ਤਾਜਾ ਖ਼ਬਰਾਂ


ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਨੇਤਾ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਹੋਇਆ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲਾ
. . .  1 day ago
ਸ੍ਰੀਨਗਰ, 16 ਜੁਲਾਈ- ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਪੁਲਵਾਮਾ 'ਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਧਾਇਕ ਆਗੂ ਗ਼ੁਲਾਮ ਮੁਹਾਦੀਨ ਮੀਰ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਹੋਏ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲੇ 'ਚੋਂ ਬਾਲ-ਬਾਲ ...
ਬਾਈਓਪਿਕ 'ਚ ਸਨੀ ਲਿਓਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਗਏ ਕੌਰ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਇਤਰਾਜ਼ - ਮਨਜਿੰਦਰ ਸਿਰਸਾ
. . .  1 day ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 16 ਜੁਲਾਈ- ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਵਿਧਾਇਕ ਮਨਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿਰਸਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਸਨੀ ਲਿਓਨ ਦੀ ਬਾਈਓਪਿਕ ਤੋਂ ਕੋਈ ਇਤਰਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਪਿੱਛੋਂ ਕੌਰ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਤਾਂ ਹੁਣ ਇਸ ਦੀ...
ਮਾਨਸੂਨ ਸੈਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਬੈਠਕ
. . .  1 day ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 16 ਜੁਲਾਈ- ਮਾਨਸੂਨ ਸੈਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਲਾਇਬਰੇਰੀ 'ਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਦੱਸ ਦੇਈਏ ਕਿ ਸੰਸਦ ਦਾ ਮਾਨਸੂਨ ਸੈਸ਼ਨ 18 ਜੁਲਾਈ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ...
ਸੜਕ ਹਾਦਸੇ 'ਚ ਦੋ ਮੌਤਾਂ
. . .  1 day ago
ਕੋਟਕਪੂਰਾ, 16 ਜੁਲਾਈ (ਮੋਹਰ ਗਿੱਲ)- ਕੋਟਕਪੂਰਾ-ਬਠਿੰਡਾ ਮੁੱਖ ਸੜਕ 'ਤੇ ਇਕ ਕਾਰ ਅਤੇ ਬੱਸ ਦਰਮਿਆਨ ਹੋਈ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਟੱਕਰ 'ਚ ਕਾਰ 'ਚ ਸਵਾਰ ਇਕ ਔਰਤ ਅਤੇ ਇਕ ਪੁਰਸ਼ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਇਕਬਾਲ....
ਕਾਂਗਰਸ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਵਿੰਗ ਦੇ ਆਗੂ ਦੇ ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰ 'ਚੋਂ ਨਸ਼ੀਲੇ ਕੈਪਸੂਲ ਬਰਾਮਦ
. . .  1 day ago
ਅਜਨਾਲਾ, 16 ਜੁਲਾਈ (ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ)- ਬੀਤੇ ਕੱਲ੍ਹ ਥਾਣਾ ਰਾਜਾਸਾਂਸੀ ਦੀ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਅਜਨਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਬਕਾ ਕੌਂਸਲਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ੀਲੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਸਮੇਤ ਕਾਬੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸੇ ਗਏ ...
ਫ਼ੌਜੀ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਹੀਦ ਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅੰਤਿਮ ਵਿਧਾਈ
. . .  1 day ago
ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ, 16 ਜੁਲਾਈ (ਪ੍ਰਦੀਪ ਕੁਮਾਰ) :- ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਵਿਚ ਨਕਸਲੀ ਹਮਲੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਫੱਤੂ ਵਾਲਾ ਦੇ ਸੀਮਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲ ਦੇ ਜਵਾਨ ਸ਼ਹੀਦ ਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅੱਜ ਪਰਥਿਕ ਸਰੀਰ ਉਸ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਫੱਤੂ ਵਾਲਾ ਵਿਖੇ...
ਕਠੂਆ ਜਬਰ ਜਨਾਹ ਮਾਮਲਾ : ਬਚਾਅ ਪੱਖ ਦੇ ਵਕੀਲਾਂ ਨੇ ਅਦਾਲਤ 'ਚ ਦਾਖ਼ਲ ਕੀਤੀ ਅਰਜ਼ੀ
. . .  1 day ago
ਪਠਾਨਕੋਟ, 16 ਜੁਲਾਈ (ਅਸ਼ੀਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ)- ਕਠੂਆ ਜਬਰ ਜਨਾਹ ਅਤੇ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਅੱਜ ਸਰਕਾਰੀ ਪੱਖ ਵੱਲੋਂ ਸਬੂਤ ਵਜੋਂ ਮਾਸੂਮ ਬੱਚੀ ਦੇ ਵਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਆਖੀ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਫੋਰੈਂਸਿਕ ਰਿਪੋਰਟ ਲੈਬ 'ਚੋਂ ਆਏ ਲਿਫ਼ਾਫ਼ੇ ਜਿਸ 'ਤੇ ਸੱਤ ਸੀਲ ਮੋਹਰਾਂ...
ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਿਸਾਨ ਵੱਲੋਂ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ
. . .  1 day ago
ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, 16 ਜੁਲਾਈ (ਤਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ)- ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੀ ਹਦੂਦ ਅੰਦਰ ਪੈਂਦੇ ਪਿੰਡ ਆਰਿਫ਼ ਕੇ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਵੱਲੋਂ ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ ਕਾਰਨ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਚਾਰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। 56 ਸਾਲਾ ਕਿਸਾਨ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਦੇਵਾ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜ਼ਮੀਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ...
ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਰੂਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪੁਤਿਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਮੁਲਾਕਾਤ
. . .  1 day ago
ਹੇਲਸਿੰਕੀ, 16 ਜੁਲਾਈ- ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਫਿਨਲੈਂਡ ਦੇ ਹੇਲਸਿੰਕੀ 'ਚ ਰੂਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪੁਤਿਨ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਟਰੰਪ ਨੇ ਰੂਸੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪੁਤਿਨ ਨੂੰ ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੇ ਸਫਲ ਆਯੋਜਨ ਦੀ ਵਧਾਈ...
ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਭਾਜਪਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਲਿਖੀ ਚਿੱਠੀ
. . .  1 day ago
ਅਮਰਾਵਤੀ, 16 ਜੁਲਾਈ- ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਭਾਜਪਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਾਨਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਰਾਇਣ ਨੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਰਾਜਨਾਥ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲਿਖੀ ਚਿੱਠੀ 'ਚ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਨੰਬਰ ਸੂਬੇ ਦੇ ਖ਼ੁਫ਼ੀਆ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਰਿਕਾਰਡ...
ਹੋਰ ਖ਼ਬਰਾਂ..
  •     Confirm Target Language  

ਧਰਮ ਤੇ ਵਿਰਸਾ

ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਾਠ ਬੋਧ ਸਮਾਗਮ

ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੀ ਅਜੋਕੇ ਪ੍ਰਸੰਗ 'ਚ ਪਿੰਡਾਂ-ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਸਹੀ ਪਹੁੰਚ ਨਾ ਹੋ ਸਕਣ ਕਾਰਨ ਜਿੱਥੇ ਜਾਤਾਂ-ਪਾਤਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਧੜਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਇਕ-ਇਕ ਪਿੰਡ 'ਚ ਕਈ-ਕਈ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਉਸਾਰੇ ਗਏ, ਉਥੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਿੰਘ ਅਸਿੱਖਿਅਤ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ-ਪ੍ਰਸਾਰ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਚਾਨਣ ਨੂੰ ਸਹੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖਤਾ ਵਿਚ ਵੰਡਣ ਦੀਆਂ ਅਹਿਮ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਅਨਜਾਣ ਦੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟਕਸਾਲਾਂ, ਨਿਰਮਲੇ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਸਿੱਖ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਨਿਪੁੰਨ ਗ੍ਰੰਥੀ-ਭਾਈ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਦੇਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਸਭ ਤੋਂ ਸੌਖਾ ਕੰਮ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਿੰਘ ਬਣਨਾ ਸਮਝ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਣ-ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਸੋਝੀ ਨੂੰ ਹੀ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਿੰਘ ਬਣਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਜਦੋਂਕਿ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਇਕ ਆਪਣੀ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਨ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਪਾਠ ਬੋਧ ਤੇ ਵਿਆਕਰਨ ਦੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਬਗ਼ੈਰ ਸ਼ੁੱਧ ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਚਾਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅਰਥ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ। ਪਿੰਡਾਂ, ਕਸਬਿਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਿੰਘ ਸ਼ੁੱਧ ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਚਾਰਨ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣ ਕਾਰਨ ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡਾਂ, ਕਸਬਿਆਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਚਾਰਨ, ਲਗਾਂ ਮਾਤਰਾਂ, ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਨ ਵਿਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਿੰਨ-ਭੇਦ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਜਗਿਆਸੂਆਂ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸੀਆਂ ਲਈ ਦੁਬਿਧਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹਾਤਮ
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਇਹ ਸੁਭਾਗ ਹਾਸਲ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵਲੋਂ ਉਚਾਰੀ ਹੋਈ ਇਲਾਹੀ ਬਾਣੀ ਜਿਉਂ ਦੀ ਤਿਉਂ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਲਿਖਾਰੀ ਬਣਾ ਕੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿਚ 'ਧੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ' ਨੂੰ ਕਲਮਬੰਦ ਕਰਵਾਇਆ, ਸਗੋਂ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਾਚਦੇ ਅਤੇ ਸੁਧਾਈ ਵੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਕਈ ਵਾਰ 'ਸੁਧ' ਅਤੇ 'ਸੁਧ ਕੀਚੇ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਆਉਣਾ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਵੇਲੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਵੇਲੇ ਹੀ ਆਦੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ ਸਨ ਕਿ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਇਹ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨੀ ਹੈ।
ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਗਾਧ ਬੋਧ ਅਤੇ ਕਾਮਧੇਨ ਹੈ। ਰੱਬੀ ਕੀਰਤੀ ਦੇ ਇਸ ਸਾਗਰ ਵਿਚ ਜਿੰਨੀ-ਜਿੰਨੀ ਕੋਈ ਅਭਿਆਸ ਕਰਕੇ ਚੁੱਭੀ ਮਾਰੇਗਾ, ਓਨਾ-ਓਨਾ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਆਤਮਿਕ ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਨੰਦ ਹਾਸਲ ਹੋਵੇਗਾ, ਪਰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨੂੰ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਣ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਉਚਾਰਨ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਦਸ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਲਗਾਂ ਮਾਤਰਾਂ ਸੋਧ ਕੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਪਾਠ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦੇ ਰਹੇ। ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਵਿਚ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖ ਯੋਧਿਆਂ ਅਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਇਕ ਬੜੇ ਭਾਰੀ ਸਜੇ ਦੀਵਾਨ ਅੰਦਰ ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਸਿੱਖ ਸ਼ੁੱਧ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਸੁਣਾਵੇਗਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੂੰਹੋਂ ਮੰਗਿਆ ਫਲ਼ ਮਿਲੇਗਾ।
ਕਰਹੁ ਸੁਨਾਵਨ ਸੁਧ ਜਪੁ ਮੋਹੀ॥
ਜਾਚਹਿ ਕਹੈਂ ਸੁ ਦੇਵੋਂ ਤੋਹੀ॥
(ਗੁਰਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਜ, ਰਾਸ ੬, ਅੰਸੂ ੪੬)
ਸੰਗਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਭਾਈ ਗੋਪਾਲਾ ਨਾਂਅ ਦੇ ਸਿੱਖ ਨੇ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਅਜਿਹੀ ਇਕਾਗਰਤਾ ਅਤੇ ਲਿਵਲੀਨਤਾ ਨਾਲ ਅੱਖਰ ਤੇ ਲਗ ਮਾਤਰ ਸੋਧ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਪਾਠ ਸੁਣਾਇਆ ਕਿ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਪਾਠ ਦੇ ਭੋਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਭਾਈ ਗੋਪਾਲਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸਰਬਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਗੁਰਤਾਗੱਦੀ ਤੱਕ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਦਸਮ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਵੇਲੇ ਇਕ ਵਾਰ ਇਕ ਗੁਰਸਿੱਖ ਵਲੋਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਲਗਾਂ ਮਾਤਰਾਂ ਦਾ ਗ਼ਲਤ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ 'ਤੇ ਦਸਮ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਨੇ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਮਨਾਇਆ ਅਤੇ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਤਾੜਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਫ਼ੁਰਮਾਨ ਕੀਤਾ, 'ਸਿੰਘਾ! ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਅੰਗ ਤੋੜ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।'
ਦਸਮ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਜੰਗ-ਯੁੱਧਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਸਾਰਕ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਸਮੇਂ ਮਾਲਵੇ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵਿਖੇ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲਿਖਾਰੀ ਬਣਾ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਕੰਠੋਂ ਉਚਾਰ ਕੇ ਲਿਖਵਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 48 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਅਰਥ ਬੋਧ ਵੀ ਕਰਵਾਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਪਾਠ ਬੋਧ ਦੀ ਟਕਸਾਲ ਚਲਾਈ।
ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ
ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਿੰਡਾਂ, ਕਸਬਿਆਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਿੰਘਾਂ 'ਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸ਼ੁੱਧ ਉਚਾਰਨ ਅਤੇ ਸਹੀ ਬੋਧ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰੰਥੀ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠੀ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਅਤ ਕਰਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਕਾਬਲੀਅਤ ਨੂੰ ਤਰਾਸ਼ਣ ਲਈ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਤੋਂ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਦੇਰ ਨਾਲ ਹੀ ਸਹੀ, ਪਿਛਲੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਭਾਈ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਉਚਾਰਨ ਅਤੇ ਪਾਠ ਬੋਧ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਿਆਂ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬ ਭਰ 'ਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਪਾਠ ਬੋਧ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਿੰਨ ਤਖ਼ਤਾਂ; ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ, ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋਈ ਇਸ ਪਾਠ ਬੋਧ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਆਸ ਬੱਝਣ ਲੱਗੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਠ ਬੋਧ ਸਮਾਗਮ ਪਿੰਡਾਂ, ਕਸਬਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਿੰਘਾਂ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਚਾਰਨ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾਉਣ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਸਹਾਈ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠੀ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਠ ਬੋਧ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠੀ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਠ ਬੋਧ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ 'ਤੇ 5100-5100 ਰੁਪਏ, ਸਰਟੀਫ਼ਿਕੇਟ ਅਤੇ ਸਿਰੋਪਾਓ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚਲੇ ਤਿੰਨਾਂ ਤਖ਼ਤਾਂ 'ਤੇ ਲਗਪਗ 700 ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਪਾਠ ਬੋਧ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਕੇ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗ੍ਰੰਥੀ, ਅਖੰਡ ਪਾਠੀ ਸਿੰਘ ਗੁਰਬਾਣੀ ਲਗਾਂ ਮਾਤਰਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਉਚਾਰਨ ਅਤੇ ਔਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਾਠ ਬੋਧ ਸਮਾਗਮ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਵਾਲੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਗੁਰਮਤਿ ਰਹਿਣੀ-ਬਹਿਣੀ 'ਚ ਪ੍ਰਪੱਕ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਤ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਕੈਂਪਾਂ ਵਰਗੇ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿਚ ਪੰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਮਾਹਰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ, ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਾਹਿਬਾਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸੰਥਿਆ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਨ, ਸ਼ੁੱਧ ਉਚਾਰਨ, ਵਿਆਖਿਆ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਿਆਦਾ ਨੂੰ ਵੀ ਗ੍ਰੰਥੀ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠੀ ਸਿੰਘਾਂ ਵਿਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਪੰਥ ਨੂੰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਏਕਤਾ ਦੇ ਸੂਤਰ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹਣ ਲਈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਾਂਝੀ ਰਹਿਤ ਮਰਿਆਦਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।
ਤਿੰਨਾਂ ਤਖ਼ਤਾਂ 'ਤੇ ਪਾਠ ਬੋਧ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੀ ਇਕ ਲੜੀ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਇਹ ਪਾਠ ਬੋਧ ਸਮਾਗਮ ਰੱਖੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਇਹ ਪਾਠ ਬੋਧ ਸਮਾਗਮ ਜਿੱਥੇ ਪਿੰਡਾਂ, ਕਸਬਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਇਕਸਾਰ ਸ਼ੁੱਧ ਉਚਾਰਨ ਅਤੇ ਸਹੀ ਵਿਆਕਰਨ ਦੀ ਸਮਝ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਬਣਾਉਣਗੇ, ਉਥੇ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਿਚ ਪਿੰਡਾਂ, ਕਸਬਿਆਂ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਵੱਡੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਗਿਆਨ ਦੇ ਚਾਨਣ ਨੂੰ ਵੰਡਣ 'ਚ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਸਾਰਥਿਕ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ 'ਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵਲੋਂ ਪੰਜਾਬ ਭਰ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਸ਼ੁੱਧ ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਚਾਰਨ ਦਾ ਟੈਸਟ ਦੇਣ ਲਈ ਵੀ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਿੰਘ ਇਹ ਟੈੱਸਟ ਪਾਸ ਕਰਨਗੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵਲੋਂ 1000 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਜ਼ੀਫ਼ਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਕ ਵਾਰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਕੋਲ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚਲੇ ਸਾਰੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਜੋ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਉੱਤਰਦਾਈ ਬਣਾਉਣ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂੁ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਅਦਬ-ਸਤਿਕਾਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਪੱਕਤਾ ਅਤੇ ਵਿਧੀਬੱਧ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਿੰਡਾਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸਹੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲੋਕਾਈ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਇਕ ਨਵੀਂ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਢਣ ਦਾ ਪਿੜ ਬੰਨ੍ਹਣ ਲਈ ਸਹਾਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠੀ ਸਿੰਘ ਵਧੇਰੇ ਸਿੱਖਿਅਤ, ਕਾਬਲ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਪਾਠ ਬੋਧ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਹੋਣਗੇ ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ, ਸਭਾ-ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਵਧੇਗਾ। ਉਹ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ, ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ-ਪ੍ਰਸਾਰ, ਕੁਦਰਤ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਾਵਨਾ, ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਣਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ ਇਹ ਗ੍ਰੰਥੀ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠੀ ਸਿੰਘ ਹੀ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ 'ਸੰਵਾਦ' ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਜ਼ਰੀਆ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ।


-ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕਾਲੋਨੀ, ਸ੍ਰੀ ਦਸਮੇਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਰੋਡ, ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ। ਫ਼ੋਨ : 98780-70008
ts1984buttar@yahoo.com


ਖ਼ਬਰ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰੋ

ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ਿਲਪ ਕਲਾ ਦਾ ਸ਼ਾਹਕਾਰ-ਸ਼ੇਖ ਜ਼ਾਇਦ ਗਰੈਂਡ ਮਸਜਿਦ

