ਤਾਜਾ ਖ਼ਬਰਾਂ


ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਲਿਖੀ ਚਿੱਠੀ
. . .  7 minutes ago
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 18 ਜੁਲਾਈ- ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿੱਖ ਸਿਆਸੀ ਕੈਦੀ ਹਰਨੇਕ ਸਿੰਘ ਭਾਪ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ 'ਚ ਤਬਾਦਲੇ 'ਚ ਤੇਜ਼ੀ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਸੁੰਦਰਾ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਹਰਨੇਕ ਸਿੰਘ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ...
ਅੱਤਵਾਦੀ ਗੁਰਦੀਪ ਖਹਿਰਾ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਲਈ ਕੈਪਟਨ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਲਿਖੀ ਚਿੱਠੀ
. . .  26 minutes ago
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 18 ਜੁਲਾਈ- ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ ਦੀ ਚੰਗੇ ਵਤੀਰੇ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਹਾਈ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਐਚ. ਡੀ. ਕੁਮਾਰਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ...
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸੁੰਦਰੀਕਰਨ ਅਤੇ ਸਰਵਪੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਲਈ 150 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਲਾਗਤ ਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦਾ ਜਲਦ ਹੋਵੇਗਾ ਟੈਂਡਰ- ਸਿੱਧੂ
. . .  47 minutes ago
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 18 ਜੁਲਾਈ- ਗੁਰੂ ਕੀ ਨਗਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਸਮੂਹ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਪੱਖੋਂ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਸੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ 'ਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ 150 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ...
ਬਾਬਾ ਬਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਸਟਰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ
. . .  58 minutes ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 18 ਜੁਲਾਈ- ਮੁਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿਊਂਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਾਬਾ ਬਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਸਟਰ ਨੂੰ ਮੋਹਾਲੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਲੜਕੀ ਨਾਲ ਜਬਰ-ਜਨਾਹ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅਸ਼ਲੀਲ ਵੀਡੀਓ ਵਾਇਰਲ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ 'ਚ ਅੱਜ ਦਿੱਲੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਤੋਂ...
15 ਸਾਲਾ ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਲੜਕੀ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਜਬਰ-ਜਨਾਹ
. . .  about 1 hour ago
ਪਟਿਆਲਾ, 18 ਜੁਲਾਈ- 15 ਸਾਲਾ ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਲੜਕੀ ਨਾਲ 3 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸਮੂਹਿਕ ਜਬਰ-ਜਨਾਹ ਕਰਨ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪੀੜਤ ਲੜਕੀ ਗੁਜ਼ਰਹੇੜੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਰਾਜਿੰਦਰਾ...
ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਗੰਨਾ ਕੀਮਤ 'ਚ ਕੀਤਾ ਵਾਧਾ
. . .  about 1 hour ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 18 ਜੁਲਾਈ - ਸੂਤਰਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਰਹੇ ਅਗਲੇ ਮਾਰਕਿਟਿੰਗ ਸਾਲ 'ਚ ਸ਼ੂਗਰ ਮਿਲਾਂ ਵਲੋਂ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਕੀਮਤ 20 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਵਧਾ ਕੇ 275 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਗੰਨਾ ਕਾਸ਼ਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਘਟੋ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਵਧਾਉਣ...
ਅਸਾਮ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹਿਮਾ ਦਾਸ ਨੂੰ ਸੂਬੇ ਦੀ ਸਪੋਰਟਸ ਅੰਬੈਸਡਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੀਤਾ ਐਲਾਨ
. . .  about 1 hour ago
ਦਿਸਪੁਰ, 18 ਜੁਲਾਈ- ਅਸਾਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਬਰਾਨੰਦ ਸੋਨੋਵਾਲ ਨੇ ਹਿਮਾ ਦਾਸ ਨੂੰ ਸੂਬੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਪੋਰਟਸ ਅੰਬੈਸਡਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਿਮਾ ਨੇ ਫਿਨਲੈਂਡ 'ਚ ਆਯੋਜਿਤ ਵਰਲਡ ਅੰਡਰ-20 ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 'ਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ 400 ਮੀਟਰ ਦੌੜ 'ਚ...
ਬੇਭਰੋਸਗੀ ਮਤੇ 'ਤੇ 20 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਬਹੁਮਤ ਸਾਬਤ ਕਰਾਂਗੇ- ਅਠਵਲੇ
. . .  about 1 hour ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 18 ਜੁਲਾਈ- ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਦੇ 'ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਸਾਡੇ ਲੋਕ ਬਹੁਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ' ਵਾਲੇ ਬਿਆਨ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਰਾਮਦਾਸ ਅਠਵਲੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੱਦੋ ਵੱਧ ਆਤਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਿਸੇ...
ਕਾਂਗੜਾ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾ : ਹਵਾਈ ਫੌਜ ਨੇ ਜਾਂਚ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਹੁਕਮ
. . .  about 2 hours ago
ਪਠਾਨਕੋਟ, 18 ਜੁਲਾਈ- ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਾਂਗੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ 'ਚ ਅੱਜ ਦੁਪਹਿਰੇ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਮਿਗ-21 ਦੇ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਫੌਜ ਨੇ ਜਾਂਚ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਜਹਾਜ਼ ਨੇ ਦੁਪਹਿਰ 12.20 ਵਜੇ ਪਠਾਨਕੋਟ ਏਅਰ ਫੋਰਸ...
ਬੇਭਰੋਸਗੀ ਮਤੇ 'ਤੇ ਬੋਲੀ ਸੋਨੀਆ- ਕੌਣ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਬਹੁਮਤ ਨਹੀਂ
. . .  about 2 hours ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 18 ਜੁਲਾਈ- ਸੰਸਦ ਦੇ ਮਾਨਸੂਨ ਇਜਲਾਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰਾਂ ਵਲੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ 'ਚ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਬੇਭਰੋਸਗੀ ਦਾ ਮਤਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਪੀਕਰ ਸੁਮਿੱਤਰਾ ਮਹਾਜਨ ਵਲੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਮਤੇ 'ਤੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਲੋਕ...
ਹੋਰ ਖ਼ਬਰਾਂ..
  •     Confirm Target Language  

