ਤਾਜਾ ਖ਼ਬਰਾਂ


ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਨੇ ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ
. . .  20 minutes ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 17 ਅਗਸਤ - ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦਿੱਤੀ...
ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਸਥਲ ਪਹੁੰਚੀ ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਦੀ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੇਹ
. . .  35 minutes ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 17 ਅਗਸਤ- ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਦੀ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੇਹ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਸਥਲ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ...
ਆਸਮਾਨੀ ਬਿਜਲੀ ਡਿੱਗਣ ਕਾਰਨ 3 ਮੌਤਾਂ
. . .  43 minutes ago
ਰਾਂਚੀ, 17 ਅਗਸਤ - ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ ਨਕਸਲਵਾਦ ਪ੍ਰਭਾਵਤਿ ਖੂੰਟੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇਕ ਪਿੰਡ 'ਚ ਆਸਮਾਨੀ ਬਿਜਲੀ ਡਿੱਗਣ ਕਾਰਨ ਇਕ ਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਦੱਸ ਦੇਈਏ ਇਹ ਹਾਦਸਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਾਪਰਿਆ ਜਦੋਂ ਇਹ ਲੋਕ ਖੇਤ 'ਚ ਕੰਮ...
ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ : ਗ੍ਰਨੇਡ ਹਮਲੇ 'ਚ ਚਾਰ ਨਾਗਰਿਕ ਜ਼ਖਮੀ
. . .  about 1 hour ago
ਸ੍ਰੀਨਗਰ, 17 ਅਗਸਤ- ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਪੁਲਵਾਮਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਵੰਤੀਪੁਰਾ ਇਲਾਕੇ 'ਚ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੁਲਿਸ ਪਾਰਟੀ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਗ੍ਰਨੇਡ ਹਮਲੇ 'ਚ ਚਾਰ ਨਾਗਰਿਕ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਿਆਂ ਇਕ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ...
ਅਟਲ ਜੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਪਹੁੰਚੇ ਸਵਾਮੀ ਅਗਨੀਵੇਸ਼ ਨਾਲ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਝੜਪ
. . .  about 1 hour ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 17 ਅਗਸਤ -ਦਿੱਲੀ 'ਚ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ 'ਚ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਟ ਕਰਨ ਪਹੁੰਚੇ ਅਗਨੀਵੇਸ਼ ਨਾਲ ਝੜਪ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਸਵਾਮੀ ਅਗਨੀਵੇਸ਼ ਨੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਿਆਂ ਦੱਸਿਆ....
ਚੋਰੀ ਦੇ 14 ਮੋਟਰਸਾਈਕਲਾਂ ਅਤੇ 12 ਕਾਰਾਂ ਸਮੇਤ 4 ਕਾਬੂ
. . .  about 2 hours ago
ਤਰਨਤਾਰਨ, 17 ਅਗਸਤ - ਤਰਨਤਾਰਨ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਚੋਰੀ ਦੇ 14 ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਅਤੇ 12 ਕਾਰਾਂ ਬਰਾਮਦ ਕਰ ਕੇ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਚਾਰ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਚੋਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ...
ਵਾਜਪਾਈ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ
. . .  about 2 hours ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 17 ਅਗਸਤ- ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਯਾਤਰਾ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਤੋਂ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਸਥਲ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਉੁਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸਸਕਾਰ...
ਅੱਜ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣਗੇ ਨਵਜੋਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ
. . .  about 2 hours ago
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 17 ਅਗਸਤ- ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਨਵਜੋਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਆਪਣੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਿੱਤਰ ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ ਦੇ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕ ਸਮਾਗਮ 'ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਲਈ ਅੱਜ ਬਾਘਾ ਬਾਰਡਰ ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣਗੇ। ਇਕ ਸਮਾਗਮ 'ਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕਰਨ...
ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ 'ਚ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਔਰਤ ਦੀ ਹੱਤਿਆ
. . .  about 2 hours ago
ਸ੍ਰੀਨਗਰ, 17 ਅਗਸਤ- ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਪੁਲਵਾਮਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਦਰਬਗਾਮ ਪਿੰਡ 'ਚ ਅੱਜ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਮਾਮਲੇ ਸੰਬੰਧੀ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਜੇ ਤੱਕ ਸਾਹਮਣੇ...
ਅਟਲ ਜੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨਉਣ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿੰਦੇ - ਯੇਚੁਰੀ
. . .  about 2 hours ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 17 ਅਗਸਤ- ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਟ ਕਰਦਿਆਂ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ(ਸੀ.ਪੀ.ਐਮ.) ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਸੀਤਾਰਾਮ ਯੇਚੁਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਇਹ ਅਟਲ ਜੀ ਦੀ ਖ਼ਾਸੀਅਤ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਰਾਜਨੀਤਿਕ....
ਹੋਰ ਖ਼ਬਰਾਂ..
  •     Confirm Target Language  