ਅਬੂਧਾਬੀ ਦੀ ਸ਼ੇਖ ਜ਼ਾਇਦ ਗਰੈਂਡ ਮਸਜਿਦ ਪਰੰਪਰਾ, ਆਧੁਨਿਕ ਇਸਲਾਮਿਕ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਦਾ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਮੁਲਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਸਜਿਦ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਦੁਬਈ ਵਿਚ ਬੁਰਜ ਖਲੀਫ਼ਾ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ, ਇਵੇਂ ਹੀ ਅਬੂਧਾਬੀ ਵਿਚ ਸ਼ੇਖ ਜ਼ਾਇਦ ਮਸਜਿਦ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੇ ਆਕਰਸ਼ਣ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਸ਼ਰਾ-ਯੁਕਤ ਇਸਲਾਮਿਕ ਮੁਲਕਾਂ, ਸਮੇਤ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ, ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਵੱਡੀਆਂ ਮਸਜਿਦਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਹ ਮਸਜਿਦ ਅਜਿਹੀ ਇਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਗ਼ੈਰ-ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਟਿਕਟ ਦੇ।
ਇਸ ਨੂੰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸਲਾਮਿਕ ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਸ਼ੇਖ ਜ਼ਾਇਦ ਬਿਨ ਸੁਲਤਾਨ ਅਲ ਨਾਹਿਨ (1918-2004), ਜੋ ਮੁਲਕ ਦੇ ਬਾਨੀ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੂ.ਏ.ਈ. ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦੈ, ਦੇ ਨਾਂਅ ਉਪਰ ਇਹ ਮਸਜਿਦ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪ ਇਸ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੇ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸ਼ੇਖ ਜ਼ਾਇਦ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਵੀ ਇਸੇ ਪਰਿਸਰ ਵਿਚ ਹੈ।
ਇਸ ਦਾ ਕੰਮ 1996 ਵਿਚ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ 2007 ਵਿਚ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰ ਸੀਰੀਆ ਦਾ ਯੋਸਫ ਅਬਡੇਲਕੀ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਕੰਪਲੈਕਸ 30 ਏਕੜ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰਕਬੇ ਵਿਚ ਫੈਲਿਆ ਹੈ। ਲਗਪਗ ਏਨਾ ਰਕਬਾ ਹੀ ਪਾਰਕਿੰਗ ਅਤੇ ਬਾਗ-ਬਗੀਚਿਆਂ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ 115 ਮੀਟਰ (377.2 ਫੁੱਟ) ਉੱਚੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਪੈਮਾਇਸ਼ 290 ਮੀਟਰ (960 ਫੁੱਟ)×420 ਮੀਟਰ (1,377.6 ਫੁੱਟ) ਹੈ। ਹਰ ਮੀਨਾਰ ਦੀ ਉਚਾਈ 107 ਮੀਟਰ (351 ਫੁੱਟ) ਹੈ। ਇਕ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਵਿਚ 1,00,000 ਟਨ ਸ਼ੁੱਧ ਯੂਨਾਨੀ ਅਤੇ ਮੈਸੇਡੋਨੀਅਨ ਚਿੱਟਾ ਸੰਗਮਰਮਰ ਲੱਗੈ। 3000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਰਮੀਆਂ, 38 ਉਪ-ਠੇਕੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਇਟਲੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਠੇਕੇਦਾਰ ਇੰਪਰੈਗਿਲੋ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਉਸਾਰਿਆ।
ਸ਼ੇਖ ਜ਼ਾਇਦ ਗਰੈਂਡ ਮੌਸਕ ਸੈਂਟਰ, ਜੋ ਇਸ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਰੋਜ਼ਮਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਵਿਚ ਛਪੇ ਇਕ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸਚਿੱਤਰ ਕਿਤਾਬਚੇ ਵਿਚ ਇਸ ਮਸਜਿਦ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਮਕਸਦ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੇਖ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇਹ ਸੁਪਨਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਮਸਜਿਦ ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਲਾਮਿਸਾਲ ਸਦਭਾਵਨਾ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੂਚਕ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਬਿਨਾਂ ਮਜ਼ਹਬੋ-ਮਿੱਲਤ ਦੇ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਦੇ, ਅਮਨ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇਵੇਗੀ। ਇਸ ਕਿਤਾਬਚੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੇਖ ਜ਼ਾਇਦ ਦਾ ਇਹ ਸੁਪਨਾ ਸਾਖਸ਼ਾਤ ਪੂਰਾ ਹੋਇਐ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਸਜਿਦ ਨੇ ਦਰਸਾ ਦਿੱਤੈ ਕਿ ਯੂ.ਏ.ਈ. ਅਮਨ ਅਤੇ ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਗਹਿਵਾਰਾ ਹੈ।
ਸ਼ੇਖ ਜ਼ਾਇਦ ਦੀ ਦੂਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮਸਜਿਦ ਦੀ ਹਰਮਨ-ਪਿਆਰਤਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਪਲੈਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬੁਕਿੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ 'ਟਰਿੱਪ-ਐਡਵਾਈਜ਼ਰ' ਨੇ ਇਸ ਮਸਜਿਦ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਸਾਲ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਨਪਸੰਦ ਲੈਂਡਮਾਰਕ ਐਲਾਨਿਆ (ਪਹਿਲਾ ਕੰਬੋਡੀਆ ਦਾ ਅੰਗਕੋਰ ਵਾਟ ਹੈ)। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਇਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿਚ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਮਸਜਿਦ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 52,09,801 ਇਕ ਸੀ। ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਸ਼-ਗੁਆਊ ਹੱਦ ਤੱਕ ਮਨਮੋਹਕ, ਸੁੰਦਰ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਮਾਡਰਨ ਅਜੂਬਾ ਅੰਕਿਐ।
ਮਸਜਿਦ ਵਿਚ ਇਕੋ ਸਮੇਂ 41,000 ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸਮਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹਾਲ ਵਿਚ 7,000 ਤੋਂ ਵੱਧ, ਦੋ ਛੋਟੇ ਹਾਲਾਂ ਵਿਚ 1500-1500, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸਿਰਫ ਔਰਤਾਂ ਵਾਸਤੇ ਹੈ, ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਨਮਾਜ਼ ਅਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਚਾਰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਿਹੜਿਆਂ ਦੇ ਕੋਨਿਆਂ 'ਤੇ ਚਾਰ ਮੀਨਾਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਹਰੇਕ ਦੀ ਉਚਾਈ 107 ਮੀਟਰ (351 ਫੁੱਟ) ਹੈ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਵਾਲੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਨਾਲ ਬਣੇ ਕੇਂਦਰੀ ਕੋਰਟਯਾਰਡ (ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਵਿਹੜਾ), ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਸੇਹਨ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਦਾ ਏਰੀਆ 17,400 ਵਰਗ ਮੀਟਰ (1,87,224 ਵਰਗ ਫੁੱਟ) ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੰਗਮਰਮਰੀ ਚੌਰੰਗੀ/ਪੱਚੀਕਾਰੀ (ਮਾਰਬਲ ਮੋਜ਼ੇਕ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦੈ। ਇਸ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਬਰਤਾਨਵੀ ਕਲਾਕਾਰ ਕੇਵਿਨ ਡੀਨ ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਉੱਤਰੀ ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵੀ ਗੋਲਾਰਧ ਅਤੇ ਅਰੇਬੀਅਨ ਗਲਫ ਵਿਚੋਂ ਚੁਣੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਨਮੂਨਿਆਂ ਉਪਰ ਢਾਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ 'ਸੇਹਨ' ਵਿਚ 1000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੌਲਿਆਂ/ਥੰਮ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਿਰਾਬਦਾਰ ਲਾਂਘੇੇ ਹਨ। ਥਾਂ-ਥਾਂ ਉੱਪਰ 24 ਕੈਰੇਟ ਸੋਨੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦੇ ਧਰਮ ਤੇ ਵਿਰਸਾ ਅੰਕ 'ਚ)


-ਫਗਵਾੜਾ।

ਬਰਸੀ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼

ਤਰਨਾ ਦਲ ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮੁਖੀ ਜਥੇਦਾਰ ਬਾਬਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ

ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਸਾਹਿਬ-ਤਰਨਾ ਦਲ ਦੇ ਸੱਚਖੰਡ ਵਾਸੀ ਮੁਖੀ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜਥੇਦਾਰ ਬਾਬਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਤਰਨਾ ਦਲ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਲਈ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਵਿਚ ਗੁਜ਼ਾਰ ਦਿੱਤੀ, ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਨ 1892 ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ, ਪਿਤਾ ਸ: ਉਜਾਗਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ, ਪਿੰਡ ਵਡਾਲਾ ਕਲਾਂ (ਤਹਿਸੀਲ ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤਪ ਅਸਥਾਨ ਸ੍ਰੀ ਭੋਰਾ ਸਾਹਿਬ (ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਨੌਵੀਂ) ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਗਈ ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ, ਸ੍ਰੀ ਭੋਰਾ ਸਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਜੁਟ ਗਏ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਤਰਨਾ ਦਲ ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਮੁਖੀ ਬਾਬਾ ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਵੀ ਜੁਟ ਗਏ। ਬਾਬਾ ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸੱਚਖੰਡ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋਂ ਸੰਗਤ ਨੇ ਤਰਨਾ ਦਲ ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਬਾਬਾ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ, ਜਦੋਂ ਬਾਬਾ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਸੱਚਖੰਡ ਗਏ ਤਾਂ ਸੰਗਤਾਂ ਨੇ ਪਿੱਛੋਂ 1934 ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਤਰਨਾ ਦਲ ਦੇ 12ਵੇਂ ਜਥੇਦਾਰ ਥਾਪ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਬਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਤਰਨਾ ਦਲ ਦਾ ਮੁਖੀ ਬਣਨ ਪਿੱਛੋਂ ਬੇਅੰਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ ਸਾਹਿਬ ਬਣਵਾਏ ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਝੁਲਾ ਕੇ ਤਰਨਾ ਦਲ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾਇਆ।
ਆਪ ਜੀ 20 ਜੂਨ, 1994 ਨੂੰ ਸੱਚਖੰਡ ਪਿਆਨਾ ਕਰ ਗਏ। ਬਾਬਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦੀ 24ਵੀਂ ਸਾਲਾਨਾ ਬਰਸੀ, ਤਰਨਾ ਦਲ ਵਲੋਂ ਸਾਧ ਸੰਗਤ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਤਰਨਾ ਦਲ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ 15ਵੇਂ ਮੁਖੀ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜਥੇਦਾਰ ਬਾਬਾ ਗੱਜਣ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਗੁ: ਛੇਵੀਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ, ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ 20 ਜੂਨ (ਮੁਤਾਬਕ 6 ਹਾੜ੍ਹ), ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾਪੂਰਵਕ ਮਨਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਗੁ: ਛੇਵੀਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਭੋਗ ਪੈਣਗੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿੱਖ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਧਾਰਮਿਕ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਪੁੱਜ ਕੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀਆਂ ਭੇਟ ਕਰਨਗੇ। ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਵਲੋਂ ਮਹੱਲਾ ਸਜਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਘੋਲ, ਕਬੱਡੀ, ਨੇਜ਼ੇਬਾਜ਼ੀ, ਗਤਕੇਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਘੋੜਸਵਾਰੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹੋਣਗੇ।


-ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਸਾਹਿਬ।
ਮੋਬਾ: 98157-69164)

ਹੁਣ ਡੋਗਰਿਆਂ ਦੀ ਚੌਧਰ ਹੇਠ ਸੀ ਪੰਜਾਬ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਈ ਪੁੱਤਰ ਸਨ ਪਰ ਉਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਓਨਾ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਦੇ, ਜਿੰਨਾ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਰਾਜਾ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਗੋਰੇ-ਚਿੱਟੇ ਪੁੱਤਰ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਪਾਲਿਆ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਕਾਇਦਾ 'ਫ਼ਰਜ਼ੰਦੇ ਖਾਸ' ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਵੀ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੁੱਤਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 'ਰਾਜਾ' ਬਣਾਇਆ, ਉਸ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ, ਕੀਮਤੀ ਤੋਹਫੇ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਬੈਠਣ ਵਾਸਤੇ ਉਹ ਅਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਹੜਾ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਕੋਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਬੋਲਣ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨੁਕਤਾਚੀਨੀ ਕਰਨ ਦਾ ਵੀ ਹੱਕ ਸੀ। ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇੱਜ਼ਤ ਵਾਲੇ ਲਫਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ 'ਬਾਪੂ' ਕਹਿ ਕੇ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਜੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਚਲਦੀਆਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਰਵਾਇਤਾਂ ਤੇ ਰਸਮਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਸਕਦਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਸ ਡੋਗਰਿਆਂ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਦਾ ਵਾਰਸ ਬਣਾਉਂਦਾ। ਪਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੀ ਕੋਈ ਭੁਲੇਖਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਗੱਦੀ ਦਾ ਰਸਮੀ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹੀ ਖਾਨਦਾਨ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਮਾਹੌਲ ਉਸ ਵਕਤ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਬਣਿਆ ਸੀ, ਦਰਬਾਰੀ ਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵੀ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਸੋਚਦੇ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਖਿਆਲ ਆਉਂਦਾ ਕਿ ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੀ ਕਰਦੇ। ਇਹ ਪੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਾਸਤੇ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਹੀ ਲਵੇਗਾ।
ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਭਖਦਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਤਖ਼ਤ 'ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਸਭ ਚੋਣਾਂ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ 'ਤੇ ਆ ਕੇ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਹੜਾ ਉਸ ਵੇਲੇ 6 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ। ਸੰਧਾਵਾਲੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਐਲਾਨਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਵੀ ਸੋਚਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਨਾਬਾਲਗੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਹੋਵੇਗਾ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਾ ਅਖਤਿਆਰ ਵੀ ਉਸੇ ਕੋਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਵਿਚ ਵੀ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਮਾਂ ਜਿੰਦਾਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਸੁਚੇਤ ਸਿੰਘ ਡੋਗਰਾ ਉੱਪਰ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ, ਇਸ ਤਜਵੀਜ਼ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਜਦੋਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਉਠਾ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਤੇ ਅਮਨ ਬਹਾਲ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਡੋਗਰਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ।
ਪਰ ਨਾ 15 ਤੇ 16 ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਖੂਨੀ ਸਾਕੇ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਦਲੀਪ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਐਲਾਨਣ ਨਾਲ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਧੜੇਬੰਦੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਾਅਵੇਦਾਰਾਂ ਪਿੱਛੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਹਰ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਸੀ। ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਾਜਬੀਅਤ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਮਤਰੇਏ ਭਰਾਵਾਂ ਕਸ਼ਮੀਰਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਪਿਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਉਠਾਏ। ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਡੋਗਰਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਾਉਣ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸੁਚੇਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਮਹਾਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾਂ ਨੇ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਸੁਚੇਤ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾਂ ਦਾ ਆਸ਼ਕ ਹੈ। ਸੁਚੇਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਵੀ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਸੁਚੇਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਆਪਣਾ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੋਦ ਲੈ ਲਵੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਮੀਆਂ ਫੀਨਾ' ਕਰਕੇ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਚ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਆਪਣਾ ਫਾਇਦਾ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਵਾਸਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਦਾਅਵੇਦਾਰ ਜਿੰਦਾਂ ਦਾ ਭਰਾ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਸੀ, ਜੋ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਵੀ ਛੋਟੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਾ ਰੱਖਿਅਕ-ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੀ। ਅਚਾਨਕ ਇਕ ਹੋਰ ਬੰਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਾਸਤੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਬਣ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁਜਾਰੀ, ਪੰਡਤ ਜੱਲਾ ਸੀ, ਜੋ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬਚਪਨ ਦਾ ਸਾਥੀ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਜੱਡ ਕਿਸਮ ਦਾ ਬੰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਅਸਲ ਵਿਚ ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਸਟੇਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਤਰ ਹੁਣ ਕਠਪੁਤਲੀਆਂ ਰਹਿ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਪੰਚਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਕੋਈ ਸਿਆਸੀ ਮਕਸਦ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਹਸਤੀ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਦਮੀਆਂ ਬਾਰੇ ਰਵੱਈਆ ਬਹੁਤ ਸਖਤ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੰਢਤੁੱਪ ਦਾ ਸ਼ੰਕਾ ਸੀ। ਸ਼ਾਹੀ ਖਾਨਦਾਨ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਇਸ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਵਿਰੋਧੀ ਫੋਬੀਆ ਨੂੰ ਵਰਤਿਆ ਤੇ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਉੱਪਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਹਮਲੇ ਦੇ ਖਤਰੇ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸਦੇ ਰਹੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਉਹ ਧਾਰਮਿਕ ਰੰਗ ਵਿਚ ਵੀ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਇਕ ਆਦਮੀ ਭਾਈ ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਚਰਚਾ ਵਿਚ ਆਇਆ। ਉਹ ਇਕ ਰਿਟਾਇਰਡ ਫ਼ੌਜੀ ਸੀ ਤੇ ਹੁਣ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਕੰਢੇ ਨੌਰੰਗਾਬਾਦ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ 1200 ਬੰਦੂਕਚੀ ਤੇ 3,000 ਘੋੜਸਵਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਲੰਗਰ ਵਿਚੋਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕੋਈ 1500 ਲੋਕ ਅੰਨ ਛਕਦੇ ਸਨ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਦਾ ਖਤਰਾ ਸਿਰਫ ਪ੍ਰਾਪੇਗੰਡਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਫ਼ੌਜੀ ਤਿਆਰੀਆਂ ਦੇ ਸਬੂਤ ਵੀ ਮਿਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹਮਲੇ ਵਾਸਤੇ ਸਿਰਫ ਬਹਾਨੇ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਰਗਰਮ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੂਰਪੀਨ ਅਫਸਰਾਂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਰਾਬਤਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਜਾਂ ਤਾਂ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਵਾਲੀ ਸੀ ਜਾਂ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਵਾਲੀ। ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਤਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜੀ ਤਿਆਰੀਆਂ ਤੇ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੀ ਹਰਕਤ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਮਾਨਸਿਕ ਦਬਾਅ ਵਧਾ ਰਹੀ ਸੀ।
(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦੇ ਧਰਮ ਤੇ ਵਿਰਸਾ ਅੰਕ 'ਚ)

ਝੰਗ ਸਦਰ ਦਾ ਨਿਹੰਗ ਦਰਬਾਰ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦਾ ਧਰਮ ਤੇ ਵਿਰਸਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ 'ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼' ਦੇ ਸਫ਼ਾ 704 'ਤੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਮਰਨ ਦੀ ਸ਼ੰਕਾ ਤਿਆਗ ਕੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਿਹੰਗ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ (ਨਿਰਭਉ ਹੋਇਓ ਭਇਆ ਨਿਹੰਗਾ)।
ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਝੰਗ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਹ ਸਾਦਿਕ 'ਨਿਹੰਗ' ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕਲੰਧਰੀਆ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦੇ ਉਪਰੋਕਤ ਮੁਸਲਿਮ ਸੰਤ ਦਾ ਨਾਂਅ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ਾਹ ਸੱਯਦ ਮੁਹੰਮਦ ਬੁਖ਼ਾਰੀ ਰਹਿਮਤ ਅੱਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸੱਯਦ ਨਸੀਰੁਦੀਨ ਮਹਿਮੂਦ (ਆਰ.ਏ.) ਮਖਦੂਮ ਸੱਯਦ ਜ਼ਹਾਨੀਆ ਜਹਾਂਗੁਸ਼ਤ ਪੀਰ ਸੱਯਦ ਸ਼ਾਹ ਜਲਾਲੂਦੀਨ ਕੁਤਬ ਕਮਾਲ 'ਸੁਰਖ਼ ਪੋਸ਼' ਬੁਖ਼ਾਰੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਸਨ।
ਉਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਸਿੰਧ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫ਼ਕੀਰ ਸ਼ੇਖ਼ ਸਲੀਮ ਕਲੰਦਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਉਥੋਂ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਸਾਰੇ ਸੰਤ-ਫ਼ਕੀਰ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੇ ਸੰਤਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਲਈ ਲੰਗਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਲੰਗਰ ਵਿਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦਰਿਆ ਸਿੰਧ ਵਿਚੋਂ ਫੜ ਕੇ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਗਈਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਪਕਾ ਕੇ ਪਰੋਸੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਕ ਦਿਨ ਫ਼ਕੀਰ ਕਲੰਦਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਸੰਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਿਆ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਮੱਛੀ ਨਾ ਮਿਲੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦਿਨ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਆਏ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਅਤੇ ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਨੂੰ ਬਗੈਰ ਲੰਗਰ ਖਾਧਿਆਂ ਭੁੱਖੇ ਹੀ ਵਾਪਸ ਪਰਤਣਾ ਪਿਆ। ਇਸ 'ਤੇ ਫ਼ਕੀਰ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਲੰਗਰ ਲਈ ਭੋਜਨ (ਮੱਛੀਆਂ) ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਆਪਣੇ ਇਕ ਸੰਤ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇਣਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਸ਼ਾਹ ਸਾਦਿਕ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਬਹਾਦਰੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਫ਼ਕੀਰ ਸ਼ੇਖ਼ ਸਲੀਮ ਸੱਧਰ ਕਲੰਦਰ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਨਿਹੰਗ' ਦੇ ਖ਼ਿਤਾਬ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ।
(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦੇ ਅੰਕ 'ਚ)


-ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ। ਮੋਬਾ: 93561-27771

ਪਹਿਲੀ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਚਰਨ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਾਨਕ ਪਿਆਉ ਸਾਹਿਬ ਦਿੱਲੀ

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਾਨਕ ਪਿਆਉ ਸਾਹਿਬ ਜੋ ਕਿ ਉੱਤਰੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਸਬਜ਼ੀ ਮੰਡੀ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਜੀ.ਟੀ. ਰੋਡ ਕਰਨਾਲ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਚਰਨ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਚਾਰ ਉਦਾਸੀਆਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ 1505 ਈ: ਨੂੰ ਉਦਾਸੀਆਂ ਕਰਦੇ-ਕਰਦੇ ਦਿੱਲੀ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਸੁਲਤਾਨ ਸਿਕੰਦਰ ਸ਼ਾਹ ਲੋਧੀ ਦਾ ਰਾਜ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਕ ਬਾਗ਼ ਵਿਚ ਡੇਰਾ ਲਗਾਇਆ ਜੋ ਕਿ ਜੀ.ਟੀ. ਰੋਡ ਕਰਨਾਲ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਹੁਣ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਾਨਕ ਪਿਆਉ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਵਲੋਂ ਬਾਗ਼ ਵਿਚ ਹੀ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਨਾਲ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਬਾਰੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬਾਗ਼ ਵਿਚ ਸੰਗਤਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠ ਹੋਣ ਲੱਗ ਗਿਆ।
ਸਮਾਂ ਬੀਤਦਾ ਗਿਆ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਵਲੋਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਹੀ ਕੀਰਤਨ ਦਰਬਾਰ ਸਜਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਬਾਗ਼ ਦੇ ਲਾਗਿਓਂ ਲੰਘਦੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਰਾਹੀ ਗੁਜ਼ਰਦੇ ਸਨ। ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਵਲੋਂ ਸੰਗਤਾਂ ਅਤੇ ਰਾਹਗੀਰਾਂ ਲਈ ਲੰਗਰ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਇਕ ਖੂਹ ਖੁਦਵਾਇਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਸੰਗਤਾਂ ਦੀ ਪਿਆਸ ਆਪਣੇ ਜਲ ਨਾਲ ਮਿਟਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵਲੋਂ ਬਾਗ਼ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਂਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਮਿਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਕ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਗਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁਖੀ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪੁੱਛਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਦੁਖੀ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਦੀ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਬਲਕਿ ਉਹ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਹਾਥੀ ਕੋਲ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿਲਾਇਆ ਤਾਂ ਉਹ ਹਿੱਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਮਰਾਟ ਸਿਕੰਦਰ ਲੋਧੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਨਾਨਕ ਇਕ ਗ਼ੈਰ-ਮੁਸਲਮਾਨ ਫ਼ਕੀਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਗ਼ ਵਿਚ ਡੇਰਾ ਲਗਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੇ ਸਿਕੰਦਰ ਅੱਗੇ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ।
ਇਕ ਦਿਨ ਸਮਰਾਟ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਹਾਥੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਜੀਵਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਮੌਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ਵਿਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸਮਰਾਟ ਲੋਧੀ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਜੇਲ੍ਹ ਅੰਦਰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਇਕ ਕੁਦਰਤੀ ਕਰਾਮਾਤ ਵਾਪਰੀ। ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੇਲ੍ਹ ਅੰਦਰ ਬੰਦ ਸਨ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਇਕ ਭਿਆਨਕ ਭੂਚਾਲ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੂਰੀ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸਿਕੰਦਰ ਲੋਧੀ ਦਾ ਮਨ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੇ ਦਿੱਤੇ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਵਲੋਂ ਹੋਰ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਕੈਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਅੰਦਰ ਸਨ, ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਵਲੋਂ ਉਸਾਰਿਆ ਗਿਆ ਖੂਹ ਜੋ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਿਆਉ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਨਾਂਅ ਨਾਨਕ ਪਿਆਉ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹੈੱਡ ਗ੍ਰੰਥੀ ਭਾਈ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੀ.ਏ. ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੀ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਅਣਮੁੱਲੀ ਦੇਣ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ 4 ਤੋਂ 5 ਏਕੜ ਵਿਚ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਇਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਮੁਗ਼ਲ ਸ਼ੈਲੀ ਗੇਟ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ 4 ਤੋਂ 5 ਫੁੱਟ ਉੱਚੇ ਮੰਚ 'ਤੇ ਉਸਾਰਿਆ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਹਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਮੀਨਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਮਨ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਦੀਵਾਨ ਹਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੁੰਦਰ ਪਾਲਕੀ ਵਿਚ ਧੰਨ ਧੰਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਲੰਗਰ ਹਾਲ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸੰਗਤਾਂ ਲਈ 24 ਘੰਟੇ ਲੰਗਰ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ। ਗ਼ਰੀਬਾਂ, ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ ਲਈ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਗੁਰਮਰਿਆਦਾ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਵਰਗੇ ਸਮਾਗਮ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਵਲੋਂ ਉਸਾਰਿਆ ਗਿਆ ਪਿਆਉ ਸਾਹਿਬ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਮਾਰਬਲ ਦੇ ਬਣੇ ਗੁੰਮਟ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅਜੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਰਾਹੀਂ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਦਰਦਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਠੀਕ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੋਵਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਅੰਦਰ ਬਣੇ ਹੋਏ ਵਿੱਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਦਾਨ ਵੀ ਬਖ਼ਸ਼ ਰਹੇ ਹਨ।


-ਮੋਬਾ: 99141-75751

ਦਰਵੇਸ਼ੀ ਫ਼ਕੀਰ ਨੂਰ ਮੁਹੰਮਦ

ਇਰਫ਼ਾਨ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਲੇਖਕ ਫਕੀਰ ਨੂਰ ਮੁਹੰਮਦ ਕਾਦਰੀ, ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸੂਬਾ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਇਕ ਪਛੜੇ ਜਿਹੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਕਲਾਚੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਡੇਰਾ ਇਸਮਾਈਲ ਖਾਂ ਵਿਚ ਸੰਨ 1883 ਈ: ਵਿਚ ਗੁੱਲ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖਾਨਦਾਨੀ ਸਿਲਸਿਲਾ ਮੀਰ ਸੱਯਦ ਮੁਹੰਮਦ ਗੇਸੂ ਦਰਾਜ਼ ਨਾਲ ਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਰਤ ਗੇਸੂ ਦਰਾਜ਼ ਨੇ ਕੋਹਿ ਸਲੇਮਾਨ ਦੀਆਂ ਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰੈਣ ਬਸੇਰਾ ਬਣਾਇਆ। ਇਥੇ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਨਿਕਾਹ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਰੂਹਾਨੀ ਤਾਲੀਮ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਆ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਹੈਦਰਾਬਾਦ (ਦੱਖਣ) ਵਿਚ ਗੁਲਬਰਗਾ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਸਥਾਈ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਬਣਾ ਲਈ। ਫਕੀਰ ਸਾਹਿਬ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਸਨ। ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਲਾਚੀ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਅਰਬੀ-ਫ਼ਾਰਸੀ ਘਰ ਵਿਚੋਂ ਪੜ੍ਹੀ। ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਇਸਲਾਮੀਆ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲੈ ਲਿਆ ਪਰ ਇਥੇ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿਚ ਏਨੇ ਰੰਗੇ ਗਏ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ-ਛਡਾਅ ਕੇ ਦਰਵੇਸ਼ੀ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਈ। ਉਮਰ ਦੇ ਆਖਰੀ ਪੰਜ ਸਾਲ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਗੁਜ਼ਾਰੇ। ਫਕੀਰ ਨੂਰ ਮੁਹੰਮਦ ਕਾਦਰੀ 17 ਅਕਤੂਬਰ, 1960 ਈ: ਨੂੰ ਰੱਬ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹੋ ਗਏ।
ਫ਼ਕੀਰ ਨੂਰ ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ ਦੀਆਂ ਪੁੁਸਤਕਾਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰਨਾਂ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਮਦਦ ਲੈ ਕੇ 'ਇਰਫਾਨ' ਪੁਸਤਕ ਲਿਖੀ, ਜੋ ਦੋ ਜਿਲਦਾਂ ਵਿਚ ਸੀ। ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਉਰਦੂ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਹਿੰਦੀ ਅਨੁਵਾਦ ਤੋਂ ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਤਰਜਮਾ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਲੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2010 ਵਿਚ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਸ ਵੇਲੇ ਇਸ ਦਾ 2017 ਵਿਚ ਛਪਿਆ ਤੀਸਰਾ ਸੰਸਕਰਨ ਹੈ। 'ਹੱਕ ਨੁਮਾਏ' ਵਾਂਗ ਹੀ ਸਰਹੱਦੀ ਨੇ ਇਰਫ਼ਾਨ ਵਿਚਲੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਮਾਨਤਾ ਵੇਖ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਤਰਜਮੇ ਲਈ ਚੁਣਿਆ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਸੂਫੀਵਾਦ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਹਨ, ਉਥੇ ਇਹ ਵਾਰਤਕ ਵਿਚ ਹੈ। ਇਰਫ਼ਾਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਚਰਚਾ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਇਰਫ਼ਾਨ ਪੁਸਤਕ ਚਾਰ ਕੁ ਸੌ ਸਫੇ ਦੀ ਵੱਡ-ਆਕਾਰੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ।
ਭੂਮਿਕਾ ਦੇ ਆਰੰਭਲੇ ਸਫ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਾਉਂਦਿਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਿਆਂ ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, 'ਇਰਫ਼ਾਨ ਦੇ ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਅਕੀਦਤਮੰਦ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ੰਕਾਵਾਂ ਨਵਿਰਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਰਫ਼ਾਨ ਵਿਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਅਰਜਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸੂਫੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਇਕਸਾਰ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਧਾਰਮਿਕ ਕੱਟੜਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮਵਾਦ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਭਾਵ ਰੱਬ ਦੇ ਫ਼ਜ਼ਲ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਰਫ਼ਾਨ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਿਵਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਰੂਹ ਗੁੰਮਨਾਮੀ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਜਹਾਨ ਫਾਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਵਾਦੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇਕ ਸੁਪਨਾ ਮਾਤਰ ਅਤੇ ਮਿੱਥ ਹੈ। 'ਇਰਫ਼ਾਨ' ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੌਤ ਜੀਵਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੌਤ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਇਕ ਰੂਪ ਹੈ। 'ਇਰਫ਼ਾਨ' ਪੁਸਤਕ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਐਸੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣ ਦਾ ਰਾਹ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਤੁਰਦਿਆਂ ਜੀਓ ਅਤੇ ਜਿਊਣ ਦਿਓ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਅਧਿਆਤਮਵਾਦ ਕਾਇਮ ਹੈ, ਤਦ ਤੱਕ 'ਇਰਫ਼ਾਨ' ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਬਣੀ ਰਹੇਗੀ।' (ਪੰਨੇ 9-16)
(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦੇ ਅੰਕ 'ਚ)


-ਮੋਬਾ: 98889-398083

ਸ਼ਬਦ ਵਿਚਾਰ

ਮਛੁਲੀ ਜਾਲੁ ਨ ਜਾਣਿਆ ਸਰੁ ਖਾਰਾ ਅਸਗਾਹੁ॥

ਸਿਰੀਰਾਗੁ ਮਹਲਾ ੧
ਮਛੁਲੀ ਜਾਲੁ ਨ ਜਾਣਿਆ
ਸਰੁ ਖਾਰਾ ਅਸਗਾਹੁ॥
ਅਤਿ ਸਿਆਣੀ ਸੋਹਣੀ ਕਿਉ ਕੀਤੋ ਵੇਸਾਹੁ॥
ਕੀਤੇ ਕਾਰਣਿ ਪਾਕੜੀ
ਕਾਲੁ ਨ ਟਲੈ ਸਿਰਾਹੁ॥ ੧॥
ਭਾਈ ਰੇ ਇਉ ਸਿਰਿ ਜਾਣਹੁ ਕਾਲੁ॥
ਜਿਉ ਮਛੀ ਤਿਉ ਮਾਣਸਾ
ਪਵੈ ਅਚਿੰਤਾ ਜਾਲੁ॥ ੧॥ ਰਹਾਉ॥
ਸਭੁ ਜਗੁ ਬਾਧੋ ਕਾਲ ਕੋ
ਬਿਨੁ ਗੁਰ ਕਾਲੁ ਅਫਾਰੁ॥
ਸਚਿ ਰਤੇ ਸੇ ਉਬਰੇ ਦੁਬਿਧਾ ਛੋਡਿ ਵਿਕਾਰ॥
ਹਉ ਤਿਨ ਕੈ ਬਲਿਹਾਰਣੈ
ਦਰਿ ਸਚੈ ਸਚਿਆਰ॥ ੨॥
ਸੀਚਾਨੇ ਜਿਉ ਪੰਖੀਆ ਜਾਲੀ ਬਧਿਕ ਹਾਥਿ॥
ਗੁਰਿ ਰਾਖੇ ਸੇ ਉਬਰੇ
ਹੋਰਿ ਫਾਥੈ ਚੋਗੈ ਸਾਥਿ॥
ਬਿਨੁ ਨਾਵੈ ਚੁਣਿ ਸੁਟੀਅਹਿ
ਕੋਇ ਨ ਸੰਗੀ ਸਾਥਿ॥ ੩॥
ਸਚੋ ਸਚਾ ਆਖੀਐ ਸਚੇ ਸਚਾ ਥਾਨੁ॥
ਜਿਨੀ ਸਚਾ ਮੰਨਿਆ ਤਿਨ ਮਨਿ ਸਚੁ ਧਿਆਨੁ॥
ਮਨਿ ਮੁਖਿ ਸੂਚੇ ਜਾਣੀਅਹਿ
ਗੁਰਮੁਖਿ ਜਿਨਾ ਗਿਆਨੁ॥ ੪॥
ਸਤਿਗੁਰ ਅਗੈ ਅਰਦਾਸਿ ਕਰਿ
ਸਾਜਨੁ ਦੇਇ ਮਿਲਾਇ॥
ਸਾਜਨੁ ਮਿਲਿਐ ਸੁਖੁ ਪਾਇਆ
ਜਮਦੂਤ ਮੁਏ ਬਿਖ ਖਾਇ॥
ਨਾਵੈ ਅੰਦਰਿ ਹਉ ਵਸਾਂ
ਨਾਉ ਵਸੈ ਮਨਿ ਆਇ॥ ੫॥
ਬਾਝੁ ਗੁਰੂ ਗੁਬਾਰੁ ਹੈ
ਬਿਨੁ ਸਬਦੈ ਬੂਝ ਨ ਪਾਇ॥
ਗੁਰਮਤੀ ਪਰਗਾਸੁ ਹੋਇ ਸਚਿ ਰਹੈ ਲਿਵਲਾਇ॥
ਤਿਥੈ ਕਾਲੁ ਨ ਸੰਚਰੈ
ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾਇ॥ ੬॥
ਤੂੰ ਹੈ ਸਾਜਨੁ ਤੂੰ ਸੁਜਾਣੁ
ਤੂੰ ਆਪੇ ਮੇਲਣਹਾਰੁ॥
ਗੁਰ ਸਬਦੀ ਸਾਲਾਹੀਐ ਅੰਤੁ ਨ ਪਾਰਾਵਾਰੁ॥
ਤਿਥੈ ਕਾਲੁ ਨ ਅਪੜੈ
ਜਿਥੈ ਗੁਰ ਕਾ ਸਬਦੁ ਅਪਾਰੁ॥ ੭॥
ਹੁਕਮੀ ਸਭੇ ਊਪਜਹਿ ਹੁਕਮੀ ਕਾਰ ਕਮਾਹਿ॥
ਹੁਕਮੀ ਕਾਲੈ ਵਸਿ ਹੈ ਹੁਕਮੀ ਸਾਚਿ ਸਮਾਹਿ॥
ਨਾਨਕ ਜੋ ਤਿਸੁ ਭਾਵੈ ਸੋ ਥੀਐ
ਇਨਾ ਜੰਤਾ ਵਸਿ ਕਿਛੁ ਨਾਹਿ॥ ੮॥ ੪॥
(ਅੰਗ 55)
ਪਦ ਅਰਥ : ਸੁਰ-ਸਾਗਰ, ਸਮੁੰਦਰ। ਅਸਗਾਹੁ-ਬਹੁਤ ਡੂੰਘਾ। ਅਤਿ-ਬਹੁਤ ਹੀ। ਵੇਸਾਹੁ-ਭਰੋਸਾ, ਇਤਬਾਰ। ਕੀਤੇ ਕਾਰਣਿ-ਕਰਨ ਕਰਕੇ। ਪਾਕੜੀ-ਪਕੜੀ ਗਈ। ਕਾਲੁ-ਮੌਤ। ਨ ਟਲੈ ਸਿਰਾਹੁ-ਮੌਤ ਸਿਰ ਤੋਂ ਟਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਇਉ-ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ। ਤਿਉ ਮਾਣਸਾ-ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੀ। ਅਚਿੰਤਾ-ਅਚਨਚੇਤ ਹੀ, ਅਚਾਨਕ ਹੀ।
ਸਭੁ ਜਗੁ-ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਹੀ। ਬਾਧੋ ਕਾਲ ਕੋ-ਕਾਲ ਵਿਚ ਬੱਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਫਾਰੁ-ਅਮਿਟ। ਦੁਬਿਧਾ-ਦੁਚਿੱਤਾਪਨ। ਸਚਿ ਰਤੇ-ਸਦਾ ਥਿਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਮ ਵਿਚ ਰੰਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਦਰਿ ਸਚੈ ਸਚਿਆਰ-ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦਰ 'ਤੇ ਸੁਰਖਰੂ ਹੋ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੀਚਾਨੇ-ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਪੰਛੀ ਜੋ ਬਾਜ਼ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਧਿਕ-ਸ਼ਿਕਾਰੀ। ਬਧਿਕ ਹਾਥਿ-ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ। ਜਾਲੀ-ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਵਾਲਾ ਜਾਲ। ਸੇ ਉਬਰੇ-ਉਹ ਬਚ ਗਏ। ਫਾਥੇ-ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚੋਗੇ ਸਾਥਿ-ਚੋਗੇ ਸਮੇਤ। ਬਿਨੁ ਨਾਵੈ-ਨਾਮ ਹੀਣਾ ਨੂੰ। ਚੁਣਿ ਸੁਟੀਅਹਿ-ਚੁਣ ਚੁਣ ਕੇ (ਨਰਕਾਂ ਵਿਚ) ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਇ ਨ ਸੰਗੀ ਸਾਥਿ-ਕੋਈ ਸੰਗੀ ਸਾਥੀ (ਸਾਥ ਦੇਣ ਵਾਲਾ) ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਆਖੀਐ-ਸਿਮਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਥਾਨੁ-ਸਥਾਨ, ਟਿਕਾਣਾ। ਤਿਨ ਮਨਿ-ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦਾ। ਸਚੁ ਧਿਆਨੁ-ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ ਧਿਆਨ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਚਾ ਮੰਨਿਆ-ਸਦਾ ਥਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਹੈ, ਸਿਮਰਿਆ ਹੈ। ਸਚੁ ਧਿਆਨੁ-ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ ਲਿਵ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਹੈ। ਸੂਚੇ-ਪਵਿੱਤਰ। ਜਿਨਾ ਗਿਆਨੁ-ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸੋਝੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
'ਮਰਣੁ ਲਿਖਾਇ ਮੰਡਲ ਮਹਿ ਆਇ' (ਅੰਗ 685) ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਆਉਣ ਲੱਗਿਆਂ, ਮਰਨ ਦਾ ਲੇਖਾ (ਸਮਾਂ) ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲਿਖਵਾ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਰਾਗੁ ਮਾਝ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹਲਾ ੧ ਵਿਚ ਵੀ ਜਗਤ ਗੁਰੂ ਬਾਬਾ ਦੇ ਪਾਵਨ ਬਚਨ ਹਨ ਕਿ ਭੈੜਾ ਕਾਲ, ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਾਲ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਮੰਡਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਮਕਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਵਿਚ ਹਰੇਕ ਪ੍ਰਾਣੀ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਾਅ ਲਾ ਕੇ ਮਾਰਦਾ ਹੈ-
ਕਾਲੁ ਬੁਰਾ ਖੈ ਕਾਲੁ
ਸਿਰਿ ਦੁਨੀਆਈਐ॥
ਹੁਕਮੀ ਸਿਰਿ ਜੰਦਾਰੁ ਮਾਰੇ ਦਾਈਐ॥
(ਅੰਗ 147)
ਬੁਰਾ-ਭੈੜਾ। ਖੈ-ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਦੁਨੀਆਈਐ-ਦੁਨੀਆ ਦੇ, ਜਗਤ ਦੇ। ਜੰਦਾਰੁ-ਜਮ। ਦਾਈਐ-ਦਾਅ ਲਾ ਕੇ।
ਹਿੰਦ ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਚਾਦਰ, ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਸਤਿ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵਿਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਮਿੱਤਰ, ਇਸ ਨੇਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿਚ ਦੇਰ ਨਾ ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੌਤ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਪਈ ਫਿਰਦੀ ਹੈ-
ਕਰਿ ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਸਿਮਰੁ ਮਾਧੋ
ਹੋਹਿ ਪਤਿਤ ਪੁਨੀਤ॥
ਕਾਲੁ ਬਿਆਲੁ ਜਿਉ ਪਰਿਉ ਡੋਲੈ
ਮੁਖੁ ਪਸਾਰੇ ਮੀਤ॥ (ਅੰਗ 631)
ਮਾਧੋ-ਪਰਮਾਤਮਾ। ਪਤਿਤ-ਵਿਕਾਰੀ ਬੰਦੇ। ਪੁਨੀਤ-ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਿਆਲੁ-ਸੱਪ। ਪਰਿਉ ਡੋਲੈ-ਫਿਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਸਾਰੇ-ਪਸਾਰ ਕੇ, ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ। ਮੀਤ-ਹੇ ਮਿੱਤਰ।
ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅੱਖਰੀਂ ਅਰਥ : ਮੱਛੀ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਜਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਜਗਤ ਗੁਰੂ ਬਾਬਾ ਜੀਵ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਖਾਰੇ ਅਤੇ ਡੂੰਘੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੋਈ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸੋਝੀ ਨਾ ਪਈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਫਸਾਉਣ ਵਾਲਾ ਜਾਲ ਵੀ ਹੈ। ਐਨੀ ਸਿਆਣੀ ਅਤੇ ਸੋਹਣੀ ਮੱਛੀ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਵੱਡੇ ਅਥਾਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਫੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਆਪਣੇ ਇਸੇ ਭਰੋਸੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਮੱਛੀ ਫੜੀ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਲ ਨੂੰ ਸਿਰ ਤੋਂ ਟਲਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਹੇ ਭਾਈ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਕੂਕਦਾ ਜਾਣੋ। ਜਿਵੇਂ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਜਾਲ ਆ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਜਮ ਰੂਪ ਜਾਲ ਨੇ ਆ ਦਬੋਚਣਾ ਹੈ।
ਵਾਸਤਵ ਵਿਚ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਹੀ ਕਾਲ ਵਿਚ ਬੱਝਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਕਾਲ ਅਮਿਟ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਕੂਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਜੋ ਦੁਬਿਧਾ ਅਤੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਸਦਾ ਥਿਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਮ ਵਿਚ ਰੰਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਾਨੋ ਬਚ ਗਏ। ਗੁਰੂ ਬਾਬੇ ਦੇ ਬਚਨ ਹਨ ਕਿ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਲਿਹਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਵਿਚ ਸਚਿਆਰਾਂ ਵਜੋਂ ਸਾਲਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਪੰਛੀ ਛੋਟੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਉਡਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਮੱਛੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਫਸਾਉਣ ਲਈ ਹੱਥ ਵਿਚ ਜਾਲ ਲੈ ਕੇ ਫਿਰਦਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਕਾਲ ਚੱਕਰ ਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੁਰੂ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਤ ਦੀ ਫਾਹੀ 'ਚੋਂ ਬਚ ਨਿਕਲੇ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਮਾਇਆ ਰੂਪੀ ਚੋਗ ਦੇ ਮੋਹ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸ ਗਏ। ਨਾਮ ਤੋਂ ਸੱਖਣੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣ-ਚੁਣ ਕੇ (ਨਰਕਾਂ ਵਿਚ) ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫਿਰ ਕੋਈ ਸੰਗੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।
ਹੇ ਭਾਈ, ਜਿਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਅਥਵਾ ਟਿਕਾਣਾ ਸਦਾ ਥਿਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਦਾ ਸਿਮਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਦਾ ਥਿਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਧਿਆਇਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਲਿਵ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਸਦਕਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਜਿਹੇ ਜਗਿਆਸੂ ਮਨ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਕਰਕੇ ਭਾਵ ਅੰਦਰੋਂ-ਬਾਹਰੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦੇ ਅੰਕ ਵਿਚ)