ਅਜੀਤ ਮੈਗਜ਼ੀਨ

ਚੌਰਾਹੇ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ ਰਾਸ਼ਟਰ

ਸਮੇਂ ਦਾ ਪਹੀਆ ਨਿਰੰਤਰ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ | ਇਸ ਅਮਲ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ ਕਈ ਵਾਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਕੌਮਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਮੌਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਅਹਿਮ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ | ਜੇਕਰ ਸਹੀ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲਏ ਜਾਣ ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਕੌਮਾਂ ਤਰੱਕੀ ਦੀਆਂ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ | ਪਰ ਜੇਕਰ ਗ਼ਲਤ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈ ਲਏ ਜਾਣ ਤਾਂ ਸਬੰਧਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਕੌਮਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਕੀਮਤ ਚੁਕਾਉਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ |
ਅਸੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਵੀ 2019 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਮੌਕਾ ਹਨ | ਜੇਕਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਹੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ ਤਾਂ ਦੇਸ਼ 'ਚ ਅਮਨ ਅਤੇ ਸਦਭਾਵਨਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹੇਗੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਅੱਗੇ ਵਧੇਗਾ | ਪਰ ਜੇਕਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸਹੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਾ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਿਆ ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ | ਸਾਡੀ ਇਹ ਸੋਚ ਕੌਮੀ ਲੋਕਤੰਤਰਿਕ ਗੱਠਜੋੜ (ਜਿਸ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਇਕ ਭਾਰੂ ਧਿਰ ਹੈ) ਦੀ ਸ੍ਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਪਿਛਲੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਬਣੀ ਹੈ | 2014 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਇਕ ਵੱਡੇ ਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਸਨ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿਚ 400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੋਣ ਰੈਲੀਆਂ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਗਾਂ ਨਾਲ ਲੰਮੇ-ਚੌੜੇ ਵਾਅਦੇ ਕੀਤੇ ਸਨ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਭਿ੍ਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ, ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸਾਰਾ ਕਾਲਾ ਧਨ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਕੇ ਹਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਖਾਤੇ ਵਿਚ 15-15 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਉਣ, ਹਰ ਸਾਲ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ 2 ਕਰੋੜ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਿਕ ਫ਼ਸਲੀ ਲਾਗਤਾਂ 'ਤੇ 50 ਫ਼ੀਸਦੀ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਦੇਣ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਪੂੰਜੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਧਾ ਕੇ ਸਨਅਤੀਕਰਨ ਦੇ ਅਮਲ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਹਿੰਗਾਈ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਹੇਠ ਰੱਖਣ ਸਮੇਤ ਅਨੇਕਾਂ ਵਾਅਦੇ ਕੀਤੇ ਸਨ | ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਹਮਲਾਵਰ ਨੀਤੀਆਂ ਨਾਲ ਢੁਕਵੇਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਪਟਣ ਸਮੇਤ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਬਿਹਤਰ ਸਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਵੀ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ |
ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ 10 ਸਾਲਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਅੱਕ ਤੇ ਥੱਕ ਚੁੱਕੇ ਸਨ | ਭਾਵੇਂ ਲੋਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਡਾ: ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਿਲਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਕਈ ਵੱਡੇ ਸਕੈਂਡਲਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੋਲਾ ਘੁਟਾਲਾ, ਟੈਲੀਕਾਮ ਘੁਟਾਲਾ ਅਤੇ ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਖੇਡਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹੋਇਆ ਘੁਟਾਲਾ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ, ਵਿਰੁੱਧ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਕਾਫੀ ਰੋਹ ਤੇ ਰੋਸ ਪਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ ਇਕ-ਇਕ ਗੱਲ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2014 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਵੱਡੇ ਬਹੁਮਤ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਬਣਵਾਈ | ਹੁਣ ਇਸ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਵਿਚ ਆਇਆਂ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ | ਇਸ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਵੱਲ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ ਜਦੋਂ ਝਾਤ ਮਾਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਕੁਝ ਠੋਸ ਹੋਇਆ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ | ਸ੍ਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ ਇਹ ਸਰਕਾਰ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਕਾਲਾ ਧਨ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਕਾਮ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸ੍ਰੀ ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਕਾਲਾ ਧਨ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖਾਤਿਆਂ ਵਿਚ 15-15 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਭਾਜਪਾ ਦਾ ਇਕ ਚੋਣ ਜੁਮਲਾ ਹੀ ਸੀ | ਜਿਥੋਂ ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚੋਂ ਭਿ੍ਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸਬੰਧ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਵੀ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕੋਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ | ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਜਾਂ ਇਸ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਖ਼ੁਦ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਘੁਟਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਨਾ ਫਸੇ ਹੋਣ ਪਰ ਇਸ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚੋਂ ਭਿ੍ਸ਼ਟਾਚਾਰ ਘਟਿਆ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਇਆ | ਸਗੋਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਬੈਂਕਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗਤਾ ਬੇਹੱਦ ਘਟੀ ਹੈ | ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਲਈ ਵਿੱਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪੰਜ ਬੈਂਕਾਂ ਨੂੰ ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਵਿਚ ਇੰਡੀਆ ਵਿਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ | ਇਸ ਨਾਲ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕੋਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫਾਇਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਪਰ ਵੱਡੇ ਸਨਅਤਕਾਰ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਮਾਰ ਕੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਭੱਜਣ ਵਿਚ ਜ਼ਰੂਰ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਏ | ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ੍ਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਹਿੱਕ ਠੋਕ ਕੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ 'ਨਾ ਖਾਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਖਾਣ ਦੇਵਾਂਗਾ |' ਲੋਕ ਅੱਜ ਸ੍ਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੇ ਇਸ ਬਿਆਨ 'ਤੇ ਵਿਅੰਗ ਕੱਸਦਿਆਂ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਿ੍ਸ਼ਟਾਚਾਰੀ, ਸਨਅਤਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਖਾ ਵੀ ਗਏ ਅਤੇ ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਲੈ ਕੇ ਭੱਜ ਵੀ ਗਏ, ਪਰ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਵੀ ਵਿਗਾੜ ਨਾ ਸਕੀ | ਇਸ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਨੂੰ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਿਆਂ ਦਾ ਘਾਟਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਆਪਣੇ ਘਾਟੇ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਲਈ ਹੁਣ ਆਪਣੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਬਦਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਾਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਚੁੱਪ-ਚੁਪੀਤੇ ਪੈਸੇ ਕੱਟੀ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ | ਵੱਡੇ ਬੈਂਕ ਘੁਟਾਲਿਆਂ ਦਾ ਬੋਝ ਆਮ ਖਾਤੇਧਾਰਕਾਂ 'ਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ |
ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਬੜੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਵੋਟਾਂ ਪਾਈਆਂ ਸਨ ਪਰ ਹਰ ਸਾਲ 2 ਕਰੋੜ ਨੌਕਰੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿਚ ਬੇਹੱਦ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਬੇਚੈਨੀ ਪਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ | ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਕੋਈ ਵੀ ਭਵਿੱਖ ਨਾ ਦੇਖ ਕੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਨੌਜਵਾਨ ਹੁਣ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਭਵਿੱਖ ਤਲਾਸ਼ਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ | ਡਾ: ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਸਰਕਾਰ ਸਮੇਂ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਆਦਿ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਦਾ ਅਮਲ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆ ਸੀ | ਉਹ ਅਮਲ ਇਸ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ | ਇਸ ਸਮੇਂ ਹਾਲਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਮ ਗ਼ਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿਚੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ | ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਮੰਦੀ ਹੈ | ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ, ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਫੀਸਾਂ ਏਨੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਨ ਕਿ ਆਮ ਲੋਕ ਉਥੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿਵਾ ਸਕਦੇ | ਸਿਹਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਲੈਣ ਲਈ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ 70 ਫ਼ੀਸਦੀ ਖਰਚਾ ਆਪਣੀ ਜੇਬ ਵਿਚੋਂ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ | ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੀ ਬੇਹੱਦ ਮੰਦੀ ਹੈ | ਸਰਕਾਰੀ ਲੋਕ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਕੇ ਨਿੱਜੀ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸਿਹਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਲਗਪਗ 6 ਕਰੋੜ ਲੋਕ ਹਰ ਸਾਲ ਗ਼ਰੀਬੀ ਦੀ ਰੇਖਾ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ |
ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅਨਾਜ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਰੋਜ਼ 45 ਦੇ ਲਗਪਗ ਕਿਸਾਨ ਤੇ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ | 1947 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਾਨ ਤੇ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਕਰ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ ਕਿਸਾਨ ਖੇਤੀ ਦੇ ਧੰਦੇ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਆਖ ਗਏ ਹਨ | ਪੰਜਾਬ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿ ਕਦੇ ਬੇਹੱਦ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਰਾਜ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਵਿਚ ਵੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ 3-4 ਕਿਸਾਨ ਤੇ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ | ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੇ ਲਾਭਕਾਰੀ ਭਾਅ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਲੋਂ ਢੁਕਵਾਂ ਪੂੰਜੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਨਾ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੇਤੀ ਲਾਗਤਾਂ ਵਿਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਇਹ ਤਰਸਯੋਗ ਹਾਲਤ ਬਣੀ ਹੈ | ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ | ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਤਿੱਖੇ ਹੋ ਰਹੇ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦਿਆਂ ਕੁਝ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ੇ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ-ਬਹੁਤੀ ਰਾਹਤ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਸੰਕਟ ਏਨਾ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਕਿ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ | ਪਰ ਸ੍ਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੇ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਵੀ ਅੱਖਾਂ ਨਹੀਂ ਖੋਲ੍ਹ ਸਕੀਆਂ | ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਇਹੀ ਪਹੁੰਚ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਦੇਣ ਲਈ ਉਹ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ | ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਜੇ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਹੈ ਤਾਂ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਹੀ ਕਰਨ | ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਹਰ ਸਾਲ ਸਨਅਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਜਟ ਵਿਚ ਹੀ 5 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਦੀਆਂ ਰਿਆਇਤਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ | ਸਨਅਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਡੁੱਬੇ ਕਰਜ਼ੇ ਵੀ ਮੁਆਫ਼ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ |
ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਅਤੇ ਸਨਅਤੀਕਰਨ ਦੇ ਅਮਲ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਕਿੱਲਡ ਇੰਡੀਆ, ਮੇਕ ਇਨ ਇੰਡੀਆ, ਸਟੈਂਡਅਪ ਇੰਡੀਆ, ਸਟਾਰਟਅਪ ਇੰਡੀਆ ਵਰਗੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਸਕੀਮਾਂ ਦੇ ਐਲਾਨ ਬੜੇ ਜ਼ੋਰ-ਸ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਸਨ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਕੀਮਾਂ ਨੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਵਾਧਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਸਗੋਂ ਨਿਰਪੱਖ ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਤਾਂ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਵਧਣ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਸਗੋਂ ਘਟੇ ਹੀ ਹਨ | ਨੋਟਬੰਦੀ ਅਤੇ ਜੀ.ਐਸ.ਟੀ. ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ, ਸਨਅਤਕਾਰਾਂ, ਵਪਾਰੀਆਂ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਛੋਟੇ ਉੱਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ | ਇਸ ਸਮੇਂ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੀ ਹਾਲਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੈਟਰੋਲ ਤੇ ਡੀਜ਼ਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਸਮਾਨ ਛੂਹ ਰਹੀਆਂ ਹਨ |
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਲੋਂ ਛੇੜੀ ਗਈ ਅਸਿੱਧੀ ਜੰਗ ਦਾ ਢੁਕਵੇਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹ ਸਰਕਾਰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਕਾਮ ਰਹੀ ਹੈ | ਚੀਨ ਨੇ ਵੀ ਅਜੇ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਤੋਂ ਘੇਰਨ ਦੀ ਨੀਤੀ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ | ਉਸ ਪ੍ਰਤੀ ਕਦੇ ਗਰਮ ਅਤੇ ਕਦੇ ਠੰਢਾ ਰੁਖ਼ ਅਪਣਾ ਰਹੀ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕੁਝ ਖ਼ਾਸ ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ | ਹੋਰ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਚੋਖਾ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ | ਹਾਂ, ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ੍ਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦੌਰਿਆਂ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਜੱਫੀਆਂ ਪਾਉਣ ਵਿਚ ਲੰਘਾਇਆ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਕਿਸ-ਕਿਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਵੱਡੇ ਲਾਭ ਹੋਏ ਹਨ ਜਾਂ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪੂੰਜੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦੀ ਉਡੀਕ ਹੈ |
ਜੇਕਰ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹਾਲ ਦੀ ਘੜੀ ਛੱਡ ਵੀ ਦੇਈਏ ਤਾਂ ਇਸ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਪਿਛਲੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਜੋ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਰੁਝਾਨ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ, ਉਹ ਵਧੇਰੇ ਧਿਆਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਹੁਣ ਇਹ ਗੱਲ ਚਿੱਟੇ ਦਿਨ ਵਾਂਗ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਦੇ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੰਗਠਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੋਇਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਭਾਰਤ ਦੇ ਧਰਮ-ਨਿਰਪੱਖ ਅਤੇ ਜਮਹੂਰੀ ਖਾਸੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ | ਉਹ ਇਸ ਮਹਾਨ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਹੀ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀਆਂ ਨੂੰ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਦੇ ਕੇ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਧੱਕਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਇਹ ਸ੍ਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਰਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਲੋਕ ਸਭਾ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿਚ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ | ਰਾਜਪਾਲ, ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਰਾਜਦੂਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਦਾਰਿਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਬੰਧਿਤ ਹਨ | ਇਸ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀਆਂ ਅਤੇ ਦਲਿਤਾਂ ਉੱਪਰ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਹਾਨਿਆਂ ਨਾਲ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਮੀਡੀਏ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਮੋਦੀ ਦੀ ਤਰਜ਼ 'ਤੇ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਔਖਾ-ਸੌਖਾ ਹੋ ਕੇ ਲੋਕ ਹਿਤਾਂ ਨੂੰ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮੀਡੀਆ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਹੈ |
ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਇਹ ਮੰਗ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਧਰਮ-ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਅਤੇ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਨੂੰ ਅਪਣਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਿਆਸੀ ਤਾਕਤਾਂ ਇਕ ਮੰਚ 'ਤੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਣ ਅਤੇ ਸੰਘ ਤੇ ਭਾਜਪਾ ਵਲੋਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਉਪਰੋਕਤ ਵੱਡੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਇਕਮੁੱਠ ਹੋ ਕੇ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ | ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਨੇ ਇਕ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਪਰ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਕਮੁੱਠ ਹੋ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਅਗਵਾਈ ਦੇਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ ਹੀ ਦੱਸੇਗਾ | ਇਸ ਸਮੇਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪੂਰਾ ਰਾਸ਼ਟਰ ਇਕ ਚੌਰਾਹੇ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ | ਇਸ ਵਲੋਂ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ ਪੁੱਟਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇਕ ਕਦਮ ਹੀ ਇਸ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰੇਗਾ | ਇਹ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਵੱਡੇ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇਕ ਛੋਟੇ ਕਦਮ ਤੋਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ |
••