ਧਰਮ ਤੇ ਵਿਰਸਾ

ਸ਼ਬਦ-ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ 'ਚ

ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਚਿਤਰਨ ਦਾ ਸਵਾਲ

ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਜ਼ਰੀਏ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਇਤਿਹਾਸ ਸਬੰਧੀ ਕੁਝ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣ ਵੀ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਬਣਨ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਇਕ ਫ਼ਿਲਮ 'ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹ ਫ਼ਕੀਰ' ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਹੱਡ-ਮਾਸ ਦੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਨਿਭਾਏ ਕਿਰਦਾਰ ਜ਼ਰੀਏ ਫ਼ਿਲਮਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਸਿੱਖ ਪੰਥ 'ਚ ਵੱਡਾ ਵਿਰੋਧ ਵੀ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ 'ਸ਼ਬਦ-ਗੁਰੂ' ਨੂੰ ਪੂਜਣ ਅਤੇ 'ਕਹਿਣੀ-ਕਰਨੀ' ਦੇ ਜੀਵਨ-ਅਮਲ ਵਾਲੀ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨਤਾ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ 'ਨੀਤੀਗਤ ਉਦੇਸ਼' ਤਹਿਤ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਵੀ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮਤਾ ਨੰ: 5566, ਮਿਤੀ 30.05.2003 ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਅੰਤ੍ਰਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮਤਾ ਨੰ: 887, ਮਿਤੀ 10.07.2003 ਰਾਹੀਂ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਪਾਤਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਵਿਖਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ।'
ਬੇਸ਼ੱਕ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਵਲੋਂ ਅਜੋਕੇ ਤਕਨੀਕੀ ਯੁੱਗ 'ਚ ਫ਼ੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਪੈਗ਼ੰਬਰਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੋ ਸਾਡੇ ਮਨਾਂ 'ਚ ਵੀ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਵੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਨਾ ਲਿਆ ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਕਿਧਰੇ ਬਾਕੀ ਧਰਮਾਂ ਨਾਲੋਂ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਰਹਿ ਜਾਵੇ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਇਹ ਤੱਥ ਵੀ ਵਿਚਾਰਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ 'ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫ਼ੈਲ ਰਹੇ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਗ਼ੰਬਰ ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਅੱਜ ਤੱਕ ਤਸਵੀਰ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਬਣਨ ਦਿੱਤੀ। ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਬਾਰੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਚਿਤਰਣ 'ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਹਨ।
ਪਹਿਲਾ, ਬਹੁਤ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦ-ਗੁਰੂ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਹ ਜਾਂ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਰਮ ਦਾ ਨਿਆਰਾਪਨ ਉਸ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਵਿਚ ਸਮਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਸ਼ਬਦ-ਗੁਰੂ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਪਹਿਲੀ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਅਚੱਲ ਬਟਾਲੇ 'ਚ ਸਿੱਧਾਂ ਨੇ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਗੁਰੂ ਕੌਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਤੁਸੀਂ ਪੈਰੋਕਾਰ ਹੋ? ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ :
'ਸਬਦੁ ਗੁਰੂ ਸੁਰਤਿ ਧੁਨਿ ਚੇਲਾ॥' (ਅੰਗ 943)
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਦੀ ਮੂਰਤ, ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, 'ਸੱਚੇ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ! ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਰਹਿਤ ਦੱਸੋ।' ਤਾਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੇ ਫ਼ਰਮਾਨ ਕੀਤਾ :
'ਗੁਰੂ ਵਾਕ ਜਿਨ ਦ੍ਰਿੜ ਕਰ ਮਾਨੇ
ਸੋ ਮਮ ਪਯਾਰੋ ਸਿਖ ਮਹਾਨੇ॥
ਪ੍ਰਭੂ ਸਰੂਪ ਰਿਦੇ ਮੇ ਧਾਰੋ
ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੋ ਰਿਦੈ ਬਿਚਾਰੋ॥'
(ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਰਾਸਿ: 1-64)
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ਬਦ-ਗੁਰੂ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 'ਜੋਤਿ ਓਹਾ ਜੁਗਤਿ ਸਾਇ, ਸਹਿ ਕਾਇਆ ਫੇਰਿ ਪਲਟੀਐ॥' ਦੇ ਮਹਾਂਵਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਦਸ ਜਾਮਿਆਂ ਅੰਦਰ ਵਿਚਰਦਿਆਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਦੇਹ ਦੀ ਬਜਾਇ ਸ਼ਬਦ-ਗੁਰੂ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅਮਲੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਜੁਗਤ ਦਿੱਤੀ।
ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਵੇਲੇ ਸੰਗਤਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਇਕ ਵਾਰ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਰੱਖਿਆ ਕਿ ਆਪ ਪੰਥ ਦੇ ਰੂਹਾਨੀ ਮੁਖੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੰਥ ਦੇ ਸੰਸਾਰਕ ਮੁਖੀ ਵੀ ਹੋ। ਇਸ ਲਈ ਆਪ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਹੂ-ਬ-ਹੂ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਚਿੱਤਰ ਤਿਆਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਾਵਨ ਰਸਨਾ ਨਾਲ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਵਾਇਆ ਕਿ ਸ਼ਬਦ ਹੀ ਗੁਰੂ ਹੈ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਫ਼ਰਮਾਨ ਹੈ :
'ਗੁਰ ਮੂਰਤਿ ਗੁਰ ਸਬਦੁ ਹੈ,
ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਸਮਸਰਿ ਪਰਵਾਣਾ॥'
ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਨੂੰ ਇਸ ਸਾਖ਼ੀ ਵਿਚਲੀ ਦੈਵੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਦੂਜਾ, ਕਾਰਨ ਇਹ ਕਿ ਹਰੇਕ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਇਕ ਸੀਮਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਪਾਰਲੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦੀ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦਾ ਸੰਸਾਰੀ ਜੀਵਨ ਇਕ ਉੱਚੀ ਅਤੇ ਦੈਵੀ ਸੁਰਤ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ 'ਚ ਗੁਰੂ ਅਮੂਰਤ ਅਤੇ 'ਵਰਨਾ ਚਿਹਨਾ ਬਾਹਰਾ' ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਵਿਵੇਕ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਤੱਤ ਦਾ ਸਰੋਵਰ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਰੂਪ 'ਚ ਚਿੱਤਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
'ਗੁਰ ਕੀ ਮਹਿਮਾ ਕਿਆ ਕਹਾ ਗੁਰੁ ਬਿਬੇਕ ਸਤ ਸਰੁ॥
ਓਹੁ ਆਦਿ ਜੁਗਾਦੀ ਜੁਗਹ ਜੁਗੁ ਪੂਰਾ ਪਰਮੇਸਰੁ॥'
(ਅੰਗ 396)
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦਾ ਇਕ ਸੰਸਾਰੀ ਰੂਪ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਚ ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਜਾਮੇ ਅੰਦਰ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਵਿਚਰੇ, ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰਕ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਮਹਾਨ ਕਾਰਨਾਮੇ ਵੀ ਕੀਤੇ, ਪਰ ਮਨੁੱਖੀ ਜਾਮਿਆਂ ਅੰਦਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਪਿੱਛੇ ਇਕ ਉੱਚੀ ਅਧਿਆਤਮਕ ਰਮਜ਼ ਵੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਮੁੱਚੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਇਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਮਾਨ ਮੰਡਲ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸੂਖਮ ਮੰਡਲ ਹੈ। ਤੱਤੀ ਤਵੀ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਦੇ ਪੂਰਨੇ ਪਾਉਣੇ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ 'ਚ ਸੀਸ ਕਟਾ ਕੇ ਧਰਮ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣੀ, ਸਰਬੰਸ ਵਾਰ ਕੇ ਵੀ 'ਚਾਰ ਮੂਏ ਤੋ ਕਿਆ ਭਇਆ ਜੀਵਤ ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ' ਉਚਾਰਨਾ, ਬੰਦ-ਬੰਦ ਕਟਵਾਉਣੇ, ਦੇਗ਼ਾਂ 'ਚ ਉੁਬਾਲੇ ਖਾਣੇ, ਚਰਖੜੀਆਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਪੁੱਠੀਆਂ ਖੱਲਾਂ ਲੁਹਾਉਣੀਆਂ, ਆਰਿਆਂ ਨਾਲ ਚੀਰੇ ਜਾਣਾ, ਖੋਪਰ ਲੁਹਾਉਣੇ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਟੋਟੇ-ਟੋਟੇ ਕਰਵਾ ਕੇ ਮਾਵਾਂ ਵਲੋਂ ਗਲ਼ਾਂ 'ਚ ਹਾਰ ਪਵਾਉਣੇ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਸਿੱਖੀ ਸਿਦਕ ਤੋਂ ਨਾ ਡੋਲਣਾ, ਇਹ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇਕ ਲਾਸਾਨੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅਦੁੱਤੀ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਰੂਹਾਨੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਅਤੇ ਦੈਵੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਸਾਧਾਰਨ ਬੁੱਧੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਵਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਗੁਰੂ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਮਹਾਨ ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦ-ਗੁਰੂ ਦੀ ਲਿਵ 'ਚ ਜੁੜ ਕੇ ਉੱਚੀ ਸੁਰਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਬਣੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਰੂਹਾਨੀ ਰਮਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਤੇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਹਾਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਪ੍ਰੋ: ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, 'ਸਾਡਾ ਅਸਲ ਇਤਿਹਾਸ ਤਾਂ ਰੂਹ ਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਾਕਿਆਤ ਰੂਹ ਦੇ ਹਨ। ਸਾਡਾ ਸੱਚ ਵੀ ਨਿੱਜੀ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਰੂਹ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਆਪ ਸਾਖ਼ੀ ਹਾਂ।'
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦਾ ਨਿਆਰਾਪਨ ਅਤੇ ਅਗੰਮੀ ਯਾਦ ਹੀ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਇਲਾਹੀ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਦੈਵੀ ਯਾਦ ਹੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ 'ਦਸ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ' ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਜਾਮਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਰ ਜਬਰ-ਜ਼ੁਲਮ ਅਤੇ ਮੁਸੀਬਤ ਨਾਲ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਰੂਹਾਨੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ 'ਅਬਦੀ ਗੁਰਿਆਈ' ਬਕੌਲ ਗੁਰਬਾਣੀ : 'ਸਤਿਗੁਰੁ ਮੇਰਾ ਸਦਾ ਸਦਾ ਨਾ ਆਵੈ ਨ ਜਾਇ॥ ਓਹੁ ਅਬਿਨਾਸੀ ਪੁਰਖੁ ਹੈ ਸਭ ਮਹਿ ਰਹਿਆ ਸਮਾਇ॥' (ਅੰਗ 759) ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੀਮਤ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਫ਼ਿਲਮਸਾਜ਼ਾਂ ਵਲੋਂ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਲਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸੀਮਤਾਈ ਰਾਹੀਂ, ਮਨੁੱਖੀ ਜਾਮੇ 'ਚ ਵਿਖਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ ਤਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸੁਰਤ ਵਿਚੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਦੈਵੀ ਅਜ਼ਮਤ ਅਤੇ ਉਹ ਰੂਹਾਨੀ ਬਿੰਬ ਮਿਟ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਹਰੇਕ ਸਿੱਖ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਅੰਦਰ, ਆਪਣੀ ਆਤਮਕ ਕਮਾਈ ਜ਼ਰੀਏ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦ-ਗੁਰੂ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇ 'ਬਾਬਾਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ' ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸਿੱਖ ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ 'ਚ ਮਾਵਾਂ, ਦਾਦੀਆਂ ਤੋਂ ਸਾਖ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ-ਇਤਿਹਾਸ ਪੜ੍ਹਦਾ/ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਅੰਦਰ ਗੁਰੂ ਬਿੰਬ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਗੁਰੂ ਦੀ ਅਨੂਠੀ ਯਾਦ 'ਚ ਆਤਮਿਕ ਅਹਿਸਾਸ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਫ਼ਿਲਮ 'ਚ ਕੈਦ ਹੋਇਆ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਇਕ ਬੱਝਵਾਂ ਬਿੰਬ ਸਿਰਜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਅਹਿਸਾਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮੌਲਣ ਵਿਗਸਣ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਇਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤੱਥ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਬੁਲੰਦ ਖ਼ਿਆਲ ਬਾਰੇ ਜੋ ਅਨੰਦ ਅਤੇ ਵਿਗਾਸ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ 'ਚੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਵਿਚੋਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ 'ਚ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅੰਦਰ ਦਿਖਾਉਣਾ ਸਿੱਖ ਦੇ ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਤੀ ਖ਼ਿਆਲ, ਉਸ ਦੀ ਚਿਤਰਣ ਸ਼ਕਤੀ, ਉਸ ਦੇ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਅਤੇ ਰੂਹ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਕਤਲ ਹੈ।
ਸਾਡਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਫ਼ਿਲਮੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੀ ਇਹ ਸਮਰੱਥਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਅਗੰਮੀ ਰਮਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤ੍ਰੈਕਾਲੀ, ਪਾਵਨ ਪਵਿੱਤਰ, ਆਦਿ-ਜੁਗਾਦੀ ਅਹਿਸਾਸ ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਸਕੇ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰੋ: ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਹਿਬੂਬ ਲਿਖਦੇ ਹਨ 'ਰੰਗ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਖੇਡਣ ਦੇ ਨੁਕਤੇ ਤੋਂ ਲਿਖੇ ਗਏ ਨਾਟਕਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਜੀਵਨਾਂ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇ ਅਭਿਨੈ ਦਾ ਸੰਜੋਗ ਅਤੇ ਗੁਰਮੁਖਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਪੇਸ਼ ਕਰਨੇ ਰੂਹਾਨੀ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਸਾਬਤ ਹੋਣਗੇ।'
ਤੀਜਾ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਚਿਤਰਣ ਪ੍ਰਤੀ ਇਤਰਾਜ਼ ਸਬੰਧੀ 'ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਮਨਾਹੀ' ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਸਾਨੂੰ ਮੌਲਿਕ ਸ਼ਬਦ-ਗੁਰੂ ਦੇ ਲੜ ਲਾ ਕੇ 'ਕਥਨੀ-ਕਰਨੀ' ਵਾਲਾ ਆਦਰਸ਼ਕ ਸਿੱਖ-ਜੀਵਨ ਰਾਹ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ। ਗੁਰਮਤਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਨਕਲ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਸਦੀਵ ਸੱਚ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਕਮਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ 'ਸੱਚ' ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖ਼ੁਦ-ਬ-ਖ਼ੁਦ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਅਸਲ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਮਹਾਂਵਾਕ ਹੈ :
'ਪਾਰਸ ਪਰਸਿਐ ਪਾਰਸੁ ਹੋਵੈ ਸਚਿ ਰਹੈ ਲਿਵ ਲਾਇ॥'
ਜਿਸੁ ਪੂਰਬਿ ਹੋਵੈ ਲਿਖਿਆ ਤਿਸੁ ਸਤਿਗੁਰੁ ਮਿਲੈ ਪ੍ਰਭੁ ਆਇ॥'
(ਅੰਗ 649)
ਸੱਚੇ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਭ ਅਮਲਾਂ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਰਸ ਦੀ ਛੋਹ ਨਾਲ ਲੋਹਾ ਵੀ ਪਾਰਸ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗੁਰਮਤਿ ਦੀ ਅਸਲ ਸਿਧਾਂਤਕ ਲੜਾਈ ਹੀ ਉਸ ਵਿਖਾਵੇਬਾਜ਼ੀ ਵਾਲੇ ਫੋਕੇ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਪੇਟ ਪਾਲਣ ਵਾਲੇ ਮੁਖੌਟਾਧਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸੀ, ਜੋ ਖ਼ੁਦ ਸੱਚੀ ਰੂਹਾਨੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਕਣੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਮਲ ਤੋਂ ਉੱਕੇ ਹੀ ਸੱਖਣੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।
(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦੇ ਧਰਮ ਤੇ ਵਿਰਸਾ ਅੰਕ 'ਚ)


-ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕਾਲੋਨੀ, ਸ੍ਰੀ ਦਸਮੇਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਰੋਡ, ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ।
ਮੋਬਾ: 98780-70008
e-mail : ts1984buttar@yahoo.com