-217-ਆਰ, ਮਾਡਲ ਟਾਊਨ, ਜਲੰਧਰ।

ਪ੍ਰੇਰਨਾ-ਸਰੋਤ

ਪਰਉਪਕਾਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸਰਬਉੱਤਮ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ

ਮਹਾਨ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ 'ਤੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਮਹਾਨ ਤਾਂ ਉਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਰਉਪਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਜੀ ਕਰਮਯੋਗ ਵਿਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਪਰਉਪਕਾਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਸਰਬਉੱਤਮ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖੋ ਕਿ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ ਇਕ ਖੁਸ਼ਨਸੀਬੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾ ਕਰੋ ਕਿ ਉਹ ਭਿਖਾਰੀ ਹਨ। ਇਸ ਗੱਲ ਲਈ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਨਸੀਬ ਸਮਝੋ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ। ਪਰਉਪਕਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਾਰਜ ਸ਼ੁੱਧ ਬਣਨ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਹੋਣ ਵਿਚ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੱਚ ਪੁੱਛੋ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਕਿਸੇ ਲਈ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਾਡੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਜਦ ਵੀ ਚਾਹੇ, ਹਨੇਰੀ, ਤੂਫਾਨ, ਭੁਚਾਲ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਘੁਮੰਡ ਨਾ ਕਰੋ ਕਿ ਅਸੀਂ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਬਣਵਾਇਆ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀਆਂ ਖੋਖਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਸਾਥੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਚਲਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਚਲਦੀ ਰਹੇਗੀ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਕਾਰਜ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਸਾਡਾ ਵੀ ਭਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਂ ਪੂਰਨ ਬਣਨ ਦਾ ਇਕ ਸਾਧਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਸਰਬਉੱਤਮ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸ਼ਕਤੀ ਕਰਮ ਵਿਚ ਬਦਲਦੀ ਹੈ।


-ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਸਟੱਡੀ ਸਰਕਲ, ਜਲੰਧਰ। ਮੋਬਾ: 94175-50741

ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
'ਗੁਰਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਜ' ਵਿਚ ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਬਿਆਨਦਿਆਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ-
'ਪਾਵਨ ਤਨ ਪਾਵਣ ਕਰ ਥਾਨ,
ਘ੍ਰਿਤ ਮੈਦਾ ਲੇ ਖੰਡ ਸਮਾਨ।
ਕਰ ਕੜਾਹ ਜਪੁ ਪਾਠ ਸੁ ਠਾਨੈ,
ਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ ਅਰਦਾਸ ਬਖਾਨੈ॥'
ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਨੂੰ 'ਮਹਾਪ੍ਰਸਾਦ' ਦਾ ਨਾਂਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, 'ਵੱਡਾ ਜਾਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪ੍ਰਸਾਦਿ।' ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਕਬਿੱਤ 'ਚ ਇਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕਰਦਿਆਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ-
'ਏਕ ਮਿਸਟਾਨ ਪਾਨ ਲਾਵਤ ਮਹਾਪ੍ਰਸਾਦਿ,
ਏਕ ਗੁਰੁਪੁਰਬ ਕੈ ਸਿਖਨੁ ਬੁਲਾਵਹੀ।'
ਧਾਰਮਿਕ ਆਸਥਾ ਮੁਤਾਬਿਕ ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, 'ਕਿਸੇ ਦੇਵ-ਇਸ਼ਟ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਖਾਧ ਪਦਾਰਥ, ਜੋ ਬਾਅਦ 'ਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ 'ਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਵੇ।'
ਭਾਈ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੇ 'ਮਹਾਨਕੋਸ਼' ਅਨੁਸਾਰ-
'ਉਹ ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਜੋ ਮਰਿਆਦਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਤਾਬਿਆ 'ਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਅਰਦਾਸ ਉਪਰੰਤ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਵਰਤਾਈਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।' ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਖ਼ੁਸ਼ੀ, ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ, ਸਵੱਛਤਾ, ਨਿਰਮਲਤਾ, ਅਰੋਗਤਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਰਪਿਆ ਹੋਇਆ ਖਾਣ ਯੋਗ ਪਦਾਰਥ, ਕਾਵਯ ਦਾ ਗੁਣ, ਕ੍ਰਿਪਯ, ਅਨੁਗ੍ਰਹ। ਅਤੇ ਕੜਾਹ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਕੜਾਹਾ-ਲੋਹੇ ਦਾ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਕੁੰਡੇਦਾਰ ਬਰਤਨ। ਕੜਾਹੇ 'ਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਅੰਨ-ਹਲੂਆ ਜਾਂ ਕੜਾਹ।'
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੋਜਾਂ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਪੌਸ਼ਟਿਕਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸਬੂਤ ਦੇ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਦੇਗ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਿਹਤਵਰਧਕ ਨਿਆਮਤ ਹੈ । ਡਾਕਟਰ ਬੈਂਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੀ ਬਰੀਕੀ ਨਾਲ ਪੜਤਾਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, 'ਜੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਲਿਖਣ ਬੈਠਾ ਤਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਵਰਕੇ ਭਰੇ ਜਾਣਗੇ।' ਡਾਕਟਰ ਬਲਰਾਜ ਬੈਂਸ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਗੁਣ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦਿਆਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ-'ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਸਿਹਤ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਲਾਭਦਾਇਕ ਅਤੇ ਫ਼ਾਇਦੇਮੰਦ ਹੈ।' ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦਿਨ 'ਚ ਇਕ ਵਾਰ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਗ ਛਕਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਵੇਰ ਸਮੇਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਜਾਣ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸੁਣਨ ਦੀ ਤਾਕੀਦ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਗੁਰੂ ਦਾ ਸਿੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਪੱਖੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਹੇ। ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਵੰਡਣ ਦੀ ਰਵਾਇਤ ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਪ੍ਰਦਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ 'ਚ ਇਹ ਰੂੜ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। (ਸਮਾਪਤ)


-ਬੀਂਬੜ, ਸੰਗਰੂਰ। ਮੋਬਾ: 97797-08257

ਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਤੋਂ ਬੇਹੱਦ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦਾ ਧਰਮ ਤੇ ਵਿਰਸਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਸ: ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੇ 1777 ਈ: ਨੂੰ ਕਪੂਰਥਲੇ ਨੂੰ ਫਤਹਿ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਇਆ।
ਉਸ ਸਮੇਂ ਧੀਰਮੱਲੀਏ ਜੋ ਪੰਥ ਵਿਚੋਂ ਛੇਕੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਨੂੰ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਉਪਰੰਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਧੀਰਮੱਲੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣਾਇਆ। ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਸ: ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਲਿਆ ਗਿਆ।
ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ 11 ਮਾਰਚ, 1783 ਈ: ਨੂੰ ਜਥੇਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ, ਸ: ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ, ਸ: ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਘੇਬਾ, ਸ: ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਸ਼ੁਕਰਚੱਕੀਆ, ਸ: ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸਿੰਘ, ਸ: ਕਰਮ ਸਿੰਘ, ਸ: ਭਾਗ ਸਿੰਘ, ਸ: ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ, ਸ: ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਬੂੜੀਆ, ਸ: ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਲਾਡੋਵਾਲੀਆ, ਸ: ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਹਬਾਦ, ਸ: ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਅੰਬਾਲਾ ਆਦਿ ਸਭ ਮਜਨੂੰ ਟਿੱਲੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਥੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਦਿੱਲੀ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਖ਼ਾਲਸਾਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ 'ਤੇ ਝੁਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਥੇਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ, ਸ: ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ, ਸ: ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਆਦਿ ਪੰਜ ਸਿੱਖ ਜਰਨੈਲਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਤਖ਼ਤ 'ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਜਰਨੈਲ ਜਥੇਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੂੰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਐਲਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਸ: ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਦ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਜਥੇਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ 'ਪੰਥ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਤਖ਼ਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਬਖਸ਼ੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਤਖ਼ਤ ਤੁੱਛ ਹੈ।' ਏਨਾ ਕਹਿ ਕੇ ਤਖ਼ਤ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉੱਤਰ ਆਏ। ਜਥੇਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਬਹੁਤ ਸਿਆਣੇ, ਸਮਝਦਾਰ, ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ ਜਥੇਦਾਰ ਸਨ।
ਜਥੇਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚੇ ਹੀ ਸਨ, ਪੇਟ ਵਿਚ ਤਕਲੀਫ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਅੰਤਿਮ ਸਮਾਂ ਨੇੜੇ ਜਾਣ ਕੇ ਸਭ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ-
'ਅੰਤਮ ਸਮਾਂ ਨੇੜੇ ਆ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਨਾ ਖਿੱਚਣਾ। ਕੋਈ ਦੁਨਿਆਵੀ ਗੱਲ ਕੰਨਾਂ ਤੱਕ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਈ ਜਾਵੇ।'
ਅਖੀਰ 20 ਅਕਤੂਬਰ, 1783 ਈ: ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ। ਜਥੇਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
(ਸਮਾਪਤ)


-ਬਠਿੰਡਾ। ਮੋਬਾ: 98155-33725

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ 550ਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿਵਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜੱਸ (ਹੱਕ ਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਆਵਾਜ਼)

* ਲੇਖਕ : ਇਹਸਾਨ ਬਾਜਵਾ *

ਨਾਨਕ ਹੱਕ ਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਵਾਜ ਲਾਈ,
ਸੌਦਾ ਅਮਰ ਹਯਾਤ ਦਾ ਤੋਲਿਆ ਏ।
ਬਾਣੀ ਰਮਝ ਦੀ ਓਸ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ,
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਜੀਵਨੇ 'ਚੋਂ ਮਾਣਕ ਟੋਲਿਆ ਏ।
ਨਾਲ ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਮੇਲ ਮਿਲਾਪ ਕੀਤਾ,
ਰੰਗ ਜੀਣ ਦਾ ਅਸਲ ਟਟੋਲਿਆ ਏ।
ਜਗਤ ਵਾਸ ਗਵਾਹੀਆਂ ਪਿਆ ਦੇਵੇ,
ਨਾਨਕ ਜੀਵਨੇ ਦਾ ਵਰਕਾ ਫੋਲਿਆ ਏ।
ਉਲਫ਼ਤ ਨਾਲ ਹੈ ਰੰਗਿਆ ਜੀਣ ਤਾਈਂ,
ਲਫ਼ਜ਼ ਕਦਰ ਕਿਆਸ ਦਾ ਬੋਲਿਆ ਏ।
ਕਾਮਿਲ ਸਿਦਕ ਥੀਂ ਅਮਰ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ,
ਮੋਤੀ ਜੀਵਨੇ 'ਚੋਂ ਓਹਨੇ ਰੋਲਿਆ ਏ।
ਸਾਬਤ ਸਿਦਕ ਯਕੀਨ ਦੇ ਖੇਤ ਅੰਦਰ,
ਲੱਖ ਔੜ ਵੇਖੀ ਨਾਹੀ ਡੋਲਿਆ ਏ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਗੀਤ ਮੁਹੱਬਤੀਂ ਫਿਰੇ ਗਾਉਂਦਾ,
ਜੀਵਨਾ ਓਸ ਅਮੋਲਿਆ ਏ।
ਅੰਬਰੋਂ ਸੁੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਨਕ ਕਰੇ ਸਾਵੇ,
ਕਾਮਿਲ ਜੀਣ ਦਾ ਰਾਜ਼ ਨਿਰੋਲਿਆ ਏ।
ਸਦਾ ਸੱਚੀਆਂ ਆਖ ਇਹਸਾਨ ਸਾਈਆਂ,
ਨਾਨਕ ਜੀਵਨੇ ਦਾ ਬੂਹਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਏ।


ਅਨੁਵਾਦ : ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ
ਪਿੰਡ ਮਾਂਗਟ, ਡਾਕ: ਛਾਂਗਲਾ, ਤਹਿ: ਦਸੂਹਾ (ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ)।
ਮੋਬਾ: 98140-44425

ਧਾਰਮਿਕ ਸਾਹਿਤ

15 ਭਗਤ 500 ਸਵਾਲ
ਲੇਖਕ :
ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਟਕਪੂਰਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਫੂਲ ਭਾਰਤੀ, ਜਲੰਧਰ।
ਪੰਨੇ : 56, ਕੀਮਤ : 40 ਰੁਪਏ
ਸੰਪਰਕ : 94171-85565


ਲੇਖਕ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੀ 2018 ਵਿਚ ਪੰਜ ਸੌ ਸਾਲਾ ਪ੍ਰਲੋਕ ਗਮਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਤੀਜੀ ਉਦਾਸੀ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਤੇ ਚੌਥੀ ਉਦਾਸੀ ਦੀ ਆਰੰਭਤਾ ਦੀ ਪੰਜ ਸੌ ਸਾਲਾ ਸ਼ਤਾਬਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਚ 15 ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਰਜ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਬੜੇ ਨਿਵੇਕਲੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਂਪੁਰਖਾਂ ਬਾਰੇ ਵਡਮੁੱਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਉੱਤਰ ਵਿਧੀ ਰਾਹੀਂ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਧੀ ਬੜੀ ਲਾਹੇਵੰਦੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ।
ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਉੱਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪਾਠਕ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਉਤਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਿਕਾ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਪ੍ਰਥਮ ਸਵਾਲ ਹੈ-'ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਕਿੰਨੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਉਚਾਰੀ ਹੋਈ ਮਿਲਦੀ ਹੈ?'
ਉੱਤਰ : ਪੰਦਰਾਂ ਭਗਤਾਂ ਦੀ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਚੌਥਾ : ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਕਿੰਨੇ ਰਾਗਾਂ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹੈ?
ਉੱਤਰ : 22 ਰਾਗਾਂ ਵਿਚ।
ਪੰਜਵਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨ : ਭਗਤਾਂ ਦੇ 22 ਰਾਗਾਂ ਵਿਚ ਕਿੰਨੇ ਸ਼ਬਦ ਹਨ?
ਉੱਤਰ : 349 ਸ਼ਬਦ
ਬੜੇ ਹੀ ਸਰਲ, ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੇ ਠੋਸ ਢੰਗ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੰਦਰਾਂ ਭਗਤ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਜੀਵਨ ਦਰਸ਼ਨ, ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਂ, ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਈ ਪ੍ਰਤੀ ਰੂਹਾਨੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। 6 ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਨੇ ਹਰ ਸਵਾਲ ਦਾ ਉੱਤਰ ਸਬੰਧਤ ਭਗਤ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਢੁਕਵੇਂ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦੇ ਕੇ ਬਾਖੂਬੀ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸਰਵਰਕ 'ਤੇ ਪੰਦਰਾਂ ਹੀ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਰੰਗੀਨ ਚਿੱਤਰ ਤੇ ਅੰਤਲੇ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਉਪਮਾ ਬਾਰੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚੋਂ 10 ਪ੍ਰਮਾਣ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਕੁੱਜੇ ਵਿਚ ਬੰਦ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਹੈ।