ਖ਼ਬਰ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰੋ

ਦੁਬਈ 'ਚ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਮਾਲ ਇਬਨ ਬਤੂਤਾ

ਦੁਬਈ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਸਥਿਤ ਇਬਨ ਬਤੂਤਾ ਮਾਲ ਦੇਖਣ ਜਾ ਰਹੇ ਸਾਂ | ਟੈਕਸੀ ਡਰਾਈਵਰ ਨੇ ਭੋਲੇ-ਭਾਅ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਸਰਦਾਰ ਜੀ, ਇਹ ਕਿਹੜੀ ਦੁਰਲੱਭ ਅਤੇ ਬਹੁਮੁੱਲੀ 'ਵਸਤ' ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਂਅ ਉੱਪਰ ਪੂਰੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਮਾਲ ਦਾ ਹੀ ਨਾਂਅ ਰਖਿਆ ਗਿਐ' |
ਡਰਾਈਵਰ ਅਜੇ ਨਵਾਂ ਨਵਾਂ ਦੁਬਈ ਆਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਟੈਕਸੀ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਨਵੀਂ ਨਵੀਂ ਪਾਈ ਸੀ |
ਮੈਂ ਸਹਿਜ-ਸੁਭਾਅ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, 'ਇਬਨ ਬਤੂਤਾ ਕਿਸੇ ਵਸਤ ਦਾ ਨਾਂਅ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਕ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਨਾਂਅ ਹੈ ਜੋ ਮੱਧਕਾਲ਼ੀਨ ਸਮੇਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯਾਤਰੀ ਸੀ' |
ਇਬਨ ਬਤੂਤਾ ਮਾਲ ਵਿਚੋਂ ਮਿਲੀ ਗਾਈਡ, ਵਿੱਕੀਪੀਡੀਆ, ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬਰਿਟੈਨਿਕਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਬਨ ਬਤੂਤਾ ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਯਾਤਰੀ, ਖੋਜੀ, ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਕਾਲਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਲਗਪਗ ਆਪਣੀ ਅੱਧੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸੈਰ-ਸਫਰ ਵਿਚ ਲੰਘਾ ਦਿੱਤੀ | ਸਾਰੇ ਇਸਲਾਮਿਕ ਜਗਤ ਦੇ ਭ੍ਰਮਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਨੇ ਗੈਰ-ਇਸਲਾਮਿਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਵੀ ਕੀਤਾ | ਸਮਝੋ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਚੱਕਰ ਸੀ | ਉਹ ਪੱਛਮੀ ਅਫਰੀਕਾ, ਦੱਖਣੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਯੂਰਪ, ਦੱਖਣੀ/ਕੇਂਦਰੀ ਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿਚ ਚੌਦਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਗਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਸਾਧਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੀਮਤ ਸਨ | ਸਾਧਾਰਨ ਮੱਧ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਬਤੂਤਾ 21 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ ਜੂਨ 1325 ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਗਧੇ ਉੱਪਰ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਸਫਰ ਉੱਪਰ ਨਿਕਲ ਪਿਆ ਸੀ | ਉਸ ਨੇ ਯਾਤਰਾ ਪੈਦਲ ਵੀ ਕੀਤੀ, ਊਠਾਂ ਦੇ ਕਾਫਲਿਆਂ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਵੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਬੇੜਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ |
24-29 ਸਾਲ ਦੇ ਲਗਪਗ (ਕਈ ਥਾਂ 30 ਸਾਲ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ) ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਬਤੂਤਾ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਦੇ 40-44 ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਗਿਆ, ਘੱਟੋ ਘੱਟ 60 ਹਾਕਮਾਂ/ਸੁਲਤਾਨਾਂ/ਰਾਜਿਆਂ, ਕਈ ਵਜ਼ੀਰਾਂ, ਗਵਰਨਰਾਂ, ਮੋਹਤਬਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ | ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ 'ਰੀਹਲਾ' (ਯਾਤਰਾ) ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਪਤਵੰਤਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 2000 ਲਿਖੀ ਹੈ | ਉਸ ਨੇ ਕੁਲ 120,000 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਮਾ ਸਫਰ ਕੀਤਾ! ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਯਾਤਰੂ ਨੇ ਐਨਾ ਲੰਮਾ ਸਫਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤਹਿ ਕੀਤਾ! ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਇਬਨ ਬਤੂਤਾ ਮਾਲ ਅੰਦਰ ਛੇ ਕੋਰਟ (ਭਾਗ/ਪ੍ਰਾਂਗਣ) ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਹਨ- ਐਾਡੂਲੇਸ਼ੀਆ ਕੋਰਟ, ਚਾਈਨਾ ਕੋਰਟ, ਈਜਿਪਟ ਕੋਰਟ, ਇੰਡੀਆ ਕੋਰਟ, ਪਰਸ਼ੀਆ ਕੋਰਟ ਅਤੇ ਟੁਨੇਸ਼ੀਆ ਕੋਰਟ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੋਰਟਾਂ ਵਿਚ ਸਬੰਧਿਤ ਮੁਲਕਾਂ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਬਤੂਤਾ ਦੇ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸੁਚਿੱਤਰ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਹਨ | ਇਸਲਾਮਿਕ ਖੋਜਾਂ, ਕਾਢਾਂ, ਪੁਰਾਤਨ ਵਿਗਿਆਨਕ ਯੰਤਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਵੀ ਦਿਓ-ਕੱਦ ਢਾਂਚਿਆਂ/ਮਾਡਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ |
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੀ ਮਹਿਮਾਮਈ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਦੇਖਿਆਂ ਹੀ ਬਣਦੀ ਹੈ! ਇਬਨ ਬਤੂਤਾ ਮੌਰੱਕੋ ਦੇ ਤਾਨਜੀਅਰ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ 1304 ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮਿਕ ਜੱਜਾਂ (ਕਾਜ਼ੀਆਂ) ਦੇ 'ਬੈਰਬਰ' ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ | ਉਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਂਅ ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਸੀ- ਅਬੂ ਅਬਦ ਅਲਾਹ ਮੁਹਮੰਦ ਇਬਨ ਅਬਦ ਅਲਾਹ ਅਲ- ਲਵਾਤੀ ਅਲ- ਤਾਂਜੀ ਇਬਨ ਬਤੂਤਾਹ ! ਉਸ ਨੇ ਆਪ ਵੀ ਇਸਲਾਮਿਕ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ | ਇੱਕੀ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਇਕ ਗਧੇ ਉੱਪਰ ਸਵਾਰ ਹੋ ਮੱਕੇ ਹੱਜ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮਿਕ ਲਾਅ ਨੂੰ ਸੀਰੀਆ, ਮਿਸਰ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਅਰਬ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਕੋਲੋਂ ਹੋਰ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਮਕਸਦ ਨਾਲ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਸੀ | ਉਸ ਨੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ, ਅਰੇਬੀਅਨ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਅਤੇ ਫਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ, ਜਿਸ ਕਿਨਾਰੇ ਹੁਣ ਦੁਬਈ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨੂੰ ਖੂਬ ਗਾਹਿਆ | ਉਹ 16 ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਹੱਜ ਲਈ ਮੱਕੇ ਪੁੱਜਾ |
ਪਰ ਹੱਜ ਉਪਰੰਤ ਉਸ ਅੰਦਰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਇਸਲਾਮਿਕ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਦਰ-ਅਲ-ਇਸਲਾਮ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਮੁਲਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ, ਵਿਰਾਸਤ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਰਸਮੋ-ਰਿਵਾਜ ਆਦਿ ਨੂੰ ਜਾਨਣ ਲਈ ਖੋਹ ਜਿਹੀ ਪੈਣ ਲੱਗੀ ਜਿਸ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਉਹ ਅੱਗੋਂ ਹੋਰ ਬਹੁ-ਦੇਸ਼ੀ ਯਾਤਰਾ ਉੱਪਰ ਚੱਲ ਪਿਆ ਅਤੇ ਧੁਰ ਚੀਨ, ਸੁਮਾਟਰਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਹਾਰਾ ਪਾਰ ਮਾਲੀ ਸਲਤਨਤ ਪੁੱਜ ਕੇ ਸਾਹ ਲਿਆ |
ਉੇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਸੁਪਨਾ ਆਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਕ ਵੱਡਾ ਪੰਛੀ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਾਂ ਉੱਪਰ ਬਿਠਾ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਲੰਮੀ ਉਡਾਨ ਭਰਦੈੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਥੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦੈ | ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕ ਧਰਮੀ ਪੁਰਖ ਨੇ ਇਸ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਉਸ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਧਰਤ-ਰਟਨ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰ ਵਿਖਾਇਆ! ਉਹ ਪਰਸ਼ੀਆ (ਈਰਾਨ), ਇਰਾਕ, ਆਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ, ਯਮਨ, ਸੋਮਾਲੀਆ ਸ਼ਹਿਰ, ਕੀਨੀਆਂ, ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ, ਅਫਰੀਕਾ, ਏਸ਼ੀਆ, ਮੱਧ ਪੂਰਬ, ਅਜੋਕੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ, ਸਿਰੀ ਲੰਕਾ, ਮਾਲਦੀਵਜ਼, ਹਿੰਦੂ ਕੁਸ਼, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਰਾਹੀਂ ਭਾਰਤ, ਚੀਨ, ਮਿਸਰ-ਕਾਹਿਰਾ, ਸੀਰੀਆ, ਟਰਕੀ, ਸਹਾਰਾ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ, ਫਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ, ਬਾਈਜ਼ੈਨਟਾਈਨ ਸ਼ਹਿਰ, ਕਾਲਾ ਸਾਗਰ ਦੇ ਪਾਰ, ਯੁਰੇਸ਼ੀਅਨ ਸਟੈਪੀ, ਸਪੇਨ, ਮਾਲੀ ਸਲਤਨਤ, ਟਿੰਬੁਕਟੂ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਅਨੇਕਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਗਿਆ |
ਉਹ 1332 (ਕਈ ਥਾਂ ਇਹ 1334 ਵੀ ਲਿਖਿਐ) ਈਸਵੀ ਵਿਚ ਦਿੱਲ਼ੀ ਪੁੱਜਾ | ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਜ਼ੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ | ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਉਹ 8-9 ਸਾਲ ਰਿਹਾ | ਫਿਰ 1341 ਵਿਚ ਉਹ ਚੀਨ ਵਿਚ ਦੂਤ ਬਣ ਕੇ ਗਿਆ |
1354 'ਚ ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ ਮੌਰੌਕੋ ਪਰਤ ਆਇਆ | ਮੁਲਕ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਫਰਨਾਮਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ | ਬਤੂਤਾ ਨੇ ਇਬਨ ਜੁਜ਼ੇ ਨਾਂਅ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇਹ ਬੋਲ ਕੇ ਲਿਖਵਾਇਆ | ਇਕ ਸਾਲ 'ਚ 'ਰੀਹਲਾ' ਨਾਂਅ ਦਾ ਇਕ ਇਤਿਹਿਾਸਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਹੈ | ਉਹ ਮੌਰੱਕੋ ਵਿਚ ਇਸਲਾਮਿਕ ਜੱਜ ਵੀ ਰਿਹਾ | 1368 ਵਿਚ ਉਹ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਿਆ (ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਇਹ ਤਰੀਕ 1369 ਜਾਂ 1377 ਲਿਖੀ ਵੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ) |
ਆਪਣੀ ਦਹਾਕਿਆਂ ਬੱਧੀ ਲੰਮੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਇਬਨ ਬਤੂਤਾ ਨੇ ਸੁੱਖ ਵੀ ਭੋਗੇ, ਦੁੱਖ ਵੀ | ਉਸ ਨੂੰ ਹਰ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਇਸਲਾਮਿਕ ਵਿਦਵਾਨ ਵਜੋਂ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ | ਸਰਕਾਰੇ-ਦਰਬਾਰੇ ਸਨਮਾਨਿਆ ਗਿਆ, ਤੋਹਫਿਆਂ ਨਾਲ ਲੱਦਿਆ ਗਿਆ, ਪ੍ਰਾਹੁਣਚਾਰੀ ਦੀ ਰੇਲ ਪੇਲ ਹੋਈ | ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਵਿਆਹ ਵੀ ਕਰਵਾਏ, ਔਲਾਦ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਤਲਾਕ ਵੀ ਦਿੱਤੇ | ਦਾਸ-ਦਾਸੀਆਂ (ਕਨੀਜ਼ਾਂ) ਵੀ ਰੱਖੇ | ਦਮਸ਼ਕ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦਾ ਡਿਪਲੋਮਾ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ |
ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਕਸ਼ਟ ਵੀ ਬੜੇ ਉਠਾਏ | ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਚੱਲ ਵਸੇ ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਪਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਰੱਕੋ ਪਰਤ ਕੇ ਹੀ ਲੱਗਾ | ਉਹ ਬਿਮਾਰ ਵੀ ਹੋਇਆ, ਐਨਾ ਕਿ ਗਧੇ ਉੱਪਰ ਵੀ ਬਹਿ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦਾ ਪਰ ਉਸ ਹਠੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਗਧੇ ਦੀ ਕਾਠੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ ਤਾਂ ਕਿ ਹਚਕੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਭੁੰਜੇ ਨਾ ਡਿਗ ਪਵੇ ਅਤੇ ਯਾਤਰਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ | ਰਾਹ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਲੁਟੇਰਿਆਂ-ਡਾਕੂਆਂ ਨੇ ਲੁੱਟ ਲਿਆ, ਬਸ ਨੰਗ ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਹਾਂ ਨੰਗਾ ਹੋਣੋਂ ਬਚ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਤੇੜ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਲੁੱਟੇ ਗਏ | ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਬੇੜੇ ਨੂੰ ਤੂਫਾਨ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਈ ਸਾਥੀ ਡੁੱਬ ਕੇ ਮਰ ਗਏ | ਭਾਰਤੀ ਤਟੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਗੀਆਂ ਨੇ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੁੰਗਲ 'ਚੋਂ ਜਾਨ ਬਚਾ ਕੇ ਕਾਲੀਕਟ ਰਾਹੀਂ ਦੱਖਣ ਵਲ ਹੋ ਤੁਰਿਆ | ਉਸ ਦਾ ਕਤਲ ਵੀ ਹੋ ਚਲਿਆ ਸੀ |
ਕਈ ਆਲੋਚਕ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲੰਮੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਉੱਪਰ ਸ਼ੰਕਾ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੀਮਤ ਸਾਧਨਾਂ ਵਾਲੇ ਯਾਤਰੀ ਲਈ ਐਨੇ ਸਾਰੇ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਕਠਿਨ ਪੈਂਡੇ ਤੈਅ ਕਰਨਾ ਨਾਮੁਮਕਿਨ ਹੈ | ਖੈਰ, ਕੁਛ ਤੋ ਲੋਗ ਕਹੇਂਗੇ...!
ਦੁਬਈ ਵਿਚਲੀ ਇਬਨ ਬਤੂਤਾ ਮਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਡੀ ਥੀਮਕੀ ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਮਾਲ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਕਥਾ-ਪ੍ਰਸੰਗ ਜਾਂ ਪ੍ਰਕਰਣ ਨੂੂੰ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਵਜਾੋ ਲ਼ੈ ਕੇ ਉਸਾਰੀ ਗਈ ਹੈ | 521000 ਵਰਗ ਮੀਟਰੀ ਇਸ ਮਾਲ ਵਿਚ ਵਿਚ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁਕਾਨਾਂ, 50 ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ, 50 ਵੰਨਗੀਆਂ ਦੇ ਖਾਣੇ, ਪੰਜ-ਤਾਰਾ ਹੋਟਲ, ਸਿਨੇਮਾ ਹਾਲ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ-ਸਮੇਤ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਬਹੁ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦਾ ਬਰਾਂਡਿਡ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ, ਭੋਜਨਾਲਿਆ, ਕਾਫੀ ਸ਼ਾਪ, ਸੰਗੀਤ ਸ਼ਾਪ, 4500 ਪਾਰਕਿੰਗ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਕੀ ਕੁਝ ਹੈ! ਮਾਲ ਦੇ ਬਾਹਰ ਖਜੂਰ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰਿਆਵਲੇ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ |
ਇਹ ਮਾਲ ਦੁਬਈ ਤੋਂ ਆਬੂ ਧਾਬੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ਾਹਰਾਹ ਅਲ ਜ਼ਾਇਦ ਰੋਡ ਉੱਪਰ ਜਾਂਦਿਆਂ ਜਬੇਲ ਅਲ਼ੀ ਪਿੰਡ ਵੱਲ ਮੁੜਦੇ ਛੇਵੇਂ ਮੋੜ ਕੋਲ ਸਥਿਤ ਹੈ | ਮੈਟਰੋ ਸਟੇਸ਼ਨ ਮਾਲ ਦੇ ਮੁੱਢ ਹੈੈ |
ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਵਿੱਥ ਉੱਪਰ ਦੁਬਈ ਦਾ ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂੁ ਨਾਨਕ ਦਰਬਾਰ ਹੈ | ਅਸੀਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਨੱਤਮਸਤਕ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਮਾਲ-ਫੇਰੀ 'ਤੇ ਗਏ | ਨਾਲੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲੇ ਫਲੀਆਂ! ਇਕ ਪੰਥ ਤਿੰਨ ਕਾਜ (ਗੁਰੂੁ ਘਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ, ਇਬਨ ਬਤੂਤਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਮਾਲ ਦੀ ਫੇਰੀ)! ਇਬਨ ਬਤੂਤਾ ਮਾਲ ਅਮੀਰ ਇਸਲਾਮਿਕ ਵਿਰਾਸਤ, ਮੱਧ-ਕਾਲੀਨ ਇਤਿਹਾਸ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਖਤਰਿਆਂ ਪੂਰਨ ਮੁਹਿੰਮਬਾਜ਼ੀ/ਜਾਂਨਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੀਆਂ ਅੱਤ-ਆਧੁਨਿਕ ਵਸਤਾਂ, ਖਾਣ-ਪਾਣ, ਖਰੀਦੋੋ -ਫਰੋਖਤ ਅਤੇ ਮਨ-ਪ੍ਰਚਾਵੇ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਸੁਮੇਲ ਹੈ |
ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਪੂਰਾ ਇਕ ਦਿਨ ਵੀ ਘੱਟ ਪੈਂਦਾ ਹੈ | ਇਬਨ ਬਤੂਤਾ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਸੁਚਿੱਤਰ ਵਰਨਣ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁੱਭੇ ਰਹੇ ਕਿ ਖਾਣ-ਖਰੀਦਣ ਦਾ ਖਿਆਲ ਹੀ ਨਾ ਆਇਆ | ਮੁੜਦੇ ਸਮੇਂ ਸਫਰ ਦੇ ਸੂਰਮੇ ਇਬਨ ਬਤੂਤਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ-ਮੰਤਰ ਦੀ ਇਕ ਸਤਰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਚੇਤੇ ਆਉਂਦੀ ਰਹੀ-
'ਮਾੈ ਕਦੀ ਵੀ ਕਿਸੇ ਰਾਹ ਦੂਸਰੀ ਵਾਰੀ ਨਹੀਂ ਪਿਆ' (ਭਾਵ ਹਰ ਵਾਰ ਨਵਾਂ ਰਾਹ ਤਲਾਸ਼ਿਆ)!!

