ਤਾਜਾ ਖ਼ਬਰਾਂ


ਮਹਿਲਾ 20 ਵਿਸ਼ਵ ਕ੍ਰਿਕਟ 'ਚ ਭਾਰਤ 48 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜੇਤੂ
. . .  1 day ago
ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਨੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ 168 ਦੌੜਾਂ ਦਾ ਟੀਚਾ
. . .  1 day ago
ਮਹਿਲਾ 20 ਸੈਮੀ ਫਾਈਨਲ 'ਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਧੀਆ ਸ਼ੁਰੂਆਤ , 118 'ਤੇ 3 ਆਊਟ
. . .  1 day ago
ਮਾਣਹਾਨੀ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਬਰੀ
. . .  1 day ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 17 ਨਵੰਬਰ - ਪਟਿਆਲਾ ਹਾਊਸ ਕੋਰਟ ਨੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਨੂੰ ਰਾਜ ਸਭਾ ਸੰਸਦ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰਾ ਵੱਲੋਂ 2016 'ਚ ਦਾਖਲ ਮਾਣਹਾਨੀ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ....
ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮੁਹੰਮਦ ਸੋਲਿਹ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਮੁਲਾਕਾਤ
. . .  1 day ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 17 ਨਵੰਬਰ- ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਮਾਲੇ 'ਚ ਮਾਲਦੀਵ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਇਬਰਾਹੀਮ ਮੁਹੰਮਦ ਸੋਲਿਹ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ....
ਇਬਰਾਹੀਮ ਮੁਹੰਮਦ ਸੋਲਿਹ ਨੇ ਮਾਲਦੀਵ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋਂ ਚੁੱਕਿਆ ਹਲਫ਼
. . .  1 day ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 17 ਨਵੰਬਰ - ਇਬਰਾਹੀਮ ਮੁਹੰਮਦ ਸੋਲਿਹ ਨੇ ਅੱਜ ਮਾਲਦੀਵ ਦੇ ਨਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋਂ ਹਲਫ਼ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਵੀ ਮੌਜੂਦ....
ਪਿੰਡ ਨੰਗਲਾ 'ਚ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਪਾਈਪਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗੀ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ
. . .  1 day ago
ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ/ ਸੀਗੋ ਮੰਡੀ 17 ਨਵੰਬਰ (ਲਕਵਿੰਦਰ ਸ਼ਰਮਾ) - ਸਬ ਡਵੀਜ਼ਨ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਦਾ ਪਿੰਡ ਨੰਗਲਾ ਹਰਿਆਣਾ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ ਨਾਲ ਲਗਦੇ ਪਿੰਡ 'ਚ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਕਰ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਬੰਜਰ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ । ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਿਸਾਨ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ....
ਟਾਂਡਾ 'ਚ ਟੁੱਟਿਆ ਰੇਲਵੇ ਟਰੈਕ, ਟਲਿਆ ਵੱਡਾ ਹਾਦਸਾ
. . .  1 day ago
ਟਾਂਡਾ ਉੜਮੁੜ, 17 ਨਵੰਬਰ (ਦੀਪਕ ਬਹਿਲ)- ਟਾਂਡਾ ਨੇੜੇ ਇਕ ਰੇਲਵੇ ਟਰੈਕ ਟੁੱਟਣ ਕਾਰਨ ਅਚਾਨਕ ਸਨਸਨੀ ਫੈਲ ਗਈ। ਰਾਹਤ ਭਰੀ ਗੱਲ ਇਹ ਰਹੀ ਕਿ ਰੇਲਵੇ ਟਰੈਕ ਉੱਪਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਧਰਨੇ ਦੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਅੱਜ ਇਸ ਰੇਲਵੇ ਟਰੈਕ ਤੋਂ ਆਵਾਜਾਈ ਬੰਦ ਰਹੀ। ....
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ 'ਚ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕਰਨ ਸੰਬੰਧੀ ਸੁਖਬੀਰ ਬਾਦਲ ਵੱਲੋਂ 'ਸਿੱਟ' ਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਅਪੀਲ- ਆਈ.ਜੀ.
. . .  1 day ago
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 17 ਨਵੰਬਰ (ਵਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ)- ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਵੱਲੋਂ 'ਸਿੱਟ' ਤੋਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ 'ਚ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕਰਨ ਸੰਬੰਧੀ ਲਿਖਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਰੇ 'ਅਜੀਤ' ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦਿਆਂ....
ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਸੀ.ਬੀ.ਆਈ. ਨੂੰ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ - ਕੈਪਟਨ
. . .  1 day ago
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 17 ਨਵੰਬਰ (ਵਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ)- ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸੂਬੇ 'ਚ ਸੀ.ਬੀ.ਆਈ. ਨੂੰ ਆਮ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਲੀਡਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਾਰੇ ਕਾਂਗਰਸ ....
ਹੋਰ ਖ਼ਬਰਾਂ..