ਖ਼ਬਰ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰੋ

'ਅਜ਼ਾਨ ਅਤੇ ਨਮਾਜ਼' ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ

ਮਸਜਿਦਾਂ ਵਿਚ ਨਮਾਜ਼ ਅਦਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਜ਼ਾਨ ਦੇਣ ਦੀ ਰਵਾਇਤ ਹੈ। ਅਜ਼ਾਨ ਦਾ ਅਸਲ ਮਕਸਦ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਮੁਸਲਿਮ ਸਮਾਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਤਲਾਹ (ਸੂਚਨਾ) ਦੇਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਮਾਜ਼ ਦਾ ਵਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਮਸਜਿਦ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣ। ਅਜ਼ਾਨ ਦੇਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ (ਸੱਲ.) ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਮਦੀਨਾ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਵਿਖੇ ਫ਼ਤਹਿ ਮੱਕਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਮੱਕਾ ਮੁਕੱਰਮਾ ਦੀ ਫ਼ਤਹਿ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੱਕਾ ਮੁਕੱਰਮਾ ਵਿਖੇ (ਸਹਾਬੀ) ਯਾਨੀ ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ (ਸੱਲ.) ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਥੀ ਹਜ਼ਰਤ ਬਿਲਾਲ (ਰਜ਼ੀਅੱਲਾਹ-ਹੂ-ਅਨਹੁਮਾ) ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਨ ਦੇਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਪੁਰਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਹਜ਼ਰਤ ਬਿਲਾਲ ਰਜ਼ੀ. ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬੁਲੰਦ ਸੀ। ਅਜ਼ਾਨ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਮੁਸਲਿਮ ਸਮਾਜ ਦੇ ਲੋਕ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਮਸਜਿਦਾਂ ਵਿਚ ਮੁਅੱਜ਼ਿਨਾਂ ਵਲੋਂ ਪੰਜ ਵਕਤ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੁਲੰਦ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਇਹ ਹੋਕਾ (ਆਵਾਜ਼) ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵੱਡੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਕ ਅੱਲਾਹ ਦਾ ਹੁਕਮ ਵੱਡਾ ਹੈ।
ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅੱਲਾਹ ਪਾਕ ਦੀ ਬੜਾਈ ਬਿਆਨ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਕਾਮਯਾਬੀ ਨਮਾਜ਼ ਵਿਚ ਹੀ ਹੈ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਲਾਹ ਪਾਕ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਪੈਗ਼ੰਬਰ/ਰਸੂਲ ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ (ਸੱਲ.) ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਿਸਾਲਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮੁਅੱਜ਼ਿਨ (ਯਾਨੀ ਅਜ਼ਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ) ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬੁਲੰਦ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਪੁਕਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅੱਲਾਹ-ਹੂ-ਅਕਬਰ ਅਰਥਾਤ (ਅੱਲਾਹ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਹੈ), ਅਸ਼ਹਦੁਅੱਲਲਾਇਲਾਹਾ ਇੱਲਲੱਲਾਹ ਅਰਥਾਤ (ਮੈਂ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਸਿਵਾ ਕੋਈ (ਇਬਾਦਤ) ਬੰਦਗੀ ਦੇ ਕਾਬਲ ਨਹੀਂ। ਅਸ਼ਹਦੁਅੰਨਾ ਮੁਹੰਮਦ ਰਾਸੂਲਲੁੱਲਾਹ (ਮੈਂ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ (ਸੱਲ.) ਅੱਲਾਹ ਪਾਕ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਪੈਗ਼ੰਬਰ/ਰਸੂਲ ਹਨ। ਹੱਈਯਾ ਅਲਾਸਲਾਹ (ਆਓ ਨਮਾਜ਼ ਦੀ ਤਰਫ਼), ਹੱਈਯਾ ਅਲਲ ਫ਼ਾਲਾਹ (ਆਓ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੀ ਤਰਫ਼), ਅੱਸਸਾਲਾਤੂ ਖ਼ੈਰੁੰ ਮਿਨਨ ਨਾਉਂਮ (ਨਮਾਜ਼ ਸੋਣ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਹੈ) ਅਤੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿਚ ਫ਼ਿਰ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਲਾਹ-ਹੂ-ਅਕਬਰ (ਅੱਲਾਹ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਹੈ), ਲਾਇਲਾਹਾ ਇੱਲਲੱਲਾਹ (ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਸਿਵਾ ਕੋਈ ਇਬਾਦਤ ਦੇ ਕਾਬਿਲ ਨਹੀਂ)। ਇਕ ਦਿਨ ਦੇ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਵਿਚ ਪੰਜ ਨਮਾਜ਼ਾਂ-ਫ਼ਜ਼ਰ, ਜ਼ਹੁਰ, ਅਸਰ, ਮਗ਼ਰਿਬ ਅਤੇ ਇਸ਼ਾ ਮਸਜਿਦਾਂ ਅੰਦਰ ਆ ਕੇ ਪੜ੍ਹਨ ਆਉਣਾ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਅਤੇ ਆਖ਼ਿਰਤ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਯਾਨੀ (ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ) ਦੀ ਅਸਲ ਕਾਮਯਾਬੀ ਵੱਲ ਆਉਣਾ ਹੈ।
ਅਜ਼ਾਨ ਤੋਂ ਕਰੀਬ 15-20 ਮਿੰਟਾਂ ਬਾਅਦ ਨਮਾਜ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਅਮਲ ਬਾਕਾਇਦਾ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਸਜਿਦਾਂ ਵਿਚ ਰੱਖੇ ਗਏ ਇਮਾਮਾਂ ਵਲੋਂ ਬਾਕਾਇਦਾ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਦਾ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਲਾਮ ਫ਼ੇਰਨ (ਯਾਨੀ ਨਮਾਜ਼ ਦੇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਸਜਿਦਾਂ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਮੁਸਲਿਮ ਸਮਾਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਦੁਆ (ਅਰਦਾਸ) ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਕਿ ਐ-ਅੱਲਾਹ ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਰੀ ਕਾਇਨਾਤ (ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ) ਦਾ ਪਾਲਣਹਾਰ ਤੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਗ਼ੁਨਹਾਗ਼ਾਰ ਬੰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ 'ਤੇ ਵਸਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਇਕ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਿੱਧਾ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾ ਕੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਅਤਾ ਫ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਗੁਨਾਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ਫ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਅੰਦਰ ਅਮਨ-ਸ਼ਾਂਤੀ, ਆਪਸੀ ਭਾਈਚਾਰਾ, ਪਿਆਰ ਮੁਹੱਬਤ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦੀ ਤੌਫ਼ੀਕ ਅਤਾ ਫ਼ਰਮਾ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਜ਼ਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਕ ਨਮਾਜ਼ ਅਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰੀਬ-ਕਰੀਬ 20 ਤੋਂ 25 ਮਿੰਟ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਜ਼ਾਨ ਅਤੇ ਨਮਾਜ਼ ਦੀ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।


-ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ। ਮੋਬਾ: 95927-54907

ਬਹੁਪੱਖੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਕਵੀਸ਼ਰ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਢਿਲਵਾਂ

ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਕਲਾ ਨੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੂੰ ਅਨਮੋਲ ਹੀਰੇ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਿਦਵਤਾ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਕੇਵਲ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਹੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਇਕ ਨਿੱਗਰ ਅਤੇ ਨਰੋਆ ਸਮਾਜ ਉਸਾਰਨ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਜਨ ਸਧਾਰਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਆਪਣੀ ਅਮਿੱਟ ਛਾਪ ਛੱਡੀ ਹੈ। ਐਸੇ ਮਹਾਨ ਰਤਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹਨ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਢਿਲਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿਤਾ ਸ: ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਗੁਰਬਚਨ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਅੱਜ ਤੋਂ 55 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਢਿਲਵਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਪੂਰਥਲਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਪਾਸ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਸੰਥਿਆ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਂਪੁਰਖਾਂ ਪਾਸੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਢਿਲਵਾਂ ਨਗਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧਾਰਮਿਕ ਨਗਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਅਕਸਰ ਪੰਥ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਪੁਰਖ ਆਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਦੇ ਬਾਬਾ ਬੋਹੜ ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ ਜੋਗੀ ਨੂੰ ੳਸਤਾਦ ਧਾਰ ਕੇ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਪਿੜ ਵਿਚ ਕੁੱਦ ਪਏ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਹੀ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਅਤੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵਿਚਰ ਕੇ ਕੌਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ।
ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਉੱਚਾ, ਲੰਮਾ ਅਤੇ ਸੁਨੱਖਾ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨੀ ਜਵਾਨ, ਉੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਭਰਵੀਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਆਵਾਜ਼, ਬੋਲਣ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ ਅਤੇ ਵਿਦਵਤਾ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕੀਲਣ ਦੀ ਸਮੱਰਥਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਦੀ ਵੀ ਦਾਤ ਬਖਸ਼ੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਪੁਸਤਕਾਂ 'ਗੱਜਦੇ ਸੂਰਮੇ, 'ਸਿੱਖੀ ਸ਼ਾਨ', 'ਜੌਹਰ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ' ਕੌਮ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾਈਆਂ। ਦੋ ਕੈਸੇਟਾਂ 'ਮਰਦ ਅਗੰਮੜਾ' ਅਤੇ 'ਇਕ ਜਿੰਦੜੀ ਬੋਲ ਪਈ' ਮਾਰਕਿਟ ਵਿਚ ਸਰੋਤਿਆਂ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾਈਆਂ। ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਦੋ ਵਾਰ ਨਗਰ ਪੰਚਾਇਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਇਕ ਵਾਰ ਕੌਂਸਲਰ ਵੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। 16 ਸਾਲ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਸਰਕਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵਲੋਂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਮਿਲੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਸਿਕੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਸਾਥ ਨਿਭਾਅ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਚਮਕ-ਦਮਕ ਵਾਲੀ ਗਾਇਕੀ ਵੱਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਨੂੰ ਭੁੱਲਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਹਰ ਸਾਲ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਵਿਚ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਵੀ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਮੁੱਚਾ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਜਗਤ ਇਸ ਬਹੁਮੁੱਲੇ ਹੀਰੇ 'ਤੇ ਫਖਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।