-98-ਸੀ, ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ, ਹ.ਪ. ਰੋਡ, ਫਗਵਾੜਾ |

ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਯੁੱਗ 'ਚ ਕਦੇ ਦਫ਼ਨ ਸੀ ਮਨੁੱਖੀ ਹੋਂਦ

ਸਾਡਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਅਦਭੁੱਤ ਰਹੱਸ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਤੱਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵੀ ਸਿਰਫ ਨਾ-ਮਾਤਰ ਹੀ ਸਮਝ ਸਕਿਆ ਹੈ | ਅੱਜ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਆਪਣੇ ਸਿਖਰਾਂ 'ਤੇ ਹੈ, ਹਰ ਅਸੰਭਵ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾਇੰਸ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਲਾ ਰਹੀ ਹੈ ਪਰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਅੱਜ ਵਿਗਿਆਨ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਤੱਥਾਂ ਨੂੰ ਤਸਦੀਕ ਕਰਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਅਰਬਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਅੱਜ ਤੱਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹੋਈਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਦਕਾ ਹੀ ਸਾਡੀ ਪਿ੍ਥਵੀ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆ ਸਕੀ ਹੈ | ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਊਰਜਾ ਜਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੂਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਹਰ ਪਲ ਚਲਾ ਰਹੀ ਹੈ | ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ | ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਚ ਪਿ੍ਥਵੀ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਲੱਖਾਂ ਯੁੱਗਾਂ ਤੱਕ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਦੌਰ ਲਗਾਤਾਰ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ | ਇਹ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੀ ਵਰਤਮਾਨ ਦੇ ਮਨੂੱਖੀ ਵਜੂਦ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ ਹੈ | ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਰਚਨਾ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਇਕ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕੀ ਹੈ |
ਕੀਤਾ ਪਸਾਉ, ਏਕੋ ਕਵਾਉ¨ (ਸ੍ਰੀ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ)
ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਸਮੇਤ ਚੰਦ, ਤਾਰੇ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਹੋਂਦ ਹੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਚ ਦਸ਼ਮਲਵ ਸਮਾਨ ਹੈ ਫਿਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕੋਈ ਸਥਾਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ | ਸਾਡਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਲਗਾਤਾਰ ਹਰਕਤ ਵਿਚ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਹਰ ਸਮੇਂ ਪੂਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਵਾਪਰਦਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਈ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਦਰਾਮਦ ਕੀਤੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤੀਆਂ ਰਹੱਸ ਹੀ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ | ਵਿਗਿਆਨ ਕੋਲ ਵੀ ਕੋਈ ਸਟੀਕ ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿਚ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਕਦੋਂ ਹੋਈ | ਹੁਣ ਤੱਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਹੋਂਦ ਬਾਰੇ ਜਾਣਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ | ਜੇ ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਕਿ ਧਰਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਈ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਚ ਕੀ ਸੀ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਉੱਤਰ ਅੱਜ ਵਿਗਿਆਨ ਵਲੋਂ ਵੀ ਇਹੋ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ | ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਤਰਕ ਅਤੇ ਖੋਜਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਗਿਆਨ ਵੀ ਅੱਜ ਇਹ ਮੰਨਣ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋਈ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਧੂੜ, ਕਣ ਅਤੇ ਧੁੰਦ ਦਾ ਹੀ ਪਸਾਰਾ ਸੀ | ਕੋਈ ਆਕਾਸ਼, ਸਮਾਂ ਜਾਂ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਨ |
ਅਰਬਦ ਨਰਬਦ ਧੁੰਧੂਕਾਰਾ¨
ਧਰਣਿ ਨ ਗਗਨਾ ਹੁਕਮਿ ਅਪਾਰਾ¨
ਨਾ ਦਿਨੁ ਰੈਨਿ ਨ ਚੰਦੁ
ਨ ਸੂਰਜੁ ਸੁੰਨ ਸਮਾਧਿ ਲਗਾਇਦਾ¨1¨
(ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ)