-ਤੀਰਥ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ

ਨਵਾਂ ਯੁੱਗ ਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ

ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਹੋਰ ਨੀਵੇਂ ਦਰਜੇ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲੋਂ ਇਹ ਇਕ ਵੱਡਾ ਵਾਧਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਪਿਛਲੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਤੋਂ ਲਾਭ ਉਠਾ ਕੇ ਭਵਿਖ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰ ਸਕਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਵਰਤਮਾਨ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਧਰਮ ਵਿਰੁੱਧ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਤੇ 'ਖਾਵੋ ਖਰਚੋ ਮੌਜ ਉਡਾਵੋ' ਦੇ ਨਾਅਰਿਆਂ ਥੱਲੇ ਜੀਵਨ ਮਨੋਰਥ ਨੂੰ ਰੋਲਣ ਵਾਲੇ ਪਿਛਲੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਤੋਂ ਲਾਭ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਉਠਾਉਂਦੇ? ਧਰਮ ਤੋਂ ਮੇਰਾ ਭਾਵ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਸ਼ਰੀਅਤ ਤੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਦੀਵੀ ਸਚਾਈਆਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੋਂ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਅਨਮੋਲ ਮੋਤੀ ਹਨ।
ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਕੁਝ ਮੱਤ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਲੱਭਣ, ਜੋ ਸਥਾਨਕ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਮਜਬੂਰੀਆਂ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਨਾਲੋਂ ਨਿਖੇੜਨ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾ, ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ, ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਤੇ ਸਿਆਸੀ ਛੂਤ-ਛਾਤ ਪ੍ਰਚਾਰਨ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਹੋਣ। ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਉੱਕਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੱਢਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਹਰ ਉਸ ਧਰਮ ਫਲਸਫੇ ਨੂੰ ਵੀ, ਜੋ ਇਨਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਤਨ, ਮਨ ਤੇ ਆਤਮਾ ਕਰਕੇ ਹਰੇਕ ਪਹਿਲੂ ਤੋਂ ਬਲਵਾਨ ਵੇਖਣ ਦਾ ਇੱਛਾਵਾਨ ਹੋਵੇ ਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਕਸਵੱਟੀ ਹੀ ਇਹ ਹੋਵੇ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਮਨੁੱਖ ਨਾਲ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਜਾਤ, ਕੁਲ ਜਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਤਕਰੇ ਦੇ ਕਿੰਨਾ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ, ਵੰਡ ਛਕਦਾ ਤੇ ਦਰਦ ਵੰਡਾਉਂਦਾ ਹੈ ਦੇ ਅਸੂਲਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਦੀ ਭੁੱਲ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਹਿਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਅਨਮੋਲ ਲਾਲਾਂ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਕੌਡੀਆਂ ਦੇ ਭਾਅ ਗਵਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਕੰਗਾਲਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਅਨਮੱਤਾਂ ਸਬੰਧੀ ਟੀਕਾ-ਟਿੱਪਣੀ ਤੋਂ ਸੰਕੋਚ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਨਿਸਚੇ ਨਾਲ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਰਹਿਬਰੀ ਲਈ, ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਅਸੂਲਾਂ ਤੇ ਸਦੀਵੀ ਸਚਾਈਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਅਗਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਭਾਲ ਹਿਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਥੇ ਹੀ ਘਾਲ ਖੱਟ ਕੇ, ਵੰਡ ਛਕ ਕੇ, ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਸੇਵ ਕਮਾ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਜੀਵਨ ਯੋਗ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਅਤਿ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਹਰ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਅਮਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮਝਣ ਤੇ ਕਮਾਉਣ ਦਾ ਜੇ ਕਿਸੇ ਕਮਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸਿੱਖ ਸਤਿਗੁਰੂ ਹੀ ਸਨ। ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਗ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਰੋਈ, ਨਿੱਗਰ ਤੇ ਸਹੀ ਸਿਖਿਆ, ਨਾ ਕੇਵਲ ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਸਗੋਂ ਕਮਾ ਕੇ ਨਾ ਦੱਸੀ ਹੋਵੇ। ਦਰਅਸਲ ਸਿੱਖ ਸਤਿਗੁਰੂ ਲੋਕ ਰੂਹ ਨੂੰ, ਭਰਮਾਂ, ਫੋਕੀਆਂ ਰਸਮਾਂ, ਨਸਲੀ ਭੇਦਾਂ, ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਖੂਨ ਚੂਸ ਕੇ ਮਾਇਆ ਜੋੜਨ ਦੀਆਂ ਰੁਚੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਧਾਰਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਊਚ-ਨੀਚ ਦੇ ਜੱਫ਼ਿਆ ਤੋਂ ਛੁਡਾਉਣ ਆਏ ਸਨ। ਆਪ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਗੈਰ-ਕੁਦਰਤੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਇਨਕਲਾਬ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਰਹੇ।
ਕਈ ਸੱਜਣਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਸਤਿਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤਾਲੀਮ ਨਾਲ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਪਰ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਚਲਨ 'ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬਨਾਉਟੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਵਿਚ ਸਤਿਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਦਰਸਾਏ, ਅਪਣਾਏ ਤੇ ਕਮਾਏ ਜਿੰਦ ਜਾਨ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਅਸੂਲਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਝਲਕ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਉਹ ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਈ ਵਾਰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਸਬੰਧੀ ਕਈ ਗ਼ਲਤ ਨਤੀਜੇ ਕੱਢ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਸਤਿਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵਲੋਂ ਪੂਰਨੇ ਪਾ ਕੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਜਨਤਕ ਅਸੂਲਾਂ ਦਾ ਕੀ ਦੋਸ਼?
ਕੋਈ ਫਲਸਫਾ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਦਾ ਜੋ ਜਦੋਂ ਵੀ ਜਨ ਸਾਧਾਰਨ ਵਲੋਂ ਅਪਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਹਰ ਇਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਉਸ ਫਲਸਫੇ ਦੀਆਂ ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਸਚਾਈਆਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਇਕਸਾਰਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਹਾਂ, ਕੁਝ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਬੰਦਿਆਂ ਵਿਚ ਤਾਂ ਕੋਈ ਲਹਿਰ ਅੰਦਰੋਂ-ਬਾਹਰੋਂ ਇਕੋ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਪਣਾਈ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਤਰੀਕਾ ਕਿਸੇ ਨਜ਼ਾਮ ਜਾਂ ਮੰਤਕ ਦੀਆਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਇਕ 'ਤੇ ਘਟਾਉਣ ਤੇ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਦਬਾਅ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਕਾਇਦਾ ਸਟੇਟ ਵਲੋਂ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ, ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਦਬਾਅ ਧਰਮ ਭਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਇਜ਼ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਗ੍ਰਸ ਕੇ ਸੂਖਮ ਭਾਵ ਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਲਈ ਇਨਸਾਫ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖੀ ਸਬੰਧੀ ਕੋਈ ਰਾਏ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਕਾਇਦਿਆਂ ਤੇ ਜਨਤਕ ਅਮਲੀ ਸਚਾਈਆਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਅਜਿਹੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਫਿਰ ਦਾਅਵੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖੀ ਇਕ ਜਿਊਂਦਾ ਧਰਮ ਹੈ ਤੇ ਮਾਨਵਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਨਿਸ਼ਾਨੇ-ਹਰ ਪਹਿਲੂ ਤੋਂ ਪੂਰਨ ਤੇ ਸੁਖੀ ਜੀਵਨ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਨ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ ਜਾਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਮੰਨਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਇਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਤੇ ਕੌਮੀ ਕੋਤਾਹੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਸਹੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪ੍ਰਦੇਸ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕੰਮ ਵਿਚ ਹੋਰ ਢਿੱਲ ਕਰਨੀ ਕੇਵਲ ਸਿੱਖੀ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਇਕ ਖਤਰਨਾਕ ਕੋਤਾਹੀ ਹੋਵੇਗੀ।
ਮਾਇਆਵਾਦ ਦੇ ਵਧ ਰਹੇ ਹੜ੍ਹ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਈ ਭੇਖੀ ਸਥਾਨਕ ਜਾਂ ਮਨੌਤੀ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਡੋਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਿੱਖ ਅਸੂਲਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਘਬਰਾਹਟ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਮਹਿਲ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਾਂਝੇ ਰੱਬ, ਸਾਂਝੇ ਗੁਰੂ, ਸਾਂਝੇ ਧਰਮ, ਸਾਂਝੀ ਧਰਮ ਪੁਸਤਕ, ਸਾਂਝੇ ਧਰਮ ਮੰਦਰ, ਸਾਂਝੇ ਸਮਾਜ ਤੇ ਸਾਂਝੇ ਸੰਮਿਲਤ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਨੀਹਾਂ 'ਤੇ ਉਸਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਧਰ ਵੇਖੋ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਹੀ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦਿਸ ਆਵੇਗੀ।
ਇਤਨੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਚੁੜੱਤਣ ਤੇ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਰੱਖਣ ਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਧਰਮ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁੱਗ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਤਸ਼ਾਹਜਨਕ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਇਤਨਾ ਤੁਲਵਾਂ-ਧਰਮ ਫਲਸਫਾ ਜੋ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਦੀਨ ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਦੋ ਟੇਕਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਏਨੀ ਸੁਚੱਜਤਾ ਦੀਰਘਤਾ ਤੇ ਯੋਗਤਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਹਰ ਪਹਿਲੂ ਤੋਂ ਪੂਰਨਤਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੋਵੇ, ਮਿਲਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਲੋੜ ਕੇਵਲ ਇਸ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਫਲਸਫੇ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਹੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਅਪਣਾ ਕੇ ਜਨਤਾ ਦੀ ਰੁਚੀ ਇਸ ਦੇ ਅਮੁੱਲੇ ਅਸੂਲਾਂ ਵੱਲ ਖਿੱਚਣ ਦੀ ਹੈ।
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਸ ਤਪਦੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਨਾ ਹੀ ਸਮਾਜਵਾਦ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪਦਾਰਥਕ ਬਹੁਲਤਾ, ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਸੁਭਾਵਕ ਵਿਆਪ ਰਹੀ ਈਰਖਾ, ਸੁਆਰਥ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਵੈਰ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਮਲ ਕਰਕੇ, ਬੇਗਮਪੁਰਾ (ਸਵਰਗ) ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਨਿਰਾ ਆਤਮਵਾਦ। ਜਿੰਨੀ ਛੇਤੀ ਇਸ ਅਟੱਲ ਸਚਾਈ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਕੇ ਵਰਤਮਾਨ ਲੋਕ ਅੰਦੋਲਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ, ਓਨਾ ਹੀ ਇਨਸਾਨ ਵਧੇਰੇ ਸਾਊ, ਸੁਖੀ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਤੇ ਸੀਰਤ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਇਨਕਲਾਬ ਨੂੰ ਚਮਕੀਲਾ ਤੇ ਚਿਰੰਜੀਵ ਕਰੇਗਾ। ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸਿੱਖ ਧਰਮ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਦੁਨੀਆ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਸੁੰਦਰ, ਪਿਆਰ ਤੇ ਨਿੱਘ-ਭਰੀ ਹੋਵੇਗੀ।
ਦੁੱਖ-ਭੁੱਖ ਤੋਂ ਚੰਗੇਰਾ ਸੰਸਾਰ ਵੇਖਣ ਦੇ ਮਤਵਾਲਿਓ! ਅਰਦਾਸ ਕਰੋ, ਉੱਦਮ ਕਰੋ ਤੇ ਹੋਣੀ ਬਣ ਕੇ ਸਿੱਖ ਸਤਿਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਬੇਗਮਪੁਰਾ ਵੇਖਣ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾਵੋ।


-ਹਮਰਾਜ਼-ਬਿਨ-ਹਮਰਾਜ਼
1186, ਸੈਕਟਰ 18-ਸੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ। ਮੋਬਾ: 98880-47979

ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ

ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਮੁੱਢ ਪਹਿਲੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਤੋਂ ਬੱਝਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਰੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਹਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਸ ਧਰਮ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਅਤੇ ਬਰਾਬਰੀ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਾਤੀਵਾਦ, ਊਚ-ਨੀਚ, ਛੂਤ-ਛਾਤ, ਗਰੀਬ-ਅਮੀਰ, ਵਿਤਕਰੇਬਾਜ਼ੀ, ਭੇਦਭਾਵ ਆਦਿ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਕੇ 'ਸਭ ਬਰਾਬਰ ਹਨ' ਦੀ ਲੋੜ 'ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਸਭ ਕਾਸੇ ਲਈ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਨੇ 'ਪੰਗਤ 'ਚ ਸੰਗਤ' ਲੰਗਰ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਚਲਾ ਕੇ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਬਰਾਬਰੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਬਿਨਾਂ ਭੇਦਭਾਵ ਦੇ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਕਾ ਲੰਗਰ ਅਤੇ ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦੀ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਛੂਤ-ਛਾਤ, ਜਾਤ-ਅਭਿਮਾਨ, ਊਚ-ਨੀਚ, ਗ਼ਰੀਬ-ਅਮੀਰ ਦੇ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਮੁਤਾਬਿਕ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਕ ਸਿੱਖ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਭੇਦ ਭਾਵ ਭੁੱਲ ਕੇ ਏਕਤਾ, ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ, ਪਿਆਰ, ਇਕਸਾਰਤਾ, ਬਰਾਬਰਤਾ ਆਦਿ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਹੋਣਾ ਵੀ ਇਸੇ ਕੜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਰਹਿਤ ਮਰਿਆਦਾ ਵਿਚ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਕਰੜੀ ਹਦਾਇਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ 'ਕਿਸੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਜਾਂ ਘ੍ਰਿਣਾ ਕਰਕੇ ਵਿਤਕਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਦੇਗ ਵਰਤਾਉਣ ਸਮੇਂ ਹਿੰਦੂ, ਸਿੱੱਖ, ਇਸਾਈ, ਮੁਸਲਿਮ, ਨੀਚ-ਊਚ ਜਾਤ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਵਰਤਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਵਰਤਾਉਣ ਵੇਲੇ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਜਾਤ-ਪਾਤ, ਛੂਤ-ਛਾਤ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਕਰਕੇ ਭੇਦਭਾਵ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਵਰਤਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੁਰਬ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਮੌਕੇ ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ 'ਚ ਵਰਤਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਜਾਂ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿਚ ਵਰਤਾਈ ਜਾਂਦੀ ਦੇਗ ਜਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਲਈ ਕਿੰਨੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਚੀਜ਼ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ? ਆਓ ਜਾਣੀਏ।
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਭੋਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋ ਦੇਗ ਵਰਤਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਲਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮਈ ਫਾਇਦੇ ਹਨ। ਕਣਕ ਦੇ ਆਟੇ ਜਾਂ ਸੂਜੀ ਨੂੰ ਦੇਸੀ ਘਿਉ 'ਚ ਭੁੰਨ ਕੇ ਗੁਰਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਿਆਦਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਆਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਵਿਚ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਵਰਤਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਦੇਗ ਅਖਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਉਲੇਖ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਤਨਖਾਹਨਾਮਾ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ-
'ਕੜਾਹ ਕਰਨ ਕੀ ਬਿਧਿ ਸੁਨ ਲੀਜੈ॥
ਤੀਨ ਭਾਗ ਕੋ ਸਮਸਰ ਕੀਜੈ॥
ਲੇਪਨ ਆਗੈ ਬਹੁਕਰ ਦੀਜੈ॥
ਮਾਂਜਨ ਕਰ ਭਾਂਜਨ ਧੋਵੀਜੈ॥
ਕਰ ਸਨਾਨ ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਹ੍ਵੈ ਹੈ॥
ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਬਿਨ ਆਵਰਿ ਨ ਕਹੈ॥
ਕਰ ਤਿਆਰ ਚੌਕੀ ਪਰ ਧਰੈ॥
ਚਾਰ ਓਰ ਕੀਰਤਨ ਬਹਿ ਕਰੈ॥
ਇਸ ਦੇਗ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿਰੋਲ ਅਤੇ ਸਾਧਾਰਨ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਕਣਕ ਦਾ ਆਟਾ ਜਾਂ ਸੂਜੀ, ਪਾਣੀ, ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਦੇਸੀ ਘਿਓ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਾਕਮਾਲ ਯੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਦੇਗ ਛਕ ਕੇ ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਸਕੂਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦੀ ਦੇਗ ਲੋੜੀਂਦੇ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਇਨਸਾਨੀ ਦਿਮਾਗ, ਸਰੀਰਕ ਵਾਲਾਂ, ਜੋੜਾਂ, ਨਹੁੰਆਂ, ਚਮੜੀ, ਦੰਦਾਂ, ਵਾਲਾਂ ਤੇ ਪਾਚਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਵਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦੇਗ 'ਚ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ, ਫਾਸਫੋਰਸ, ਡਾਇਟਰੀ ਫਾਇਬਰ, ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ, ਵਿਟਾਮਿਨ ਕੇ, ਬੀ-ਸਿਕਸ, ਬੀ-12, ਫੋਲੇਟ, ਪੈਂਟੋਥੈਨਿਕ ਐਸਿਡ, ਕੋਲੀਨ, ਬੀਟੇਨ ਤੇ ਥਾਇਆਮਿਨ, ਆਇਰਨ, ਕਾਪਰ, ਜ਼ਿੰਕ, ਸਿਲੇਨੀਅਮ, ਮੈਂਗਨੀਜ਼, ਸੋਡੀਅਮ, ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਤੇ ਮੈਗਨੇਸ਼ੀਅਮ ਆਦਿ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਨੇਕ ਫੈਟੀ ਐਸਿਡ ਆਦਿ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਮਾਤਰਾ 'ਚ ਮੌਜੂਦਗੀ ਇਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਤੱਤ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਖਾਲੀ ਪੇਟ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕੁਨੈਕਟਿਵ ਟਿਸ਼ੂਜ਼, ਨਰਵਸ ਟਿਸ਼ੂਜ਼, ਮਸਲ ਟਿਸ਼ੂਜ਼ ਅਤੇ ਐਪੀਥੀਲੀਅਲ ਟਿਸ਼ੂਜ਼ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਬਣੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਲੰਬੀ, ਤੰਦਰੁਸਤ ਉਮਰ ਭੋਗਣ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਟਿਸ਼ੂਜ਼ ਦਾ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੱਤ ਉਮਰ ਲੰਬੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਯਾਦਾਸ਼ਤ, ਤੰਦਰੁਸਤੀ, ਬੁੱੱਧੀ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਕੱਦ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ ।
ਮਿਹਦੇ, ਜਿਗਰ, ਅੰਤੜੀਆਂ ਤੇ ਗੁਰਦਿਆਂ ਦੇ ਸਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਇਸ 'ਚ ਲੋੜੀਂਦੇ ਤੱਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਜਾ ਕੇ ਦੇਗ ਛਕਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਹਾਰਮੋਨ ਤੇ ਐਂਜ਼ਾਇਮ ਬਹੁਤ ਸਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਉਹਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਜਾਹੋ ਜਲਾਲ ਵਧਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਚਮਕ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਲਹਿਰ, ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਵੀ ਵਧਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦੇ ਧਰਮ ਤੇ ਵਿਰਸਾ 'ਚ)