ਅਜੀਤ ਮੈਗਜ਼ੀਨ

ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣ ਦਾ ਹੁਨਰ

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਾਲੀਂ ਬਿਰਧ ਅਵਸਥਾ 'ਚ ਪੈਰ ਨਹੀਂ ਪਏ, ਉਹ ਸਮਝ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਕਿ ਉਮਰ ਦੇ ਇਸ ਪੱਖ ਨੂੰ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਘੇਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਸਿਆਣੀ ਉਮਰ ਭੋਗ ਰਹੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦਾ ਹੋਰਨਾਂ ਨਾਲ ਤਾਂ ਹੈ ਹੀ, ਰੱਬ ਨਾਲ ਵੀ ਗਿਲਾ ਹੈ। ਰੱਬ ਨਾਲ ਗਿਲਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭੋਗੀ ਜਾ ਰਹੀ ਉਮਰ ਦੀ ਅੰਤਿਕਾ ਜੇਕਰ ਬੁਢੇਪੇ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਜਾਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ, ਤਦ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਆਸਰੇ ਜਿਉਣ ਯੋਗ ਤਾਂ ਬਣਾਇਆ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ 'ਚ ਗ਼ਾਲਿਬ ਦਾ ਸ਼ਿਅਰ ਵੀ ਹੈ :
'ਦੋਨੋਂ ਜਹਾਨ ਦੇ ਕੇ ਵੋਹ ਸਮਝੇ ਯਿਹ ਖੁਸ਼ ਰਹਾ,
ਯਾਂ ਆ ਪੜੀ ਯਿਹ ਸ਼ਰਮ ਕਿ ਤਕਰਾਰ ਕਿਆ ਕਰੇਂ।'
ਕਈ ਬਜ਼ੁਰਗ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਹੁਸੜੇ ਸੋਚਣ ਲਗਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿੰਨਾ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਜੇਕਰ ਬੁੱਢੇ ਹੋਏ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਅਸਾਡਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਮਰ ਭੋਗ ਲੈਣ ਉਪਰੰਤ, ਬਚਪਨ ਬਿਤਾਉਂਦਿਆਂ ਸਾਡਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ। ਅਜਿਹਾ ਹੋਣਾ ਅਸੰਭਵ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਵਕਤ-ਕਟੀ ਲਈ ਸੁਖਾਵੇਂ ਵਿਚਾਰ ਚਿਤਵਣ 'ਚ ਕੀ ਹਰਜ਼ ?
ਸਿਆਣੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵਾਲੀ ਦੁਰਬਲਤਾ ਦੇ ਮਧੋਲੇ ਇਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ ਸੁਪਨਾ ਆਇਆ ਕਿ ਉਹ ਆਪ ਰੱਬ ਦੇ ਦਰਬਾਰ 'ਚ ਹਾਜ਼ਰ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਠਰੰਮੇ ਨਾਲ ਸੁਣ ਕੇ ਰੱਬ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ :
'ਅਜਿਹੀ ਪਰਿਸਥਿਤੀ ਲਈ ਮੈਂ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਆਪ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਉਮਰ 40 ਵਰ੍ਹੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਤੂੰ ਸਨਮਾਨ ਸਹਿਤ ਜੀਵਨ ਭੋਗ ਕੇ ਸੰਸਾਰੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋ ਸਕੇਂ। ਪਰ ਤੂੰ ਇੰਨੇ ਅਲਪ ਜੀਵਨ-ਕਾਲ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਨਾਲੋਂ ਕਿਧਰੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਭੋਗਣ ਦਾ ਅਰਮਾਨ ਸੀ। ਭੰਡਾਰੇ 'ਚ ਬਚੇ ਰਹਿ ਗਏ 160 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਲਈ 4 ਉਮੀਦਵਾਰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਤੂੰ ਸੀ, ਗਧਾ ਸੀ, ਕੁੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉੱਲੂ ਸੀ। ਮੈਂ ਚੌਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ 40, 40 ਵਰ੍ਹੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਕੇ ਜਦ ਮਹਿਫਲ ਬਰਖ਼ਾਸਤ ਕਰਨ ਲੱਗਾ, ਤਦ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਤੂੰ ਨਿਮੋਝੂਣਾ ਹੋਇਆ ਇਕ ਪਾਸੇ ਖਲੋਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਿੰਨੇ ਪ੍ਰਾਣੀ ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਲਈ ਤਤਪਰ ਸਨ। ਜਿਥੇ ਤੂੰ 40 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਅਲਪ ਜੀਵਨ-ਕਾਲ ਸਮਝ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਥੇ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹੱਡ ਭੰਨਵਾਂ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਸਮਝ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਮੈਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੰਨੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਗਧੇ ਨੂੰ ਬੋਝ ਲੱਦੀ ਫਿਰਨਾਂ, ਕੁੱਤੇ ਨੂੰ ਭੌਂਕਦੇ ਰਹਿਣਾ ਅਤੇ ਉੱਲੂ ਨੂੰ ਵਿਟ ਵਿਟ ਤੱਕਦੇ ਰਹਿਣਾ ਅਸਹਿ ਹੱਦ ਤਕ ਅਸੁਖਾਵਾਂ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪੋ-ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ, ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ, ਗਿੜਗਿੜਾਏ ਵੀ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਮੰਨ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਗਧੇ ਦੀ, ਫਿਰ ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਅਤੇ ਅਖ਼ੀਰ 'ਚ ਉੱਲੂ ਦੀ ਉਮਰ 20, 20 ਵਰ੍ਹੇ ਘਟਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਟਾਏ 20, 20 ਵਰ੍ਹੇ, ਤੇਰੀ ਉਮਰ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤੇ, ਇਸ ਲਈ ਕਿਉਂਕਿ ਅਲਪ ਉਮਰ ਨਾਲ ਤੂੰ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ ਦੇਖਣ ਦਾ ਚਾਹਵਾਨ ਸੀ। 100 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਬਣ ਕੇ ਤੂੰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਤੂੰ ਤਦ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਘਰ ਪਰਿਤਆ। ਅੱਜ ਗਿਲਾ ਕਿਉਂ ਜੇਕਰ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ 40 ਵਰ੍ਹੇ ਭਲੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਜਿਉਂ ਲੈਣ ਉਪਰੰਤ, ਪਹਿਲਾਂ 20 ਵਰ੍ਹੇ ਗਧੇ ਵਾਂਗ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦਿਆਂ, ਫਿਰ ਅਗਲੇ 20 ਵਰ੍ਹੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੀ ਵੱਲ ਖਿੱਚਣ ਲਈ ਗਲਾ ਫਾੜਦਿਆਂ ਅਤੇ ਫਿਰ 80 ਵਰ੍ਹੇ ਬਿਤਾਅ ਲੈਣ ਉਪਰੰਤ ਰਹਿ ਗਏ ਵਰ੍ਹੇ, ਕੁਰਸੀ 'ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ, ਆਲਾ-ਦੁਆਲਾ ਘੂਰਦੇ ਹੋਏ ਬਿਤਾਉਣੇ ਪੈ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਜੀਵਨ ਆਪਣੇ ਲਈ ਤੂੰ ਆਪ ਸਹੇੜਿਆ ਹੈ।'
ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ ਆਇਆ ਸੁਪਨਾ, ਸੁਪਨਾ ਹੀ ਸੀ, ਹਕੀਕਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਦਾ ਵੀ ਇਸ ਹੱਦ ਤਕ ਗਿਆ-ਗੁਜ਼ਰਿਆ ਬੁਢੇਪਾ ਨਹੀਂ ਬੀਤਦਾ, ਜੇਕਰ ਦਿਮਾਗ਼ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰ ਹਾਲ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਜਿਊਣ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਫਿੱਕਾ ਨਾ ਪੈਣ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝ ਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਜੋ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹੋ ਹੀ ਉਹ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਭੁਗਤਦੀ। ਬੁਢੇਪੇ ਨੇ ਤਾਂ ਆਉਣਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਹੀ ਇਸ ਨਾਲ ਨਿਭਣ ਦੀ ਅਦਾ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਉਮਰ ਬੀਤਦੀ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਅੰਦਰ ਨਵੇਂ ਸੈੱਲਾਂ ਦੀ ਉਪਜ ਮੱਠੀ ਪੈਣ ਲਗਦੀ ਹੈ, ਹਾਰਮੋਨਾਂ ਦਾ ਰਿਸਣਾ ਘਟਣ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਰੋਗ-ਰੋਧਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਉਤੇਜਿਤ ਹੋਣ 'ਚ ਵਿਘਨ ਪੈਣ ਲਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੇ ਸੈੱਲ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਦਿਮਾਗ਼ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵਰਤੋਂ ਦੁਆਰਾ, ਦਿਮਾਗ਼ ਦੇ ਸੈੱਲਾਂ ਦੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਦੀ ਗਤੀ ਘਟਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰ ਦੇ ਬੁੱਢਾ ਹੋਣ ਦੀ ਗਤੀ 'ਚ ਵੀ ਨਿਮਰਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦਿਮਾਗ਼ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੇ ਵਿਅਕਤੀ, ਸਾਧਾਰਨ, ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਭੋਗ ਕੇ ਸੰਸਾਰੋਂ ਵਿਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਕੁਝ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸੰਜਮ-ਸੰਕੋਚ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਵੀ ਹੁੰਦਾ।
ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ 'ਚ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਆਦਤਾਂ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਵਿਚਾਰਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਪੇਸ਼ ਹੈ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਰਿਹਾ ਪ੍ਰਧਾਨ-ਮੰਤਰੀ ਵਿਨਸਟਨ ਚਰਚਿਲ 90 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਹੋ ਕੇ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ। ਖਾਣ-ਪੀਣ ਪ੍ਰਤੀ ਉਹ ਲਾਪ੍ਰਵਾਹ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਅਤੀ ਉਦਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਬੇਜਾ ਬੋਝਲ ਸੀ। ਅੰਤ ਤਕ ਉਹ ਸਿਗਾਰ ਇੰਜ ਫੂਕਦਾ ਰਿਹਾ ਮਾਨੋਂ ਫੈਕਟਰੀ ਦੀ ਚਿਮਨੀ ਧੂੰਆਂ ਛੱਡ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੀਣ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਆਦਤ ਵੀ ਮੱਛੀ ਸਮਾਨ ਅੰਤ ਤਕ ਜਾਰੀ ਰਹੀ। ਅੰਤ ਤਕ, ਪਰ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਵੀ ਵਰਤਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦੂਜਾ ਸੀ, ਜਾਰਜ ਬਰਨਾਰਡ ਸ਼ਾਅ, ਜਿਸ ਨੇ ਚਰਚਿਲ ਦੇ ਠੀਕ ਉਲਟ ਆਦਤਾਂ ਅਪਣਾ ਰੱਖੀਆਂ ਸਨ। ਛਾਂਟਵੇਂ ਸਰੀਰ ਦਾ ਮਾਲਿਕ ਸ਼ਾਅ ਨਾ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਂਦਾ ਸੀ, ਨਾ ਸਿਗਰਟ ਅਤੇ ਨਿਰੋਲ ਦਾਣਿਆਂ-ਦਾਲਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ-ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਉਪਰ ਨਿਰਭਰ ਉਸ ਦਾ ਭੋਜਨ ਸੀ। ਉਹ ਵੀ ਅੰਤ ਤੱਕ ਲਿਖਦਾ-ਪੜ੍ਹਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। 94 ਵਰ੍ਹਿਆ ਦਾ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ। ਆਦਤਾਂ ਪੱਖੋਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੀ ਇਕਹਿਰੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਫਿਲਾਸਫਰ, ਬਰਟਰੰਡ ਰੱਸਲ। ਕੁਝ ਵੀ ਖਾਣ ਤੋਂ ਜਾਂ ਪੀਣ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਹੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਪਾਈਪ ਪੀਣ ਦੀ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਆਦਤ ਸੀ। ਪਰ, ਉਹ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ 'ਚ ਮੱਧ-ਮਾਰਗ ਦਾ ਪੁਜਾਰੀ ਸੀ। ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਤੀ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਹੇਜ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਹ ਖਾਂਦਾ ਅਤੇ ਪੀਂਦਾ ਸੀ, ਸੰਜਮ ਸਹਿਤ ਖਾਂਦਾ-ਪੀਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ 98 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਸੀ ਜਦ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨੀ ਲਿਖਣ 'ਚ ਰੁੱਝਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਾਂ 'ਚ ਛੇਕੜ ਤਕ ਰੁੱਝੇ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸੂਝ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਵਿਚਾਰਿਆ ਅਤੇ ਲਿਖਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ, ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਮਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਪੱਖ 'ਤੇ ਵੀ ਗਧੇ, ਕੁੱਤੇ ਜਾਂ ਉੱਲੂ ਵਾਂਗ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ। ਇਹੋ ਗੱਲ ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਉਪਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ ਉਪਰ, ਵਿਵਸਈਅਰ ਉਪਰ ਵੀ ਢੁਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਅਤਿ ਦੇ ਬੁਢੇਪੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ, ਪ੍ਰਸਿਧ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਸਟੀਫਨ ਹਾਕਿੰਗ ਉਪਰ ਤਾਂ ਢੁਕਦੀ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਬੁੱਢਿਆਂ, ਸਭਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਾ ਸ੍ਰੋਤ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਬੁਢੇਪੇ ਦੌਰਾਨ ਅਕੇਵਾਂ ਅਤੀ ਜਾਨ-ਹੂਲਵਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਲਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋਰਨਾਂ ਦੀ ਬੇਰੁਖੀ ਦਾ ਸਤਾਇਆ ਉਦਾਸੀਆਂ 'ਚ ਘਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਭਲਾ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਹੁਣ ਮਿਜ਼ਾਜਪੁਰਸ਼ੀ ਕਰਨ ਨਾਲੋਂ, ਪੱਲਾ ਬੋਚ ਕੇ ਲਾਗਿਓਂ ਲੰਘ ਜਾਣ ਦੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਅਪਣਾਏ ਅਜਿਹੇ ਵਤੀਰੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚ-ਸੋਚ ਝੂਰਦੇ ਰਹਿਣਾ ਫਜ਼ੂਲ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਇਹੋ ਸੁਭਾਅ ਹੈ। ਮਾਰਕ ਟੁਵੇਨ ਨੇ ਵੀ ਕਿਧਰੇ ਕਿਹਾ ਹੈ : 'ਉਸ ਹੱਥ ਨੂੰ ਕੁੱਤਾ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਵੱਢਦਾ, ਜਿਹੜਾ ਉਸ ਅੱਗੇ ਗ੍ਰਾਹੀ ਸੁੱਟਦਾ ਹੈ। ਇਹੋ ਮੁੱਖ ਅੰਤਰ ਹੈ ਕੁੱਤੇ 'ਚ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ 'ਚ।' ਭਲਾ ਕਰ ਕੇ ਭੁੱਲ ਜਾਣ 'ਚ ਹੀ ਸਭ ਦਾ ਭਲਾ ਹੈ। ਅਕੇਵੇਂ ਦਾ ਸਮਾਧਾਨ, ਪਰ, ਰੁਝੇਵੇਂ ਦੁਆਰਾ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਕਰਨ 'ਚ ਜਾਂ ਫਿਰ ਮਨਚਾਹੇ ਸ਼ੌਕ ਪੂਰੇ ਕਰਨ 'ਚ ਰੁਝਿਆ ਮਨ ਨਾ ਅਕੇਵਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਉਦਾਸੀ। ਮੂਡ ਵੀ ਤਾਂ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ : ਅੱਜ ਮਾੜਾ ਤਾਂ ਭਲਕੇ ਚੰਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਚੰਗੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਆਸ ਤਿਆਗ ਛੱਡਣ ਨੂੰ ਹਿਮਾਕਤ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ 'ਚ ਫਿਲਾਸਫੀ ਪੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ, ਸੀ ਈ. ਐਮ. ਜੋਡ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, 'ਜਿਸ ਯੁਵਤੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਜਦ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਸਾਥ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਤਦ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਤਿਆਗ ਦੇਣ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਮਾਨਸਿਕ ਦੁਬਿਧਾ 'ਚੋਂ ਮੈਨੂੰ ਬਰਟਰੰਡ ਰੱਸਲ ਨੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਇਹ ਆਰਜ਼ੀ ਮਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਚੁਭਨ ਮੰਦ ਪੈਂਦੀ ਰਹੇਗੀ ਅਤੇ ਛੇਕੜ ਇਸ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਰਹੇਗਾ। ਉਸ ਦਾ ਕਿਹਾ ਸਹੀ ਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅੱਜ ਮੈਂ ਤਦ ਵਾਲੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਸੋਚ-ਸੋਚ ਸ਼ਰਮਸਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।' ਉਦਾਸੀ ਅਜਿਹੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਮਾਧਾਨ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਜ 'ਚ ਰੁੱਝ ਜਾਣਾ ਇਸ ਰੋਗ ਦਾ ਅਕਸੀਰ ਇਲਾਜ ਹੈ। ਬਿਰਧ ਅਵਸਥਾ 'ਚੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਰਹੇ ਸ਼ਾਅ ਤੋਂ ਜਦ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਉੱਤਰ ਸੀ : 'ਮੈਂ ਇਸ ਹੱਦ ਤਕ ਰੁੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸੋਚਣ ਦੀ ਵੀ ਫੁਰਸਤ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ ਜਾਂ ਉਦਾਸ ਹਾਂ?' ਉਧਰ ਐਲਬਰਟ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੂੰ ਵੀ ਜਦ ਇਹੋ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਦ ਉਸ ਦਾ ਉੱਤਰ ਸੀ, 'ਹਾਂ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੋਰਨਾਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਕੋਈ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਰਿਹਾ। ਨਾ ਮੈਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਸ਼ਲਾਘਾ ਦੀ ਚਾਹ। ਸੰਗੀਤ ਸੁਣਨ ਦਾ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੌਕ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਮੈਨੂੰ ਮੁਗਧ ਕਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਕੀ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਦੀ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਹੀਂ। ਉਦਾਸ ਹੋਣ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਕਾਰਨ ਲੱਭਣੇ ਪੈ ਰਹੇ ਹਨ।'
ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜ 'ਚ ਉਤਸ਼ਾਹ ਪੂਰਵਕ ਉਲਝੇ ਹੋਏ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਇਸ ਤੋਂ ਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਉਸ ਨੂੰ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਪੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਮਾਨਵੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਸੁਲਝਾਉਣ ਯੋਗ ਉਸ ਕੋਲ ਦਿਮਾਗ਼ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਉਸ ਵਿਚਾਰਵਾਨ ਦੀ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਪ੍ਰਤੀ ਟਿੱਪਣੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਧਾਰਨ ਸੂਝ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੂਝ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਨਿਹਾਰਨਾ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ।
ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਰੁਝੇਵੇਂ ਅਤੇ ਸ਼ੌਕ ਪਾਲਦਿਆਂ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਮਰ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪੱਖ 'ਚ ਵੀ ਭਲੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਿਨ ਕਟੀ ਕਰ ਸਕਣਾ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਉਮਰ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪੱਖ ਦੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਜਵਾਨੀ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੇ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।
ਬਿਰਧ ਗ਼ਾਲਿਬ 'ਚ ਠਾਠਾਂ ਮਾਰ ਰਹੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ, ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ਿਅਰ ਹੈ :
'ਗੋ ਹਾਥ ਕੋ ਜੁੰਬਸ਼ ਨਹੀਂ, ਆਖੋਂ ਮੇਂ ਤੋ ਦੰਮ ਹੈ,
ਰਹਿਨੇ ਦੋ ਅਭੀ ਸਾਗ਼ਰ-ਓ-ਮੀਨਾ ਮੇਰੇ ਆਗੇ।''