ਅਸੀਂ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਹਾਂ ਕਿ ਧਰਤੀ ਦੀ ਦੂਰੀ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਸਹੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੈ ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਹੀ ਧਰਤੀ ਨਾ ਤਾਂ ਬਾਕੀ ਗੁਆਂਢੀ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਾਂਗ ਬਹੁਤੀ ਗਰਮ ਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹੱਦੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਠੰਢੀ ਹੀ, ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕੀ ਹੈ | ਵਿਗਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਕਈ ਅਜਿਹੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਪਰੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਪਰਨ ਸਦਕਾ ਹੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਮਾਨਵ ਦੀ ਹੋਂਦ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਵਰਤਮਾਨ ਰੂਪ ਬਣ ਸਕਿਆ ਹੈ | ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕਰੀਬ 5 ਅਰਬ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਐਸਟੋਰਾਈਡਾਂ, ਧੂਮਕੇਤੂਆਂ, ਉਲਕਾ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਹਮਲਿਆ ਦੀ ਮਾਰ ਝੱਲਣੀ ਪਈ | ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਇਹ ਗ੍ਰਹਿ ਵੀਰਾਨ ਅਤੇ ਬਿਲਕੁਲ ਅਸ਼ਾਂਤ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਬੇਹਿਸਾਬ ਲਾਵਾ, ਨਿਰੰਤਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਵਿਨਾਸ਼, ਧੂਮਕੇਤੂਆਂ ਤੇ ਉਲਕਾਵਾਂ ਦਾ ਹਮਲਾ ਲਗਪਗ ਅਰਬਾਂ ਸਾਲ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ | ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਸੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹੋਂਦ ਪੁੰਗਰ ਰਹੀ ਸੀ | ਪੂਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਚ ਅੱਜ ਤੱਕ ਜੋ ਵੀ ਵਿਗਿਆਨ ਨੇ ਖੋਜਿਆ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਸਿਰਫ ਧਰਤੀ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਇਕ ਮਾਤਰ ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜਿਸ ਉਪਰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਉਪਜਣ ਲਈ ਸਹੀ ਵਾਤਾਵਰਨ ਮੌਜੂਦ ਹੈ | ਬਾਕੀ ਗ੍ਰਹਿਪਥ ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੱਖਾਂ ਗ੍ਰਹਿ ਤਾਰੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਭਿੰਨਤਾ ਕਾਰਨ ਅਜੇ ਵੀ ਜੀਵਨ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਆਸਾਰ ਨਹੀਂ ਹਨ | ਧਰਤੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਧਰਤੀ ਕੋਲ ਨਾ ਹੀ ਆਕਸੀਜਨ ਸੀ ਨਾ ਹੀ ਓਜੋਨ ਦੀ ਕੋਈ ਪਰਤ ਸੀ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਕੋਈ ਸਰੋਤ ਸੀ | ਇਹ ਸਭ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੋਣੀਆਂ ਧਰਤੀ ਉਪਰ ਹੁੁੰਦੀਆਂ ਗਈਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਦਕਾ ਹੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜੀਵ ਜੰਤੂਆਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵਧਦੀ ਗਈ | ਕਰੋੜਾਂ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਚ ਧੂੜ ਕਣ, ਗੈਸਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਣ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਗੁਰੂਤਾਕਰਸ਼ਣ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਕਾਰਨ ਸੁੰਗੜ ਕੇ ਇਕ ਜੁਟ ਹੋਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ | ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅੰਸ਼ ਇਕ ਬੱਦਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਇਸ ਅੰਸ਼ ਨੇ ਇਕ ਤਾਰੇ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਲਿਆ | ਇਸ ਕਿ੍ਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਇਸ ਤਾਰੇ ਨੇ ਕਰੋੜਾਂ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਲੰਬਾ ਸਫਰ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ | ਸੂਰਜ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਹੱਦੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਵਿਚ ਥਰਮੋ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਫਿਉਜਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ | ਸੂਰਜ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀਆਂ 99 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਗੈਸਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਸਮਾ ਲਿਆ | ਬਾਕੀ ਜੋ ਵੀ ਸੂਰਜ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮ ਰਹੀਆਂ ਧੂੜ ਅਤੇ ਗੈਸਾਂ ਬਚੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਚੱਟਾਨਾਂ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਸਤੂਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਪਟੇ ਆਕਾਰ ਦੀ ਇਕ ਡਿਸਕ ਦਾ ਰੂਪ ਬਣਾ ਲਿਆ ਜਿਸਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨੀ ਪ੍ਰੋਟੋਪਲਾਨੇਟਲ ਡਿਸਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ | ਸੂਰਜ ਦੇ ਧੁਰੇ ਦੁਆਲੇ ਲਗਾਤਾਰ ਘੁੰਮਣ ਕਾਰਨ ਹੀ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਿ ਇਸ ਡਿਸਕ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਚੱਕਰ ਲਾਉਣ ਲੱਗੇ | ਸਾਡੇ ਸੌਰ ਮੰਡਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਿ ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਡਿਸਕ ਵਿਚ ਰਹਿਕੇ ਹੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਮਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ | ਸੂਰਜ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਮਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਾਡੀ ਧਰਤੀ ਹੀ ਸ਼ੁੱਕਰ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਖਾਸ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਹੀ ਸਾਡੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਤਰਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ | ਪਿ੍ਥਵੀ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਕਰੋੜਾਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨਰਕ ਸਮਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਸਥਿਰਤਾ ਲਿਆਉਣ ਵਿਚ ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ ਸਭ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੋਲ ਹੈ | ਚੰਦਰਮਾ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਇਕ ਟੁਕੜਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਧਰਤੀ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਕਾਰ ਦੀ ਕੋਈ ਗੋਲਾਕਾਰ ਚੀਜ਼ ਟਕਰਾਈ ਜਿਸ ਦੇ ਟਕਰਾਉਣ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦੀ ਹਲਕੀ ਸਤਾ ਟੁੱਟ ਕੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਕੇ ਸੌਰਮੰਡਲ ਵਿਚ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗ ਗਈ | ਅਜਿਹੇ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਕਜੁਟ ਹੋ ਕੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ | ਕਈ ਹੋਰ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀਆਂ ਕਈ ਹੋਰ ਥਿਊਰੀਆਂ ਵੀ ਦੱਸੀਆਂ ਹਨ | ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਗੁਰੂਤਾਕਰਸ਼ਣ ਕਾਰਨ ਹੀ ਧਰਤੀ ਆਪਣੀ ਧੁਰੀ ਤੇ ਸਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ | ਜੇਕਰ ਚੰਦਰਮਾ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਧਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਵਿਚ ਅਵਾਰਾ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ ਇਕ ਗ੍ਰਹਿ ਬਣ ਕੇ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ | ਸਾਡੇ ਵਾਤਾਵਰਨ, ਜਲਵਾਯੂ, ਜਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਮੌਸਮਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਤਬਦੀਲੀ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਵੀ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਹੋਂਦ ਸਦਕਾ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕੀ ਹੈ | ਪਿ੍ਥਵੀ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਧਰਤੀ ਇਕ ਅੱਗ ਦਾ ਗੋਲਾ ਹੀ ਸੀ ਜਿਸਦੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਚ ਨਾਈਟਰੋਜਨ ਅਤੇ ਕਾਰਬਨਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਜਿਹੀਆਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀਆਂ ਗੈਸਾਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ | ਕਰੋੜਾਂ ਸਾਲ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਠੰਢੀ ਹੋ ਕੇ ਠੋਸ ਬਣ ਗਈ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੀ ਲਗਾਤਾਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਧੂਮਕੇਤੂ ਤੇ ਐਸਟੋਰਾਈਡਾਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਵੀ ਚਲਦੇ ਰਹੇ | ਕਰੋੜਾਂ ਸਾਲ ਚੱਲੇ ਇਸ ਵਿਨਾਸ਼ ਅਤੇ ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੱਤ ਪਾਣੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਹੋਂਦ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਸੀ | ਅੰਤਲੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੋਲਰ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਬਾਹਰੋਂ ਆਏ ਐਸਟੋਰਾਈਡਾਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਵੀ ਲੈ ਕੇ ਆਈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਹੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ | ਪਾਣੀ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਚ ਭਾਫ, ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਅਤੇ ਨਾਈਟਰੋਜਨ ਹੀ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮਨੱੁਖੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਅੜਚਣ ਸੀ | ਵਿਗਿਆਨੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸੁਰੂਆਤ ਲਗਪਗ 400 ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਹੋਈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਸੈੱਲ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜੀਵਨ ਚੱਕਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ | ਆਕਸੀਜਨ ਅਤੇ ਓਜੋਨ ਦੀ ਪਰਤ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜੀਵਨ ਉਪਜਣ ਲਈ ਕਰੋੜਾਂ ਸਾਲ ਹੋਰ ਲੱਗੇ | ਕਿਉਂਕਿ ਬਿਨਾਂ ਆਕਸੀਜਨ ਅਤੇ ਓਜੋਨ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਨੇ ਕਰੋੜਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਜੀਵਨ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਰੱਖਿਆ | ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ | ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਜੋ ਕਿ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਡਾਇਜਸਟ ਕਰਕੇ ਊਰਜਾ ਵਿਚ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਸੀ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਉਹ ਇਕ ਫੋਕਟ ਪਦਾਰਥ ਛੱਡਦਾ ਸੀ ਉਹ ਸੀ ਆਕਸੀਜਨ | ਅਜਿਹੇ ਖਰਬਾਂ ਬੈਕਟੀਰੀਆਂ ਨੇ ਕਰੋੜਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਚ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ | ਫਿਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਧਰਤੀ ਦੁਆਲੇ ਓਜੋਨ ਪਰਤ ਬਣਨੀ ਸੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਜੋ ਕਿ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਘਾਤਕ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਕ ਬਣੀ |
(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਅੰਕ 'ਚ)