-ਬੀਂਬੜ, ਸੰਗਰੂਰ। ਮੋਬਾ: 97797-08257

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਨੰਦ ਚੰਦ

ਡਰੋਲੀ ਭਾਈ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੋਗਾ ਦਾ ਘੁੱਗ ਵਸਦਾ ਸੰਘਣੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਕਾਫੀ ਵੱਡਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੋਗੇ ਤੋਂ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸੜਕ ਤੋਂ 4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਡਗਰੂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ 3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਨੂੰ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਮਾਈ ਰਾਮੋ ਦਾ ਪਤੀ ਸਾਈਂਦਾਸ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਸਾਂਢੂ ਲਗਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਇਥੇ ਆਉਣਾ-ਜਾਣਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਜਿਥੇ ਬੈਠ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਰਬਾਰ ਲਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਉਥੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਦਾ ਲਗਵਾਇਆ ਹੋਇਆ ਖੂਹ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਹੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬੇਟੇ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਥੇ ਹੀ ਮਾਤਾ ਦਮੋਦਰੀ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋਇਆ।
ਡਰੋਲੀ ਭਾਈ ਦਾ ਉਮਰਾ ਸ਼ਾਹ ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਮਸੰਦ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੋਤਾ ਨੰਦ ਚੰਦ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਮਸੰਦ ਸੀ। ਸਤਿਗੁਰ ਜੀ ਨੂੰ ਮਾਮੇ ਕਿਰਪਾਲ ਜੀ ਦੇ ਕਹਿਣ ਅਨੁਸਾਰ ਨੰਦ ਚੰਦ ਮਸੰਦ ਬੜਾ ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਿਚ ਬੜਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰ, ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦਾ ਸਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਰੋਧੀ ਰਾਜੇ ਪਾਸ ਭੇਜਣ ਵਾਸਤੇ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਦਮੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਯੋਗਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪੱਖ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਕਾਰਜ ਵਾਸਤੇ ਨੰਦ ਚੰਦ ਯੋਗ ਆਦਮੀ ਹੈ। ਸੋ, ਇਸ ਨੂੰ ਦੀਵਾਨ ਦੀ ਪਦਵੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਦਰਬਾਰ ਲਗਾਇਆ ਅਤੇ ਸਿਰੋਪਾਓ ਮੰਗਵਾ ਕੇ ਨੰਦ ਚੰਦ ਨੂੰ ਬੜੇ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਦੀਵਾਨ ਦੀ ਪਦਵੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਇਹ ਵੀ ਫ਼ਰਮਾਇਆ, ਅੱਜ ਤੋਂ ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਜ਼ਿੰਮੇ ਹੈ। ਨੰਦ ਚੰਦ ਨੂੰ ਦੀਵਾਨ ਦੀ ਪਦਵੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸੈਨਾਪਤੀ ਦੀ ਪਦਵੀ ਵੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਰਾਜੇ ਮੇਧਨੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੇ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਰਾਜਾ ਫਤਹਿ ਸ਼ਾਹ ਗੜ੍ਹਵਾਲੀਆ ਬਹੁਤ ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਫਰਿਆਦ ਕਬੂਲ ਕਰਕੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਕੂਚ ਕਰਕੇ ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਜਾ ਡੇਰਾ ਲਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਆਮਦ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਫਤਹਿ ਸ਼ਾਹ, ਹਯਾਤ ਖਾਂ, ਹਰੀ ਚੰਦ ਹੰਡੂਰੀਆਂ ਨੇ ਰਲ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ 'ਤੇ ਹੱਲਾ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ। ਇਧਰੋਂ ਵੀ ਸਿੱਖ ਕਿਹੜੇ ਘੱਟ ਸਨ। ਦੀਵਾਨ ਨੰਦ ਚੰਦ, ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ, ਦਯਾ ਰਾਮ, ਮਾਮਾ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਚੰਦ, ਸੰਗੋਸ਼ਾਹ ਨੇ ਰਲ ਕੇ ਐਸਾ ਹੱਲਾ ਬੋਲਿਆ ਕਿ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਆਹੂ ਲਾਹ ਦਿੱਤੇ। ਕਾਫੀ ਸਾਰੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ, ਕਾਫੀ ਫੱਟੜ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਬਾਕੀ ਜਿਹੜੇ ਬਚ ਗਏ, ਜਾਨਾਂ ਬਚਾ ਕੇ ਦੌੜ ਗਏ।
ਇਕ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਖਿਆਲ ਆਇਆ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਪਏ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਮੰਗਵਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾਪੂਰਵਕ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਭਰੇ ਇਕੱਠ ਵਿਚ ਹੁਕਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਸ ਪਾਸ ਕੋਈ ਵੇਦ ਸ਼ਾਸਤਰ ਜਾਂ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ ਦੇਵੇਗਾ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮੋਹਰਾਂ ਇਨਾਮ ਵਜੋਂ ਦੇਵਾਂਗੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕ ਦੂਰੋਂ-ਦੂਰੋਂ ਗ੍ਰੰਥ ਲਿਆ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਇਨਾਮ ਵਜੋਂ ਮੋਹਰਾਂ ਲੈ ਜਾਂਦੇ।
ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿਚ ਬੀੜ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਲੈ ਕੇ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੀਵਾਨ ਨੰਦ ਚੰਦ ਨੂੰ ਫੜਾ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਪਾਸੋਂ ਸਹੀ ਪੁਆਏ। ਦੀਵਾਨ ਨੰਦ ਚੰਦ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਖਿਆਲ ਆਇਆ ਕਿ ਕਿਉਂ ਨਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਧੂਆਂ ਨੂੰ ਟਾਲਮਟੋਲ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬੀੜ ਗੁਰੂ ਜੀ ਅੱਗੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਇਹ ਹੱਥਲਿਖਤ ਬੀੜ ਸਾਹਿਬ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ ਦੇਣਗੇ। ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂ ਜਦੋਂ ਵੀ ਆਉਂਦੇ, ਦੀਵਾਨ ਨੰਦ ਚੰਦ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਬਹਾਨਾ ਲਾ ਕੇ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ। ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਬੀਤ ਗਏ। ਆਖਰ ਸਾਧੂ ਆਪ ਹੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪੇਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਦੀਵਾਨ ਨੰਦ ਚੰਦ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਹੱਥਲਿਖਤ ਬੀੜ ਫੜਾ ਗਏ ਸੀ, ਨਾ ਤੇ ਦੀਵਾਨ ਨੰਦ ਚੰਦ ਤੁਹਾਡੇ ਪਾਸੋਂ ਉਸ 'ਤੇ ਸਹੀ ਪਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ ਕਿ ਦੀਵਾਨ ਨੰਦ ਚੰਦ ਨੂੰ ਬੁਲਾਓ। ਦੀਵਾਨ ਨੰਦ ਚੰਦ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਸਜ਼ਾ ਬਹੁਤ ਸਖਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੀਵਾਨ ਨੰਦ ਚੰਦ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਬੀੜ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਡਰੋਲੀ ਭਾਈ ਆ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਦੀਵਾਨ ਨੰਦ ਚੰਦ ਬੀੜ ਲੈ ਕੇ ਇਥੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਉਸ ਬੀੜ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹੇਗਾ, ਉਹ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਹ ਬੀੜ ਦੀਵਾਨ ਨੰਦ ਚੰਦ ਦੇ ਪਿੰਡ ਉਹਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਪਾਸ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਕੁਝ ਚਿਰ ਬਾਅਦ ਦੀਵਾਨ ਨੰਦ ਚੰਦ ਧੀਰ ਮੱਲ ਪਾਸ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਆ ਗਿਆ। ਧੀਰ ਮਲ ਦੇ ਮਸੰਦਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਇਹ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਭੇਜਿਆ ਹੋਇਆ ਜਸੂਸ ਹੈ। ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਜਸੂਸੀ ਕਰਨ ਆਇਆ ਹੈ। ਧੀਰ ਮੱਲ ਨੇ ਦੀਵਾਨ ਨੰਦ ਚੰਦ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਸਖ਼ਤ ਫੱਟੜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੰਡ ਲਿਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਪਿੰਡ ਕਾਲਾ ਸੰਘਿਆਂ ਉਸ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੰਦ-ਕਥਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਜ਼ਹਿਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਪਰ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਨੇ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਗੋਲੀ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਲਿਖਦੇ ਹਨ-
ਕਾਲੇ ਸੰਘਾ ਫੂਕਯੋ ਜਾਈ॥
ਮ੍ਰਿਤਕ ਭਯੋ ਇਮ ਧਰਮ ਗਵਾਇ॥
(ਰੁਤ ੩ ਅੰਸੂ ੩੧ ਅੰਕ ੫੩)
ਪਿੰਡ ਕਾਲਾ ਸੰਘਿਆਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਪੂਰਥਲਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਨਕੋਦਰ ਤੋਂ ਕਪੂਰਥਲਾ ਵਾਲੀ ਸੜਕ 'ਤੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਨੰਦ ਚੰਦ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ।


-ਮੋਬਾ: 98723-21136

ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਡੋਗਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ
ਦਾ ਧਰਮ ਤੇ ਵਿਰਸਾ ਦੇਖੋ)
ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਅੰਗ ਰੱਖਿਅਕ ਸਨ ਤੇ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆਂ ਦੀ ਕਰਤੂਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਵੀ ਸੀ ਤੇ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਪਰ ਉਸ ਕੋਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਚਾਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਗਰੁੱਪ ਪਹਿਲੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਲੋਂ ਅੰਦਰ ਗਿਆ। ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੀਵਾਰ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮੂੰਹ ਪਾਸੇ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਤੂੰ ਬੀਬੀ ਚਾਂਦ ਕੌਰ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡੋਗਰਾ ਦੇ 25 ਅੰਗ-ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਦੇ ਵੀ ਟੋਟੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।
ਸੁਚੇਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ, ਜੋ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਦੋ ਕੁ ਮੀਲ ਹੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਨ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਕਤਲ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ ਵਲੋਂ ਤੁਰੰਤ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਸੰਮਨ ਵੀ ਮਿਲੇ ਪਰ ਉਹ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਮਨਾਂ ਉੱਪਰ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਡੋਗਰਾ ਦੇ ਦਸਤਖਤ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਸ਼ੰਕਾ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਤਲ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਫੌਜ ਕੋਲ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਲਈ।
ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹਾ ਤੇ ਮਹੱਲ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿਚ ਲੈ ਲਿਆ ਤੇ ਉਮੀਦ ਬਣਾ ਲਈ ਕਿ ਹੁਣ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਉੱਪਰ ਰਾਜ ਕਰਨਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਜੇ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਿਨਾਉਣੇ ਕਤਲ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਹਲਚਲ ਫੈਲ ਗਈ। ਛਾਉਣੀ ਵਿਚ ਫੌਜੀਆਂ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿਚ ਲੈ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤੇ ਗੁਨਾਹਗਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਗੂ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕਤਲ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਮਦਦ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਸਮ ਖਾਧੀ ਕਿ ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਉਹ ਅੰਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਡੋਗਰਾ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਨਾ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਉਸ ਦੇ ਕਾਤਲਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਹ ਚਿਤਾ ਨਹੀਂ ਬਣਨ ਦੇਵੇਗੀ। ਡੋਗਰਿਆਂ ਨੇ ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆਂ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫੌਜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਤਨਖਾਹਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਰੁਪਈਆ ਹੋਰ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਵੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। ਫੌਜ ਨੇ ਅਪੀਲ ਦਾ ਚੰਗਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਤੱਕ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਤੋਪਾਂ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਵਿਚ ਛੇਕ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਨਿਹੰਗਾਂ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਕਿਲ੍ਹੇ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ।
ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸੁਚੇਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ ਤੋਂ ਭਿਅੰਕਰ ਬਦਲੇ ਲਏ। ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਭੱਜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਇਕ ਭੋਰੇ ਵਿਚ ਲੁਕਿਆ ਫੜਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਕ ਲੱਤ ਤੁੜਵਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਸਰਦਾਰਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 600 ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਭਾਈ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਤੇ ਮਿਸਰ ਬੇਲੀ ਰਾਮ ਵੀ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸਨ। ਉਧਰ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਉਦੋਂ ਮਿਲੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਖ ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਡੋਗਰਿਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਭੜਕਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਾ ਸੁਣੀ। ਫੌਜ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਿੱਖ ਸਨ ਪਰ ਉਹ ਰਾਜਘਾਤੀਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਬਿਲਕੁਲ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਸਤਲੁਜ ਤੋਂ ਪਾਰ ਦੌੜ ਗਿਆ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਖੇਡ ਵਾਸਤੇ ਤਾਸ਼ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਪੱਤਾ ਮਿਲ ਗਿਆ।
ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਡੋਗਰਾ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਜੋ ਤੋੜ ਕੇ ਗਟਰ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ, ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਿਤਾ ਉੱਪਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਤੇ ਦਾਸੀਆਂ ਵੀ ਚਿਤਾ ਉੱਪਰ ਬੈਠ ਗਈਆਂ। ਮੁੱਖ ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਕਲਗੀ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਗੜੀ ਉੱਪਰ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗੀ ਤਾਂ ਦੱਸੇਗੀ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਬਦਲਾ ਲਿਆ। ਸੰਧਾਵਾਲੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਰੱਖੇ ਗਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੇਹ ਤੇ ਜ਼ਿੰਦਾ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਅਗਨੀ ਦੀਆਂ ਲਾਟਾਂ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਹਸਤੀ ਰਾਜਾ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਡੋਗਰੇ ਦਾ ਜੀਵਨ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ, ਪੂਰੇ ਦਰਬਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਤਬਾਰੀ ਸੇਵਕ ਸੀ ਤੇ ਹੋਰ ਕਈਆਂ ਵਾਸਤੇ ਉਹ ਸਭ ਬੁਰਾਈਆਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਸੀ ਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਵਾਸਤੇ ਉਹੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ।
ਕੀ 15 ਤੇ 16 ਸਤੰਬਰ ਦੀ ਹਨੇਰ ਗਰਦੀ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਹੱਥ ਸੀ? ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਤੱਥ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦੇ ਸਕੇਗਾ। ਜਿਸ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਏਜੰਟ ਮਿਸਟਰ ਕਲੇਰਕ ਨੇ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ ਦਾ ਕੇਸ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅੱਗੇ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਰੱਖਣ ਵਾਸਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ? ਇਸ ਕਤਲ ਤੋਂ ਸਿਰਫ ਇਕ ਮਹੀਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂ ਅਜੇ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਵਿਚ ਸੀ, ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ 'ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮਸਲਾ ਬਿਲਕੁਲ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।'
ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਝਦੇ ਸਨ ਕਿ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਉੱਪਰ ਜਿਸ ਬੰਦੂਕ ਵਿਚੋਂ ਗੋਲੀ ਚੱਲੀ, ਉਸ ਦਾ ਘੋੜਾ ਨੱਪਣ ਵਾਲੀ ਉਂਗਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਜ ਦੇ ਵਾਰਸ ਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਗੋਰਖਾ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇ। ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਕਲਕੱਤੇ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਖ਼ਬਾਰ ਨਵੀਸਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦੇ ਪੱਕੇ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਕੰਮ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਕ ਰਸਾਲੇ 'ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੋਸਤ' ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ 'ਦਾਲ ਵਿਚ ਕੁਝ ਕਾਲਾ-ਕਾਲਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ।' (ਚਲਦਾ)

ਝੰਗ ਸਦਰ ਦਾ ਨਿਹੰਗ ਦਰਬਾਰ

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਝੰਗ ਸਦਰ ਵਿਚ 60 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੂਫ਼ੀ ਮਜ਼ਾਰਾਂ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰ ਕਾਇਮ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਰਬਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਾਮਾਤਾਂ ਅਤੇ ਕਿੱਸੇ-ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਝੰਗ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੂਫ਼ੀ ਸਮਾਰਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਆਸਥਾ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਰਬਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਬਿਆਨ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਰਬਾਰਾਂ ਤੇ ਮਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਪੂਰਾ ਝੰਗ ਸਦਰ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਹਰ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਮੇਲੇ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਥੇ ਦੂਰ-ਦਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ-ਕਸਬਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਝੰਗ ਸਦਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਪੰਜ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੂਫ਼ੀ ਦਰਬਾਰ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਹੋਰ ਦਰਬਾਰ ਕਾਇਮ ਹਨ, ਪਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਰੋਡ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਦਰਬਾਰ ਮਾਈ ਹੀਰ ਅਤੇ ਝੰਗ ਸਦਰ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਸ਼ੋਰਕੋਟ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਦਰਬਾਰ ਹਜ਼ਰਤ ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ ਰਹਿਮਤ ਅੱਲ੍ਹਾ (ਆਰ.ਏ.) ਸਮੇਤ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਮੁਲਤਾਨ ਰੋਡ 'ਤੇ ਆਬਾਦ ਪਿੰਡ ਗੜ੍ਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਦਰਬਾਰ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ਾਹ ਸਾਦਿਕ 'ਨਿਹੰਗ' ਵਿਚ ਸੂਫ਼ੀ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਆਸਥਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਨਮਾਨ ਕਾਇਮ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੂਫ਼ੀ ਦਰਬਾਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅੱਜ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਤਹਿਸੀਲ ਸ਼ੋਰਕੋਟ ਵਿਚ ਦਰਬਾਰ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ਾਹ ਸਾਦਿਕ 'ਨਿਹੰਗ' ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਦਰਬਾਰ ਹਜ਼ਰਤ ਫ਼ੈਜ਼ ਸੁਲਤਾਨ (ਆਰ.ਏ.), ਦਰਬਾਰ ਹਜ਼ਰਤ ਮਨਜ਼ੂਰ ਸੁਲਤਾਨ (ਆਰ.ਏ.), ਦਰਬਾਰ ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਜ਼ੀਬ ਸੁਲਤਾਨ (ਆਰ.ਏ.), ਦਰਬਾਰ ਹਜ਼ਰਤ ਸੁਲਤਾਨ ਨੂਰ ਮੁਹੰਮਦ, ਦਰਬਾਰ ਹਜ਼ਰਤ ਸੁਲਤਾਨ ਮੁਹੰਮਦ ਨਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰ ਸੁਲਤਾਨ ਉੱਲ ਹਜ਼ਰਤ ਗ਼ੁਲਾਮ ਦਸਤਗੀਰ ਅਲ-ਕਾਦਰੀ ਵੀ ਕਾਇਮ ਹਨ। ਪਰ ਦਰਬਾਰ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ਾਹ ਸਾਦਿਕ 'ਨਿਹੰਗ' ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਚੀਨੀ ਦੀਆਂ ਟਾਈਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਵਟ ਕਰਕੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਇਬਾਰਤ 'ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ' ਖ਼ੁਦ-ਬਖ਼ੁਦ ਉਥੇ ਕਦਮ ਰੋਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿਚ ਲਿਖੇ 'ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ' ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਹੈਰਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਖਰ ਸੂਫ਼ੀ ਪੀਰ ਦੀ ਮਜ਼ਾਰ 'ਤੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿਚ ਇਹ ਇਬਾਰਤ ਕਿਉਂ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ? ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜ਼ਿਹਨ ਵਿਚ ਇਹ ਸਵਾਲ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਾਹ ਸਾਦਿਕ 'ਨਿਹੰਗ' ਕੌਣ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਨਿਹੰਗ' ਉਪਨਾਮ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਤ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦੇ ਧਰਮ ਤੇ ਵਿਰਸਾ ਅੰਕ 'ਚ)


-ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ। ਮੋਬਾ: 93561-27771

ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪਾਰਕ ਜਗਨਨਾਥਪੁਰੀ

30 ਮਾਰਚ, 1699 ਈ: ਨੂੰ (ਵਿਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ) ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉਪਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਹਿੱਤ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਵਲੋਂ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਇਕੱਠ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਇਕੱਠ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਕੌਮ ਵਿਚ ਇਕ ਨਵੀਂ ਰੂਹ ਫੂਕ ਕੇ ਅਣਖੀ ਅਤੇ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਇਸ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਫ਼ੀਸ ਵਜੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਨੰਗੀ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ ਪੰਜ ਸਿਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਇਕੱਠ ਵਿਚ ਸਨਾਟਾ ਛਾ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਸ ਮੰਗ ਨੂੰ ਦੂਸਰੀ-ਤੀਸਰੀ ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਇਆ ਤਾਂ ਜਿਹੜੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੇ ਸੀਸ ਤਲੀ 'ਤੇ ਧਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਤੇ ਸੁੱਚੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਪਿਆਰੇ ਦਾ ਨਾਂਅ ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਰਾਇ ਸੀ।
ਵੱਡੇ ਇਕੱਠ ਵਿਚੋਂ ਆਪਣੀ ਹਿੰਮਤ ਇਕੱਠੀ ਕਰਕੇ ਬਾਜਾਂ ਵਾਲੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਵੰਗਾਰ/ਤਲਵਾਰ 'ਤੇ ਸੀਸ ਦੀ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਰਾਇ ਦਾ ਜਨਮ ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਹਿਰ ਜਗਨਨਾਥਪੁਰੀ ਵਿਖੇ 18 ਜਨਵਰੀ, 1661 ਈਸਵੀ (ਸੰਮਤ 1718) ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂਅ ਭਾਈ ਗੁਲਜ਼ਾਰੀ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂਅ ਧੰਨੋ ਸੀ ਪਰ ਮਹਾਨਕੋਸ਼ ਦੇ ਰਚੇਤਾ ਭਾਈ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਇਕ ਹਵਾਲੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸੰਗਤਪੁਰਾ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਭਾਈ ਜੋਤੀ ਰਾਮ ਝੀਊਰ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਰਾਮੋ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਉਹ ਜਗਨਨਾਥਪੁਰੀ ਤੋਂ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਆਏ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਜੁਟ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਕਲਗੀਧਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੀ ਫ਼ੌਜ (ਖ਼ਾਲਸੇ) ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਸ ਵਕਤ ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਰਾਏ ਦੀ ਉਮਰ 38 ਸਾਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੰਡੇ ਤੇ ਬਾਟੇ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਰਾਏ ਤੋਂ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਬਣ ਗਏ।
ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਭਾਵੇਂ ਉੜੀਆ (ਉੜੀਸਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ) ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖੀ ਨਾਲ ਡੂੰਘੀਆਂ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਉਸ ਛੱਜੂ ਝੀਊਰ ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਲੱਗਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਉਪਰ ਅੱਠਵੇਂ ਨਾਨਕ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੀ ਅਪਾਰ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਹੋਈ ਸੀ ।
ਅੱਠਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੀ ਪੰਜੋਖਰੇ ਦੀ ਠਹਿਰ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਇਕ ਹੰਕਾਰੀ ਪੰਡਿਤ ਲਾਲ ਚੰਦ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ੰਕਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਗੀਤਾ ਦੇ ਅਰਥ ਕਰਵਾਉਣੇ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਹੰਕਾਰੀ ਦਾ ਹੰਕਾਰ ਤੋੜਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਪਿੰਡ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਭਾਲ ਕੇ ਲਿਆਵੇ, ਜਿਹੜਾ ਉਸ (ਪੰਡਿਤ) ਦੀ ਅਤੇ ਨਗਰ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿਚ ਅਨਪੜ੍ਹ ਅਤੇ ਗੰਵਾਰ ਹੋਵੇ। ਪੰਡਿਤ ਲਾਲ ਚੰਦ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਛੱਜੂ ਨਾਂਅ ਦੇ ਇਕ ਅਨਪੜ੍ਹ ਅਤੇ ਗੂੰਗੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਲੈ ਆਇਆ।
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਛੱਜੂ ਝੀਊਰ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਅੱਖਾਂ ਪਾ ਕੇ ਬਚਨ ਕੀਤਾ ਕਿ 'ਛੱਜੂ! ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੂੰ ਹੁਣ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਦਵਾਨ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈਂ। ਇਸ ਪੰਡਿਤ ਨਾਲ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਅਰਥ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੀ ਤਸੱਲੀ ਕਰ ਦੇ।'
ਇਹ ਬਚਨ ਕਹਿ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੋਟੀ ਛੱਜੂ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇਕ ਚੰਗੇ ਗਿਆਨੀ ਵਾਂਗ ਗੀਤਾ ਦੇ ਸਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਕਰੀ ਗਿਆ। ਇਸ ਕੌਤਕ ਨਾਲ ਲਾਲ ਚੰਦ ਦਾ ਹੰਕਾਰ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।
ਪੰਡਿਤ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾ ਕਰਾ ਕੇ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਅਗਲੇਰੇ ਪੰਧ ਲਈ ਰਵਾਨਗੀ ਫੜਨ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਛੱਜੂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਕਿ 'ਸੱਚੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ! ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਹੁਕਮ ਹੈ?'
ਜਵਾਬ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ, 'ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਜਗਨਨਾਥਪੁਰੀ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੋ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਕਰੋ।'
ਸਤਿ ਬਚਨ ਕਹਿ ਕੇ ਭਾਈ ਛੱਜੂ ਜੀ ਜਗਨਨਾਥਪੁਰੀ (ਉੜੀਸਾ) ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਇਥੇ ਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਘਰ ਵੀ ਵਸਾ ਲਿਆ। ਘਰ ਵਸ ਜਾਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਗੁਲਜਾਰੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਗੁਲਜ਼ਾਰੀ ਜਦੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਇਕ ਉੜੀਆ ਔਰਤ ਬੀਬੀ ਧੰਨੋ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਗੁਲਜ਼ਾਰੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਧੰਨੋ ਹੀ ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਦੀ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਜਗਨਨਾਥਪੁਰੀ ਤੋਂ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਬਣ ਗਏ। ਸਿਰ ਦੇ ਕੇ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਖ਼ਰੀ ਦਮ ਤੱਕ ਨਿਭਾਇਆ ਅਤੇ ਸੰਮਤ 1761 ਵਿਚ ਪੋਹ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਇਕ ਠਰੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਜੂਝਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।
ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਬਣਾਉਣ ਹਿੱਤ ਉੜੀਸਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਲਗਪਗ 65 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਪਿੰਡ ਬਲੀਆ ਪਾਂਡਾ (ਜਗਨਨਾਥਪੁਰੀ) ਵਿਖੇ ਇਕ ਹਰਿਆ-ਭਰਿਆ ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਯਾਦਗਾਰੀ ਚਿਲਡਰਨ ਪਾਰਕ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਹਰਿਆਵਲ ਮਨਮੋਹਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿਹਤਵਰਧਕ ਵੀ ਹੈ।


-1348/17/1 ਗਲੀ ਨੰ: 8, ਰਿਸ਼ੀ ਨਗਰ ਐਕਸਟੈਨਸ਼ਨ (ਲੁਧਿਆਣਾ) ਮੋਬਾ: 94631-32719

ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਪੰਡੋਰੀ ਭਗਤ

ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਪੰਡੋਰੀ ਭਗਤ ਮੁਕੇਰੀਆਂ ਤੋਂ 13 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਆਖਰੀ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਗਲਵਕੜੀ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਉੱਪਰ ਇਹ ਮੰਦਰ ਦੋਵਾਂ ਰਾਜਾਂ ਲਈ ਸ਼ੁੱਭਕਾਮਨਾ ਮੰਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਾਨ ਉੱਪਰ ਜਾਣ ਲਈ ਮੁਕੇਰੀਆਂ ਤੋਂ ਮਾਨਸਾ ਤੇ ਫਿਰ ਪੰਡੋਰੀ ਭਗਤ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿਮਾਚਲ ਦੇ ਪਿੰਡ ਲਾੜੀਆਂ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾਲ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਮੰਦਰ ਹੈ। ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੀ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਵੱਡੇ ਆਕਾਰ ਦੀ ਹਨੂੰਮਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਠੰਢ ਪਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਅਰਪਣ ਦੀ ਇਹ ਮੂਰਤ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਣ, ਆਚਰਣ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਭਾਵ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਇਕ ਉੱਚੇ ਥੜ੍ਹੇ ਵਿਚ ਕੇਸਰੀ ਰੰਗ ਦਾ ਪਰਚਮ ਸ਼ਕਤੀ, ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ। ਮੰਦਰ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੁੱਖ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੁੱਖ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਉਤਾਰਦੇ, ਠੰਢੀਆਂ ਛਾਵਾਂ ਬਿਖੇਰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਭਗਵਾਨ ਮੂਰਤੀਆਂ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ। ਕਈ ਕਮਰੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਥੰਮ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਰਾਮਦਾ ਕਈ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਬਿਖੇਰਦਾ ਹੈ। ਬਰਾਮਦੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇਕ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਪੂਜਾ-ਪਾਠ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਤਪ ਅਸਥਾਨ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਥੇ 24 ਘੰਟੇ ਧੂਣਾ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਹੰਤ ਵਿਜੇ ਗਿਰੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਵਿਖੇ ਇਕ ਲੱਤ ਉੱਪਰ 17 ਸਾਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਹੈ।
ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ, ਬਾਬਾ ਬਾਲਕ ਨਾਥ ਜੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ-ਮੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਧੀਆਂ ਵੀ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਫੈਦ ਰੰਗ ਨੇਕੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਦਾ ਗੁੰਬਦ ਸਫੈਦ ਰੰਗ ਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਛੋਟੇ ਮੰਦਰ ਦਾ ਗੁੰਬਦ ਲਾਲ ਤੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਵਿਚ, ਉੱਪਰ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਝੰਡਾ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਇਕ ਲੇਖਕ ਕੇ. ਐਸ. ਅਮਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਲਾਕਾ ਨਿਵਾਸੀ ਹਿਮਾਚਲੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਇਸ ਮੰਦਰ ਤੋਂ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ, ਸ਼ੁੱਭ ਕਾਮਨਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।


-ਉਂਕਾਰ ਨਗਰ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ।
ਮੋਬਾ: 98156-25409

ਪ੍ਰੇਰਨਾ-ਸਰੋਤ

ਸੱਚੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ

ਨੇਕ ਵਿਚਾਰ ਹੀ ਨੇਕ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਧਿਆਤਮਵਾਦ ਹੀ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਨੇਕ ਵਿਚਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਜੀ ਗਿਆਨਯੋਗ ਵਿਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਦਾ ਅਸਲ ਅਰਥ ਹੈ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਨਾ। ਅਧਿਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਤਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਸੰਚਾਲਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਧਨ-ਦੌਲਤ, ਸ਼ੋਹਰਤ, ਗਰੀਬੀ ਆਦਿ ਦਾ ਅਧਿਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਮਹੱਤਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਅਸਲ ਅਧਿਆਤਮਕ ਵਿਅਕਤੀ ਤਾਂ ਅੰਤਰ ਧਿਆਨ ਲਗਾ ਕੇ ਆਤਮਿਕ ਸੁਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤੰਦਰੁਸਤ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਨੇਕ ਸੋਚ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਵਰਦਾਨ ਹਨ। ਸਾਡਾ ਇਹ ਸਰੀਰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਰਹੇ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਰੂਪੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਬਣੇ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕਾਰਜ ਕਰੀਏ। ਇਸ ਲਈ ਸ਼ੁੱਧ ਵਿਚਾਰ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰਾਹ ਦੱਸ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਮੰਦਰ ਰੂਪੀ ਸਰੀਰ ਆਤਮ-ਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਵਿਕਾਸ ਕਰਕੇ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਸਰੀਰ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਉਲਝਦਾ। ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ, ਭੇਦ ਸਮਝ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਤਾਂ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਰੂਪੀ ਤੱਤ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਉਹ ਸਰਬਵਿਆਪਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਇਕ ਕੇਂਦਰ ਸਮਝੇ ਅਤੇ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰੇ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਭਾਵਨਾ ਸੁਸ਼ਕਤ ਹੁੰਦੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਓਨੀ ਹੀ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰ ਸਕੇਗੀ।


-ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਸਟੱਡੀ ਸਰਕਲ, ਜਲੰਧਰ। ਮੋਬਾ: 86991-47667

ਸ਼ਬਦ ਵਿਚਾਰ

ਹਰਿ ਜੀਉ ਸਬਦਿ ਪਛਾਣੀਐ ਸਾਚਿ ਰਤੇ ਗੁਰ ਵਾਕਿ॥

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਹਰਿ ਜੀਉ ਸਬਦਿ ਪਛਾਣੀਐ
ਸਾਚਿ ਰਤੇ ਗੁਰ ਵਾਕਿ॥
ਤਿਤੁ ਤਨਿ ਮੈਲੁ ਨ ਲਗਈ
ਸਚ ਘਰਿ ਜਿਸੁ ਓਤਾਕੁ॥
ਨਦਰਿ ਕਰੇ ਸਚੁ ਪਾਈਐ
ਬਿਨੁ ਨਾਵੈ ਕਿਆ ਸਾਕੁ॥ ੫॥
ਜਿਨ੍ਰੀ ਸਚੁ ਪਛਾਣਿਆ
ਸੇ ਸੁਖੀਏ ਜੁਗ ਚਾਰਿ॥
ਹਉਮੈ ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਮਾਰਿ ਕੈ
ਸਚੁ ਰਖਿਆ ਉਰ ਧਾਰਿ॥
ਜਗ ਮਹਿ ਲਾਹਾ ਏਕੁ ਨਾਮੁ
ਪਾਈਐ ਗੁਰ ਵੀਚਾਰਿ॥ ੬॥
ਸਾਚਉ ਵਖਰੁ ਲਾਦੀਐ
ਲਾਭੁ ਸਦਾ ਸਚੁ ਰਾਸਿ॥
ਸਾਚੀ ਦਰਗਹ ਬੈਸਈ
ਭਗਤਿ ਸਚੀ ਅਰਦਾਸਿ॥
ਪਤਿ ਸਿਉ ਲੇਖਾ ਨਿਬੜੈ
ਰਾਮ ਨਾਮੁ ਪਰਗਾਸਿ॥ ੭॥
ਊਚਾ ਊਚਉ ਆਖੀਐ
ਕਹਉ ਨ ਦੇਖਿਆ ਜਾਇ॥
ਜਹ ਦੇਖਾ ਤਹ ਏਕੁ ਤੂੰ
ਸਤਿਗੁਰਿ ਦੀਆ ਦਿਖਾਇ॥
ਜੋਤਿ ਨਿਰੰਤਰਿ ਜਾਣੀਐ
ਨਾਨਕ ਸਹਜਿ ਸੁਭਾਇ॥ ੮॥ ੩॥ (ਅੰਗ 55)
ਪਦ ਅਰਥ : ਸਾਚਿ-ਸਦਾ ਥਿਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪਰਮਾਤਮਾ। ਰਤੇ-ਰੰਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰ ਵਾਕਿ-ਗੁਰੂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਦੁਆਰਾ। ਤਿਤੁ-ਉਸ ਦੇ। ਤਨਿ-ਸਰੀਰ ਵਿਚ। ਓਤਾਕੁ-ਟਿਕਾਣਾ। ਨਦਰਿ-ਨਿਗਾਹ, ਮਿਹਰ ਦੀ ਨਜ਼ਰ। ਸਾਕੁ-ਸਾਕ ਸੰਬੰਧੀ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ। ਬਿਨੁ ਨਾਵੈ-ਨਾਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ। ਕਿਆ ਸਾਕੁ-ਕਿਆ ਸਾਕ ਸੰਬੰਧ ਹੈ, ਕਿਆ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ। ਜੁਗ ਚਾਰਿ-ਚਾਰੇ ਜੁਗਾਂ ਵਿਚ, ਸਦਾ ਹੀ। ਸਚੁ ਪਛਾਣਿਆ-ਸਦਾ ਥਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਹੈ, ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪਾ ਲਈ ਹੈ। ਸੁਖੀਏ-ਸੁਖੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਰ ਧਾਰਿ-ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ। ਲਾਹਾ-ਲਾਭ। ਪਾਈਐ ਗੁਰ ਵੀਚਾਰਿ-ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਪਾਈਦਾ ਹੈ।
ਸਾਚਉ ਵਖਰੁ ਲਾਦੀਐ-ਸੱਚਾ ਸੌਦਾ ਹੀ ਲੱਧਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਸਦਾ ਥਿਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੌਦਾ ਹੀ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਲਾਭੁ ਸਦਾ-ਸਦਾ ਹੀ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਚੁ ਰਾਸਿ-ਸਦਾ ਥਿਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਰਾਸ ਪੂੰਜੀ। ਸਾਚੀ ਦਰਗਹ ਬੈਸਈ-ਸੱਚੀ ਦਰਗਾ ਵਿਚ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਭਗਤਿ ਸਚੀ ਅਰਦਾਸਿ-ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਮਨ ਨਾਲ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਤਿ ਸਿਉ-ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ। ਲੇਖਾ ਨਿਬੜੈ-(ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ) ਲੇਖਾ ਨਿਬੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਨਾਮੁ ਪਰਗਾਸਿ-(ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ) ਰਾਮ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਊਚਾ ਊਚਉ-ਉੱਚੇ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ। ਕਹਉ ਨ ਦੇਖਿਆ ਜਾਇ-(ਪਰ) ਕਿਸੇ ਨੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਨਹੀਂ। ਜਹ ਦੇਖਾ ਤਹ ਏਕੁ ਤੂੰ-ਜਿਧਰ ਵੀ ਮੈਂ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ ਇਕ ਤੂੰ ਹੀ ਤੂੰ ਹੈਂ। ਸਤਿਗੁਰਿ ਦੀਆ ਦਿਖਾਇ-(ਜਦੋਂ) ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੇ। ਜੋਤਿ-ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਜੋਤਿ। ਨਿਰੰਤਰਿ-ਲਗਾਤਾਰ, ਇਕ ਰਸ। ਸਹਜਿ-ਆਤਮਿਕ ਅਡੋਲਤਾ ਵਿਚ ਟਿਕ ਕੇ। ਸੁਭਾਇ-ਪ੍ਰੇਮ ਦੁਆਰਾ।
ਗੁਰੂ ਦੇ ਬਚਨ ਅਰਥਾਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੈਵੀ ਹਨ ਭਾਵ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਜਮ ਦੀ ਫਾਹੀ ਕੱਟੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਭਾਵ ਪ੍ਰਾਣੀ ਜਮ ਦੇ ਵੱਸ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਰਾਗੁ ਗਉੜੀ ਵਿਚ ਪੰਚਮ ਗੁਰਦੇਵ ਦੇ ਪਾਵਨ ਬਚਨ ਹਨ-
ਗੁਰ ਕਾ ਬਚਨੁ ਸਦਾ ਅਬਿਨਾਸੀ॥
ਗੁਰ ਕੈ ਬਚਨਿ ਕਾਟੀ ਜਮ ਫਾਸੀ॥
(ਅੰਗ 177)
ਬਚਨੁ-ਵਾਕੁ, ਉਪਦੇਸ਼। ਅਬਿਨਾਸੀ-ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਸਦੈਵੀ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਸਾਲਾਹ ਸੁਣ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ (ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੀ) ਮੈਲ ਲਾਹ ਲਈ ਹੈ, ਉਹ ਫਿਰ ਬੜੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀਵਨ ਵਾਲੇ ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੜੇ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ-
ਸੁਣਿ ਹਰਿ ਕਥਾ ਉਤਾਰੀ ਮੈਲੁ॥
ਮਹਾ ਪੁਨੀਤ ਭਏ ਸੁਖ ਸੈਲੁ॥
(ਅੰਗ 178)
ਮਹਾ ਪੁਨੀਤ-ਬੜੇ ਪਵਿੱਤਰ। ਭਏ-ਹੋ ਗਏ। ਸੁਖ ਸੈਲੁ-ਅਨੇਕਾਂ ਸੁਖ।
ਗੁਰ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਸਦਕਾ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਸੋਝੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਅੰਦਰੋਂ ਹਉਮੈ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਅੱਗ ਬੁਝ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕ੍ਰੋਧ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਖਿਮਾ ਮਨ ਵਿਚ ਆ ਵਸੀ-
ਹਉਮੈ ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਸਭ ਅਗਨਿ ਬੁਝਈ॥
ਬਿਨਸੇ ਕ੍ਰੋਧ ਖਿਮਾ ਗਹਿ ਲਈ॥
(ਰਾਗੁ ਗਉੜੀ ਮਹਲਾ ੩, ਅੰਗ 233)
ਅਗਨਿ ਬੁਝਈ-ਅੱਗ ਬੁਝ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਿਨਸੇ-ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਗਹਿ-ਫੜਿ ਲਈ।
ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੌਦਾ ਕੇਵਲ ਇਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਹੀ ਹੈ। ਨਾਮ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਸੌਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਮੱਤ ਲੈ ਕੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸੋਝੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨਾਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਲਾਹੇ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ। ਨਾਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਪਾਉਣਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸਦਾ ਘਾਟਾ ਹੀ ਘਾਟਾ ਹੈ। ਰਾਗੁ ਮਾਰੂ ਵਿਚ ਜਗਤ ਗੁਰੂ ਬਾਬੇ ਦੇ ਪਾਵਨ ਬਚਨ ਹਨ-
ਸਚਾ ਵਖਰੁ ਨਾਮੁ ਹੈ ਸਚਾ ਵਾਪਾਰਾ॥
ਲਾਹਾ ਨਾਮੁ ਸੰਸਾਰਿ ਹੈ ਗੁਰਮਤੀ ਵੀਚਾਰਾ॥
ਦੂਜੈ ਭਾਇ ਕਾਰ ਕਮਾਵਣੀ ਨਿਤ ਤੋਟਾ ਸੈਸਾਰਾ॥ ੫॥ (ਅੰਗ 1009)
ਵਖਰੁ-ਸੌਦਾ। ਦੂਜੈ ਭਾਇ-ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਪਾਉਣਾ। ਕਾਰ-ਕੰਮ। ਤੋਟਾ-ਘਾਟਾ। ਲਾਹਾ-ਲਾਭ।
ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅੱਖਰੀਂ ਅਰਥ : ਜਿਹੜੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸੱਚੇ ਬਚਨਾਂ ਵਿਚ ਰੱਤੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸ਼ਬਦ ਦੁਆਰਾ ਸਦਾ ਥਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸੋਝੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੱਚੇ ਘਰ ਵਿਚ ਟਿਕਾਣਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮੈਲ ਨਹੀਂ ਲਗਦੀ। ਜੇਕਰ ਉਸ ਦੀ (ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ) ਨਜ਼ਰ ਸਵੱਲੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸੱਚੇ ਘਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਾਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਦਾ ਥਿਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ।
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਥਿਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪਰਮਾਤਮਾ (ਦੇ ਗੁਣਾਂ) ਦੀ ਸੋਝੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਚਾਰੇ ਜੁਗਾਂ ਅਰਥਾਤ ਸਦਾ ਹੀ ਸੁਖੀ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਹਉਮੈ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਦੀ ਭੁੱਖ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਸੱਚੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵਸਾਈ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ (ਦੇ ਬਚਨਾਂ) 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਜਗਤ ਵਿਚ ਨਾਮ ਦਾ ਲਾਭ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੌਦਾ ਹੀ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਰਾਸ ਪੂੰਜੀ ਵਿਚ ਹੀ ਸਦਾ ਲਾਹਾ ਅਥਵਾ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਜਗਿਆਸੂ ਸਦਾ ਥਿਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਮਨ ਨਾਲ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਦਰਗਾਹੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਥਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ (ਪਿਛਲੇ ਕੀਤੇ) ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਲੇਖਾ ਨਿਬੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਅੰਦਰ ਰਾਮ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
(ਸਭ ਇਹੋ) ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਉੱਚੇ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੋ ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ (ਕਿ ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਕੁ) ਉੱਚਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਜਿਧਰ ਵੀ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਇਕ ਤੂੰ ਹੀ ਸਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ।
ਅੰਤਲੀ ਤੁਕ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਬਾਬਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਆਤਮਿਕ ਅਡੋਲਤਾ ਵਿਚ ਟਿਕਣ ਅਤੇ (ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ) ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ (ਮਨ ਨੂੰ) ਜੋੜਨ ਨਾਲ (ਇਸ ਰਹੱਸ ਦੀ) ਸੋਝੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਰਸ ਨਿਰੰਤਰ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਜੋਤਿ ਹਰ ਥਾਂ ਸਮਾਈ ਹੋਈ ਹੈ।