-ਢਿਲਵਾਂ ਕਪੂਰਥਲਾ। ਮੋਬਾ: 98786-05929

ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਚੰਦ ਕੌਰ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਲੜਾਈ ਛਿੜ ਗਈ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਲਗਾਨ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਮਹੀਨੇ ਹੀ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕਰਾਰ ਮੁਤਾਬਿਕ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਤਨਖਾਹਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕੀਆਂ। ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੇ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਣ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਜਾਰੀ ਸੀ ਤੇ ਜੋ ਸਿਪਾਹੀ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਰਹਿ ਵੀ ਗਏ ਸਨ, ਉਹ ਮਾਈ ਦੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਪੇਂਡੂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਬਿਨਾਂ ਤਨਖਾਹ ਵਾਲੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਲੁੱਟਮਾਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਤਨਖਾਹਾਂ ਵਸੂਲ ਕਰ ਲਈਆਂ ਸਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਫਵਾਹਾਂ ਚੱਲਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਘਬਰਾਹਟ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਵਿਧਵਾ ਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੱਥਾਂ ਤੋਂ ਵਾਗਡੋਰ ਖੋਹ ਲਵੇ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਬਿਖਰਨ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਵੇ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਇਕ ਏਲਚੀ ਗੁਪਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਮਿਸਟਰ ਕਲੇਰਕ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਭੇਜਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਇਰਾਦੇ ਦਾ ਉਹ ਕੀ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਸਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਦਦ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ ਤੇ ਸਮਝ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਵਰਗਾ ਬੰਦਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਸਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਹਾਈ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਹਮਾਇਤ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੇ 14 ਜਨਵਰੀ, 1841 ਨੂੰ ਬਟਾਲਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਦੀਆਂ ਛਾਉਣੀਆਂ ਛੱਡ ਕੇ ਆਈਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਬੁੱਧੂ ਦੇ ਆਵੇ ਕੋਲ ਡੇਰਾ ਲਾ ਲਿਆ। ਕਰਨਲ ਗਾਰਡਨਰ ਨੇ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਆਉਣ ਦਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ ਲਿਖਿਆ ਕਿ 'ਇਕ ਵੱਡਾ ਸ਼ੋਰ-ਸ਼ਰਾਬਾ ਫਿਜ਼ਾ ਵਿਚ ਗੂੰਜ ਉਠਿਆ। ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀ ਕਿ ਜਿਸ ਨੇ ਆਉਣਾ ਸੀ, ਉਹ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 'ਬੁੱਧੂ ਦੇ ਆਵੇ' ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਉੱਚੀ ਜਗ੍ਹਾ ਆਪਣਾ ਟੈਂਟ ਤੇ ਝੰਡਾ ਗੱਡ ਲਿਆ। ਉਥੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਪਰੇਡ ਵੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਲੂਟ ਮਾਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਨਾਅਰੇ ਵੀ ਲਗਾ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ 'ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ, ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਤੇ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਵਜ਼ੀਰ' ਤੇ ਚੰਦ ਕੌਰ ਦੀ ਮੁਰਦਾਬਾਦ ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਵੀ ਲਗਾ ਰਹੇ ਸਨ।'
ਮਾਈ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਲੜੇਗੀ। ਉਸ ਨੇ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਡੋਗਰਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀਆਂ ਤਨਖਾਹਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਤੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪੈਸਾ ਉਧਾਰਾ ਨਾ ਦੇਣ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਦਮਾਂ ਦਾ ਉਲਟਾ ਅਸਰ ਪਿਆ। ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੇ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾ ਲਿਆ ਕਿ ਮਾਈ ਬਹੁਤ ਘਬਰਾਈ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ਵਤ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਪਿਆ ਕਿ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਧਿਰ ਹੈ। ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਕੋਲ ਹੁਣ ਪੈਸਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਇਕ ਰੁਪਈਆ ਮਹੀਨਾ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਹੁਣ ਉਸ ਦੇ ਪਾਸੇ ਆਉਣਗੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਸਤੇ ਇਨਾਮ ਵੀ। ਰੈਜਮੈਂਟ ਨੇ ਮਾਈ ਦੇ ਤੋਪਚੀਆਂ ਨੂੰ ਬਰੂਦ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਦੀਵਾਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਤਾਇਨਾਤ ਸਾਰੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਰਲ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਹੁਣ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਕੋਲ 26 ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਦਲ ਫ਼ੌਜ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 8 ਹਜ਼ਾਰ ਘੋੜਸਵਾਰ ਤੇ 45 ਤੋਪਾਂ ਸਨ। ਉਧਰ ਮਾਈ ਕੋਲ ਸਿਰਫ 5 ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹੀ ਬਰੂਦ ਬਚਿਆ ਸੀ।
25 ਜਨਵਰੀ, 1841 ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਬਾਗ ਵਲੋਂ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਈਆਂ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਖੋਲ੍ਹ ਲਏ ਗਏ ਤੇ ਕੁਝ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵੀ ਲੁੱਟੇ ਤੇ 16 ਜਨਵਰੀ ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਵੀ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨਾਲ ਯੂਰਪੀਨ ਅਫ਼ਸਰ ਵੈਨਤੂਰਾ, ਕੋਰਟ ਤੇ ਵਾਨ ਕਾਰਟਲੈਂਟ ਵੀ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਹਿਫਾਜ਼ਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਵਾਇਆ ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੋ ਮਾਈ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਤਰਫ਼ ਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਸ਼ਾਮ ਤੱਕ ਅਹਿਮ ਸਰਦਾਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀਵਾਲਾ, ਫ਼ਕੀਰ ਅਜ਼ੀਜ਼ੁਦੀਨ ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਭਾਈਏ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਮ ਤੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾਈ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਵਾਸਤੇ ਉਕਸਾਇਆ ਸੀ, ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਈ ਅਤੇ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਡੋਗਰਾ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟ ਦੇਣ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਦਿੱਤੀ।
ਮਾਈ ਨੇ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ ਤੇ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਡੋਗਰਾ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਨਾਲ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਬੇਸ਼ਰਤ ਹਥਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੁੱਟੇਗੀ। ਫਿਰ ਉਸੇ ਦਿਨ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਤੋਪਾਂ ਗਰਜੀਆਂ ਤੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਫਾਇਰ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਦੋ ਦਿਨ ਤੱਕ ਤੋਪਾਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਚਲਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ 300 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਕਾਫੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਡੋਗਰੇ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਲੜੇ ਤੇ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦਾਖ਼ਲਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਦੋ ਦਿਨ ਵਾਸਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਰਕ ਬਣ ਗਈ। ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਚ ਤੋਪ ਨਾਲ ਉਡਦਾ ਬਰੂਦ ਤੇ ਮਲਬਾ ਖਿੱਲਰ ਗਿਆ। ਮਰੇ ਹੋਏ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਬਦਬੂ ਮਾਰਨ ਲੱਗੀਆਂ। ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਵਾਸਤੇ ਇਹ ਲੜਾਈ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਤੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਲੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਹੁਣ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਮੀਨਾਰਾਂ ਤੋਂ ਚਲਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਥੋਂ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਭ ਕੁਝ ਦਿਸਦਾ ਸੀ। ਇਸ 48 ਘੰਟੇ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ 5 ਹਜ਼ਾਰ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲਗਪਗ ਅੱਧੇ ਘਰ ਤਬਾਹ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।
(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦੇ ਧਰਮ ਤੇ ਵਿਰਸਾ ਅੰਕ 'ਚ)

ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਦੀ ਹਵੇਲੀ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਵਿਚ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਹੋਈ ਹਾਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਤਰਫ਼ੋਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਬਦਲੇ ਸੰਨ 1862 ਵਿਚ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਰਬਰਾਹ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਦਿਆਂ ਆਨਰੇਰੀ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ। ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਫ਼ ਵੇਲਜ਼ ਵਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਜ਼ ਰਾਇਲ ਹਾਈਨੈਸ ਅਤੇ ਕਮਪੈਨੀਅਨ ਆਫ਼ ਸਟਾਰ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਸੀ.ਐਸ.ਆਈ.) ਵਰਗੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖ਼ਿਤਾਬ ਨਾਲ ਵੀ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ।
ਉਕਤ ਉਪਾਧੀਆਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸ: ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੜਪੋਤੇ ਸਰਦਾਰ ਬਹਾਦਰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ: ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪਾਸ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੀਆਂ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰਿਵਾਰ ਪਾਸ ਕਮਾਈ ਦਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸਾਧਨ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਬੀਬੀ ਜਸਪਾਲ ਕੌਰ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਉਤਾਰਨ ਲਈ ਸਾਲ 1991 ਵਿਚ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੀ ਸੋਨੇ ਜੜੇ ਪੱਤਰੇ ਦੀ ਨਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਦਸਤੇ ਵਾਲੀ ਉਹ ਤਲਵਾਰ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਦੇ ਪਾਸ ਇਕ ਪੁਰਾਤਨ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਵਲੋਂ ਉਸੇ ਦੌਰਾਨ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਨੂੰ ਕੀਮਤੀ ਪੰਨੇ ਦੇ ਦਸਤੇ ਵਾਲਾ ਚਾਕੂ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੰਙਣਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ, ਇਕ ਘੋੜਾ ਤੇ ਇਕ ਸ਼ਾਲ ਵੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਨਮੋਲ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ।
ਬੀਬੀ ਜਸਪਾਲ ਕੌਰ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਚੌਕ ਭੋੜੀਵਾਲਾ ਦੇ ਉੱਤਮ ਨਗਰ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸ: ਕਮਲ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਅਤੇ ਨੂੰਹ ਬੀਬੀ ਦਰਸ਼ਨ ਪਾਲ ਕੌਰ ਨਾਲ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਮਜਬੂਰੀ 'ਚ ਵੇਚੀ ਗਈ ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਵਲੋਂ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਤਲਵਾਰ ਅਤੇ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦੇ ਖੁਸ ਜਾਣ ਦਾ ਅੱਜ ਵੀ ਮਲਾਲ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਸ ਪਏ ਸ: ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਦੇ ਸ਼ਸਤਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਤੀਰ ਕਮਾਨ, ਚਾਕੂ, ਬਰਛੀਆਂ, ਕਿਰਚਾਂ ਅਤੇ 200 ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਤਨ ਬਲੈਕ ਐਂਡ ਵਾਈਟ ਕੈਮਰੇ ਨਾਲ ਖਿੱਚੀਆਂ ਅਤੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ 'ਚ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਬੀਬੀ ਦਰਸ਼ਨ ਪਾਲ ਕੌਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸ ਹੇਨਰੀ ਵਿਲਕਨਸਨ ਪਾਲ ਲੰਡਨ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਬਣੀ ਉਹ ਸ਼ਾਹੀ ਤਲਵਾਰ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਫ਼ ਵੇਲਜ਼ ਵਲੋਂ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਨੂੰ ਹਿਜ਼ ਰਾਇਲ ਹਾਈਨੈਸ ਅਤੇ ਸੀ. ਐਸ. ਆਈ. ਵਰਗੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖ਼ਿਤਾਬਾਂ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਦਿਆਂ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਪਰੋਕਤ ਈਰਾਨੀ ਤਲਵਾਰ 'ਤੇ ਅਰਬੀ 'ਚ ਲਿਖੀ ਮੋਹਰ ਉੱਕਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਸੰਨ 1171 ਹਿਜਰੀ ਲਿਖਿਆ ਸਾਫ਼ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸ: ਕਮਲ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਅਨਮੋਲ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਸੋਨੇ ਜੜੇ ਪੱਤਰੇ ਦੀ ਨਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਦਸਤੇ ਵਾਲੀ ਤਲਵਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਖਰੀਦ ਕੇ ਸ: ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਉਸਾਰੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।


-ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ। ਮੋਬਾ: 93561-27771

ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸੋਚ ਸੀ ਬਰਾਬਰੀ ਵਾਲਾ ਸਮਾਜ ਸਿਰਜਣਾ

ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆਸਟੋਰੀਆ ਵਿਖੇ 21 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1913 ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਕਿਰਤੀਆਂ, ਜਲਾਵਤਨ ਦੇਸ਼-ਭਗਤਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਸਾਂਝੀ ਮੀਟਿੰਗ ਕਰਕੇ 'ਹਿੰਦੀ ਪੈਸਫਿਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ' ਨਾਂਅ ਦੀ ਇਕ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਜਿਹੜੀ ਬਾਅਦ ਵਿਚ 'ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ' ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਾਬਾ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ, ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਭਾਈ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਠੱਠਗੜ੍ਹ, ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ, ਸੰਯੁਕਤ ਸਕੱਤਰ ਲਾਲਾ ਠਾਕੁਰ ਦਾਸ ਧੂਰੀ ਅਤੇ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਪੰਡਿਤ ਕਾਂਸ਼ੀਰਾਮ ਮੜੌਲੀ ਸਨ। ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਇਨਕਲਾਬ ਨਾਲ ਭਾਰਤ, ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਾਉਣਾ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੇ ਬਰਾਬਰੀ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦਾਂ ਉੱਤੇ ਕੌਮੀ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਕਾਇਮ ਕਰਨੀ।
ਪਾਰਟੀ ਨੇ 'ਗ਼ਦਰ' ਅਖ਼ਬਾਰ ਵੀ ਕੱਢਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਕ ਪਹਿਲੀ ਨਵੰਬਰ, 1913 ਨੂੰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਅਤੇ ਰਘਬੀਰ ਦਿਆਲ ਨੇ ਹੈਂਡ ਮਸ਼ੀਨ 'ਤੇ ਛਾਪਿਆ ਸੀ। 'ਗ਼ਦਰ' ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵਸਦੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਿਰਤੀਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਦੇਖਣ ਦੀ ਤੀਬਰ ਇੱਛਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹਿੰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਏਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜਿਸ ਦੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਲੱਖਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ।
ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਯੁੱਧ ਨੀਤੀ ਬਾਰੇ ਬਾਬਾ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਬੜੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸਨ ਕਿ, 'ਪਹਿਲੇ ਸੰਸਾਰ ਯੁੱਧ ਦੇ ਬੱਦਲ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮੰਡਰਾਅ ਰਹੇ ਸਨ, ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸ਼ਿਕੰਜੇ ਵਿਚ ਜਕੜਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਭਾਰਤੀ ਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਮੁਹਾਰਾਂ ਮੋੜ ਲੈਣ, ਦੇਸ਼ ਜਾ ਕੇ ਜਥੇਬੰਦ ਫੌਜੀ ਬਗਾਵਤ ਕਰਾਉਣ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਥੱਲੇ ਅੰਗਾਰੇ ਰੱਖ ਦੇਣ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੰਬ ਦਬਾ ਕੇ ਭੱਜਣਾ ਪਵੇ।' ਉਕਤ ਨੀਤੀ ਆਧਾਰਤ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਾਕਮਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ।
ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਜੰਗ ਲੜਨ ਵਾਸਤੇ ਦੋ ਜਰਨੈਲ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਕਸੇਲ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਨੂੰ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਚਲਾਉਣ ਤੇ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਦਿਵਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਮਾਸਟਰ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਕਸੇਲ ਕੋਲ ਫੌਜੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਦੇਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸੀ। ਭਾਈ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਕੋਟਲ ਨੂੰ ਬੰਬ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਸਿਖਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਸੰਘਵਾਲ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਜਾ ਕੇ ਹਾਲਾਤ ਦਾ ਜਾਇਜ਼ਾ ਲੈਣ ਅਤੇ ਹੈੱਡਕੁਆਟਰ ਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇਣ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਕਚਰਭੰਨ ਅਤੇ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਕੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਭਾਰਤ ਜਾ ਕੇ 'ਗ਼ਦਰ' ਅਖ਼ਬਾਰ ਕੱਢਣ ਦੇ ਬੰਦੋਬਸਤ ਕਰਨ। ਪੰਡਿਤ ਸੋਹਨ ਲਾਲ ਪਾਠਕ ਪੱਟੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਿਆਮ-ਬਰਮਾ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਗ਼ਦਰ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦੇਣ ਦੀ ਸੀ। ਮੌਲਵੀ ਬਰਕਤ ਉੱਲਾ ਨੂੰ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਤੋਂ ਹਮਾਇਤ ਲੈਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਗ਼ਦਰੀ ਦੇਸ਼-ਭਗਤਾਂ ਵਿਚ ਏਨਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਸੀ ਕਿ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਫੈਸਲੇ 'ਤੇ ਅਮਲ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ 9 ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਗ਼ਦਰੀ ਭਾਰਤ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਸਨ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਵੀ ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਘਾਟਾਂ 'ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਪਹਿਰੇ ਲਾ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਅਨੇਕਾਂ ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਘਾਟਾਂ ਤੋਂ ਉਤਰਦਿਆਂ ਹੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗ਼ਦਰੀ ਸਨ ਬਾਬਾ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ, ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਵੇਂਈਪੂੰਈ, ਬਾਬਾ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਠੱਠਗੜ੍ਹ, ਬਾਬਾ ਵਿਸਾਖਾ ਸਿੰਘ ਦਦੇਹਰ, ਬਾਬਾ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਠੱਠੀਆਂ ਆਦਿ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਕਰੜਾਈ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਗ਼ਦਰੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਨੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ, ਭਾਈ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਤੇ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ ਸੁਰਸਿੰਘੀਏ ਨੇ ਬਾਕੀ ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਛਾਉਣੀਆਂ ਵਿਚ ਹਿੰਦੀ ਫੌਜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਜੋੜੇ ਸਨ।
ਗ਼ਦਰ ਨੂੰ ਅੰਜ਼ਾਮ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਨੇ ਦੋ ਗਰੁੱਪ ਬਣਾ ਲਏ। ਇਕ ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਮੀਆਂਮੀਰ ਛਾਉਣੀ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਨੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਛਾਉਣੀ ਤੋਂ ਗ਼ਦਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨੀ ਸੀ। ਮਾਝੇ ਦੇ ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਦਾ ਮਿਲਣ ਸਥਾਨ ਸੀ ਝਾੜ ਸਾਹਿਬ ਨੇੜੇ ਸਾਬਾਜ਼ਪੁਰ (ਤਰਨ ਤਾਰਨ) ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਮਿਲਣ ਅੱਡਾ ਬੱਦੋਵਾਲ ਸੀ। ਦੋਵਾਂ ਗਰੁੱਪਾਂ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਸੀ ਕਿ 26 ਨਵੰਬਰ, 1914 ਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਛਾਉਣੀਆਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਗ਼ਦਰ ਦਾ ਵਿਗਲ ਵਜਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਛਾਉਣੀ ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਬਗਾਵਤ ਕਰਕੇ ਝਾੜ ਸਾਹਿਬ ਆਉਣਾ ਸੀ ਪਰ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਨੇ ਭੁਚਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸਿਪਾਹੀ ਆ ਨਾ ਸਕੇ। ਗ੍ਰੰਥੀ ਦੀ ਬੇਈਮਾਨੀ ਨਾਲ ਗ਼ਦਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਯੋਜਨਾ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਈ। ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਛਾਉਣੀ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਤੇ ਉਥੇ ਵੀ ਗ਼ਦਰ ਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ।
ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਮੁੜ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਕਰਕੇ ਗ਼ਦਰ ਦੀ ਅਗਲੀ ਤਾਰੀਖ 21 ਫਰਵਰੀ, 1915 ਮਿਥ ਲਈ। ਯੋਜਨਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਮੀਆਂਮੀਰ ਤੋਂ ਗ਼ਦਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਅੱਗੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਮੇਰਠ, ਅੰਬਾਲੇ ਅਤੇ ਕਾਨਪੁਰ ਵਿਖੇ ਬਗਾਵਤ ਕਰਾ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ 'ਤੇ ਝੰਡਾ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਮੁਖਬਰ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰਲੀਆਂ ਸਫਾਂ ਵਿਚ ਘੁਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਮੁਖਬਰ ਦੀ ਇਸ ਕਮੀਨੀ ਹਰਕਤ ਦਾ ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਤਾਂ ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਨੇ ਤਾਰੀਕ ਬਦਲ ਕੇ 19 ਫਰਵਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਮੁਖਬਰ ਨੇ ਫਿਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੂਹ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਗ਼ਦਰੀ ਤਿਆਰ-ਬਰ-ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਮੀਆਂਮੀਰ ਛਾਉਣੀ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਗਏ ਤਾਂ ਉਹ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਬੇਹਥਿਆਰੇ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਪਹਿਰੇ ਲਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਗ਼ਦਰੀ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਇਹੋ ਕੁਝ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਛਾਉਣੀ ਵਿਚ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ। ਦਰਅਸਲ ਮੁਖਬਰ ਦੀ ਮਾਰ ਨੇ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀਆਂ ਆਸਾਂ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਫੇਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮੁਖਬਰਾਂ ਦੀ ਸੂਹ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਲਾਹੌਰ ਕੇਂਦਰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮੁਖਬਰਾਂ ਨੇ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ, ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ ਸੁਰਸਿੰਘ ਤੇ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਟੁੰਡੀਲਾਟ ਨੂੰ ਵੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦੌਰ ਉਕਤ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪਹਿਲੇ ਦੌਰ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਈ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ ਸੁਰਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਸੰਘਵਾਲ ਨੇ ਹਿੰਮਤ ਨਾ ਹਾਰੀ ਅਤੇ ਖਿੰਡੇ-ਪੁੰਡੇ ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਇਕੱਤਰ ਕਰਕੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਕ ਤਾਂ ਮੁਖਬਰਾਂ ਦੀ ਅਲਖ ਮੁਕਾਈ ਜਾਵੇ ਤੇ ਦੂਜਾ ਹਥਿਆਰ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ। ਉਕਤ ਫੈਸਲੇ ਅਨੁਸਾਰ ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੁਖਬਰ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਪੱਧਰੀ ਅਤੇ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਜਗਤਪੁਰ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਥਿਆਰ ਖੋਹਣ ਵਾਸਤੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਫੌਜੀ ਛਾਉਣੀ 'ਤੇ ਧਾਵਾ ਬੋਲਿਆ ਪਰ ਸਫਲਤਾ ਨਾ ਮਿਲੀ। ਦੂਜੇ ਹੱਲੇ ਵਿਚ ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਨੇ 'ਵੱਲੇਪੁਲ' 'ਤੇ ਲੱਗੀ ਫੌਜੀ ਗਾਰਦ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਹਥਿਆਰ ਖੋਹ ਲਏ ਪਰ ਇਹ ਹਮਲਾ ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬੜਾ ਮਹਿੰਗਾ ਪਿਆ। ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਮਗਰ ਪੁਲਿਸ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਵਹੀਰ ਲੱਗ ਗਈ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਘੇਰ ਕੇ ਭਾਈ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਬੂੜਚੰਦ, ਕਾਲਾ ਸਿੰਘ ਜਗਤਪੁਰ, ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਸਿੰਘ ਠੱਠੀਖਾਰਾ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।
ਸਿਆਮ ਅਤੇ ਬਰਮਾ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਗ਼ਦਰ ਨੂੰ ਅੰਜ਼ਾਮ ਦੇਣਾ ਸੀ ਪੰਡਿਤ ਸੋਹਣ ਲਾਲ ਪਾਠਕ ਪੱਟੀ, ਬਾਬੂ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧਰ ਦਿਓ ਆਦਿ ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਨੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਿੰਦੀਆਂ ਫੌਜੀਆਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸੋਹਣ ਲਾਲ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਇਕ ਫੌਜੀ ਅਫਸਰ ਨੇ ਗਦਾਰੀ ਕਰਕੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਧਰ ਵੀ ਗ਼ਦਰ ਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ।
ਗ਼ਦਰ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਅਸਫਲ ਹੋ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਗ਼ਦਰੀਆਂ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਜਿਸ਼ ਕੇਸ ਚੱਲੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੇਸਾਂ ਵਿਚ 202 ਦੇ ਕਰੀਬ ਗ਼ਦਰੀ ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ, 316 ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ, ਕਾਲੇਪਾਣੀ ਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਜ਼ਬਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਅਤੇ 121 ਨੂੰ ਕੁਝ ਘੱਟ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।


-ਬਾਬਾ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ ਭਵਨ, 40 ਕੋਰਟ ਰੋਡ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ। ਮੋਬਾ: 98760-78731