-ਪਟਿਆਲਾ | ਸੰਪਰਕ : 99149-57073

ਪ੍ਰਛਾਵਿਆਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ

ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸੈਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ | ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਛਾਵਾਂ ਲੰਮਾ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਪ੍ਰਛਾਵਾਂ ਸੁੰਘੜਨ ਲੱਗਦਾ | ਜਦ ਸੂਰਜ ਸਿਰ 'ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਪ੍ਰਛਾਵਾਂ ਇਕ ਬਿੰਦੂ 'ਤੇ ਸਿਮਟ ਜਾਂਦਾ | ਅਜਿਹੇ ਵਕਤ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਔਕਾਤ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਅਤੇ ਖੁਦ ਦਾ ਪ੍ਰਛਾਵਾਂ ਤਲਾਸ਼ਦਾ |
ਜਦ ਸੂਰਜ ਲਹਿੰਦਾ ਤਾਂ ਢਲਦੇ ਪ੍ਰਛਾਵਿਆਂ ਦੀ ਰੁੱਤ ਦਸਤਕ ਦਿੰਦੀ, ਪ੍ਰਛਾਵਾਂ ਲੰਮੇਰਾ ਹੋਈ ਜਾਂਦਾ, ਆਖਰ ਨੂੰ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਘੁਸਮੁਸੇ ਵਿਚ ਖੁਦ ਹੀ ਪ੍ਰਛਾਵਾਂ ਬਣਨ ਦਾ ਦਰਦ ਹੰਢਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ | ਪ੍ਰਛਾਵਾਂ ਚਾਨਣ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ | ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਖੁਦ ਹੀ ਪ੍ਰਛਾਵਾਂ ਬਣ, ਖੁਦ ਤੋਂ ਡਰਨ ਜੋਗੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ | ਪ੍ਰਛਾਵਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਤੁਰਦਾ, ਹਰ ਹਰਕਤ, ਪੈੜਚਾਲ ਅਤੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦਾ ਬਿੰਬ ਬਣ ਕੇ ਘੋਖਵੀਂ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ | ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰ, ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਸਾਵਧਾਨੀ ਤੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਧਰਦਾ ਹੈ | ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਚੇਤਾਵਨੀ ਨੂੰ ਕਿਹੜੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਲੈਂਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸੰਜੀਦਗੀ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ | ਕਦੇ ਵੀ ਖੁਦ ਪ੍ਰਛਾਵਾਂ ਨਾ ਬਣੋ | ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਕੁ ਵਿਸਥਾਰੋ ਕਿ ਲੋਕ ਤੁਹਾਡਾ ਪ੍ਰਛਾਵਾਂ ਬਣਨ ਲਈ ਅਹੁਲਣ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਾ ਬਣਨ ਦੀ ਲੋਚਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਹੋਵੇ | ਕਈ ਵਾਰ ਪ੍ਰਛਾਵੇਂ ਵਾਂਗ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਤੁਹਾਡੇ ਰਾਹਾਂ ਦਾ ਰੋੜਾ ਬਣ, ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਮੰਜ਼ਲਾਂ ਨੂੰ ਓਝੜ ਰਾਹਾਂ ਵੰਨੀਂ ਧਕੇਲਣ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਸਹੱਦਿਆਂ ਵਿਚ ਧੁੰਦਲਕਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਛਾਵਿਆਂ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਰਹੋ |
ਕਿਸੇ ਰਹਿਬਰ ਦੇ ਪ੍ਰਛਾਵੇਂ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੋਚ, ਸਿਆਣਪ ਅਤੇ ਸਲੀਕੇ ਵਿਚ ਪੂਰਨਤਾ ਝਲਕਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਸੁਹਜ ਤੇ ਸਹਿਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਏ, ਨਵੀਨਤਮ ਰਾਹਾਂ ਦੇ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਕ ਬਣਨ ਦੀ ਲੋਚਾ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਪ੍ਰਛਾਵੇਂ ਵਿਚ ਪਲਣ ਵਾਲੀ ਔਲਾਦ ਆਪਣੇ ਵਿਰਸੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ, ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਣ, ਮੂਲ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦਾ ਧਰਮ ਪਾਲਦੀ ਹੈ | ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ-ਸਲੀਕੇ ਵਿਚ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਅਨੂਠਾ ਸੰਗਮ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਹੜਾ ਸਮੁੱਚੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਮਾਣ ਦਾ ਸਬੱਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ |
ਖੁਦ ਦਾ ਖੁਦ ਦੇ ਪ੍ਰਛਾਵੇਂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਵਾਲਾਂ ਤੇ ਜਵਾਬਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ, ਕਮੀਆਂ ਤੇ ਪੂਰਨਤਾਵਾਂ ਦੀ ਤਸ਼ਬੀਹ, ਦਾਨਾਈ ਤੇ ਬੁਰਾਈ ਵਿਚਲਾ ਪਾੜਾ ਅਤੇ ਕਰਮਯੋਗਤਾ ਤੇ ਕਰਮਹੀਣਤਾ ਵਿਚਲੇ ਖੱਪੇ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਸਾਹਵੇਂ ਕਰਦਾ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਖੁਦ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲ਼ੇਸ਼ਣ ਵਿਚੋਂ ਨਵੀਆਂ ਪੈੜਾਂ ਦਾ ਸਿਰਜਕ ਬਣਦਾ ਹੈ |
ਪ੍ਰਛਾਵਾਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕਰਮਯੋਗ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨੇਕ ਰਾਹਾਂ ਦੀ ਦੱਸ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ | ਪ੍ਰਛਾਵਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਦਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਿਕਨਾਤੀਸੀ ਖਿੱਚ ਦਾ ਸਬੱਬ ਹੁੰਦਾ | ਪ੍ਰਛਾਵਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਔਕਾਤ ਦਾ ਹੁੰਦਾ, ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ ਮਸਤਕ-ਦਰ ਠਕੋਰਦਾ ਹੈ | ਪ੍ਰਛਾਵਾਂ ਅਬੋਲ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਦਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਰਾਹਗੀਰ ਬਣੇ ਸੁੰਨੇ ਰਾਹਾਂ 'ਤੇ ਸਿਰਜਦੇ ਹੋ | ਇਹ ਪ੍ਰਛਾਵੇਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਸੋਚ-ਧਰਾਤਲ ਵਿਚ ਧਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰਨਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ |
ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਛਾਵੇਂ ਕਦੇ ਵੀ ਥਿਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ ਅਤੇ ਬਦਲਦੇ ਪ੍ਰਛਾਵਿਆਂ ਦੀ ਰੁੱਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਨਾਂਅ ਕਰਦੇ | ਮਸਨੂਈ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਛਾਵੇਂ ਥਿਰ ਰਹਿਣਗੇ ਜੇਕਰ ਮਨੁੱਖ ਅਹਿਲ ਰਹੇ | ਪਰ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਪ੍ਰਛਾਵਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਇਕਸਾਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ | ਦਰਅਸਲ ਪ੍ਰਛਾਵੇਂ ਦਾ ਬਦਲਣਾ ਹੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਦਾ ਧੁਰਾ ਹੈ | ਸਿਰਫ਼ ਕਬਰ ਦਾ ਪ੍ਰਛਾਵਾਂ ਅਹਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਕਈ ਵਾਰ ਕੁਝ ਪ੍ਰਛਾਵੇਂ ਅਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਿਰਜਣਹਾਰੇ ਨੂੰ ਹੀ ਹੜੱਪ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਖੁਦ ਹੀ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਗਵਾ ਬਹਿੰਦੇ ਹਨ | ਭਲਾ! ਸਿਰਜਣਹਾਰੇ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਪ੍ਰਛਾਵੇਂ ਦੀ ਕੀ ਔਕਾਤ?
ਪ੍ਰਛਾਵਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿਚ ਹੀ ਬਣਦਾ ਹੈ | ਹਨੇਰਿਆਂ ਵਿਚ ਕੌਣ ਕਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਛਾਵਾਂ ਬਣਦਾ ਹੈ? ਹਨੇਰੇ ਦਾ ਪ੍ਰਛਾਵਾਂ ਵੀ ਹਨੇਰਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ | ਪ੍ਰਛਾਵਾਂ ਇਕ ਬਿੰਬ | ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਬਿੰਬ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਕਸ਼ ਨਿਹਾਰਦੇ ਹੋ, ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਲਾ-ਨਿਕਾਸ਼ੀ ਕਰਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਮਨ-ਮੰਦਰ 'ਤੇ ਕਿਹੜੀਆਂ ਸੋਚ-ਪਿੜੀਆਂ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਦਿੱਬ-ਦਿ੍ਸ਼ਟੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ | ਪ੍ਰਛਾਵਾਂ ਬਣ ਕੇ ਜਿਊਣਾ ਲੋਚੇ, ਰੂਹ ਦਾ ਇਕ ਪਰਛਾਵਾਂ | ਪ੍ਰਛਾਵੇਂ ਵਾਂਗਰਾਂ ਉਮਰਾਂ-ਪੈਂਡੇ, ਸਦਾ ਹੀ ਤੁੱਰਿਆ ਜਾਵਾਂ | ਚਾਨਣੀ ਰਾਤ ਦਾ ਇਕ ਪ੍ਰਛਾਵਾਂ, ਸਾਹਾਂ ਵਿਚ ਵਸੇਂਦਾ | ਦਿਨ ਚੜੇ੍ਹ ਕਿਤੇ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਵੇ, ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਧਰ ਜਾਂਦਾ | ਸੋਚਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਕਰਮ-ਪ੍ਰਛਾਵਾਂ, ਜਦ ਹਾਸਲ ਬਣ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਰਦਲ ਉਤੇ, ਕੋਈ ਸ਼ਗਨ ਕਰ ਜਾਵੇ | ਜੀਵਨ ਦੀ ਪੱਤਝੜ ਹੀ ਹੁੰਦੀ, ਪ੍ਰਛਾਵੇਂ ਦਾ ਨਾਂਅ | ਜਿਸ ਦੀ ਜੂਹ ਵਿਚ ਸਾਹਾਂ-ਸੰਦਲਾ, ਗੁੰਜੇ ਇਕ ਪੈਗ਼ਾਮ | ਜੀਵਨ ਇਕ ਪ੍ਰਛਾਵੇਂ ਵਾਂਗਰ, ਪਲ-ਪਲ ਢਲਦਾ ਜਾਵੇ | ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਸ ਮੋੜ 'ਤੇ ਆ ਕੇ, ਸਾਥ-ਸਦੀਵੀ ਛੱਡ ਜਾਵੇ | ਪ੍ਰਛਾਵੇਂ ਨਾਲ ਮੋਹ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ, ਜਾਪੇ ਨਿਰਾ ਛਲਾਵਾ | ਪ੍ਰਛਾਵੇਂ ਵਰਗਾ ਜੱਗ ਏ ਬੀਬਾ, ਧੁਖਦਾ ਹੋਇਆ ਆਵਾ | ਇਕ ਫੁੱਲ ਸਦਾ ਬਣ ਪ੍ਰਛਾਵਾਂ, ਵਸਦਾ ਮਨ ਦੀ ਜੂਹੇ | ਇਸ ਸਦਕਾ ਹੀ ਰੂਹ ਦੀ ਬੀਹੀ, ਬੁੱਸੇ ਦਿਨ ਵੀ ਸੂਹੇ |
ਕੁਝ ਲੋਕ ਪ੍ਰਛਾਵਿਆਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦੀ ਵਿਅਰਥ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿਚ ਹੀ ਜੀਵਨ-ਪੈਂਡਾ ਖੋਟਾ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਭਲਾ! ਪ੍ਰਛਾਵੇਂ ਵੀ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪਕੜ ਵਿਚ ਆਏ ਹਨ?
ਕਈ ਵਾਰ ਪ੍ਰਛਾਵੇਂ ਬਹੁਤ ਧੁੰਦਲੇ ਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਕਸ਼ਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਨਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਕਠਿਨ | ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਛਾਵੇਂ ਸਿਰਫ਼ ਪੀੜਾ, ਦਰਦ, ਉਦਾਸੀ ਅਤੇ ਗ਼ਮ ਸਦਕਾ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਜਿਤਾਉਣ ਜੋਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਪਰ ਕੁਝ ਲੋਕ ਅਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਅਦਿੱਖ ਪ੍ਰਛਾਵੇਂ ਬਣ ਕੇ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਰਾਹਾਂ ਰੁਸ਼ਨਾਉਂਦੇ, ਤੁਹਾਡੀ ਉਂਗਲ ਫੜ ਕੇ ਤੁਰਨਾ ਸਿਖਾਉਂਦੇ, ਕਲਮ ਫੜਾ ਕੇ ਪੂਰਨਿਆਂ 'ਤੇ ਲਿਖਣਾ ਸਿਖਾਉਂਦੇ, ਮੁਹਾਰਨੀ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਮਸਤਕ ਵਿਚ ਗਿਆਨ-ਜੋਤ ਧਰਨ ਦਾ ਕਰਮ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ | ਮਾਪੇ ਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਹੀ ਪ੍ਰਛਾਵੇਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨੀ-ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਚਾਨਣ ਤਰੌਾਕਣ ਦਾ ਮਾਨਵੀ ਕਰਮ ਨਿਭਾਉਂਦੇ, ਆਪਣੀ ਅਦਿ੍ਸ਼ਟ ਹੋਂਦ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ |
ਸਮਾਜਿਕ ਪਰਦੇ 'ਤੇ ਦਿ੍ਸ਼ਟਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਤੁਹਾਡਾ ਪ੍ਰਛਾਵਾਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ | ਇਸ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਛਾਵੇਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਹਿਰਦ ਹੋਵੋ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਦਿੱਖ, ਦਿ੍ਸ਼ਟੀ, ਦਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਦਸ਼ਾ ਪ੍ਰਤੀ ਕਦੇ ਵੀ ਅਵੇਸਲੇ ਨਾ ਹੋਇਆ ਜਾਵੇ |
ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੇ ਚਿੱਤਰਪਟ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਛਾਵੇਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸੂਰਤਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਦਿੱਖ ਅਤੇ ਪ੍ਰਛਾਵੇਂ ਵਿਚਲਾ ਅੰਤਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਖੌਟਿਆਂ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਖੌਟਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਨਣ, ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਜਾਚ ਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ |
ਕਦੇ ਬਿਰਖ਼ ਵਰਗਾ ਬਣਨ ਦਾ ਮਨ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਛਾਵਾਂ ਕਦੇ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ, ਕਦੇ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਕਦੇ ਬਿਰਖ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਕਰਮਾ ਕਰਦਿਆਂ ਇਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਤੁਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਆਪ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਖੁਦ ਹੀ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ | ਪਰ ਬਿਰਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ | ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਰਮਭੂਮੀ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਰਹਿਤਲ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਤਿਆਗਦਾ | ਮਨੁੱਖ ਤਾਂ ਪ੍ਰਛਾਵਿਆਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ |
ਪ੍ਰਛਾਵੇਂ ਸਿਰਫ਼ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵਿਚਰਦਿਆਂ ਹੀ ਬਣਦੇ ਹਨ | ਬਹੁਤੀ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਉੱਡਦੇ ਪੰਛੀ ਦਾ ਪ੍ਰਛਾਵਾਂ ਤਾਂ ਨਜ਼ਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ | ਇਹ ਖਲਾਅ ਵਿਚ ਹੀ ਕਿਧਰੇ ਗਵਾਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |
ਪ੍ਰਛਾਵਿਆਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਲਗਦੇ ਹਨ | ਇਹ ਭਾਵੇਂ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਚੰਦ ਗ੍ਰਹਿਣ | ਅਜਿਹੇ ਮੌਕੇ ਚਲਾਕ ਲੋਕ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਨਿੱਜੀ ਮੁਫਾਦ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਖੁਦ ਨੂੰ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਚੇ ਰਹੋਗੇ ਤਾਂ ਚਾੰਗੇ ਰਹੋਗੇ |
ਖੁਦ ਦੇ ਚਾਨਣ ਵਿਚ ਸਿਰਜੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਛਾਵੇਂ ਹੀ ਸਦੀਵ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਕਸ਼ ਸਮਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਟਾ ਸਕਦਾ |
ਪ੍ਰਛਾਵਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਾਨਣ ਦੇ ਸਾਥ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਉਪਜਦਾ, ਚਾਨਣ ਜਿੰਨੀ ਉਮਰ ਭੋਗਦਾ ਅਤੇ ਚਾਨਣ ਦੇ ਅਸਤ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |
ਸਾਡਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਮਿਥਿਹਾਸ, ਵਿਰਾਸਤ, ਧਰਮ, ਰਹਿਤ-ਮਰਿਆਦਾ, ਸਮਾਜਿਕ ਰਸਮਾਂ ਆਦਿ ਬੀਤੇ ਹੋਏ ਦੇ ਪ੍ਰਛਾਵੇਂ ਜੋ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਾਂ ਜੀਵਨੀ-ਜਾਚ ਵਿਚ ਹਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਛਾਵਿਆਂ ਦੀ ਅਕੱਥ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਤਰਕ-ਸੰਗਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਅਤੇ ਮਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕੇ |
ਆਪਣਾ ਮੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਾਨਣ ਵੱਲ ਰੱਖੋ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਛਾਵਾਂ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਛਾਵਿਆਂ ਦਾ ਮੁਥਾਜ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਦੇਵੋਗੇ |
ਪ੍ਰਛਾਵਾਂ ਬਣਨਾ, ਚਾਨਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ, ਰੌਸ਼ਨ-ਸੰਦਰਭ ਅਤੇ ਇਹ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਤਲੀ 'ਤੇ ਚਾਨਣ ਦੀ ਮਹਿੰਦੀ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ | ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸੋਚਾਂ ਦੇ ਤਾਰੇ ਉਗਮਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਜੀਵਨ-ਅੰਬਰ ਨੂੰ ਨੂਰੋ-ਨੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਅਜਿਹੇ ਚਾਨਣਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼-ਆਮਦੀਦ ਕਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹੀ ਜਗਤ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨ ਆਭਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੋਲਾਂ, ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਹਰਫ਼ਾਂ ਵਿਚ ਸੁੱਚਤਾ, ਪਾਕੀਜ਼ਗੀ ਅਤੇ ਸਫ਼ਾਫ਼ਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਅਜਿਹੀ ਕਰਮ-ਧਰਾਤਲ ਅਤੇ ਸੋਚ-ਆਗਮਨ ਨੂੰ ਜੀ ਆਇਆਂ ਤਾਂ ਕਹਿਣਾ ਹੀ ਬਣਦਾ ਏ!