-217-ਆਰ, ਮਾਡਲ ਟਾਊਨ, ਜਲੰਧਰ।

ਧਾਰਮਿਕ ਸਾਹਿਤ

ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਰਬਾਂਗੀ ਵਿਆਕਰਨ
(ਦਸ ਭਾਗ)
ਲੇਖਕ : ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ।
ਪੰਨੇ : 2829, ਮੁੱਲ : 4550 ਰੁਪਏ
ਸੰਪਰਕ : 98883-43807


ਡਾ: ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ ਇਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਨ ਦਾ ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਦਸ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਇਕ ਭਾਗ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਿਲਦ ਵਿਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਰਥਾਤ ਦਸ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਇਹ ਮੁਕੰਮਲ ਸੈੱਟ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚਲੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਿਰਿਆ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਰੂਪਾਵਲੀ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਮੂਲਕ, ਸੰਖਿਆ ਸੂਚਕ ਸ਼ਬਦ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੇ ਗਿਣਤੀ ਭਾਵ ਰੂਪ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਕਿਰਿਆ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਰਿਆ-ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਰੂਪਾਵਲੀ ਸਹਿਤ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਵਰਤਾਰੇ ਬਾਰੇ ਚਾਨਣ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਪੜਨਾਂਵ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਰੂਪ-ਭੇਦਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਚੌਥੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਸੂਚਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੇ ਰੂਪ-ਭੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਵੇਂ ਭਾਗ ਵਿਚ ਕਿਰਿਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਤੇ ਗੌਣ ਸ਼ਬਦ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦਾ ਵਰਨਣ ਹੈ। ਛੇਵੇਂ ਤੇ ਸੱਤਵੇਂ ਭਾਗ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦ-ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਸਮਰੂਪਕਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੱਠਵੇਂ ਭਾਗ ਵਿਚ ਵਾਕੰਸ਼ ਜੁਗਤ : ਬਣਤਰ, ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਤੇ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਵਿਵਰਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਨੌਵਾਂ ਭਾਗ ਵਾਕ-ਬਣਤਰ ਵਿਚਲੀ ਇਕਾਈ ਉਪਵਾਕ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਭਾਗ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦ-ਜਗਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਨ ਬਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਲੇਖਕ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੀ ਲਖਾਇਕ ਹੈ। ਉਮੀਦ ਹੈ ਇਹ ਵੱਡ-ਆਕਾਰੀ ਪੁਸਤਕ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਖੋਜੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਯੋਗ ਅਗਵਾਈ ਕਰੇਗੀ।


-ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੂਰੀ
ਮੋਬਾ: 93573-24241


ਤੁਕ ਤਤਕਰਾ
(ਵਾਰਾਂ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ)
ਸੰਪਾਦਕ : ਪਵਨ ਟਿੱਬਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ।
ਪੰਨੇ : 224, ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ
ਸੰਪਰਕ : 98766-35285


ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਨੂੰ 'ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਕੁੰਜੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਗੁਰਮਤਿ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਇਹ ਵਾਰਾਂ ਬਾਣੀ ਦੀ ਸਰਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀਆਂ 40 ਵਾਰਾਂ ਦਾ ਤੁਕਤਤਕਰਾ ਹੈ। 41ਵੀਂ ਵਾਰ ਇਸ ਵਿਚ ਸਮਿਲਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਾਰ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਸੰਪਾਦਕ ਪਵਨ ਟਿੱਬਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤੁਕਤਤਕਰੇ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਈ ਕਿ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਤਰਾਂ ਜਦੋਂ ਹਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ 40 ਵਾਰਾਂ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ 6444 ਸਤਰਾਂ ਹਨ, ਦੇ ਵੱਡ-ਆਕਾਰੀ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣਾ ਇਕ ਜਟਿਲ, ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਤੇ ਸਮਾਂ-ਖ਼ਰਚੂ ਕਾਰਜ ਹੋ ਨਿਬੜਦਾ। (ਪੰਨਾ 05)
ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੀਆਂ 40 ਵਾਰਾਂ ਦਾ ਤੁਕਤਤਕਰਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਅਥਾਹ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਦਾ ਤੁਕਤਤਕਰਾ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨੇਮਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਤਕਰੇ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਲੱਭਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੰਪਾਦਕ ਦੀ ਇਸ ਕਰੜੀ ਘਾਲਣਾ ਦਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਰਸੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਸੰਪਾਦਕ ਵਧਾਈ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ।


-ਪ੍ਰੋ: ਸਤਪਾਲ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾ: 98725-21515

ਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਤੋਂ ਬੇਹੱਦ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦਾ ਧਰਮ ਤੇ ਵਿਰਸਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਅਦੀਨਾ ਬੇਗ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਨੂੰ ਸ: ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਦਾ ਸੀ। ਜਥੇਦਾਰ ਨੇ ਜੁਆਬੀ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, 'ਸਾਡੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜੋ ਹਥਿਆਰ ਚੱਲਣਗੇ, ਉਹੀ ਦਿਲੀ ਗੱਲਾਂ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਰਲ ਕੇ ਬੰਦੋਬਸਤ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੋਇਆ। ਤੁਹਾਡੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਹੋਰ, ਸਾਡੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਹੋਰ। ਤੁਸੀਂ ਮੁਗ਼ਲਈ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਹਾਮੀ, ਅਸੀਂ ਖ਼ਾਲਸਈ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮੂਰਤੀਮਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਸਮਰਥਕ, ਅਸੀਂ ਸੁੱਚੀ ਕਿਰਤ, ਸਮਾਜਿਕ ਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰਾਂ 'ਤੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਜਗੀਰਦਾਰੀ ਆਧਾਰਿਤ ਅਤੇ ਤੁਅਸਬੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੱਖੀ ਹੋ। ਸਾਡੀ ਜਦੋ-ਜਹਿਦ ਇਨਸਾਫ਼, ਸਚਾਈ, ਲੋਕ ਹਿਤ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੇ ਅਸੂਲਾਂ 'ਤੇ ਕਾਇਮ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਨਿਵੇਕਲਾ ਰਾਜ ਬਣਾਵਾਂਗੇ। ਅਸੀਂ ਹਰ ਕੁਰਬਾਨੀ ਕਰਾਂਗੇ। ਜਦ ਅਸੀਂ ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸੁਲਾਹ ਦਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਭਰਿਆ ਹੈ ਪਰ ਸੁਲਾਹ ਕਾਹਦੀ, ਅਸੂਲ ਕੁਰਬਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ।' ਅਦੀਨਾ ਬੇਗ ਨੇ 2-3 ਵਾਰੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਨੇਹੇ ਭੇਜੇ ਪਰ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇਕੋ ਉੱਤਰ ਸੀ ਕਿ-
ਰਾਜ ਕਰੇਗਾ ਖ਼ਾਲਸਾ ਆਕੀ ਰਹੇ ਨਾ ਕੋਇ॥
ਖਵਾਰ ਹੋਏ ਸਭ ਮਿਲੇਂਗੇ ਬਚੇ ਸ਼ਰਨ ਜੋ ਹੋਇ॥
ਸ: ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦਾ ਇਹ ਉੱਤਰ ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਚੜ੍ਹਦੀਕਲਾ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੀ। ਇਸ ਸਦਕਾ ਮੀਰ ਮੰਨੂੰ ਦੀ ਦਮਨਕਾਰੀ ਨੀਤੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਹੌਸਲੇ ਨਾ ਡੁਲਾ ਸਕੀ।
ਮੀਰ ਮੰਨੂੰ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ 'ਤੇ ਅੰਨ੍ਹਾ ਤਸ਼ੱਦਦ ਕੀਤਾ। ਸਿੱਖ ਬੀਬੀਆਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸੁੱਟਿਆ, ਸਵਾ-ਸਵਾ ਮਣ ਪੀਸਣੇ ਪਿਸਾਏ, ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਸਿੱਖ ਬੀਬੀਆਂ ਦੇ ਗਲਾਂ ਵਿਚ ਪਾਏ, ਸਿੱਖ ਬੀਬੀਆਂ ਨੇ ਸਿਦਕ ਨਹੀਂ ਹਾਰਿਆ। ਮੀਰ ਮੰਨੂੰ ਨੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀਆਂ ਖੋਪਰੀਆਂ ਨਾਲ ਖੂਹ ਭਰ ਦਿੱਤੇ। ਸਿੰਘਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ-
ਮੀਰ ਮੰਨੂੰ ਅਸਾਡੀ ਦਾਤਰੀ ਅਸੀਂ ਮੰਨੂੰ ਦੇ ਸੋਏ।
ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਮੰਨੂੰ ਵਢਦਾ ਅਸੀਂ ਦੂਣ ਸਵਾਏ ਹੋਏ।
ਮੀਰ ਮੰਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ ਅਤੇ 4 ਨਵੰਬਰ, 1753 ਨੂੰ ਰੱਬ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੀਰ ਮੰਨੂੰ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਢਾਂਚਾ ਵਿਗੜ ਗਿਆ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ 1755-1756 ਈ: ਤੱਕ ਨੌਂ ਗਵਰਨਰ ਬਣੇ। ਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ 7 ਅਕਤੂਬਰ, 1753 ਈ: ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ। ਅਖੀਰਲੇ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ: ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੂੰ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਹੀ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਫੌਲਾਦੀ ਚੋਬ ਦੇ ਕੇ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਬਚਨ ਕੀਤਾ। ਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ: ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਬਣੇ।
ਸ: ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਭਾਵੇਂ ਜੰਗਾਂ-ਯੁੱਧਾਂ ਵਿਚ ਰੁੱਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵੱਲ ਪੂਰਾ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਵੀ ਆਪ ਵਲੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੰਚਾਰ ਸਮੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣਾ ਧਨ ਭਾਗ ਸਮਝਦੇ ਸਨ।
ਵੱਡਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ ਜੋ 5 ਫਰਵਰੀ, 1762 ਈ: ਨੂੰ ਕੁਪ-ਰਹੀੜੇ ਦੇ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਵਾਪਰਿਆ, ਇਹ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਵਲੋਂ ਸਿੰਘਾਂ 'ਤੇ ਅਚਨਚੇਤ ਹਮਲਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੇ ਅਬਦਾਲੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦਾ ਡਟ ਕੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ।
ਸ: ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਸਿੱਖ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਵੱਡੇ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰਹਿੰਦ ਫ਼ਤਹਿ ਕਰਕੇ ਜੈਨ ਖਾਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਮੁਕਾਇਆ। ਜਥੇਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਵਿਚ ਨਿਰਾਸ਼ਤਾ ਨਾ ਆਉਣ ਦਿੱਤੀ। ਵੱਡੇ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸੇ ਸਾਲ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਨਵੇਂ ਸਿਰਿਓਂ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਵਲੋਂ 9 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਪਾਏ ਤੇ ਫਿਰ 5 ਲੱਖ ਹੋਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ 14 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਭਾਈ ਦੇਸ ਰਾਜ ਜੀ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਈ।
ਸ: ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਲੋੜਵੰਦ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਆਪ ਧੀ, ਭੈਣ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਸਨ। ਆਪ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਆਪ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਇਕੋ-ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਤਖ਼ਤ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਤਖ਼ਤ ਉੱਪਰ ਬੈਠਣ ਦਾ ਸੁਭਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦੇ ਅੰਕ 'ਚ)


-ਬਠਿੰਡਾ।
ਮੋਬਾ: 98155-33725

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ 550ਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿਵਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜੱਸ

ਚਾਹੜੀ ਰੰਗਣਾ ਅਮਰ ਸਲੂਕ ਵਾਲੀ, ਨਾਨਕ ਫਿਕਰ ਨੂੰ ਰੰਗ ਹਜ਼ਾਰ ਕੀਤਾ।
ਅੰਦਰ ਏਕਤਾ ਅਮਰ ਸਲੂਕ ਉਹਨੇ, ਬੇੜਾ ਆਣ ਸਮੁੰਦਰੋਂ ਪਾਰ ਕੀਤਾ।

ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤੀ ਸੁੰਦਰ ਜੋਬਨੇ ਦੀ, ਜੀਵਨ ਰੂਪ ਨੂੰ ਗਲੇ ਦਾ ਹਾਰ ਕੀਤਾ।
ਦਿੱਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇਸ਼ ਪੰਜਾਬ ਤਾਈਂ, ਬੋਲੀ ਮਿਠੜੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕੀਤਾ।

ਸੋਭਾ ਵਰਤ ਵਰਤਾ ਦੀ ਪਿਆਰ ਬਾਣੀ, ਨਵਾਂ ਯੁੱਗ ਹੈ ਉਸ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।
ਅਲਫੋਂ ਅਲਖ ਜਗਾ ਕੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਾਲੀ, ਨਾਨਕ ਜੀਵਨਾ ਸਦਾ ਬਹਾਰ ਕੀਤਾ।

ਉਹਦੇ ਰੂਪ ਸਰੂਪ ਦੀ ਰੰਗਣਾ ਨੇ, ਜੀਵਨ ਚੱਜ ਨੂੰ ਇਕ ਤੋਂ ਚਾਰ ਕੀਤਾ।
ਦਿਆਵਾਣ ਦਿਆਲ ਦੀ ਕਾਰ ਕੀਤੀ, ਏਸੇ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਦਾ ਵਿਹਾਰ ਕੀਤਾ।

ਸੂਰਤ ਮੇਲ ਕੇ ਅਮਰ ਹਿਆਤ ਵਾਲੀ, ਸੋਹਣਾ ਜੱਗ 'ਤੇ ਵਣਜ ਵਪਾਰ ਕੀਤਾ।
ਸਦਾ ਸੱਚੀਆਂ ਆਖ ਇਹਸਾਨ ਸਾਈਆਂ, ਨਾਨਕ ਮਾਨੀਆਂ ਦਾ ਬੇੜਾ ਪਾਰ ਕੀਤਾ।


ਲੇਖਕ : ਇਹਸਾਨ ਬਾਜਵਾ


ਅਨੁਵਾਦ : ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ
ਪਿੰਡ ਮਾਂਗਟ, ਡਾਕ: ਛਾਂਗਲਾ, ਤਹਿ: ਦਸੂਹਾ (ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ)। ਮੋਬਾ: 98140-44425






Website & Contents Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 2002-2018.
Ajit Newspapers & Broadcasts are Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust.
The Ajit logo is Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 1984.
All rights reserved. Copyright materials belonging to the Trust may not in whole or in part be produced, reproduced, published, rebroadcast, modified, translated, converted, performed, adapted,communicated by electromagnetic or optical means or exhibited without the prior written consent of the Trust. Powered by REFLEX