-ਫੋਨ : 0175-2214547


ਖ਼ਬਰ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰੋ

ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਦਿਲ

ਚਰਖਾ

ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਆਰੀਆ ਲੋਕ ਚਰਖੇ ਦੇ ਛੋਟੇ ਰੂਪ ਤੱਕਲੀ ਨਾਲ ਸੂਤ ਕੱਤਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਦਾ ਸੁਧਰਿਆ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਰੂਪ ਚਰਖੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚਰਖਾ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਦਸਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਆਇਆ।
ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਇਸ ਦੇ ਨਾਮਕਰਨ ਦਾ ਸਬੰਧ ਹੈ, ਚਰਖਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਚਰਖਹ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਤਦਭਵ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਚਰਖਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਚੱਕਰਾ ਤੇ ਵਿਗੜ ਕੇ ਬਣਿਆ ਚਰਕਾ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚਰਖਾ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚਰਖੇ ਦਾ ਚੱਕਰ ਬਣਾਉਣ ਵੇਲੇ ਤਰਖਾਣ ਨੇ ਲੱਕੜ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਕਾਟਾ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਚਾਰ ਖਾਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਦਿਖਣ ਲੱਗੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਖਾਨਿਆਂ ਤੋਂ ਚਰਖਾ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ।
ਚਰਖੇ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਦਿਲ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਜਿੰਨਾ ਜ਼ਿਕਰ ਚਰਖੇ ਦਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ , ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਆਉਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਚਰਖੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਅਤੇ ਉਪ ਅੰਗ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਮਾਲ੍ਹ, ਬਾਇੜ (ਕਸੱਣ), ਲੱਠ, ਮੁੰਨੇ, ਫੱਟੇ, ਗੁੱਡੇ, ਗੁੱਝ (ਹੱਥੀ), ਮਝੇਰੂ, ਦਮਕੱੜਾ, ਚਰਮੱਖ, ਕੱਥ, ਬੀੜ, ਮਣਕਾ, ਤੱਕਲਾ ਆਦਿ ਦੀ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਪਹਿਚਾਣ ਹੈ। ਚਰਖੇ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਵੀ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਣੀਆਂ, ਤੰਦ, ਗਲੋਟਾ, ਸੂਤ, ਅਟੇਰਨ, ਪੀਹੜਾ, ਪਟਾਰੀ ਅਤੇ ਕੱਤਣੀ ਆਦਿ।
ਚਰਖਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੀਗਰ ਜਾਂ ਤਰਖਾਣ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਮਿਕਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਕਾਰੀਗਰ ਦੀ ਇਕ ਸੁਲਝੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਕਲਾ ਦਾ ਇਕ ਅਦਭੁੱਤ ਨਮੂਨਾ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਧੀਆ ਕਿਸਮ ਦੀ ਲੱਕੜੀ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਹਾਰ-ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਲਈ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਰੰਗੀਆਂ ਮੇਖਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਚੱਕਰੇ ਵਿਚ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਜੜੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਚੱਕਰੇ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਗੱਲ ਇਸ ਗੀਤ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ:
ਕਾਰੀਗਰ ਨੂੰ ਦੇ ਵਧਾਈ, ਜੀਹਨੇ,
ਰੰਗਲਾ ਚਰਖਾ ਬਣਾਇਆ।
ਵਿਚ ਸੁਨਹਿਰੀ ਲਾਈਆਂ ਮੇਖਾਂ,
ਹੀਰਿਆਂ ਜੜਤ ਜੜਾਇਆ,
ਬੀੜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਖਹੇ ਦਮਕੜਾ
ਤੱਕਲਾ ਫਿਰੇ ਸਵਾਇਆ,
ਕੱਤ ਲੈ ਹਾਣਦੀਏ
ਵਿਆਹ ਭਾਦੋਂ ਦਾ ਆਇਆ।
ਚਰਖਾ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਘਰੇਲੂ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਸ਼ਿਲਪ ਕਲਾ ਵਿਚ ਉਪਜਿਆ ਇਕ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਤੋਹਫ਼ਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਇਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਗੁਣ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹਰ ਇਕ ਲੋੜ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਨੂੰ ਕਿਰਤ ਅਤੇ ਕਲਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੈ।
ਲਗਪਗ ਪੌਣੀ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਚਰਖਾ ਕੱਤਣਾ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਰੇਕ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਘਰੇਲੂ ਦਸਤਕਾਰੀ ਜਾਂ ਧੰਦਾ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਚਰਖਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਹਰਮਨ-ਪਿਆਰਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕੁੜੀ ਦਸ ਕੁ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਮਾਂ, ਚਾਚੀਆਂ-ਤਾਈਆਂ ਉਸ ਦੇ ਦਾਜ-ਦਹੇਜ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਲਗ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਫੇਰ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਘਰ ਵਿਚ ਚਰਖੇ ਦੀ ਗੂੰਜ ਪੈਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਤ੍ਰਿੰਝਣ ਦੀ ਗੱਲ ਤੋਂ ਵਗੈਰ ਚਰਖੇ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਿਠਾਸ ਹਲਕੀ ਪੈ ਜਾਵੇਗੀ। ਜਦੋਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ, ਇਸਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਬੁੱਢੀਆਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਗਲੀ ਵਿਚ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਚਰਖਾ ਡਾਹ ਲੈਂਦੀਆਂ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੋਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਬਹਿ ਕੇ ਚਰਖਾ ਕੱਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿੰਝਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਤ੍ਰਿੰਝਣ ਵਿਚ ਬਹਿ ਕੇ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲੇ ਚਰਖਾ ਕੱਤਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਰ ਕੰਮ ਜਿਵੇਂ ਕਢਾਈ-ਬੁਣਾਈ ਦਾ ਕੰਮ ਅਤੇ ਗੀਤ-ਬੋਲੀਆਂ ਆਦਿ ਗਾਇਆ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ।
ਬੇੜੀ ਦਾ ਪੂਰ ਤ੍ਰਿੰਝਣ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ
ਸਬੱਬ ਨਾਲ ਹੋਣ 'ਕੱਠੀਆਂ।
ਨੀ ਮੈਂ ਕੱਤਾ ਪ੍ਰੀਤਾਂ ਨਾਲ ਚਰਖਾ
ਚੰਨਣ ਦਾ।
ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਕੇਂਦੀ ਬਰਫ਼ੀ,
ਮੈਨੂੰ ਲੈਦੇ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਚਰਖੀ,
ਦੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਕੱਤਾਂ ਪੂਣੀਆਂ।
ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਆਈਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਜਦ ਤ੍ਰਿੰਝਣ ਵਿਚ ਚਰਖਾ ਕੱਤਦੀਆਂ-ਕੱਤਦੀਆਂ ਭਾਵੁਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ ਤਾਂ ਇਹ ਬੋਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਸਨ:
ਮਾਂ ਮੇਰੀ ਨੇ ਚਰਖਾ ਦਿੱਤਾ ਵਿਚ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮੇਖਾਂ,
ਮਾਂ ਤੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਂ, ਜਦ ਚਰਖੇ ਵੱਲ ਦੇਖਾਂ।
ਜਦ ਉਹੀ ਮੁਟਿਆਰ ਪੇਕੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇੰਝ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ,
ਸੁਣ ਚਰਖੇ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਮਿੱਠੀ ਘੂਕ,
ਮਾਹੀਆ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਆਂਵਦਾ।
ਚਰਖੇ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਦਿਖਦਾ ਹੈ, ਕਿਰਤ ਹੀ ਪੂਜਾ ਜਾਂ ਸਾਧਨਾ ਹੈ, ਇਹੋ ਸੱਚਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਚਰਖੇ ਨਾਲ ਕੱਤੇ ਸੂਤ ਨਾਲ ਔਰਤਾਂ ਦਰੀਆਂ, ਖੇਸ ਅਤੇ ਫੁਲਕਾਰੀਆਂ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਘਰ ਦੇ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਚਰਖੇ ਦੀ ਕੀਮਤ ਦਾ ਉਦੋਂ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਘਰ ਵਿਚ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਹੁਣਾ ਆਉਂਦਾ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਪੇਟੀ ਵਿਚੋਂ ਨਵੀਆਂ ਦਰੀਆਂ-ਖੇਸ ਕੱਢੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਕੁੜੀ ਦੇ ਦਾਜ ਵਾਲੀ ਪੇਟੀ ਭਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਰਚੇ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਚਰਖੇ ਦਾ ਗੂੜ੍ਹਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਨੇ ਚਰਖੇ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਰੂਪਕ ਵਿਚ ਵਰਤਿਆ ਹੈ।
ਜੋ ਚਰਖਾ ਜਰਿ ਜਾਯ ਬੜੇਯਾ ਨਾ ਮਰੇ।
ਮੈਂ ਕਾਤੋਂ ਸੂਤ ਹਜ਼ਾਰ ਚਰਸੁਲਾ ਜਨਿ ਜਰੇ।
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਚਰਖਾ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਸਧਾਰਨ ਅਰਥ ਵਿਚ ਵਰਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ
ਕੋਲੂ ਚਰਖਾ ਚੱਕੀ ਚੱਕ,
ਥਲ ਵਾਰੋਲੇ ਬਹੁਤੁ ਅਨੰਤੁ॥
ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਨੇ ਤਾਂ ਚਰਖੇ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਹਰ ਇਕ ਅੰਗ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਫੀਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਲਿਖਦਾ ਹੈ:
ਅਨੀ ਸਹੀਓ ਨੀ, ਮੈਂ ਕੱਤਦੀ ਕੱਤਦੀ ਹੁੱਟੀ,
ਅੱਤਣ ਦੇ ਵਿਚ ਗੋਹੜੇ ਰੁਲਦੇ,
ਹਥਿ ਵਿਚ ਰਹਿ ਗਈ ਜੁੱਟੀ,
ਭਲਾ ਭਇਆ ਮੇਰਾ ਚਰਖਾ ਟੁੱਟਾ,
ਮੇਰੀ ਜਿੰਦ ਅਜਾਬੋਂ, ਛੁੱਟੀ।
ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਚਰਖਾ, ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਪੀਹੜਾ,
ਕੱਤਣੀ ਹੈ ਹਾਲ ਭਲੇਰੇ ਕਿਉਂ।
ਘੁੰਮ ਵੇ ਚਰਖੜਿਆ ਤੇਰੇ ਕੱਤਣ ਵਾਲੀ ਜੀਵੇ।
ਚਰਖਾ ਬੋਲੇ ਸਾਈਂ ਸਾਈਂ, ਬਾਇੜ ਬੋਲੇ ਤੂੰ।
ਕਹੇ ਹੁਸੈਨ ਫਕੀਰ ਸਾਈਂ ਦਾ, ਮੈਂ ਨਾਹੀ ਸਭ ਤੂੰ।
ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਵੀ ਚਰਖੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਮਨਭਾਉਂਦੇ ਰੂਪਕ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇ:-
ਤੂੰ ਸੁੱਤਿਆਂ ਉਮਰ ਵੰਜਾਈ ਏ,
ਤੂੰ ਚਰਖੇ ਤੰਦ ਨਾ ਪਾਈ ਏ।
ਕੀ ਕਰਸੇਂ ਦਾਜ ਤਿਆਰ ਨੀ,
ਉੱਠ ਜਾਗ ਘੁਰਾੜੇ ਮਾਰ ਨਹੀਂ।
ਚਰਖਾ ਮੁਫਤ ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਆਇਆ,
ਪੱਲਿਓਂ ਨਾਹੀਂ ਕੁਝ ਖੋਲ੍ਹ ਗਵਾਇਆ।
ਚਰਖਾ ਤੇਰਾ ਰੰਗ ਰੰਗੀਲਾ,
ਰੀਸ ਕਰੇਂਦਾ ਸਭ ਕਬੀਲਾ।
ਇਸ ਚਰਖੇ ਦੀ ਕੀਮਤ ਭਾਰੀ,
ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ ਕਦਰ ਗਵਾਰੀ।
ਐਸਾ ਚਰਖਾ ਘੜਨਾ ਨਾਹੀਂ,
ਫੇਰ ਕਿਸੇ ਤਰਖਾਣ ਕੁੜੇ।
ਕਰ ਕੱਤਣ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਕੁੜੇ।
ਗਮਾਂ ਵਾਲਾ ਚਰਖਾ ਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਪੂਣੀਆਂ
ਮੈਂ ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਕੱਤੀ ਜਾਵਾਂ ਨੀ ਹੋਣ ਪਈਆਂ ਦੂਣੀਆਂ।
ਕੱਤ ਸੱਖਣੀ ਨਾ ਬੱਲੀਏ ਕੁੜੀਏ।
ਨੀ ਤੇਰੀ ਪੂਣੀਆਂ ਦੀ ਭਰੀ ਕੱਤਣੀ
ਮੱਕੇ ਗਿਆਂ ਗੱਲ ਮੁੱਕਦੀ ਨਾਹੀਂ,
ਭਾਵੇਂ ਸੌ ਸੌ ਜੁੰਮੇ ਪੜ੍ਹ ਆਈਏ।
ਗੰਗਾ ਗਿਆਂ ਗੱਲ ਮੁੱਕਦੀ ਨਾਹੀਂ,
ਭਾਵੇਂ ਸੌ ਸੌ ਗੋਤੇ ਲਾ ਆਈਏ।
ਪਰ ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਗੱਲ ਤਾਈਓਂ ਮੁੱਕਦੀ,
ਜਦ ਮੈਂ ਨੂੰ ਦਿਲੋਂ ਭੁਲਾਈਏ।
ਕਿੱਸਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਚਰਖੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਸਾਧੂ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਲਿਖਦਾ ਹੈ:-
ਚਰਖਾ ਏਸ ਕਲਬੂਤ ਦਾ ਭੱਜ ਜਾਣਾ,
ਟੁੱਟ ਜਾਵਣੇ ਦਮਾਂ ਦੇ ਤੰਦ ਬੰਦੇ।
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਚਰਖੇ ਦੀ ਵੰਨਗੀ ਦੇਖੋ:-
ਜੋਗੀ ਉੱਤਰ ਪਹਾੜੋਂ ਆਇਆ,
ਚਰਖੇ ਦੀ ਘੂਕ ਸੁਣ ਕੇ।
ਇਕ ਤੇਰਾ ਰੰਗ ਮੁਸ਼ਕੀ,
ਦੂਜਾ ਡਾਹ ਲਿਆ ਗਲੀ ਦੇ ਵਿਚ ਚਰਖਾ।
ਤੰਦ ਤੇਰਿਆਂ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਪਾਵਾਂ,
ਚਰਖਾ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਕੱਤਾਂ।
ਅੰਤ ਵਿਚ ਇਹ ਅੱਖਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਅੱਥਰੂਆਂ ਦੀ ਸਿਆਹੀ ਨਾਲ ਲਿਖ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਭਾਵੇਂ ਅੱਜ ਚਰਖਾ ਸਾਡੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਪਰ ਚਰਖਾ ਸਾਡੀ ਅਮੀਰ ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਵੱਡਮੁੱਲਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣਿਆ ਰਹੇਗਾ। ਭਾਵੇਂ ਚਰਖਾ ਇਕ ਨਿਰਜੀਵ ਵਸਤੂ ਹੈ, ਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਊਂਦਾ ਅਤੇ ਜਾਗਦਾ ਹੈ। ਚਰਖਾ ਪੰਜਾਬੀ ਔਰਤ ਦੇ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਚਰਖੇ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਮਾਣ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮੁਟਿਆਰ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਹਰ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਦਾ ਭਾਈਵਾਲ ਬਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਗ-ਰਗ ਦਾ ਭੇਤੀ ਬਣ ਕੇ ਵਿਚਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।


-ਸਰਦਾਰ ਪਟੇਲ ਗਰੀਨ ਵੁੱਡ ਪਬਲਿਕ ਸੀ. ਸੈਕੰ. ਸਕੂਲ ਧੂਰੀ-148024. ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ।
ਮੋਬਾਈਲ : 98143-41746.
Email.premlatakhanikar@gmail.com

ਮਨ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ : ਯੂਰਪ ਅੰਦਰ ਪਤਝੜ ਦੀ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ

ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਵਰਤਾਰੇ ਵਿਚ ਇਕ ਵੱਡਾ ਫਰਕ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਮਿਲੇ ਜਾਂ ਹੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਵੇ ਪਰ ਕੁਦਰਤ ਹਰ ਸਮੇਂ ਅਨੰਦ-ਚਿਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉੱਧਰ ਮਨੁੱਖ ਕੁਝ ਮਨਚਾਹਿਆ ਹਾਸਲ ਹੋ ਜਾਣ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਆਚ ਜਾਣ 'ਤੇ ਝੂਰਦਾ ਹੈ। ਖ਼ੈਰ, ਕੁਝ ਹਾਸਲ ਹੋਣ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਤਾਂ ਸਮਝ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕੁਝ ਗੁਆਚਣ 'ਤੇ ਵੀ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਹੱਸਦੇ-ਵੱਸਦੇ ਬਣੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾਂ ਹੋਵੇ ਤਾਂ 'ਯੂਰਪ ਦੀ ਪਤਝੜ' ਇਸ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ।
ਯੂਰਪ ਧਰਤੀ ਦਾ ਠੰਢਾ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਖਿੱਤਾ ਹੈ। ਸੋ, ਇਥੇ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਹਰਿਆਲੀ, ਫੁੱਲਾਂ ਲੱਦੇ ਪੌਦੇ ਅਤੇ ਸਰਸਬਜ਼ ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਗਰਮ ਮੌਸਮ ਦੇ ਚਾਰ-ਪੰਜ ਮਹੀਨੇ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਖਿੱਤਾ ਹਰਿਆ-ਭਰਿਆ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਦੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਨਮੂਨੇ ਵਜੋਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਬਦਲ ਰਹੇ ਮੌਸਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਦਾ ਆਗਾਜ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਰਫ਼ੀਲੇ ਮੌਸਮ ਦੀ ਆਮਦ ਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਹਰਿਆਵਲ ਫਿੱਕੀ ਪੈਣ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਫੁੱਲ ਸੁੱਕਣੇ ਅਤੇ ਹਰੇ ਪੱਤੇ ਪੀਲੇ ਪੈਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਕਾਦਰ ਹਰੀ ਭਰੀ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਗੁਆਚ ਰਹੇ ਇਸ ਰੰਗ ਨੂੰ ਇਕ ਖੂਬਸੂਰਤ ਰੂਪ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਠੰਢਾ ਮੌਸਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬਜ਼ੁਰਗ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਰੇ ਪੱਤੇ ਪੀਲੇ ਹੋ ਕੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਰੰਗ ਵਿਚ ਬਦਲ ਕੇ ਬੇਆਵਾਜ਼ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਝੜ ਕੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਕਲੋਲਾਂ ਕਰਦੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਨਸਪਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਹੀ ਪੀਲੇ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਅਤੇ ਮੱਧਮ ਲਾਲ ਜਿਹੇ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਕਾਇਨਾਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੰਗਾਂ ਵਿਚ ਗੁਆਚ ਜਿਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯੂਰਪ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਅਥਾਹ ਹਰਿਆਲੀ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜ਼ਿਆ ਹੈ। ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੋ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜੰਗਲ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲਦਾਰ ਪੌਦਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸੋ, ਹਰ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਕੁਦਰਤ ਆਪਣੇ ਵੱਖਰੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਜਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਜੇਕਰ ਪਤਝੜ ਦੇ ਅਸਲੀ ਹੁਸਨ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਰੂਪਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਝੜ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿਗ ਰਹੇ ਪੱਤੇ ਲੰਮੀਆਂ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚਾਦਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਿਛਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਹਰਿਆ-ਭਰਿਆ ਹੁਸਨ ਰੰਗ ਵਟਾ ਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਢਕਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ । ਰਕਬੇ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੇਸ਼ ਰੂਸ ਵਿਚ ਪਤਝੜ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਹੀ ਹੁਸਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰੂਸੀ ਮੈਦਾਨੀ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਅੰਦਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੀਲਾਂ ਵਿਚ ਵਿਛੇ ਜੰਗਲ ਸੁਨਹਿਰੀ ਰੂਪ ਵਟਾ ਕੇ ਬਰਫ਼ੀਲੇ ਮੌਸਮ ਨੂੰ ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿਚ ਜੁਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰੂਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਬਦਲਦੇ ਮੌਸਮ ਦੇ ਇਸ ਕੁਦਰਤੀ ਹੁਸਨ ਦਾ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਤਾਂ ਵਿਚ ਰੱਜ ਕੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਰੂਸੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਮੌਸਮ ਨੂੰ ਉਦਾਸ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਬੜੀ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਪਿੰਡਾਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨਗਰਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਜ਼ਾਵਾਂ ਅੰਦਰ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਤੋਂ ਝੜ ਕੇ ਅਲਹਿਦਾ ਹੋਏ ਪੱਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਵਾ-ਵਰੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਇਧਰ-ਉੱਧਰ ਉੱਡਦੇ ਹੋਏ ਖਿਲਾਰਾ ਜਾਂ ਕੂੜਾ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਸਗੋਂ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਮੂਕ ਅਤੇ ਬੇਆਵਾਜ਼ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗਲੀਆਂ, ਸੜਕਾਂ, ਘਰਾਂ ਦੇ ਵਿਹੜੇ, ਪਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੈਰਗਾਹ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਯੂਰਪ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਾਰ ਸੈਲਾਨੀ ਭਰ ਗਰਮੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਘੁੰਮਣ ਲਈ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਪਤਝੜ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਇੱਥੇ ਆਉਣਾ ਕਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਅਤੇ ਮਾਣਨਯੋਗ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗਰਮ ਮੌਸਮ ਦੀ ਨਿਸਬਤ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿਚ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਆਮਦ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੈਰਗਾਹਾਂ ਘੁੰਮਣ-ਫਿਰਨ ਲਈ ਘੱਟ ਖਰਚੀਲੀਆਂ ਅਤੇ ਭੀੜ-ਭੜੱਕੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਦਰਤ ਵਲੋਂ ਵਟਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਰੰਗਾਂ ਕਾਰਨ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਪਤਝੜੀ ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਖ ਝੁਰਮਟ ਨਜ਼ਰੀਂ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੈਰ ਸਪਾਟੇ ਦਾ ਆਨੰਦ ਹੀ ਕੁਝ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਰਮੀਂ ਦੀ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋ ਰਹੀ ਤਪਸ਼ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੌਸਮ ਵੀ ਠੰਢਾ-ਮਿੱਠਾ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਯੂਰਪੀਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅੰਦਰ ਵਿਦਾ ਹੋ ਰਹੀ ਗਰਮ ਰੁੱਤ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸਰਦੀ ਦੇ ਸੁਆਗਤ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਨਤਕ ਤਿਉਹਾਰ ਵੀ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸੈਲਾਨੀ ਦਿਲ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਲੁਤਫ਼ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੈਲਾਨੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿਚ ਸਬੰਧਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ ਨੂੰ ਮਾਣਦੇ ਹੋਏ ਰਵਾਇਤੀ ਖਾਣਿਆਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਦਾ ਹੋ ਰਹੀ ਗਰਮ ਰੁੱਤ ਦੇ ਆਖਰੀ ਪਲਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਣ ਲੈਣ ਦੀ ਰੀਝ ਕਾਰਨ ਪਤਝੜ ਰੁੱਤ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਬਾਕੀ ਮੌਸਮਾਂ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜੋਸ਼ੋ-ਖਰੋਸ਼ ਨਾਲ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਬਾਵੇਰੀਅਨ ਐਲਪਾਈਨ ਜੰਗਲ, ਪੁਰਤਗਾਲ ਦੇ ਅੰਗੂਰਾਂ ਲੱਦੇ ਬਾਗ਼, ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਭੂ-ਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਯਾਕਸ਼ਾਇਰ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸੈਰਗਾਹਾਂ ਪਤਝੜ ਰੁੱਤੇ ਘੁੰਮਣ ਫਿਰਨ ਵਾਲੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਵਿਚ ਖਾਸੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਰਹੱਸਮਈ ਕ੍ਰਿਤ ਉੱਤਰੀ ਰੌਸ਼ਨੀਆਂ ਜਾਂ ਅਰੂਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਮੌਸਮ ਸਭ ਤੋਂ ਢੁੱਕਵਾਂ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਤਰਦੀਆਂ ਰੰਗ ਬਿਰੰਗੀਆਂ ਰੌਸ਼ਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਹਰ ਸੈਲਾਨੀ ਦਾ ਸੁਫ਼ਨਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉੱਤਰੀ ਨਾਰਵੇ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਅੰਦਰ ਨਾਰਵੇ ਦੇ ਲੋਫੋਟਨ ਟਾਪੂ ਬੇਹੱਦ ਪਸੰਦੀਦਾ ਹਨ।
ਖਿੜੀ ਧੁੱਪ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵਰ੍ਹਦਾ ਮੀਂਹ, ਕਪਾਹ ਦੇ ਗੋਹੜਿਆਂ ਵਰਗੀ ਪੈਂਦੀ ਬਰਫ਼ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਤਝੜ ਦਾ ਦੌਰ। ਹਰ ਮੌਸਮ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਕੋਈ ਖੁਬਸੂਰਤ ਸੁਨੇਹਾ ਲੈ ਕੇ ਹੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਮੌਸਮ ਦਾ ਖਿੜੇ ਮੱਥੇ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨਾ ਯੂਰਪੀਨ ਸੱਭਿਅਤਾਵਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਇਕ ਖਾਸ ਖੁਸ਼ਨੁਮਾਂ ਤੱਤ ਹੈ। ਇਸੇ ਸੁੁਭਾਅ ਕਾਰਨ ਯੂਰਪੀਨ ਲੋਕ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਹਰ ਰੰਗ ਨੂੰ ਮਾਣਦੇ ਹੋਏ ਹੱਸਦੇ ਖੇਡਦੇ ਜਿਊਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਦੁਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਾਣ ਸਦਾ ਲਈ ਬਣਿਆ ਰਹੇ।


-ਵਾਰਸਾ, ਪੋਲੈਂਡ। ਫੋਨ : 0048-516732105
yadsatkoha@yahoo.com

ਰਾਜਿਆਂ ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਪਟਿਆਲਾ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਭੀਖੀ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਦੀ ਲੜਕੀ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ ਜੋ ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਾਤਾ ਸਨ। ਭੁਮਿਆਨ ਸਿੰਘ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਪੁੱਤਰੀ ਬੀਬੀ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਭਗਵਾੜੇ ਦੇ ਚੌਧਰੀ ਤਲੋਕ ਚੰਦ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਆਪ ਦਾ ਛੋਟਾ ਸਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਣਥੱਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਇਲਾਕਾ ਮੂਣਕ ਨੂੰ ਨਾਲ ਜੋੜ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਸਪੁੱਤਰ ਜੋ 1747 ਈ: ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ 18 ਸਾਲ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਫ਼ੱਤੋ ਜੋ ਅਨਾਹਦਗੜ੍ਹ ਉਰਫ਼ ਬਰਨਾਲਾ ਜੋ ਪਟਿਆਲੇ ਤੋਂ 50 ਮੀਲ 'ਤੇ ਹੈ, ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਆਏ ਅਤੇ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਵੇਂ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪਟਿਆਲੇ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਪਰੰਤੂ ਜੀਂਦ, ਨਾਭਾ ਅਤੇ ਕੈਥਲ ਦੇ ਅਮੀਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸੰਨ 1760 ਈ: ਵਿਚ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਦੇ ਕਸਬੇ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਦੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਾਂ ਅਤੇ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਫ਼ਤਹਿ ਕਰ ਲਿਆ। ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਵਾਬ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਅਤੇ ਮਨੀ ਮਾਜਰਾ ਦੇ ਹਾਕਮ ਗ਼ਰੀਬ ਦਾਸ ਨਾਲ ਜਮ ਕੇ ਲੜਾਈ ਲੜੀ ਅਤੇ ਪਿੰਜੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਪਾਇਲ, ਈਸੜੂ ਅਤੇ ਕੋਟਕਪੂਰੇ ਨੂੰ ਵੀ ਫ਼ਤਹਿ ਕੀਤਾ। ਨਾਹਨ, ਸਿਰਸਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜੀਂਦ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸ਼ਾਹ-ਏ-ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਫ਼ਰਵਰੀ 1781 ਈ: ਵਿਚ 35 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਵੀ ਫ਼ੌਤ ਹੋ ਗਏ। ਰਾਣੀ ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਜੋ ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ ਦੀਆਂ ਬਹਾਦੁਰ ਅਤੇ ਸੂਝਵਾਨ ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣੀਆਂ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨੈਣ ਨਕਸ਼ ਸੰਵਾਰਨ ਅਤੇ ਸਜਾਉਣ ਵਿਚ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਇਹੋ ਸ਼ਾਹੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਚਸ਼ਮ-ਓ-ਚਿਰਾਗ਼ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੁਰਸੀ ਨਾਮਾ ਇਸ ਰਿਆਸਤੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਨੀ ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਰਾਜਗਾਨ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਨਾ 240 ਅਨੁਸਾਰ 1857 ਈ: ਵਿਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਟਿਆਲਾ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਅੱਠ ਤੋਪਾਂ, 2156 ਸਵਾਰ, 2846 ਸਿਪਾਹੀ, 156 ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਰਦਾਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੱਯਦ ਮੁਹੰਮਦ ਹਸਨ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਨੂੰ ਵੀ ਭੁਲਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਉਪਰੋਕਤ ਤੱਥਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ, ਕਾਮਯਾਬੀ ਅਤੇ ਕਾਮਰਾਨੀ ਪਿੱਛੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ ਕਰਨੀ ਪਈ। ਤਾਰੀਖ਼ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਬਾਗ਼ਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਦੇ ਹੁਕਮਰਾਨਾਂ ਨੇ ਖ਼ੂਨ ਨਾਲ ਸਿੰਜ ਕੇ ਆਬਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਿਆਣੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕੁਝ ਪਾਉਣ ਲਈ ਕੁਝ ਗੁਆਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਕਿੰਨੇ ਸੂਰਵੀਰਾਂ, ਬਹਾਦਰਾਂ ਅਤੇ ਯੋਧਿਆਂ ਨੇ ਜਾਨ ਦੀ ਬਾਜ਼ੀ ਲਾ ਕੇ ਇਹ ਹੱਸਦਾ-ਵੱਸਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਸਾਡਾ ਦਿਲ ਦੰਗ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦਰਅਸਲ ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ ਨੂੰ 1763 ਈ: ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰੂਪ ਰੇਖਾ ਦਿੱਤੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੀ ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ ਪਟਿਆਲਾ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਮੌਜੂਦਾ ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਇਸ ਦੇ ਹੀ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਸਦਾ ਹੈ। ਸੰਨ 1761 ਈ: ਵਿਚ ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਤੀਸਰੀ ਲੜਾਈ ਹੋਈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਾਂ ਨੇ ਮਰਾਠਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਭਜਾਇਆ। ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਛਾ ਗਏ। ਮਰਾਠਿਆਂ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪਟਿਆਲਾ ਦੀ ਸਰਜ਼ਮੀਂ 'ਤੇ ਲਗਪਗ ਚਾਲੀ ਸਾਲ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਸੰਨ 1808 ਈ: ਵਿਚ ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸੰਧੀ ਕਰ ਲਈ।
ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਨੂੰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਖ਼ੂਨ ਪਸੀਨਾ ਵਹਾ ਕੇ ਰਿਆਸਤ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਦਸ਼ਾ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਕਰਮ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਾ ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਾ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਾ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਾ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਜਿਹੇ ਨਾਂਅ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤੇ ਬਗ਼ੈਰ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਮੁਕੰਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। (ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਅੰਕ 'ਚ)


-ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਤੇ ਮੁਖੀ,
ਫ਼ਾਰਸੀ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਫ਼ੋਨ : 94171-71885.

ਅਲੋਕਾਰੀ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਦਾ ਸਿਰਜਕ

ਈਲਾਨ ਮਸਕ

ਅਕਤੂਬਰ 2002 ਵਿਚ ਉਹ ਸਾਢੇ ਸੋਲਾਂ ਕਰੋੜ ਡਾਲਰ ਲੈ ਕੇ ਇਸ ਕੰਪਨੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ। ਦਰਅਸਲ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਪੌੜੀ ਵਾਂਗ ਵਰਤਣ ਦੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੈਸਾ ਕਮਾ ਕੇ ਉਹ ਪੁਲਾੜ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਭੇਜਣ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਪੂਰੇ ਕਰਨੇ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿਚ 2001 ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ 'ਮਾਰਜ਼ ਓਏਸਿਸ' ਨਾਂਅ ਦਾ ਇਕ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਕਲਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪ੍ਰਯੋਗਿਕ ਗਰੀਨ ਹਾਊਸ ਮੰਗਲ ਉਤੇ ਕਿਸੇ ਯੋਗ ਥਾਂ 'ਤੇ ਉਤਾਰ ਕੇ ਉਸ ਉਜਾੜ ਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਹਰਿਆ-ਭਰਿਆ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਾਂਗੇ। ਇਸ ਨਵੇਂ ਤੇ ਅਨੋਖੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦਾ ਮਕਸਦ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਪੁਲਾੜ/ਮੰਗਲ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਚ ਉਹ ਸਫ਼ਲ ਰਿਹਾ। ਪੁਲਾੜ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਬਾਰੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬਹੁਤੀ ਕੀ ਅਸਲੋਂ ਨਾ ਮਾਤਰ ਸਮਝ ਹੀ ਸੀ ਉਸ ਨੂੰ, ਪਰ ਸੁਪਨੇ ਵੱਡੇ ਸਨ। ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੋ ਦੋਸਤਾਂ ਜਿਮ ਕੈਂਟਰਲ (ਐਰੋ ਸਪੇਸ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਡੀਲਰ) ਤੇ ਐਡੀਓ ਰੈਸੀ (ਕਾਲਜ ਵੇਲੇ ਦਾ ਇਕ ਲੰਗੋਟੀਆ ਮਿੱਤਰ) ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਇੰਟਰ ਕਾਨਟੀਨੈਂਟਲ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਦਾ ਸੌਦਾ ਮਾਰਨ ਲਈ ਅਕਤੂਬਰ 2001 ਵਿਚ ਮਾਸਕੋ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਦੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੂੰ ਵਰਤ ਕੇ ਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਕਿਵੇਂ ਪੁਲਾੜ ਵਿਚ ਉਡਣ ਲਈ ਵਰਤਣ ਦੀ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਕਈਆਂ ਨੇ ਮੂਰਖਤਾ ਭਰਪੂਰ ਸ਼ੇਖ਼ਚਿਲੀ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਕਹਿ ਕੇ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਇਆ। ਉਹ ਖਾਲੀ ਹੱਥ ਅਮਰੀਕਾ ਪਰਤ ਆਏ। ਈਲਾਨ ਟਿਕ ਕੇ ਨਾ ਬੈਠਾ। 4-5 ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਫਰਵਰੀ, 2002 ਵਿਚ ਉਹ ਮਾਈਕ ਗਰਿਫਿਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਫਿਰ ਮਾਸਕੋ ਜਾ ਵੜਿਆ। ਗਰਿਫਿਨ ਪੁਲਾੜ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦਾ ਮਾਹਿਰ ਸੀ। ਉਹ ਨਾਸਾ ਲਈ ਜੈੱਟ ਪਰੋਪਲਸ਼ਨ ਲੈਬ, ਆਰਬਾਈਟਲ ਸਾਇੰਸ ਤੇ ਇਨ-ਕਿਊ-ਟੈਲ ਆਦਿ ਕਈ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 'ਕਾਸਮੋਟਰਾਸ' ਨਾਂਅ ਦੀ ਰੂਸੀ ਪੁਲਾੜੀ ਸੰਸਥਾ ਨਾਲ ਗੱਲ ਤੋਰੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕ ਰਾਕਟ 80 ਲੱਖ ਡਾਲਰ ਵਿਚ ਦੇਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। ਗਰਿਫਿਨ ਨੇ ਇਸ ਰਾਕਟ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਈਲਾਨ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਸੌਦਾ ਮਾੜਾ ਨਹੀਂ ਪਰ ਈਲਾਨ ਨੇ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋੜ ਕੇ ਗਰਿਫਿਨ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੋ ਰਾਕਟ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਦਿਵਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਇਹ ਮੈਂ ਇਸ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਸਸਤਾ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਆਪ ਬਣਾ ਕੇ ਦਿਖਾਵਾਂਗਾ। ਚਲੋ, ਵਾਪਸ ਤੁਰੋ। ਦਫ਼ਾ ਕਰੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ। ਇਹ ਤਾਂ ਲੁੱਟ ਰਹੇ ਹਨ। ਰਾਕਟ ਲਈ ਕੱਚਾ ਮਾਲ ਮਸਾਂ ਢਾਈ ਲੱਖ ਦਾ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਨਵੀਂ ਕੰਪਨੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰਾਂਗੇ। 70 ਫ਼ੀਸਦੀ ਪੈਸਾ ਬਚਾਅ ਕੇ ਦਿਖਾਵਾਂਗਾ ਮੈਂ। ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਮਦਦ ਕਰਿਓ ਜਿੰਨੀ ਕਰ ਸਕੋ। ਅਮਰੀਕਾ ਪਰਤ ਕੇ ਮਈ 2002 ਵਿਚ ਮਸਕ ਨੇ 10 ਕਰੋੜ ਡਾਲਰ ਨਾਲ ਸਪੇਸ 'ਐਕਸਪਲੋਰੇਸ਼ਨ' ਕੰਪਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਲਈ। ਇਹੀ ਸਪੇਸ ਐਕਸ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ। ਮਸਕ ਆਪ ਹੀ ਇਸਦਾ ਚੀਫ਼ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਫ਼ਸਰ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਆਪੇ ਹੀ ਸੀ.ਈ.ਓ.।
ਸਪੇਸ-ਐਕਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸੀ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤਣਯੋਗ ਰਾਕਟ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕਰਨੇ ਤੇ ਬਣਾਉਣੇ। ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਕੋ ਵਾਰ ਵਰਤੋ ਤੇ ਛੁੱਟੀ। ਜਹਾਜ਼ ਵਾਂਗ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਰਤੋ। ਇਹ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿੱਕੇ ਤੇ ਸਰਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਵੱਡੇ ਰਾਕਟ ਇਸ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਕੀਤਾ। ਅੰਤਿਮ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਇਹ ਕਿ ਦੂਜੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਉਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਭੇਜਣ ਦਾ ਹੀਲਾ ਵਸੀਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਅਸਫ਼ਲਤਾ ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਵੀ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਮਾਣਯੋਗ ਰਹੀ ਹੈ। ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਤਰੀਕੇ/ਸੁਧਾਰ ਸੋਚ ਕੇ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗਾ ਅਤਿ ਮਹਿੰਗਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਲਈ 'ਨਾਸਾ' ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਪਿੱਠ ਥਾਪੜੀ ਹੈ। ਅੱਜ 'ਸਪੇਸ ਐਕਸ' ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਤਰਲ ਬਾਲਣ ਵਾਲੇ ਰਾਕਟ ਵਰਤ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦੁਆਲੇ ਪੁਲਾੜੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤਣਯੋਗ (ਰੀਯੂਜ਼ਏਬਲ) ਰਾਕਟ/ਪੁਲਾੜੀ ਜਹਾਜ਼ ਬਣਾਏ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਪੇਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਲਈ ਮਾਲ ਅਸਬਾਬ ਢੋਇਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੁਲਾੜੀ ਜਹਾਜ਼ ਜੀਓ ਸਿਨਕਰੋਨਸ ਆਰਬਿਟ ਵਿਚ ਪਾਉਣ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਸਪੇਸ-ਐਕਸ ਦਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹਾ ਥਾਰਨ ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆ ਵਿਚ ਹੈ। ਤਰਲ ਬਾਲਣ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਕਟ ਇਸ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 2008 ਵਿਚ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਦਸੰਬਰ 2008 ਵਿਚ ਇਸ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਇਕ ਅਰਬ ਸੱਠ ਕਰੋੜ ਡਾਲਰ ਦੀ ਪੁਲਾੜੀ ਕਮਰਸ਼ਲ ਰੀਸਪਲਾਈ ਸਰਵਿਸ ਦਾ ਨਾਸਾ ਦਾ ਠੇਕਾ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਜੁਲਾਈ 2009 ਵਿਚ ਫਾਲਕਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਵਪਾਰਕ ਉਪ-ਗ੍ਰਹਿ ਧਰਤੀ ਦੁਆਲੇ ਆਰਬਿਟ ਵਿਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਦਸੰਬਰ, 2010 ਵਿਚ ਸਪੇਸ ਐਕਸ ਦਾ 'ਡਰੈਗਨ' ਨਾਂਅ ਦਾ ਪੁਲਾੜੀ ਜਹਾਜ਼ ਆਰਬਿਟ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਸਫ਼ਲਤਾ ਸਹਿਤ ਵਾਪਸ ਪਰਤਿਆ। ਮਈ 2012 ਵਿਚ ਡਰੈਗਨ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਪੇਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੱਕ ਉਡਾਰੀ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸਮਾਨ ਸਪਲਾਈ ਕੀਤਾ। ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਅਕਤੂਬਰ, 2013 ਵਿਚ ਸਿੱਧੇ ਉੱਪਰ ਉਠਣ ਤੇ ਲੈਂਡ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗਰਾਸ ਹਾਪਰ ਟਾਈਪ ਰਾਕਟਾਂ ਉਤੇ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਦਸੰਬਰ, 2013 ਵਿਚ ਕੰਪਨੀ ਜੀਓ ਸਿਨਕਰੋਨਸ ਆਰਬਿਟ ਵਿਚ ਪੈਰ ਧਰਨ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋ ਗਈ। ਸਤੰਬਰ 2014 ਵਿਚ ਨਾਸਾ ਨੇ ਸਪੇਸ ਐਕਸ ਨੂੰ ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁਲਾੜ ਵਿਚ ਭੇਜਣ ਦਾ ਕੰਟਰੈਕਟਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਦਸੰਬਰ 2015 ਵਿਚ ਫਾਲਕਨ 11 ਸੰਚਾਰ ਉਪ-ਗ੍ਰਹਿ ਆਰਬਿਟ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਫਸਟ ਸਟੇਜ ਨਾਲ ਸਫ਼ਲਤਾ ਸਹਿਤ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਆਇਆ।
(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਅੰਕ 'ਚ)


ਮੋਬਾਈਲ : 98722-60550.