-ਫੋਨ : 001-216-556-2080

ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਤੁਰਦਾ ਫਿਰਦਾ 'ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ'

2004 ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ | ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਸੀ | ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ | ਅਸੀਂ ਵੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਾਉਣ ਲਈ ਤੁਰ ਪਏ ਸਾਂ | ਮੈਂ ਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹਰਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਰਜੀ ਸੀ | ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਵੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਗੱਡੀ ਵਿਚ ਬਹਿ ਕੇ ਅਸੀਂ ਰਾਤੀਂ ਬਟਾਲਾ ਜਾ ਪੁੱਜੇ ਸਾਂ | ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਇਕ ਅਜੀਬ ਜਿਹੇ ਬੰਦੇ ਨਾਲ ਕਰਵਾਈ ਜੋ ਖੌਹਰਾ ਜਿਹਾ ਬੋਲਦਾ | ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਕਰਦਾ | ਕੇਸ ਸਫੈਦ ਪਰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਛੱਡੇ ਹੋਏ ਸਨ | ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੋਭਾ ਸਿੰਘ ਆਰਟਿਸਟ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ ਪਿਆ | ਇਸ ਦੀ ਇਕ ਅੱਖ ਨੂਟੀ (ਬੰਦ) ਹੋਈ ਦਿਸੀ | ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਸ਼ਾਇਦ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗੂੰ ਇਕ ਅੱਖੋਂ ਕਾਣਾ ਹੈ | ਪਰ ਜਦੋਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਛਿਟ-ਛਿਟ ਲਾਈ ਤਾਂ ਮਜ਼ਾ ਆ ਗਿਆ | ਇਹ ਬੰਦਾ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ | ਮੈਂ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਅੱਖ ਮਿਲਾ ਕੇ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ | ਉਹ ਕਦੀ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਛੇੜ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਕਦੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫਿਰ ਦਾ | ਮੈਨੂੰ ਜਾਪਿਆ ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਬੰਦੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਣਗਿਣਤ ਨਾਵਲ ਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲੁਕੀਆਂ ਪਈਆਂ ਹਨ |
ਉਹ 1975 ਈ: ਵਿਚ ਹੋਈ ਸਰਬ ਭਾਰਤੀ ਕਾਨਫਰੰਸ (ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਖੇ) ਦੀਆਂ ਅਣਗਿਣਤ ਕਹਾਣੀਆਂ-ਕਿੱਸੇ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਦੋਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪੰਜਾਬ ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ, ਸ਼ੇਖ਼ ਮੁਹੰਮਦ ਅਬਦੁੱਲਾ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿਰਕੱਢ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕੀਤੀ | ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਲਾਈ ਹੋਈ ਸੀ | ਪਿੱਛੇ ਜਿਹੇ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਦੇ ਫੋਟੋ ਵੀ ਭੇਜੇ ਸਨ | ਉਹ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਕਿੱਸੇ-ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ |
ਸਵੇਰੇ ਉਹਨੇ ਮੋਟਰ ਗੇੜ ਲਈ | ਅਸੀਂ ਨਹਾ-ਧੋ ਕੇ ਨਾਸ਼ਤਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਏ | ਉਹ ਡਰਾਈਵਰ ਦੇ ਨਾਲ ਦੀ ਸੀਟ 'ਤੇ ਬਹਿ ਗਿਆ | ਸਾਰੇ ਰਸਤੇ ਉਹ ਚੁੱਪ ਹੀ ਨਾ ਕਰੇ | ਅਸੀਂ ਹੱਸ-ਹੱਸ ਦੋਹਰੇ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ |
ਅਸੀਂ ਪਟਿਆਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੁੱਜੇ | ਉਥੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਸੀ | ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਤੋਂ ਲੇਖਕ, ਉਦਯੋਗਪਤੀ, ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਲੋਕ ਚੋਖੀ ਤਾਦਾਦ ਵਿਚ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ | ਬਾਜਵੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੈਮਰਾ ਲੋਡ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਫੋਟੋ ਖਿੱਚਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ |
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਲੇਖਕ, ਮੰਤਰੀ, ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਅਣਗਿਣਤ ਲੋਕ ਆਏ ਸਨ | ਪੀਪਲਜ਼ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਕਾਫ਼ਤੀ ਮਨਿਸਟਰ ਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਫ਼ਖਰ ਜ਼ਮਾਨ ਤੇ ਨਿਲਾਮ ਘਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਐਾਕਰ ਤਾਰਕ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਪੁੱਜੇ ਹੋਏ ਸਨ | ਮੇਰੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਉਦੋਂ ਕੋਈ ਹੱਦ ਨਾ ਰਹੀ ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਬਾਜਵੇ ਨੂੰ ਚਾਚਾ-ਚਾਚਾ ਆਖਣ | ਮੈਨੂੰ ਪੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਯਾਨੀ ਚਾਚਾ ਦੋਵਾਂ ਪੰਜਾਬਾਂ ਵਿਚ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਬੰਦਾ ਹੈ | ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਬਾਰੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਦਾ ਚਿੰਤਾ ਰਹਿੰਦੀ | ਕਸ਼ਮੀਰ ਨਾਲ ਉਹਨੂੰ ਅੰਤਾਂ ਦਾ ਮੋਹ ਹੈ | ਉਹ ਹਰ ਸਾਲ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਸੈਰ ਲਈ ਆਪਣੀ ਢਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਡੱਲ ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢੇ ਬਣੇ ਹੋਟਲ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਕਮਰਾ ਰਾਖਵਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ |
ਲੇਖਕਾਂ, ਲੀਡਰਾਂ, ਜਥੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਕਿੱਸੇ-ਕਹਾਣੀਆਂ ਜੋ ਚਾਚਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੋੜਤਾ ਚਾਚੇ ਦੇ ਸਟੂਡੀਓ ਵਿਚ ਵੜਦਿਆਂ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ | ਇਹ ਇਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ ਜੋ ਚਾਚੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਟੂਡੀਓ ਵਿਚ ਸਾਂਭ ਰੱਖਿਆ ਹੈ | ਇਹ ਕਿੱਸੇ-ਕਹਾਣੀਆਂ ਚਾਚਾ ਹਰ ਵੇਲੇ ਨਹੀਂ ਸੁਣਾਉਂਦਾ | ਇਸ ਦੀ ਇਕ ਸਿਰਜਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਇਕ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ |
ਉਹਨੇ ਇਕ ਵਾਰ ਗੱਲਾਂ-ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹਦਾ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਜ਼ਿੱਦ ਕਰ ਬੈਠਾ ਕਿ ਉਹ ਮੰੁਬਈ ਜਾ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ | ਚਾਚੇ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਹੀ ਕੰਮ ਦਵਾਉਣ ਦੀ ਆਖੀ ਪਰ ਉਹ ਨਾ ਮੰਨਿਆ | ਉਹ ਆਪਣੇ ਯਾਰਾਂ-ਬੇਲੀਆਂ ਨਾਲ ਮੰੁਬਈ ਤੁਰ ਗਿਆ | ਕੁਝ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਉਥੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ | ਉਸ ਦੇ ਯਾਰ ਬੇਲੀ ਆਖਣ ਉਸ ਦੀ ਮਯਤ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਲੈ ਆਈਏ | ਪਰ ਚਾਚੇ ਨੇ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਨਾ ਸੋਗ ਮਨਾਇਆ, ਨਾ ਹੀ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮ ਕੀਤੀ | ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਉਹ ਹਠੀ ਹੈ |
ਇਕ ਵਾਰ ਅਸੀਂ ਪ੍ਰੀਤ ਨਗਰ ਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਗਿੱਲ ਦੇ ਘਰ ਗਏ | ਚਾਚੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤ ਨਗਰ ਦੀ ਹਰ ਗੱਲ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ | ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਤੇ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਬਣਿਆ ਹਾਲ ਵਿਖਾਇਆ | ਉਹ ਬਿਲਡਿੰਗ ਵਿਖਾਈ ਜਿਥੇ ਕਦੀ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਛਪਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ | ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਮਲਾਇਆ, ਫੋਟੋਆਂ ਖਿੱਚੀਆਂ |
ਉਹ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ | ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਕਿਤਾਬ 'ਮੌਤ ਇਕ ਅਹਿਸਾਸ' ਦੀ ਛਪੀ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਮੁਸ਼ਾਇਰਿਆਂ ਵਿਚ ਘੱਟ-ਵੱਧ ਹੀ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ | ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬ ਹੈ 'ਫਰੌਮ ਦਾ ਆਈਜ਼ ਆਫ ਮਾਈ ਲੈਂਸਜ਼ (6rom the eyes of my lenses) ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪਿਛਲੇ ਵਾਰੀ ਖਿੱਚੇ ਫੋਟੋਆਂ ਦਾ ਦੱਥਾ ਫੜਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ | ਉਹਮਾਨਾਂ ਸਨਮਾਨਾਂ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ | ਉਸ ਨੂੰ ਜੁਗਾੜ ਕਰ ਕੇ ਸਨਮਾਨ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਡਾਢੀ ਨਫ਼ਰਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ |
ਸਤੰਬਰ 2017 ਵਿਚ ਉਹਨੇ ਮੈਨੂੰ ਫੋਨ ਕੀਤਾ, 'ਰਾਜਨ ਮੈਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਪੁੱਜ ਗਿਆ ਹਾਂ | ਹੋਟਲ ਉਹ ਹੀ ਹੈ |' ਮੈਂ ਪੁੱਜ ਗਿਆ | ਉਹਦੇ ਸਾਥੀ ਸ਼ਿਕਾਰੇ ਪਕੜ ਕੇ ਡੱਲ ਦੀ ਸੈਰ ਲਈ ਨਿਕਲ ਗਏ | ਪਰ ਉਹ ਡੱਲ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਬੈਠਾ ਮੇਰਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ | ਮੈਂ ਪੁੱਜਾ ਤਾਂ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ | ਅਸੀਂ ਹੋਟਲ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਏ | ਅਸੀਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਰੁਝ ਗਏ |
ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਮੁੜ ਗਏ | ਦੂਜੇ ਜਾਂ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਉਸ ਦਾ ਫੋਨ ਸਵੇਰੇ-ਸਵੇਰ ਆਇਆ, ਆਖਣ ਲੱਗਾ, 'ਰਾਜਨ, ਕੱਲ੍ਹ ਤੇਰੀ ਚਾਚੀ ਚੱਲ ਵਸੀ |' ਮੈਂ ਅਫਸੋਸ ਕੀਤਾ ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, 'ਨਾ, ਨਾ ਰਾਜਨ ਉਹ ਭਰਪੂਰ ਜੀਵਨ ਜੀਅ ਕੇ ਗਈ ਹੈ | ਨਾ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਆਈ ਸੀ ਤੇ ਨਾ ਉਹਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜਾਣਾ ਸੀ |' ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤਾਂ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀ ਹੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ | ਉਹ ਮੁੜ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ |
ਐਤਕੀਂ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਉਹਨੇ ਮੈਨੂੰ ਫੋਨ ਕੀਤਾ ਰਾਜਨ ਤੂੰ ਜਦੋਂ ਜੰਮੂ ਆਵੇਂਗਾ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੰਵਲ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਲੈ ਆੲੀਂ | ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਬਟਾਲੇ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਟੂਡੀਓ ਦੇ ਬਾਹਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ | ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਲੈ ਗਿਆ | ਹੁਣ ਉਹ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਰਚ-ਮਿਚ ਗਿਆ ਸੀ | ਫਿਰ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਲੈ ਗਿਆ | ਮੈਂ ਅਚਨਚੇਤ ਹੀ ਪੁੱਛ ਬੈਠਾ, 'ਚਾਚਾ, ਚਾਚੀ ਦੀ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ...', ਉਹ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਗਿਆ | ਪਰ ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਲੈ ਆਂਦੀ ਤੇ ਕਿਹਾ, 'ਹਾਂ ਆਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?'