ਸੂਫ਼ੀ ਕਾਵਿ ਅਤੇ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ

ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨ ਆਪੋ-ਆਪਣੀ ਥਾਵੇਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹਨ ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿਣ ਵਿਚ ਰਤੀ ਭਰ ਵੀ ਸੰਕੋਚ ਨਹੀਂ ਕਿ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੂਜਾ ਡਾ: ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਗੂੜ੍ਹ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖੀਆਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਿਰਫ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੋ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹਨ, ਸੱਤ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਅਤੇ ਇਕ ਇਕਾਂਗੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਡੀ ਅੱਜ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕੇਵਲ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਉਪਰ ਵੀ ਸਿਰਫ ਸੂਫ਼ੀ ਕਾਵਿ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੈ।
ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕਾਂ ਹਨ, ਧੁੱਪ ਛਾਂ, ਨੀਲ ਧਾਰਾ, ਜਗਤ ਤਮਾਸ਼ਾ, ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਸਾਖੀਆਂ, ਪੱਤਝੜ, ਮਸਤੀ ਅਤੇ ਸੋਮ ਰਸ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਸੰਕਲਨ 'ਡਾ: ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਕਵਿਤਾਵਲੀ' ਨਾਂਅ ਥੱਲੇ 1994 ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਵਲੋਂ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੀਵਾਨਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਉਹ ਹੈ ਜਦ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਤਜਰਬਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸੇ ਲਈ ਜਦ 1931 ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਪਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਚਕ੍ਰਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅੱਜ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਦੀਵਾਨਾ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ, 'ਜਗਤ ਤਮਾਸ਼ਾ' ਅਤੇ 'ਮਸਤੀ' ਅਤਿ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਕਈ ਰੁਚੀਆਂ ਨਾਲੋ-ਨਾਲ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਚਲਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰੁਚੀ ਅਧਿਆਤਮਵਾਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਵਾਦ ਉਪਰ ਗੁਰਬਾਣੀ, ਸੂਫ਼ੀ, ਵੇਦਾਂਤ, ਜੋਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਰੰਗ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਗਤ ਤਮਾਸ਼ਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸੂਫ਼ੀ ਰੰਗ ਬੜਾ ਗੂੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਉਪਰ ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਦਿਆਂ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੂਫ਼ੀ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਕਾਫੀ ਦਾ ਅਸਰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਿਸ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਸਰ ਸੰਬੋਧਨਾਂ, ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ, ਵੱਥ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਹੈ। ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਾਫੀ ਹੈ 'ਭੈਣਾਂ ਮੈਂ ਕੱਤਦੀ ਕੱਤਦੀ ਹੁੱਟੀ'। ਇਸੇ ਬਹਿਰ ਵਿਚ ਦੀਵਾਨਾ ਦੀ ਨਜ਼ਮ ਹੈ :
ਨੀ ਮੈਂ ਕਰ ਕਰ ਹੁੱਟੀ ਤਰਲੇ ਮਿੰਨਤਾਂ
ਮੇਰੀਆਂ ਵੀ ਕਦੀ ਦੁਆਈਂ ਘਿੰਨ ਖਾਂ।
ਦਿਹੁੰ ਰਾਤੀਂ ਲਿਖਦੀ ਲੇਖੇ।
ਮੈਂ ਵੱਲ ਵੀ ਚਾ ਭੁੱਲ ਕੇ ਵੇਖੇ।
ਮਿਸ ਵੰਡਣ ਭਾਗਾਂ ਦੇ ਰੇਖੇ।
ਪੂਰਣ ਮੇਰੀਆ ਗਿਣਤਾਂ।
ਇਕ ਹੋਰ ਕਾਫੀ 'ਕਦੀ ਆ ਮਿਲ ਯਾਰ ਪਿਆਰਿਆ' ਦੇ ਅਨੁਸਰਣ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਦੀਵਾਨਾ ਦੀ ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਵੇਖੋ :
ਨੀ ਮੈਂ ਲੱਖ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕਰੇਨੀਆਂ।
ਮੈਂ ਸੌ ਸੌ ਕਸਮਾਂ ਦੇਨੀ ਆਂ।
ਕਦੀ ਆ ਮਿਲ ਢੋਲਣ ਪਿਆਰਿਆ।
ਤੇਰੀ ਜੋਗਣ ਜੀਅੜਾ ਹਾਰਿਆ।
ਹਭਾ ਨਾਜ਼ ਨਿਹੋਰਾ ਵਾਰਿਆ।
ਪਈ ਲਿਲਕੜੀਆਂ ਮੈਂ ਕਢੇਨੀਆ।
ਹੁਣ ਜ਼ਰਾ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨੀ ਰੰਗ ਢੰਗ ਵਾਲੀ ਕਾਫ਼ੀ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਕਵਿਤਾ ਵੇਖੋ :
ਨੀ ਸੱਜਣਾਂ ਨਾਲ ਨ ਕੌੜਾ ਬੋਲ।
ਵੇਲਾ ਵਖਤ ਵਿਹਾਂਦਾ ਹੀ ਨੀਂ,
ਪੱਲੇ ਕੁਝ ਘਿੰਨ ਝੋਲ।
ਸ਼ੌਕ ਮਾਹੀ ਦਾ ਮਾਣਕ ਮੋਤੀ,
ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਨ ਰੋਲ।
ਕੁੜੀਏ ਨੀਂ ਵੱਤ ਨਹੀਓ ਬਹਿਣਾ ਮਿਲਣਾ,
ਮਿੱਠਿਆਂ ਸੱਜਣਾਂ ਕੋਲ।
ਸ਼ਹੁ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕੋਈ ਸੌਖ਼ਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ। ਨਾ ਜਾਣੇ ਸਾਲਕ ਨੂੰ ਕਿਹੜੇ ਰਾਹਾਂ ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਰਨਾ ਅਤੇ ਕਿਹੜੀਆਂ-ਕਿਹੜੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਨੂੰ ਸਰ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਆਪਾ ਵਾਰਨਾ, ਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣਾ ਅਤੇ ਰਸਤੇ ਦਾ ਰੋੜਾ ਬਣਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੀਰ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਕੰਨ ਪੜਵਾਉਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਫੁੱਲ ਤੋਂ ਫਲ ਬਣਨ ਲਈ ਢਿੱਡ ਚਿਰਵਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦੇ ਧਰਮ ਤੇ ਵਿਰਸਾ ਅੰਕ 'ਚ)


ਮੋਬਾ: 98889-39808

ਸ਼ਬਦ ਵਿਚਾਰ

ਗੁਰੁ ਪਰਮੇਸੁਰੁ ਪੂਜੀਐ ਮਨਿ ਤਨਿ ਲਾਇ ਪਿਆਰੁ॥

ਸਿਰੀਰਾਗੁ ਮਹਲਾ ੫
ਗੁਰੁ ਪਰਮੇਸੁਰੁ ਪੂਜੀਐ
ਮਨਿ ਤਨਿ ਲਾਇ ਪਿਆਰੁ॥
ਸਤਿਗੁਰੁ ਦਾਤਾ ਜੀਅ ਕਾ
ਸਭਸੈ ਦੇਇ ਆਧਾਰੁ॥
ਸਤਿਗੁਰੁ ਬਚਨ ਕਮਾਵਣੇ ਸਚਾ ਏਹੁ ਵੀਚਾਰੁ॥
ਬਿਨੁ ਸਾਧੂ ਸੰਗਤਿ ਰਤਿਆ
ਮਾਇਆ ਮੋਹੁ ਸਭੁ ਛਾਰੁ॥ ੧॥
ਮੇਰੇ ਸਾਜਨ ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਸਮਾਲਿ॥
ਸਾਧੂ ਸੰਗਤਿ ਮਨਿ ਵਸੈ
ਪੂਰਨ ਹੋਵੈ ਘਾਲ॥ ੧॥ ਰਹਾਉ॥
ਗੁਰੁ ਸਮਰਥੁ ਅਪਾਰੁ ਗੁਰੁ
ਵਡਭਾਗੀ ਦਰਸਨੁ ਹੋਇ॥
ਗੁਰੁ ਅਗੋਚਰੁ ਨਿਰਮਲਾ
ਗੁਰ ਜੇਵਡੁ ਅਵਰੁ ਨ ਕੋਇ॥
ਗੁਰੁ ਕਰਤਾ ਗੁਰੁ ਕਰਣਹਾਰੁ
ਗੁਰਮੁਖਿ ਸਚੀ ਸੋਇ॥
ਗੁਰ ਤੇ ਬਾਹਰਿ ਕਿਛੁ ਨਹੀ
ਗੁਰੁ ਕੀਤਾ ਲੋੜੇ ਸੁ ਹੋਇ॥ ੨॥
ਗੁਰੁ ਤੀਰਥੁ ਗੁਰੁ ਪਾਰਜਾਤੁ
ਗੁਰੁ ਮਨਸਾ ਪੂਰਣਹਾਰੁ॥
ਗੁਰੁ ਦਾਤਾ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਦੇਇ
ਉਧਰੈ ਸਭੁ ਸੰਸਾਰੁ॥
ਗੁਰੁ ਸਮਰਥੁ ਗੁਰੁ ਨਿਰੰਕਾਰੁ
ਗੁਰੁ ਊਚਾ ਅਗਮ ਅਪਾਰੁ॥
ਗੁਰ ਕੀ ਮਹਿਮਾ ਅਗਮ ਹੈ
ਕਿਆ ਕਥੈ ਕਥਨਹਾਰੁ॥ ੩॥
ਜਿਤੜੇ ਫਲ ਮਨਿ ਬਾਛੀਅਹਿ
ਤਿਤੜੇ ਸਤਿਗੁਰ ਪਾਸਿ॥
ਪੂਰਬਿ ਲਿਖੇ ਪਾਵਣੇ ਸਾਚੁ ਨਾਮੁ ਦੇ ਰਾਸਿ॥
ਸਤਿਗੁਰ ਸਰਣੀ ਆਇਆ ਬਾਹੁੜਿ ਨਹੀ ਬਿਨਾਸੁ॥
ਹਰਿ ਨਾਨਕ ਕਦੇ ਨ ਵਿਸਰਉ
ਏਹੁ ਜੀਉ ਪਿੰਡੁ ਤੇਰਾ ਸਾਸੁ॥ ੪॥ ੨੯॥ ੯੯॥
(ਅੰਗ 52)
ਪਦ ਅਰਥ : ਗੁਰੁ ਪਰਮੇਸੁਰੁ-ਗੁਰੂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ। ਲਾਇ ਪਿਆਰੁ-ਪਿਆਰ ਲਾ ਕੇ (ਨਾਲ)। ਪੂਜੀਐ-ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦਾਤਾ ਜੀਅ ਕਾ-ਆਤਮਿਕ ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਦਾਤਾ ਹੈ। ਸਭਸੈ-ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ। ਦੇਇ ਅਧਾਰੁ-ਆਸਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਤਿਗੁਰੁ ਬਚਨ ਕਮਾਵਣੇ-ਗੁਰੂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਮਾਈ ਕਰਨਾ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਢਾਲਣਾ। ਸਚਾ ਏਹੁ ਵੀਚਾਰੁ-ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਅਕਲ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਬਿਨੁ ਰਤਿਆ-ਰੱਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਰਚੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ। ਛਾਰੁ-ਸੁਆਹ ਹੈ, ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਸਾਜਨ-ਹੇ ਮੇਰੇ ਮਿੱਤਰ। ਸਮਾਲਿ-ਸੰਭਾਲ। ਪੂਰਨ ਹੋਵੇ-ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਘਾਲ-ਮਿਹਨਤ, ਕਮਾਈ। ਸਮਰਥੁ-ਸਭ ਤਾਤਕਾਂ ਵਾਲਾ। ਅਪਾਰੁ-ਜਿਸ ਦਾ ਪਾਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਬੇਅੰਤ। ਵਡਭਾਗੀ-ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ। ਅਗੋਚਰੁ-ਗਿਆਨ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ। ਨਿਰਮਲਾ-ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ। ਅਵਰੁ-ਹੋਰ ਕੋਈ। ਕਰਤਾ-ਕਰਤਾਰ ਦਾ ਰੂਪ। ਕਰਣਹਾਰੁ-ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ। ਸੋਇ-ਸੋਭਾ। ਕੀਤਾ ਲੋੜੇ-ਕਰਨਾ ਲੋੜਦਾ ਹੈ, ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੁ-ਉਹੀ।
ਪਾਰਜਾਤੁ-ਸਵਰਗ ਵਿਚਲਾ ਰੁੱਖ ਜੋ ਮਨੋਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ (ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜਦੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਰਿੜਕਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਰੁੱਖ ਪਾਰਜਾਤ ਨਿਕਲਿਆ ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਆਇਆ)। ਮਨਸਾ-ਮਨੋਕਾਮਨਾ। ਪੂਰਣਹਾਰੁ-ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਧਰੈ-ਤਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਰਥੁ-ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ। ਊਚਾ-ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ। ਅਗਮ-ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅਪਹੁੰਚ। ਅਪਾਰੁ-ਪਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਮਹਿਮਾ-ਵਡਿਆਈ। ਕਿਆ ਕਥੇ ਕਥਨਹਾਰੁ-ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਬਾਛੀਅਹਿ-ਚਿਤਵਦੇ ਹਾਂ। ਤਿਤੜੇ-ਉਤਨੇ ਹੀ। ਪੂਰਬਿ ਲਿਖੇ-ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ। ਪਾਵਣੇ-ਪਾਈਦੇ ਹਨ। ਸਾਚੁ ਨਾਮੁ-ਸਚ ਨਾਮ ਰੂਪੀ। ਦੇ ਰਾਸਿ-ਪੂੰਜੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਬਾਹੁੜਿ-ਮੁੜ। ਨਹੀ ਬਿਨਾਸੁ-ਵਿਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ (ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਗੇੜ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ)। ਜੀਉ-ਜਿੰਦ। ਪਿੰਡੁ-ਸਰੀਰ। ਸਾਸੁ-ਸੁਆਸ।
ਸ਼ਬਦ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਪਰਮੇਸਰ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਗੁਰਵਾਕ ਹੈ-
ਗੁਰੁ ਪਰਮੇਸਰੁ ਕਰਣੈਹਾਰੁ॥
ਸਗਲ ਸ੍ਰਿਸਟਿ ਕਉ ਦੇ ਆਧਾਰੁ॥
(ਰਾਗੁ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫, ਅੰਗ 741)
ਕਰਣੈਹਾਰੁ-ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਵਾਲਾ (ਪਰਮਾਤਮਾ)। ਸਗਲ-ਸਾਰੀ। ਆਧਾਰੁ-ਆਸਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਅਜਿਹੇ ਸਾਧਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਨਾਮ ਵਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬੰਧਨ ਕੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਧਕ ਫਿਰ ਸਦਾ ਆਤਮਿਕ ਅਡੋਲਤਾ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ-
ਗੁਰਿ ਬੰਧਨ ਤਿਨ ਕੇ ਸਗਲੇ ਕਾਟੇ
ਜਨ ਨਾਨਕ ਸਹਜਿ ਸਮਾਈ ਜੀਉ॥
(ਰਾਗੁ ਮਾਝ ਮਹਲਾ ੫, ਅੰਗ 101)
ਬੰਧਨ-ਮਾਇਆ ਬੰਧਨ। ਸਹਜਿ-ਆਤਮਿਕ ਅਡੋਲਤਾ ਵਿਚ। ਸਮਾਈ-ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਆਪ ਅੰਨ੍ਹੇ ਭਾਵ ਅਗਿਆਨੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਵੀ ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਹੁਦਰੇ ਮਨ ਮਰਜ਼ੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਦਾ ਝੂਠ 'ਤੇ ਝੂਠ ਬੋਲਦੇ ਹਨ-
ਗੁਰੂ ਜਿਨਾ ਕਾ ਅੰਧੁਲਾ
ਸਿਖ ਭੀ ਅੰਧੇ ਕਰਮ ਕਰੇਨਿ॥
ਓਇ ਭਾਣੈ ਚਲਨਿ ਆਪਣੈ
ਨਿਤ ਝੂਠੇ ਝੂਠੁ ਬੋਲੇਨਿ॥
(ਰਾਗੁ ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹਲਾ ੩, ਅੰਗ 951)
ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅੱਖਰੀਂ ਅਰਥ : ਮਨ ਅਤੇ ਤਨ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਰੂਪ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਨੂੰ ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਦਾਤ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਸੱਚਾ ਭਾਵ ਅੱਛਾ ਵਿਚਾਰ ਇਹੋ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਨ ਕਮਾਇਆ ਜਾਵੇ ਅਰਥਾਤ ਬਤੀਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਸਾਧ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਸੁਆਹ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ।
ਹੇ ਮੇਰੇ ਸਜਨ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖ। ਜੇਕਰ ਸਾਧ ਜਨਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਦੁਆਰਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਮਨ ਵਿਚ ਆ ਵਸੇ ਤਾਂ ਸਮਝੋ ਘਾਲ ਕਮਾਈ ਅਰਥਾਤ ਕੀਤੀ ਮਿਹਨਤ ਸਫ਼ਲ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਬੇਅੰਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੂਪ ਗੁਰੂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਜੇਡਾ ਵੱਡਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਕਰਤਾਰ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਸੱਚੀ ਸੋਭਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਗੁਰੂ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੁਝ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਹੀ ਤੀਰਥ ਅਸਥਾਨ ਅਤੇ ਪਾਰਜਾਤ ਰੁਖ਼ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਦੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਹੀ ਦਾਤਾ ਹੈ ਜੋ ਹਰੀ ਨਾਮ ਦੀ ਦਾਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਫਿਰ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ (ਵਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ) ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਰੰਕਾਰ ਗੁਰੂ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਅਪਹੁੰਚ ਹੈ ਅਤੇ ਅਪਰ ਅਪਾਰ ਹੈ ਭਾਵ ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਪਾਰ ਨਹੀਂ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਨੂੰ ਜੇਕਰ ਕਥਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ ਤਾਂ ਕਥ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਮਨ ਵਿਚ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਫਲਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਗੁਰੂ ਪਾਸੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਇਹ ਸਦਾ ਥਿਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਨਾਮ ਸਰਮਾਇਆ, ਪੂਰਬਲੇ ਲਿਖੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਰਨੀ ਆ ਜਾਈਏ ਤਾਂ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਣੀ ਦੇ ਆਤਮਿਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਅੰਤਲੀ ਤੁਕ ਵਿਚ ਪੰਚਮ ਗੁਰਦੇਵ ਪ੍ਰਭੂ ਅੱਗੇ ਅਰਜੋਈ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਵਿਸਾਰਾਂ, ਇਹ ਜਿੰਦ, ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਸੁਆਸ ਸਭ ਤੇਰੇ ਹੀ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਹਨ।