ਭੁੱਲੀਆਂ ਵਿਸਰੀਆਂ ਯਾਦਾਂ

ਇਹ ਤਸਵੀਰ 1977 ਵਿਚ ਪੱਟੀ ਵਿਖੇ ਇਕ ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸਮੇਂ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿਚ ਦਵਿੰਦਰ ਸਤਿਆਰਥੀ ਵੀ ਆਏ ਹੋਏ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸ: ਅਜਾਇਬ ਸਿੰਘ ਹੁੰਦਲ ਵਕੀਲ ਤੇ ਕਵੀ, ਸ: ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਹੁੰਦਲ ਕਵੀ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਨਾਵਲਕਾਰ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਥੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਨਾਲੇ ਸਤਿਆਰਥੀ ਜੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਹੱਸ ਰਹੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਸਤਿਆਰਥੀ ਰੱਬ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਬਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਹਨ।


-ਮੋਬਾਈਲ : 98767-41231

ਹੈਚਲੈਂਡਸ ਪਾਰਕ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ : ਅਤੀਤ ਯਾਤਰਾ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਰਸੋਈ ਅਤੇ ਸਰਵਿਸ
ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਕਮਰੇ ਦੇ ਅੱਗੇ ਇਕ ਰਾਹ ਹੈ ਜੋ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਬਣਾਏ ਆਧੁਨਿਕ ਚਾਹ ਰੇਸਤਰਾਂ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਬੀਤੇ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਰਸੋਈ ਘਰ ਅਤੇ ਸਰਵੈਂਟ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀਵਾਰ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਕਥਾਨਕ ਦਾ ਇਹ ਖੇਤਰ ਇਕ ਅਹਿਮ ਭਾਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘਰ ਦੀ ਬੇਸਮੈਂਟ ਵਿਚ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਹੈਚਲੈਂਡਸ ਪਾਰਕ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਰਸੋੋਈ ਘਰ ਅਤੇ ਸਰਵੇਂਟ ਏਰੀਏ ਗ੍ਰਾਊਂਡ ਫਲੋਰ 'ਤੇ ਹੀ ਹਨ। ਚਾਹ ਕਮਰੇ ਦੀ ਇਕ ਦੀਵਾਰ 'ਤੇ ਹੈਚਲੈਂਡਸ ਪਾਰਕ ਦੇ ਨਿਯਮ ਟੰਗੇ ਹੋਏ ਸਨ ਜੋ ਬੇਹੱਦ ਰੌਚਕ ਹਨ। ਨਾਲ ਹੀ 'ਬੈੱਲ ਸਿਸਟਮ' (ਘੰਟੀ ਵਜਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ) ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਕਨੀਕ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾਯੋਗ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਏਨੇ ਵੱਡੇ ਭਵਨ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਮਰੇ ਤੋਂ ਘੰਟੀ ਵਜਾ ਕੇ ਸੇਵਕ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ।
ਐਲਕ ਕੋਬ : ਇਕ ਝਲਕ
ਹੈਚਲੈਂਡ ਪਾਰਕ ਭਵਨ ਦੌਰੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਇਕ ਸੰਭ੍ਰਾਂਤ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਕਲਦੇ ਹੋਏ ਪੌੜੀਆਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਿਆ। ਕੁਝ ਦੇਰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਖੀ ਵੈਲਕਮ ਮੈਸੇਜ (ਸਵਾਗਤ ਸੰਗੇਸ਼) ਫੋਟੋਗਰਾਫ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਐਲਕ ਕੋਬ ਹੈ ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਚ 25 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਹੈਚਲੈਂਡਸ ਪਾਰਕ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ 42 ਸੰਗੀਤ ਸਾਜ਼ਾਂ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੀਮਤੀ ਪੇਂਟਿੰਗਜ਼ ਅਤੇ ਫਰਨੀਚਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਯਾਦ ਆਇਆ ਕਿ ਐਲਕ ਕੋਬ ਨੇ ਹੈਚਲੈਂਡਸ ਪਾਰਕ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸਜਾਉਂਦੇ ਹੋੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਕਿ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਡਿਜਾਈਨਰ ਰੋਬਰਟ ਐਡਮ ਵਲੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਛੱਤਾਂ ਅਤੇ ਫਾਇਰ ਪਲੇਸ ਸੰਭਾਲੇ ਹੋਏ ਹਨ।
430 ਏਕੜ ਦੀ ਪਾਰਕ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਬਗ਼ੀਚਾ
ਹੈਚਲੈਂਡਸ ਪਾਰਕ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ ਅਸੀਂ ਉਸ ਵਿਚ ਬਣੇ ਅਨੇਕ ਪੈਦਲ ਸੈਰਗਾਹ ਵਿਚੋਂ ਫੈਨੀ ਬੋਸਕੋਵੇਨ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹੀ ਸਿਰਫ਼ 1.4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬਾ ਹੁੰਦਾ ਹੋਏ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੱਟਾ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਯਾਦਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਐਡਮਿਰਲ ਬੋਸਕੋਵੇਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਫੈਨੀ ਦੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਭਰੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਇਆ ਜੋ 41 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤੋਂ 44 ਸਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਿਊਂਦੀ ਰਹੀ। ਉਹ ਇਕ ਚੰਗੀ ਲੇਖਿਕਾ ਸੀ ਜੋ ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਦੋਵਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਲਿਖਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬਾਗ਼ਵਾਨੀ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਤੋਂ ਇਹ ਫੈਨੀ ਬੋਸਕੋਵੇਨ ਰਸਤਾ ਬਣਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਸ ਦਾ ਪਸੰਦੀਦਾ ਸੈਰਗਾਹ ਰਸਤਾ ਸੀ। ਤਦੇ ਤਾਂ ਫੈਨੀ ਨੇ ਇਥਏ ਚਾਹ ਕਮਰਾ ਅਤੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਬੈਂਚ ਵੀ ਲਗਵਾਏ।
1800 ਈਸਵੀ ਵਿਚ ਉਦੋਂ ਦੇ ਹੈਚਲੈਂਡਸ ਪਾਰਕ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵਿਲੀਅਮ ਸਮਨਰ ਨੇ 430 ਏਕੜ ਦੀ ਪਾਰਕ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਅਨੇਕ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤੇ ਪਰ ਫੈਨੀ ਬੋਸਕੋਵੇਨ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਰੱਖਿਆ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਇੰਗਲਡੈਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੁਦਰਤੀ ਥਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ।
ਹੈਚਲੈਂਡਸ ਪਾਰਕ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਮੈਂ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਟਰੱਸਟ ਨੇ ਵੀਰਾਨ ਪਏ ਭਵਨ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰ ਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਦਰਜ਼ਾ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਸੈਲਾਨੀਆਂ, ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ, ਬੱਚਿਆਂ, ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਆਦਿ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਪਸੰਦੀਦਾ ਥਾਂ ਹੈ। ਇਥੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜਾਣ ਨੂੰ ਜੀਅ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਭੂਤਕਾਲ ਦੀ ਧੁੰਦਲੀ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਕਰਕੇ ਹੈਚਲੈਂਡਸ ਪਾਰਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਬਕਾ ਮਾਲਕਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਚ ਹੋਰ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ। (ਸਮਾਪਤ)


-seemaanandchopra@gmail.com

ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਝਰੋਖੇ 'ਚੋਂ-11

ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਗੀਤਕਾਰ ਦੁਬਿਧਾ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ

ਉਂਜ ਕਹਿਣ ਨੂੰ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 'ਚ ਗੀਤਕਾਰ ਨੂੰ ਨਾਇਕ (ਰਾਜ ਕਾਕੜਾ) ਦਾ ਦਰਜਾ ਤੱਕ ਵੀ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਸਚਾਈ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪ੍ਰਾਂਤਿਕ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 'ਚ ਕਦੇ ਵੀ ਗੀਤਕਾਰ ਨੂੰ ਢੁਕਵਾਂ ਸਨਮਾਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਪਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਨੇਕਾਂ ਲੋਕਪ੍ਰਿਆ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਰਚਣਹਾਰ ਵੀ ਅੰਤ 'ਚ ਗੁੰਮਨਾਮੀ ਅਤੇ ਗ਼ਰੀਬੀ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖੇ ਗਏ ਸਨ।
ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਇਰ ਨੰਦ ਲਾਲ ਨੂਰਪੁਰੀ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਕਥਾ ਹੀ ਦੇਖ ਲਓ। 'ਮੰਗਤੀ' ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਲੋਕਪ੍ਰਿਆ ਬਣਾਉਣ 'ਚ ਨੂਰਪੁਰ ਦੀ ਕਲਮ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਯੋਗਦਾਨ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਸੁਰੀਲੇ ਗੀਤ ਲਿਖੇ ਸਨ। 'ਗੁੱਡੀ' ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਕਈ ਗੀਤ 'ਦਾਣਾ ਪਾਣੀ ਖਿੱਚ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦਾ', 'ਨੀ ਟੁੱਟ ਜਾਏਂ ਰੇਲ ਗੱਡੀਏ' ਇਸ ਰਚਨਹਾਰ ਦੀ ਕਲਮ ਦਾ ਹੀ ਕਮਾਲ ਸਨ।
ਦੇਖਿਆ ਜਾਏ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 'ਚ ਮਿਆਰੀ ਗੀਤ ਲਿਖਣ ਦਾ ਕੰਮ ਨੂਰਪੁਰੀ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਮਨੋਹਰ ਦੀਪਕ ਦੀ ਇਕ ਸੁਣਾਈ ਹੋਈ ਘਟਨਾ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਮਨੋਹਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਗੀਤ ਬਹਾਰਾਂ' ਦੇ ਲਈ ਇਕ ਗੰਭੀਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਦੀ ਭਾਲ ਸੀ। ਦਰਅਸਲ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਾਇਕ ਇਕ ਸੰਦੇਵਨਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਮੌਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਸੀ। ਇਹ ਨਾਇਕ ਸਮਾਜ ਤੋਂ ਬਾਗ਼ੀ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਣ ਦੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਮਨੋਹਰ ਨੇ ਇਹ ਸਥਿਤੀ (ਸਿਚੂਏਸ਼ਨ) ਨੂਰਪੁਰੀ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਝੱਟ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, 'ਦੀਪਕ, ਤੂੰ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਹੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਗੀਤਬੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।' ਲਗਪਗ ਉਸੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਨੂਰਪੁਰੀ ਨੇ ਦੀਪਕ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਗੀਤ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ। ਅੱਜ ਵੀ ਇਹ ਗੀਤ ਨੂਰਪੁਰੀ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤਕ ਅੰਤ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ-ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ:
ਜੀਅ ਕਰਦਾ ਏ
ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ
ਮੈਂ ਹੱਸ ਕੇ ਠੋਕਰ ਮਾਰ ਦਿਆਂ...
ਮੋਇਆਂ ਨੂੰ ਪੂਜੇ ਇਹ ਦੁਨੀਆ
ਜਿਊਂਦੇ ਦੀ ਕੀਮਤ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ
ਜੀਅ ਕਰਦਾ ਏ...।
ਗੁਮਨਾਮੀ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸਕਾਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤਾਂ ਵਰਮਾ ਮਲਿਕ ਨੂੰ ਵੀ ਹੰਢਾਉਣੀ ਪਈ ਸੀ। ਵਰਮਾ ਮਲਿਕ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ਾਇਰਾਨਾ ਨਾਂਅ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਅਸਲੀ ਨਾਂਅ ਦਾ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਹਿੰਦੀ-ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਲਈ 500 ਦੇ ਕਰੀਬ ਗੀਤ ਲਿਖੇ ਸਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਕੁੱਲ 55 ਗੀਤ ਲਿਖੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਕਵਾਤੜਾ, ਐਮ. ਮਦਨ ਅਤੇ ਹੰਸ ਰਾਜ ਬਹਿਲ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੁਰੀਲੀਆਂ ਧੁਨਾਂ 'ਚ ਢਾਲਿਆ। 'ਜੁਗਨੀ' (1953) ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਜਿਹੜੇ 6 ਗੀਤ ਲਿਖੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹੀ ਹਿੱਟ ਹੋਏ ਸਨ। ਹੰਸ ਰਾਜ ਬਹਿਲ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸਦਾਬਹਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। 'ਨਾਲੇ ਦੁੱਧ ਰਿੜਕਾਂ ਨਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਂ', 'ਹਾਏ ਓਏ ਮਾਰ ਸੁੱਟਿਆ ਈ' (ਲਾਜੋ), 'ਬੱਤੀ ਬਾਲ ਕੇ ਬਨੇਰੇ ਉਤੇ ਰੱਖਨੀਂ ਆਂ', 'ਜੱਟ ਕੁੜੀਆਂ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਮਾਰਾ' (ਭੰਗੜਾ) ਅਤੇ 'ਦੋ ਲੱਛੀਆਂ' ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਸਫ਼ਲ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਹੀ ਸਨ।
ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਵਰਮਾ ਮਲਿਕ ਨੇ 'ਦੋ ਪੋਸਤੀ', 'ਪੱਗੜੀ ਸੰਭਾਲ ਜੱਟਾ', 'ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ', 'ਯਮਲਾ ਜੱਟ' ਅਤੇ 'ਮੋਰਨੀ' ਆਦਿ ਕੁਝ ਹੋਰ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਵੀ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਸੀ। ਪਰ ਮਾਇਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਤੰਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਤਾਂ ਮੋਹਨ ਸਹਿਗਲ 'ਸਾਵਨ ਭਾਦੋਂ' ਅਤੇ ਮਨੋਜ ਕੁਮਾਰ ਵਰਗਿਆਂ ਫ਼ਿਲਮਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਉਸ 'ਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾਲਤਾ ਹੀ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 'ਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦਾ ਜੁਗਾੜ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ ਪਰ ਇਹ ਪਛਾਣ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦੇ ਆਖਰੀ ਪੜਾਅ 'ਚ ਹੀ ਮਿਲੀ ਸੀ।
ਬਾਵਜੂਦ ਇਸ ਦੇ, ਵਰਖਾ ਮਲਿਕ ਦਾ ਅਸਲੀ ਮਨ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਲਈ ਹੀ ਧੜਕਦਾ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਪਿਆਰੇ ਲਾਲ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਇਕ ਗ਼ੈਰ-ਫ਼ਿਲਮੀ ਐਲਬਮ ਕੱਢਣ ਲਈ ਮਨਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਐਲਬਮ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਵਰਮਾ ਮਲਿਕ ਦੂਜੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਰਦੂ ਸਕ੍ਰਿਪਟ 'ਚ ਲਿਖ ਕੇ ਪਿਆਰੇ ਲਾਲ ਅੱਗੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਨਵੇਂ ਨਕਸ਼ ਲਾਇਲਪੁਰੀ ਨੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੰਗੀਤ 'ਚ ਆਪਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਵੀ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਲਿਖਣ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਬੰਧ 'ਚ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇਕ ਵਾਰ ਉਸ ਦੇ ਜੋਗੇਸ਼ਵਰੀ (ਮੁੰਬਈ) ਵਿਖੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਮਿਲਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸ਼ਬਦਾਂ 'ਚ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਗੀਤਕਾਰ ਹੋਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਇੰਜ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ, 'ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਆਪਣੇ ਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਖਾਸ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਇਸ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਵਧੀਆ ਕਵੀ ਇਸ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।'
(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਅੰਕ 'ਚ)


-103, ਸਨੀ ਕਾਟੇਜ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਗਰ, ਬਟਾਲਾ-143505 (ਪੰਜਾਬ)। ਮੋਬਾਈਲ : 099154-93043.