-ਧਰਮਕੰੁਡ ਤਰਾਲ, ਕਸ਼ਮੀਰ |
ਮੋਬਾਈਲ : 098584-77296.

ਭੁੱਲੀਆਂ ਵਿਸਰੀਆਂ ਯਾਦਾਂ

25 ਮਾਰਚ, 1978 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਆਨੰਦਪਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਖੇਡਾਂ ਕਰਵਾਈਆਂ ਸਨ | ਇਹ ਖੇਡਾਂ ਹਰ ਸਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ | ਸ: ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ ਉਦੋਂ ਮੰਤਰੀ ਸਨ | ਸ: ਤਰਸੇਮ ਸਿੰਘ ਪੁਰੇਵਾਲ ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਆਏ ਹੋਏ ਸੀ | ਉਹ ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਪਰਚਾ 'ਦੇਸ ਪ੍ਰਦੇਸ' ਕੱਢਦੇ ਸੀ | ਇਸ ਕਰਕੇ ਹਰ ਲੀਡਰ ਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਦੀ ਸ: ਪੁਰੇਵਾਲ ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ ਸੀ | ਸ: ਪੁਰੇਵਾਲ ਆਪ ਵੀ ਸਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਰੱਖਦੇ ਸੀ | ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਵਧੀਕੀਆਂ ਖਿਲਾਫ਼ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਪਰਚੇ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ |

-ਮੋਬਾਈਲ : 98767-41231

ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਅਮਿੱਟ ਹਸਤਾਖ਼ਰ-144: ਸਮਾਜਿਕ ਸਿਨੇਮਾ ਦਾ ਬਾਗ਼ਬਾਂ ਬੀ.ਆਰ. ਚੋਪੜਾ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਜਦੋਂ 'ਵਕਤ' ਬਣ ਰਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਹਜੂਮ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਕਾਫ਼ੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲੀ ਸੀ | ਕਈ ਵਾਰ ਬੀ.ਆਰ. ਚੋਪੜਾ ਦਾ ਬੈਨਰ ਦੋ-ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਵਿਹਲਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ | ਇਸ ਵਕਫੇ ਤੋਂ ਲਾਭ ਲੈਣ ਲਈ ਹੀ ਇਸ ਬੈਨਰ ਨੇ 'ਇਤਫ਼ਾਕ' ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਸੀ | ਡੇਢ ਘੰਟੇ ਦੀ ਤੁਲਨਾਤਮਿਕ ਰੂਪ 'ਚ ਛੋਟੀ ਲੰਬਾਈ ਵਾਲੀ 'ਇਤਫ਼ਾਕ' ਇਕ ਸਸਪੈਂਸ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ | ਇਸ ਨੂੰ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ 'ਚ ਹੀ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ | ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ, ਨੰਦਾ, ਬਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸੁਜੀਤ ਕੁਮਾਰ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿਤਾਰੇ ਸਨ ਪਰ ਗੌਰਤਲਬ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਵੀ ਹਿੱਟ ਸਿੱਧ ਹੋਈ ਸੀ |
'ਇਤਫਾਕ' ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਤੋਂ ਉਤਸਾਹਤ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਬੀ.ਆਰ. ਚੋਪੜਾ ਨੇ 'ਧੰੁਦ' (1973) ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਸੀ | ਅਗਾਥਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਇਕ ਰਚਨਾ (The 5lephant can remember) ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ 'ਧੰੁਦ' ਵੀ ਇਕ ਰਹੱਸ, ਰੁਮਾਂਚ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਦਿਲਚਸਪ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ | ਸੰਜੇ ਖ਼ਾਨ, ਨਵੀਨ ਨਿਸਚਲ, ਡੈਨੀ, ਮਦਨ ਪੁਰੀ ਅਤੇ ਜ਼ੀਨਤ ਅਮਾਨ ਨੇ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਰਜਤ-ਪਟ 'ਤੇ ਸਾਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ |
ਪਰ 'ਧੰੁਦ' ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਬੈਨਰ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਵੀ ਧੰੁਦ 'ਚ ਹੀ ਘਿਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ | ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਇਸ ਬੈਨਰ ਨੇ 'ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਔਰ ਵੋਹ', 'ਕਰਮ', 'ਇਨਸਾਫ਼ ਕਾ ਤਰਾਜੂ' ਅਤੇ 'ਆਵਾਮ ਕੀ ਆਵਾਜ਼' ਵਰਗੀਆਂ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵੀ ਬਣਾਈਆਂ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਜਾਦੂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਗ਼ਾਇਬ ਹੁੰਦਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ ਸੀ | ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕੁ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 'ਪਤੀ, ਪਤਨੀ ਔਰ ਵੋਹ', 'ਇਨਸਾਫ਼ ਕਾ ਤਰਾਜੂ' ਸਿਲਵਰ ਜੁਬਲੀ ਹਿਟ ਵੀ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਇਸ ਬੈਨਰ ਦੀ ਪੰ੍ਰਪਰਾਵਾਦੀ ਸੁਹਜਤਮਿਕਤਾ ਆਦਿ੍ਸ਼ ਸੀ |
ਇਸ ਦੌਰ ਦੇ ਵੇਲੇ ਹੀ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ 'ਚ ਲੋਕਪਿ੍ਆ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ | ਬੀ.ਆਰ. ਬੈਨਰ ਨੇ ਛੋਟੇ ਪਰਦੇ ਲਈ ਕੁਝ ਕੁ ਸਮਾਜਿਕ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 'ਮਹਾਂਭਾਰਤ' ਨੂੰ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ | ਇਸ ਲੜੀਵਾਰ ਨੇ ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਰਾਮਾਨੰਦ ਸਾਗਰ ਦੇ ਲੜੀਵਾਰ 'ਰਾਮਾਇਣ' ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ | ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਦਿਨਾਂ 'ਚ ਬੀ.ਆਰ. ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਸਿਹਤ ਕਾਫ਼ੀ ਖਰਾਬ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦਿਨੇ ਚੱਲਣ-ਫਿਰਨ 'ਚ ਵੀ ਤਕਲੀਫ ਹੁੰਦੀ ਸੀ | ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਰਵੀ ਚੋਪੜਾ ਨੂੰ ਸੌਾਪ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ | ਫਿਰ ਵੀ, ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਹਾਲਤ 'ਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 'ਬਾਗਬਾਂ' ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖੀ ਸੀ | ਸਮਾਜ 'ਚ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਭੇਟ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ 5 ਨਵੰਬਰ, 2008 ਨੂੰ 94 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ 'ਚ ਬੀ.ਆਰ. ਫ਼ਿਲਮਜ਼ ਦਾ ਇਹ ਬਾਗਬਾਂ ਆਪਣੇ ਚਮਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ |
ਬੀ.ਆਰ. ਚੋਪੜਾ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤਾਕਰੂਜ ਵਾਲਾ ਬੰਗਲਾ ਕਦੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ | ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇਸ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘਿਆ ਤਾਂ ਇਥੇ ਕੋਈ ਰੌਣਕ ਨਹੀਂ ਸੀ | ਸਮੇਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਬੀ.ਆਰ. ਚੋਪੜਾ 'ਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ |
ਵਕਤ ਸੇ ਦਿਨ ਔਰ ਰਾਤ,
ਵਕਤ ਸੇ ਕਲ੍ਹ ਔਰ ਆਜ |
ਵਕਤ ਕੀ ਹਰ ਸ਼ੈ ਗੁਲਾਮ,
ਵਕਤ ਕਾ ਹਰ ਸ਼ੈ ਪੇ ਰਾਜ | (ਵਕਤ)
ਧੰਨਵਾਦ

3hopra’s 4estiny - The filmes of 9ndia Nov. 6, 2008.
2.R. 3hopra - The 8indu Nov. 6, 2008.
-103, ਸਨੀ ਕਾਟੇਜ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਗਰ, ਬਟਾਲਾ-143505 (ਪੰਜਾਬ) |
ਮੋਬਾਈਲ : 099154-93043.






Website & Contents Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 2002-2018.
Ajit Newspapers & Broadcasts are Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust.
The Ajit logo is Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 1984.
All rights reserved. Copyright materials belonging to the Trust may not in whole or in part be produced, reproduced, published, rebroadcast, modified, translated, converted, performed, adapted,communicated by electromagnetic or optical means or exhibited without the prior written consent of the Trust. Powered by REFLEX