-217-ਆਰ, ਮਾਡਲ ਟਾਊਨ, ਜਲੰਧਰ।

ਪ੍ਰੇਰਨਾ-ਸਰੋਤ

ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਕਰਮ ਕਰੋ ਅਤੇ ਕਰਮ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਨੁਭਵ ਕਰੋ

ਸਾਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ 'ਕਰਮਯੋਗ' ਵਿਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਦਰਸ਼ ਵਿਅਕਤੀ ਤਾਂ ਉਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਜਾਂ ਸਨਾਟੇ ਵਿਚ ਵੀ ਕਰਮ ਦਾ ਅਤੇ ਕਰਮਸ਼ੀਲਤਾ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਕਰਮਯੋਗੀ ਹੀ ਸੰਜਮ ਦਾ ਭੇਦ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਕਰਮਯੋਗੀ ਕਰਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਇਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਆਰਾਮ' ਬਾਰੇ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ? ਇਸ ਜੀਵਨ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿਚ ਇਕ ਪਾਸੇ ਕਰਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸੇ ਲੋਕ ਚੱਕਰ ਕੱਟ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਹੈ 'ਸ਼ਾਂਤੀ'। ਹਰ ਪਾਸੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਾਂਤ, ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਕੋਈ ਰੌਲਾ ਨਹੀਂ, ਕੇਵਲ ਕੁਦਰਤ ਆਪਣੇ ਜੀਵਾਂ, ਫੁੱਲ-ਪੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੈ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸੰਪੂਰਨ ਆਦਰਸ਼ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੇ ਇਕ ਇਕਾਂਤਵਾਸ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰਿਕ ਸ਼ੋਰ-ਸ਼ਰਾਬੇ ਵਿਚ ਲੈ ਆਂਦਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੀ ਉਸ ਮੱਛੀ ਵਰਗੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਜੋ ਡੂੰਘੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡੂੰਘਾਈ 'ਤੇ ਵਿਚਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਸਤਹ 'ਤੇ ਲਿਆਉਣ ਨਾਲ ਘੱਟ ਦਬਾਓ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਫਟ ਕੇ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉੱਚ ਦਬਾਅ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੋਰ ਭਰਪੂਰ ਨਿਵਾਸ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਜੇ ਸ਼ਾਂਤ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਚਲਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਚਕਰਾ ਜਾਵੇ। ਪਰ ਜਿਸ ਕਰਮਯੋਗੀ ਨੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਲਈਆਂ ਹੋਣ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਚਲਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ 'ਕਰਮ' ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹੀ 'ਕਰਮਯੋਗ' ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਹੈ।


-ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਸਟੱਡੀ ਸਰਕਲ, ਜਲੰਧਰ। ਮੋਬਾ: 86991-47667

ਸਾਲਾਨਾ ਸਮਾਗਮ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼

ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਬਾਬਾ ਭਾਈ ਰੂਪ ਚੰਦ

ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਭਾਈ ਰੂਪ ਚੰਦ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਮਤ 1671 ਨੂੰ ਭਾਈ ਸੱਧੂ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਬੀਬੀ ਸੂਰਤੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ। ਜਨਮ ਉਪਰੰਤ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂਅ ਰੂਪ ਚੰਦ ਰੱਖਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਬਾਲਕ ਜਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਭਾਈ' ਪਦ ਬਖਸ਼ਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ 'ਭਾਈ ਰੂਪਾ' ਆਬਾਦ ਕਰਵਾਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਜਲਦ ਹੀ ਵੱਡੇ ਨਗਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਰੂਪ ਚੰਦ ਨੂੰ ਮਾਲਵੇ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਥਾਪਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮੁੱਚੇ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ ਅਤੇ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਕੇ ਗੁਰਮਤਿ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਭਾਈ ਰੂਪ ਚੰਦ ਨੂੰ ਲੰਗਰ ਵਰਤਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਇਕ ਕੜਛਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਕੇ ਲੰਗਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦਾ ਦਾਨ ਵੀ ਬਖਸ਼ਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖਾਨਦਾਨ ਭਗਤੀ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਜਨਮਦਾਤਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਰੂਪ ਚੰਦ ਸੰਮਤ 1766 ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਜਾ ਬਿਰਾਜੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਹਰ ਸਾਲ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਲਾਨਾ ਸਮਾਗਮ 28 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ 1 ਮਈ ਤੱਕ ਕਸਬਾ ਭਾਈ ਰੂਪਾ (ਬਠਿੰਡਾ) ਵਿਖੇ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ 28 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਹੋਵੇਗਾ। ਸਮਾਗਮ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਚਾਰਕ, ਢਾਡੀ ਅਤੇ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਜਥੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਗੇ।


-ਪਿੰਡ ਤੇ ਡਾਕ: ਕੋਠਾ ਗੁਰੂ, ਤਹਿ: ਫੂਲ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ।
ਮੋਬਾ: 98765-90387

ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਪਗੜੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਹੀਰੋ, ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ

ਬੀਤੇ ਦਿਨੀਂ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਅਲਬਰਟਾ ਸਟੇਟ ਵਿਚ ਦਸਤਾਰਧਾਰੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਣ ਸਮੇਂ ਹੈਲਮਟ ਤੋਂ ਛੋਟ ਦੇਣ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਲਬਰਟਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਛੋਟ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਅਤੇ ਮੈਨੀਟੋਬਾ ਸੂਬੇ ਵਿਚ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਪਗੜੀ ਖਾਤਰ ਬਹੁਤ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਦੂਸਰੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਵਿਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਹੈਲਮਟ ਪਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਲਿਖ ਕੇ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਅਸੀਂ ਸਿਰ ਵਿਚ ਗੋਲੀ ਲੱਗ ਕੇ ਮਰੇ ਤਾਂ ਬੇਸ਼ੱਕ ਸਾਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਪੈਨਸ਼ਨ ਨਾ ਲਾਈ ਜਾਵੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਵੀ ਪਗੜੀ 'ਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ।
ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਜਿੱਤ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਨੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸੂਬੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ (ਬੀ.ਸੀ.) ਵਿਚ 22 ਸਾਲ ਲੜਾਈ ਲੜ ਕੇ ਪਗੜੀਧਾਰੀ ਸਿੱਖਾਂ ਵਾਸਤੇ ਬਿਨਾਂ ਹੈਲਮਟ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ। ਢਿੱਲੋਂ ਦਾ ਜਨਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਮਾਹਿਲਪੁਰ ਨੇੜੇ ਪੈਂਦੇ ਪਿੰਡ ਮਜਾਰਾ ਡੀਂਗਰੀਆਂ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂਅ ਚੰਨਣ ਕੌਰ ਤੇ ਬਾਪ ਦਾ ਨਾਂਅ ਨਿਰੰਜਣ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਦਾਦੇ ਗੁਲਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਗੜੀ ਪਹਿਨ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਲੋਂ ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਢਿੱਲੋਂ ਨਵੰਬਰ, 1970 ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ ਪ੍ਰਵਾਸ ਕਰ ਗਿਆ ਤੇ 1971 ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਲਿਆ। ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਜੇ ਕੋਈ ਵਰਕਰ ਹੈਲਮਟ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸਰੀਰਕ ਨੁਕਸਾਨ ਖਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਜੁਰਮਾਨੇ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਮਿਹਨਤੀ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਲਿਖ ਕੇ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਹੈਲਮਟ ਪਹਿਨ ਲਵੇ ਜਾਂ ਵਰਕਰ ਕੰਪਨਸੇਸ਼ਨ ਬੋਰਡ ਤੋਂ ਹੈਲਮਟ ਦੀ ਛੋਟ ਲੈ ਲਵੇ ਤਾਂ ਨੌਕਰੀ ਦੁਬਾਰਾ ਬਹਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
ਢਿੱੱਲੋਂ ਨੇ ਹੈਲਮਟ ਪਹਿਨਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਾਨੂੰਨੀ ਲੜਾਈ ਲੜਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਪੇਸ਼ ਨਾ ਆਵੇ। ਉਸ ਨੇ ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੇ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕਰਵਾਏ ਤੇ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨਾਇਆ। ਸਾਰੀਆਂ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਬੀ.ਸੀ. ਦੇ ਲੇਬਰ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਕਿ ਸਿੱਖ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਹੈਲਮਟ ਕਾਨੂੰਨ ਬਦਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਸਬੰਧੀ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਨੇ ਬੜੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਖ਼ਬਰਾਂ ਛਾਪੀਆਂ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਅਕਾਲੀ ਸਿੰਘ ਟੈਂਪਲ ਵਿਚ ਹੋਈ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਸਮਾਜ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਢਿੱਲੋਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸਮਾਚਾਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦਾ ਬੋਰਡ ਇਸ ਕੇਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਵੇ ਤੇ ਸਾਰਾ ਸਮਾਜ ਵਿਤ ਮੁਤਾਬਿਕ ਆਰਥਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਇਖਲਾਕੀ ਮਦਦ ਦੇਵੇ। ਬੋਰਡ ਵਲੋਂ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1976 ਨੂੰ ਲੇਬਰ ਮੰਤਰੀ ਐਲਨ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖੀ ਗਈ ਕਿ ਪਗੜੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਅੰਗ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਸਿਰ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੂਨ, 1977 ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖੀ ਗਈ। 20 ਜੁਲਾਈ, 1977 ਨੂੰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਤੋਂ ਕੋਰਾ ਜਵਾਬ ਆਇਆ ਕਿ ਪਗੜੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਹੈਲਮਟ ਦਾ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦੀ।
ਪਰ ਢਿੱਲੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਸਫਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਨਿਰਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਹੈਲਮਟ ਤੋਂ ਛੋਟ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੇ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਣ ਵੇਲੇ ਪਗੜੀ ਪਹਿਨਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਲਈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਰਾਹ ਕੁਝ ਅਸਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਅਗਸਤ, 1977 ਵਿਚ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿਭਾਗ ਕੋਲ ਗਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਗੜੀ ਪਹਿਨ ਕੇ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਰੋਡ ਟੈਸਟ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਹੈਲਮਟ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਟੈਸਟ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਢਿੱਲੋਂ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਬੀ. ਸੀ. ਦੇ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਤੇ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਕੋਲ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਪਰ ਢਿੱਲੋਂ ਥੱਕ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇਨਸਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 23 ਅਕਤੂਬਰ, 1980 ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਫੋਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਫਲਾਣੀ ਸੜਕ 'ਤੇ ਬਗੈਰ ਹੈਲਮਟ ਬਾਈਕ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਪ ਉਹ ਪਗੜੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਬਾਈਕ ਲੈ ਕੇ ਰੋਡ ਨੰ: 3 ਰਿਚਮੰਡ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤੇ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਬਾਈਕ ਚਲਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਸ ਦਾ ਬਿਨਾਂ ਹੈਲਮਟ ਚਲਾਨ ਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਢਿੱਲੋਂ ਨੇ ਚਲਾਨ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਅਪੀਲ ਪਾ ਦਿੱਤੀ। ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੌਰਾਨ ਜੱਜ ਨੂੰ ਪਗੜੀ ਦੀ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਮਹੱਤਤਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ 1976 ਵਿਚ ਬਗੈਰ ਹੈਲਮਟ ਮਿਲੀ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਆਰਡਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਦਲੀਲਾਂ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੱਜ ਨੇ ਚਲਾਨ ਤਾਂ ਮੁਆਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਢਿੱਲੋਂ 'ਤੇ ਬਗੈਰ ਹੈਲਮਟ ਬਾਈਕ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਪਗੜੀ ਮਸਲੇ ਵਿਚ ਭਾਵੇਂ ਛੋਟੀ ਪਰ ਪਹਿਲੀ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਜੱਜ ਨੇ ਢਿੱਲੋਂ ਨੂੰ ਫੈਸਲੇ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿਚ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿਚ ਸੁਣਵਾਈ ਦੀ ਤਾਰੀਖ 21 ਸਤੰਬਰ, 1984 ਨੀਯਤ ਹੋਈ। ਵਕੀਲ ਦੀ ਗ਼ਲਤ ਸਲਾਹ ਕਾਰਨ ਅਪੀਲ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਈ ਗਈ।
8 ਅਕਤੂਬਰ, 1986 ਨੂੰ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਇਕ ਹੋਰ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਪ੍ਰੇਮੀ ਲੈਰੀ ਸਟੋਨ ਦੀ ਅਪੀਲ 'ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਗੈਰ ਹੈਲਮਟ ਬਾਈਕ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਕੁਝ ਦੇਰ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨ ਵੀ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਢਿੱਲੋਂ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਰੋਡ ਟੈਸਟ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਹੈਲਮਟ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਟੈਸਟ ਦੇਣ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਕੁਝ ਚਿਰ ਬਾਅਦ ਅਪੀਲ ਕਰਨ 'ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਕੇਸ ਜਿੱਤ ਗਈ ਤੇ ਹੈਲਮਟ ਦੁਬਾਰਾ ਲਾਗੂ ਹੋ ਗਿਆ। 1994 ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਤੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਮਾਈਕ ਹਾਰਕੋਟ ਨੂੰ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਪਰ ਗੱਲ ਨਾ ਬਣੀ। ਇਸ ਆਖਰੀ ਹੱਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਢਿੱਲੋਂ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਾਰਾ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾਲ ਲਗਾ ਕੇ 17 ਫਰਵਰੀ, 1995 ਨੂੰ ਬੀ.ਸੀ. ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਪਾ ਦਿੱਤੀ।
ਕੇਸ ਦਾਖਲ ਹੋਣ 'ਤੇ ਸਿੱਖ ਸਮਾਜ ਵਲੋਂ ਢਿੱਲੋਂ ਨੂੰ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਇਕ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਕੀਲਾਂ ਅਲੈਕਸ ਡੈਨਟਜ਼ਰ ਤੇ ਡੀ.ਏ. ਬੌਏਡ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਜਿਸ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪਗੜੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸੀ, ਉਥੋਂ ਹੀ ਰਿਕਾਰਡ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਬਨਾਮ ਮਨਿਸਟਰੀ ਆਫ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਹਾਈਵੇਜ਼ ਕੇਸ ਐਨਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਹਰ ਪੇਸ਼ੀ 'ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਸੁਣਨ ਲਈ ਆਉਂਦੇ।
ਅਖੀਰ 11 ਮਈ, 1999 ਨੂੰ ਫੈਸਲਾ ਢਿੱਲੋਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਮੰਨ ਲਿਆ ਕਿ ਢਿੱਲੋਂ ਨਾਲ ਧਰਮ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਵਿਤਕਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਬਦਲਾਅ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਢਿੱਲੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਹੀਰੋ ਬਣ ਗਿਆ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵਲੋਂ ਉਸ ਦਾ ਸੋਨ ਤਗਮੇ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।


-ਪੰਡੋਰੀ ਸਿੱਧਵਾਂ। ਮੋਬਾ: 95011-00062

ਧਾਰਮਿਕ ਸਾਹਿਤ

ਜੰਗਨਾਮਾ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਜੀ
ਲੇਖਕ : ਸ: ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮਠਾੜੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਲੈਸਟਰ, ਇੰਗਲੈਂਡ।
ਕੀਮਤ : 150 ਰੁਪਏ, ਪੰਨੇ : 296


ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਵਾਕਈ ਇਕ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਾਂਗ ਜਾਪਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਸ: ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮਠਾੜੂ ਨੇ ਕਾਵਿ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਗਾਥਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਜੋ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦਾ ਲੰਮੇਰਾ ਅਤੇ ਲਾਮਿਸਾਲ ਸਿਲਸਿਲਾ ਸੰਭਾਲੀ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰ ਪਿਛਲੀ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਜੋ ਸਮਾਂ ਵੇਖਣਾ ਪਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮਠਾੜੂ ਨੇ ਕਾਵਿ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਇਕ ਬਿਹਤਰੀਨ ਬਣਤਰ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਕਾਵਿ ਟੋਟਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਕਾਵਿ ਟੋਟਾ 8 ਸਤਰਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਕਾਵਿ ਟੋਟੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਕਾਵਿ ਟੋਟੇ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਇਕ-ਨਾਇਕਾਵਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਿਵੇਕਲੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਉੱਤੇ ਹੋਏ ਜ਼ੁਲਮ, ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਹੋਏ ਫੌਜੀ ਹਮਲੇ, 1984 ਦੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਕਤਲੇਆਮ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕਾਲੇ ਦੌਰ ਦੌਰਾਨ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਹੋਏ ਕਤਲੇਆਮ ਸਮੇਤ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਦਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਦਸ਼ਾ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਲੇਖਕ ਨੇ ਅਹਿਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ੇ ਸਬੰਧੀ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਬੰਧੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਧਰਤੀ ਉੱਪਰਲੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਸਮੇਤ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਕਲਮ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ ਪਰ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮਠਾੜੂ ਦੀ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਉਪਰਾਲਾ ਨਿਵੇਕਲਾ ਇਸ ਲਈ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਰਾਹੀਂ ਤਰਤੀਬਵਾਰ ਇਤਿਹਾਸ ਬਿਆਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਬਲਕਿ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਵਾਪਰੀ ਹਰ ਘਟਨਾ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਪ੍ਰਤੀ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਬੇਸ਼ਕੀਮਤੀ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ।


-ਤੀਰਥ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ,
ਪਿੰਡ ਢਿੱਲਵਾਂ, ਡਾਕ: ਦਕੋਹਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ-144023






Website & Contents Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 2002-2018.
Ajit Newspapers & Broadcasts are Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust.
The Ajit logo is Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 1984.
All rights reserved. Copyright materials belonging to the Trust may not in whole or in part be produced, reproduced, published, rebroadcast, modified, translated, converted, performed, adapted,communicated by electromagnetic or optical means or exhibited without the prior written consent of the Trust. Powered by REFLEX