਰ, ਡਾ: ਕਮਲਜੀਤ ਕੌਰ ਦੁਆਰਾ ਕਬੀਰ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਨੈਤਿਕਤਾ, ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸਮਕਾਲੀ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚ ਕਬੀਰ ਬਾਣੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕਤਾ, ਡਾ: ਜਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ ਦੁਆਰਾ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਮਾਨਵੀ ਚੇਤਨਾ, ਡਾ: ਕਿਰਨਜੀਤ ਕੌਰ ਦੁਆਰਾ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਵਿਦਰੋਹੀ ਸੁਰ, ਪਰਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦੁਆਰਾ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਜਾਤੀਗਤ ਬਰਾਬਰੀ, ਦੇਵਿੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਵਲੋਂ ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਬਾਣੀ, ਡਾ: ਜਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਬਾਣੀ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ, ਗੁਰਜੋਧ ਕੌਰ ਵਲੋਂ ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ, ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਤਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਵਚਨ, ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਵਲੋਂ ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਵਲੋਂ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸੰਕਲਪ, ਡਾ: ਭੀਮਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਦਾ ਜੀਵਨ ਤੇ ਬਾਣੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਪੁਨੀਤ ਵਲੋਂ ਫਰੀਦ ਬਾਣੀ ਦਾ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਪਰਿਪੇਖ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਕੇ ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਖੋਜਾਰਥੀਆਂ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਜਗਿਆਸੂਆਂ ਲਈ ਵਡਮੁੱਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ।


-ਡਾ: ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ






Website & Contents Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 2002-2018.
Ajit Newspapers & Broadcasts are Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust.
The Ajit logo is Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 1984.
All rights reserved. Copyright materials belonging to the Trust may not in whole or in part be produced, reproduced, published, rebroadcast, modified, translated, converted, performed, adapted,communicated by electromagnetic or optical means or exhibited without the prior written consent of the Trust. Powered by REFLEX