ਜਾਗਦੀ ਰੂਹ-ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ

ਇਹ ਕੋਈ ਕਹਾਣੀਂ ਨਹੀਂ, ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਨਹੀਂ ਤੇ ਬਾਤ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਹੈ ਗਾਥਾ । ਗਾਥਾ ਜੋ ਸੂਰਬੀਰਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਿਰਲੱਥ ਬਹਾਦਰਾਂ ਤੇ ਜਾਂਬਾਜ਼ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਓ, ਅੱਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਯੋਧੇ ਦੀ ਗਾਥਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰੀਏ।
ਇਹ ਗਾਥਾ ਹੈ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ, ਦਲੇਰ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲੇ ਦਮਦਾਰ ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਦੀ। ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੀਨਾ ਦੇ ਕਿਰਸਾਨੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੀ ਚਿਣਗ ਕਾਰਨ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਹੋਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ। ਭਾਵੇਂ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਉੱਘੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1947-48 ਦੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕਲਮਬੱਧ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਮਹਾਨਾਇਕ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਬਾਰੇ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੈਫ਼. ਜਨਰਲ ਹਰਵੰਤ ਸਿੰਘ, ਲੈਫ਼. ਜਨਰਲ ਐਚ.ਐਸ. ਪਨਾਗ, ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਰਾਜ ਮਹਿਤਾ (AVSM, VSM) ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਲੇਖ ਵਰਣਨਯੋਗ ਹਨ। ਸ: ਕਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਸਿਬੀਆ (ਚੇਅਰਮੈਨ - ਸੰਗਰੂਰ ਹੈਰੀਟੇਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਸੋਸਾਇਟੀ) ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਜੈਅਸਲ ਚੌਹਾਨ ਵਲੋਂ ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਮਿਹਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਅਗਾਮੀ ਕਿਤਾਬ ਵੀ ਇਸ ਯੋਧੇ ਦੇ ਜੁਝਾਰੂ ਜਜ਼ਬੇ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸੰਗਰੂਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਵਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇਹ ਕਲਾਂ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸੀ ਅਤੇ 1948 ਉਪਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਹਕਲਾਂ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਆਖਰੀ ਸਾਹਾਂ ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਲੋਕ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ।
ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬ ਰੈਜਮੈਂਟ ਦੀ 5/6 ਵੀਂ ਬਟਾਲੀਅਨ ਵਿਚ ਕੈਪਟਨ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਂਦਿਆਂ ਸੰਨ 1942 ਦੀ ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿਖੇ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਜੂਝਦਿਆਂ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਲੜਾਈ ਦੇ ਕੈਦੀ' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ 'ਨੀ ਸੂਨ' (Nee Soon) ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ (Prisoner of War) ਕੈਂਪ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਕੈਂਪ ਵਿਚ ਕੈਂਦੀਆਂ ਨਾਲ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਰਗਾ ਸਲੂਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮਾੜਾ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਲੜਦਿਆਂ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੇਵਕਤੀ ਮੌਤਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਖੁਣੋਂ ਜਵਾਨ ਮਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਥਾਂ ਤੇ ਹੀ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਬਚ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਕਲਮ ਕਰਕੇ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਜਪਾਨੀ ਫ਼ੌਜੀ ਅੰਤਾਂ ਦੀ ਕਰੂਰਤਾ ਨਾਲ ਜ਼ੁਲਮ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ। ਉਸ ਕੈਂਪ ਵਿਚ ਪੱਥਰ ਤੋੜਨੇ, ਸੜਕਾਂ ਬਣਾਉਣਾ, ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਬਣਾਉਣਾ ਆਦਿ ਕੰਮ ਵਗਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੀ ਬੇਪੱਤੀ ਹੌਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਸਤ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਫੌਜੀ ਬੇ-ਦਿਲ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚ ਕੈਪਟਨ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੋ ਹੋਰ ਕੈਦੀ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਕੈਪਟਨ (ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ) ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕੈਪਟਨ (ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਕਰਨਲ) ਜੀ. ਐਸ. ਪਰਬ-4 ਕਮਾਊਂ ਨਾਲ ਕੈਂਪ ਵਿਚੋਂ ਬਚ ਕੇ ਨਿਕਲ ਜਾਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਅਤੇ 4 ਮਈ, 1942 ਨੂੰ ਇਹ ਤਿੰਨੋ ਅਫ਼ਸਰ ਆਪਣੀ ਪਹਿਚਾਣ ਛੁਪਾ ਕੇ ਰਿਫੂਜੀਆਂ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿਚ ਕੈਂਪ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਏ। ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਭਿਆਨਕ ਰਸਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ ਸਹਾਰਦੇ, ਮਲਾਇਆ, ਥਾਈਲੈਂਡ ਤੇ ਬਰਮਾ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਬਚ ਕੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਬੇੜੀ, ਰੇਲ ਤੇ ਪੈਦਲ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਚਦੇ-ਬਚਾਉਂਦੇ ਭਾਰਤ ਪੁਹੰਚ ਗਏ।
ਇਹ ਸਮਾਂ ਲਗਭਗ 6 ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਕੈਪਟਨ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਅੱਗ ਵਿਚੋਂ ਕੁੰਦਨ ਵਾਂਗ ਨਿੱਖਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ। ਹੌਸਲੇ ਵੀ ਵਧੇ ਅਤੇ ਮਾਣ ਵੀ ਵਧਿਆ। ਅਜੇਹੀ ਲਾਸਾਨੀ ਦਲੇਰੀ, ਹੱਠ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਦੀ ਕਦਰ ਆਪ ਨੂੰ 'ਮਿਲਟਰੀ ਕਰਾਸ' ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਕੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। 30 ਅਕਤੂਬਰ 1947 ਨੂੰ ਛੁੱਟੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸੈਨਾ ਹੈੱਡਕੁਆਟਰ ਜਾਣ ਤੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਯੂਨਿਟ 1 ਕਮਾਊਂਨ ਨੂੰ ਸਵੈ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀ ਨਗਰ ਤਾਇਨਾਤ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖੀ। 31 ਅਕਤੂਬਰ, 1947 ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਯੂਨਿਟ ਸਹਿਤ ਸ਼੍ਰੀ ਨਗਰ ਵਿਖੇ ਜਾ ਪੁਹੰਚੇ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਬੇਹੱਦ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸੀ ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਦੇਰੀ ਲਾਇਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯੂਨਿਟ ਸ਼ਾਲਟੈਂਗ (Shaltang) ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। ਇਹ ਲੜਾਈ ਘਾਟੀ ਵਿਚ ਇਕ ਨਵਾਂ ਮੋੜ ਸਿੱਧ ਹੋਈ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਓਗਜ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਸ: ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਇਰਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਪਰ ਹੋਰ ਵੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਆ ਗਈਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੀ ਪੁਣਛ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਲੈਂਣਾ ਜੋ ਕਿ ਹਾਜੀ ਪੀਰ ਦਰੇ ਵਲੋਂ ਘੇਰਾ ਬੰਦੀ ਅਧੀਨ ਸੀ। ਪਰ ਇਹ ਕੰਮ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਮੁਸ਼ਕਲ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸਰ ਕਰਨ ਲਈ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਕਰਨਲ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਯੂਨਿਟ ਵਿਚ ਨਵੀਂ ਰੂਹ ਫੂਕੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਾਮ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਲਈ ਤਤਪਰ ਕੀਤਾ। ਇਕ ਕਮਾਊਂ ਯੂਨਿਟ ਪੁਣਛ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਰਾਹ ਬਣਾ ਕੇ 21 ਨਵੰਬਰ, 1947 ਵਿਚ 419 ਸੈਨਿਕਾਂ ਨਾਲ ਪੁਹੰਚੀ। ਪੁਣਛ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਸੱਭ ਉੱਚੀਆਂ ਮਚਾਨਾਂ 'ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਕਾਬਜ਼ ਸੀ। ਫੌਜੀ ਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀਆਂ ਕੋਲ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦਾ ਰਾਸ਼ਨ ਵੀ ਹਫ਼ਤੇ ਭਰ ਦਾ ਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅਸਲਾ ਵੀ ਘਟ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹੀ ਉਹ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸ: ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨੈਪੋਲੀਅਨ ਦੀ ਕਹਾਵਤ ਸਹੀ ਸਿੱਧ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਕਿ 'ਜੰਗ ਵਿਚ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਸਗੋਂ ਜੁਝਾਰੂ (ਮਰਦ) ਹੋਣ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।' (ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਅੰਕ 'ਚ)


-ਮੋਬਾਈਲ : 98721-00051.

ਰਾਜਿਆਂ ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਪਟਿਆਲਾ

ਪਟਿਆਲਾ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ | ਇਹ ਸੂਬੇ ਦਾ ਚੌਥਾ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵਾਗਡੋਰ ਸੰਭਾਲਣ ਦਾ ਮਾਣ ਵੀ ਇਸੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ 1763 ਈ: ਵਿਚ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ | ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪੱਗੜੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਪਰਾਂਦੇ, ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਾਹੀ ਸਲਵਾਰ, ਪਟਿਆਲੇ ਦੀ ਜੁੱਤੀ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਵੀ ਪੈੱਗ ਕਰ ਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਪਟਿਆਲਾ 30.32 ਡਿਗਰੀ ਉੱਤਰ ਅਤੇ 76.40 ਡਿਗਰੀ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹੈ | ਪੈਪਸੂ ਸਮੇਂ ਪਟਿਆਲਾ ਕਈ ਵਾਰੀ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ | ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਨੀ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ ਮਹਿਲ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਅਤੇ 1754 ਈ: ਵਿਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦੀ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ ਕੀਤੀ ਸੀ | ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਐਮ.ਐਲ.ਏ. ਕਾਬਿਲ-ਏ-ਅਹਿਤਰਾਮ ਜਨਾਬ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹਨ |
ਰਾਜਗਾਨ-ਏ-ਪੰਜਾਬ (ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜੇ) ਦੇ ਪੰਨਾ ਨੰ: 11 ਜੋ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਪ੍ਰੈਸ ਸਿਆਲਕੋਟ 1887 ਈ: ਵਿਚ ਛਪੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਮੂਲ ਲੇਖਕ ਵਿਵੇਲ ਗਿ੍ਫਨ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਰਦੂ ਵਿਚ ਸੱਯਦ ਹਸਨ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਂ ਨੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਵਜ਼ੀਰ ਸਨ, ਅਨੁਸਾਰ 'ਪਟਿਆਲਾ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੋਤ ਸਿੱਧੂ ਕੌਮ ਜੱਟ ਸਿੱਖ ਹੈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਧੀਨ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਦਸ ਸੀ ਜੋ ਦਰਿਆ ਰਾਵੀ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ' |
ਸਤਲੁਜ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਸਿੱਧੂਆਂ ਦੇ ਹੋਰ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਅਟਾਰੀ ਵਾਲੇ, ਭੀਲੇਵਾਲ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਾਡਰੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਿੱਧੂਆਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਨ | ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸਿੱਧੂਆਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਬੋਲਬਾਲਾ (ਚੜ੍ਹਤ) ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਪਟਿਆਲਾ, ਜੀਂਦ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ, ਭਦੌੜ ਦੇ ਸਰਦਾਰ, ਮਲੌਦ, ਬਡਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਕੈਥਲ ਦੇ ਅਮੀਰ ਸਨ |
ਰਾਜਗਾਨ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਧੂ ਵੀ ਰਾਜਪੂਤਾਂ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਜੈਸਲ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਂਦੇ ਹਨ | ਜੈਸਲਮੇਰ ਦੇ ਬਾਨੀ ਨੇ 1180 ਈ: ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਰਾਜਗੱਦੀ ਛੱਡ ਕੇ ਹਿਸਾਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੱਕਾ ਠਿਕਾਣਾ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ | ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਲਵਾਹਣ, ਕਾਲਣ, ਹੀਮ ਲੇਲ ਅਤੇ ਪੀਮ ਆਦਿ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ | ਹੀਮਪੇਲ ਨੇ ਵੱਡੇ ਹੋ ਕੇ ਹਿਸਾਰ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ | ਕੁਝ ਚਿਰ ਬਾਅਦ 1212 ਈ: ਵਿਚ ਸਿਰਸਾ ਅਤੇ ਬਠਿੰਡੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਸਬਾ ਹਿਸਾਰ ਨੂੰ ਆਬਾਦ ਕੀਤਾ | ਅੰਤ 1214 ਈ: ਵਿਚ ਉਹ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਆਖ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਤੁਰ ਗਏ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 21 ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ 21 ਹੀ ਗੋਤ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਿੱਧੂਆਂ ਅਤੇ ਭੱਟੀਆਂ ਨੂੰ ਮੰਢੀਆਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਜੈਸਲ ਤੋਂ ਫੂਲ ਤੱਕ 29 ਪੁਸ਼ਤਾਂ ਹੋ ਗੁਜ਼ਰੀਆਂ ਹਨ | ਚੌਧਰੀ ਫੂਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਨਾਭਾ ਅਤੇ ਜੀਂਦ, ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮਾ ਨੇ ਪਟਿਆਲੇ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ | ਪਟਿਆਲੇ ਦਾ ਕੁਰਸੀਨਾਮਾ ਰਾਜਗਾਨ-ਏ-ਪਟਿਆਲਾ ਮੁਤਾਬਿਕ ਤਲੌਕਾ, ਰਾਮਾ, ਰੁਖੋ, ਚੰਨੋ, ਝੰਡੋ ਅਤੇ ਤਖ਼ਤ ਮੱਲ ਤੱਕ ਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ | ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ, ਰਾਮਾ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ) ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ | 1718 ਈ: ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਦੌੜ ਇਲਾਕਾ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੁੰਨਾ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬਰਨਾਲਾ ਨੂੰ ਆਪ ਆਬਾਦ ਕੀਤਾ | ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਾਏਕੋਟ ਨੂੰ ਫ਼ਤਹਿ ਕਰਕੇ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਿਆ | ਸੰਨ 1731 ਈ: ਵਿਚ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਾਂ 'ਤੇ ਫ਼ਤਹਿ ਪਾਉਣ ਉਪਰੰਤ ਭੱਟੀਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਹੱਲਾ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ | ਇਹ ਲੜਾਈ 10 ਸਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਚੱਲਦੀ ਰਹੀ | ਸੰਨ 1741 ਈ: ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਹਾਕਮ ਅਲੀ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਂ ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਲੜੀ | ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਪਿੱਛੋਂ ਹਾਕਮ ਸਰਹਿੰਦ ਅਲੀ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਂ ਰੁਹੇਲ ਖੰਡ ਚਲਾ ਗਿਆ | ਸੰਨ 1749 ਈ:, ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਵਾਨੀਗੜ੍ਹ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਤਾਮੀਰ ਕਰਵਾਇਆ | ਇਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਭਾਵ 1752 ਈ: ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਾਤਹਿਤ ਜਨਾਬ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਕਾਲੀਕਾ ਨੇ ਫ਼ਤਹਿ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜੋ 84 ਪਿੰਡਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ | ਇਸ ਵਿਚ ਪਟਿਆਲਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ | ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਠਿੰਡਾ ਜਿਸ ਦੇ ਹਾਕਮ ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਸਨ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤੀ | ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਭਾਈ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੈਥਲ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਸੀ, ਤੋਂ ਮਦਦ ਮੰਗੀ | ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੂਣਕ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਲਿਆ | ਇਸ ਤੋਂ ਦਸ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁੱਰਾਨੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਭਾਰਤ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ | ਸੰਨ 1748 ਈ:, 1756 ਈ: ਅਤੇ 1761 ਈ: ਵਿਚ ਸਰਹਿੰਦ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਫ਼ਤਹਿ ਕਰਦਿਆਂ ਦਿੱਲੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ | ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁੱਰਾਨੀ ਨੇ ਹੀ 1762 ਈ: ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 'ਰਾਜਾ' ਅਤੇ ਰਾਜਗਾਨ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਨਾ 35 ਅਨੁਸਾਰ 'ਮਹਾਰਾਜਾ' ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦੁਰ ਦੇ ਿਖ਼ਤਾਬ ਨਾਲ ਨਵਾਜ਼ਿਆ ਸੀ | ਅੰਤ ਵਿਚ ਸੂਬਾ ਸਰਹਿੰਦ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਤਕਸੀਮ ਹੋ ਗਿਆ | ਸਰਦਾਰ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋਸਤ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ: ਨਾਮਦਾਰ ਸਿੰਘ ਪੂਰੀਆਂ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਤੀਜੇ ਜਾਂ ਭਾਣਜੇ ਸਨ, ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਿਸ਼ ਕਰਨ 'ਤੇ ਸੂਬਾ ਸਰਹਿੰਦ ਮਹਾਰਾਜਾ ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ | ਅਖ਼ੀਰ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਬਾਨੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ 1765 ਈ: ਵਿਚ ਇਸ ਫ਼ਾਨੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਖ਼ੈਰਬਾਦ ਕਹਿ ਗਏ |
(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਅੰਕ 'ਚ)

-ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਤੇ ਮੁਖੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ |
ਫ਼ੋਨ : 94171-71885.

ਮੁਹੱਬਤਾਂ ਦਾ ਦਰਿਆ : ਚਨਾਬ

ਦੇਸ਼ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਧਰਤੀ ਉਪਜਾਊ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਰੱਜ ਕੇ ਖਾਣ ਲਈ ਅੰਨ ਅਤੇ ਡੰਗਰਾਂ ਲਈ ਵਾਧੂ ਪੱਠਿਆਂ ਦੀ ਬਹੁਲਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ | ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਉਪਜੀਵਕਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹਦੇ ਨਿਰੰਤਰ ਵਗਦੇ ਪੰਜ ਦਰਿਆ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਰੱਬ ਸੋਹਣੇ ਵਲੋਂ ਇਸ ਸਰਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਤੋਹਫ਼ਾ ਹਨ | ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਮਚਰ ਦੇਸ਼, ਸਮਤ ਸਿੰਧੂ ਆਦਿ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਲਗਪਗ ਸਵਾ ਸਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਯਮਨਾ ਦਰਿਆ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦਰਿਆ ਸਿੰਧ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਤੱਕ ਮੰਨੀ ਗਈ | ਇਸ ਵੱਡੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰ 133741 ਵਰਗ ਮੀਲ ਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਸੀ | ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਜ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਹਰਿਆਣਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬਾ ਵੀ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਮੰੂਹ-ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਤੇ ਨੈਣ-ਨਕਸ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਵਾਰੇ ਸਗੋਂ ਇਹ ਖੇਤਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੋਲੀਆਂ ਤੇ ਨਿੱਕੀਆਂ-ਨਿੱਕੀਆਂ ਤਹਿਜ਼ੀਬਾਂ ਦਾ ਪੰਘੂੜਾ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਸੋ, ਨਹੀਂ ਰੀਸਾਂ ਚਨਾਬ ਦੀਆਂ | ਜਿਥੋਂ ਵੀ ਚਨਾਬ ਲੰਘਦਾ ਹੈ ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿਚ ਖ਼ੁਸ਼ਨੁਮਾ ਤਹਿਜ਼ੀਬ ਅਖਵਾਉਂਦੀ ਹੈ |
ਸਿ੍ਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਭਾਵ ਮਨੁੱਖੀ ਚੌਗਿਰਦੇ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਅਜਬ ਵਰਤਾਰੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਡੀ ਧਰਤੀ, ਇਸ ਦੇ ਮੌਸਮ, ਦਰਿਆ, ਨਦੀਆਂ, ਨਾਲੇ, ਪਹਾੜ, ਸਮੰੁਦਰ, ਵਾਯੂਮੰਡਲ, ਪੌਦੇ ਰੁੱਖ ਤੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਹੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਵਿਚ ਹੋਰ ਗ੍ਰਹਿ, ਚੰਨ, ਤਾਰੇ, ਸੂਰਜ, ਪਿੰਡ, ਆਕਾਸ਼, ਗੰਗਾਵਾਂ, ਬਲੈਕ ਹੋਲਜ਼, ਸੁਪਰ-ਨੋਵਾ ਤੇ ਧੂਮਕੇਤੂ ਆਦਿ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ | ਇੰਜ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਸੰਪੂਰਨ ਸੰਸਾਰਕ ਵਰਤਾਰੇ ਦਾ ਸਮੂਹ ਪਦਾਰਥਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦਾ ਨਾਂਅ ਹੈ | ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਬਣਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਹੱਸਦਾ-ਵੱਸਦਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਰੱਬ ਸੋਹਣੇ ਨੇ ਦੋ ਵਸਤਾਂ ਨੀਲਾ ਗਗਨ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਧਰਤੀ ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ | ਜੇ ਨੀਲਾ ਗਗਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਚਾਨਣ ਅਪੜਾਉਣ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਮਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਲਣ-ਪੋਸਣ ਲਈ ਬਣੀ ਹੈ | ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਇਹ ਗੌਰਵ ਹਾਸਲ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਬੀਰ ਭੂਮੀ ਦੇ ਚੌੜੇ ਸੀਨੇ ਤੋਂ ਲੰਘਦੇ ਪੰਜ ਦਰਿਆ ਵਰਿ੍ਹਆਂ ਦੀ ਤਿ੍ਹਾਈ ਲੋਕਾਈ ਦੀ ਤ੍ਰੇਹ ਬੁਝਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਹਰੀਆਂ-ਭਰੀਆਂ ਤੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਫ਼ਸਲਾਂ ਉਗਾਉਂਦੇ ਚਲੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ | ਪਾਣੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਪਈ ਹੈ | ਪਾਣੀ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਇਸ ਤੱਥ ਤੋਂ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅੰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਜੀਅ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਪਾਣੀ ਬਿਨਾਂ ਜੀਵਨ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ |
ਦਰਿਆ-ਏ-ਚਨਾਬ ਦੀ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਹੈ | ਦਰਿਆ ਝਨਾਂ ਬਾਰੇ ਪਰਖ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਵਾਂ ਹਨ | ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਝਨਾਂ ਅਤੇ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਾਲੇ ਚਨਾਬ ਆਖਦੇ ਹਨ | ਇਸ ਦਰਿਆ ਦੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਾਂਅ ਅਸਿਕਨੀ ਹੈ | ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਸੰਡਾ-ਬਾਲਸ, ਜਾਂਡਾ ਬਾਲਾ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤਰੂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ ਟਾਲਮੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਂਡਾ ਬਾਲਸ ਕਿਹਾ ਹੈ | ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਚਨਾਬ ਜਾਂ ਝਨਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਅੱਖਰਾਂ 'ਚੰਨ' ਅਤੇ 'ਆਬ' ਦਾ ਮੇਲ ਦੱਸਿਆ ਹੈ | ਉਰਦੂ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਚਨਾਬ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਝਨਾਂ ਆਖਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਸੱਚ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਚੌਧਵੀਂ ਦਾ ਚੰਨ ਜੇ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਤਰਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਕਲਪਨਾ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਅਤੇ ਨੀਲਮਤ ਪੁਰਾਣ ਵਿਚ 'ਚੰਦਰ ਭਾਗਾ' ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ | ਅਹਿਮਦ ਹੁਸੈਨ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, 'ਚੰਦਰ ਭਾਗਾ ਸੇ ਮੁਰਾਦ ਦੋ ਨਦੀਆਂ ਹੈਾ ਜੋ ਚੰਦਰ ਔਰ ਭਾਗਾ ਕੇ ਮੁਖਤਲਿਫ਼ ਨਾਮੋਂ ਸੇ ਪੁਕਾਰੀ ਜਾਤੀ ਹੈਾ | ਯੇ ਦਰਿਆ ਇਨਹੀਂ ਦੋ ਨਦੀਓਾ ਸੇ, ਮਾਅਰਜ਼ੇ ਵਜੂਦ ਮੇਂ ਆਤਾ ਹੈ |'
ਇਹ ਦਰਿਆ ਪੁਰਾਣੇ ਪੰਜਾਬ (ਹੁਣ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ) ਵਿਚ ਦੋ ਨਦੀਆਂ 'ਚੰਦਰਾ' ਅਤੇ 'ਭਾਗਾ' ਦੇ ਸੰਗਮ ਨਾਲ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ | ਚੰਦਰਾ ਨਦੀ ਲਗਪਗ 4950 ਮੀ. (16,221 ਫੁੱਟ) ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੇ ਬਾਰਾ ਲਾਚਾ ਦਰੇ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਪਾਸੇ ਉਪਰਲੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ | ਦੂਜੀ ਭਾਗਾ ਨਦੀ ਲਾਹੌਲ ਦੀਆਂ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ ਢਲਾਣਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ | 90 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (55 ਮੀਲ) ਤੱਕ ਵਹਿਣ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਇਹ ਨਦੀ ਹਿਮਾਲਾ ਪਰਬਤ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 185 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (115 ਮੀਲ) ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਤੈਅ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਤੰਦੀ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਚੰਦਰ' ਨਾਲ ਸੰਗਮ ਕਰਦੀ ਹੈ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਬਣੇ ਪਿਆਰ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਚੰਦਰ ਭਾਗਾ ਜਾਂ ਚਨਾਬ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਹ ਚੰਦਰ ਭਾਗਾ ਜਾਂ ਚਨਾਬ ਜਾਂ ਝਨਾਂ ਪਾਂਗੀ ਘਾਟੀ 'ਚੋਂ ਵਗ ਕੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਚ 6000 ਫੁੱਟ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ |
ਇਸ ਦਰਿਆ ਬਾਰੇ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ 'ਚੰਦਰ ਭਾਗਾ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਚੰਦਰ ਭਾਗ ਨਾਮਕ ਅਸਥਾਨ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਹੋਈ ਇਕ ਨਦੀ ਚਨਾਬ, ਝਨਾਂ, ਰਿਗਵੇਦ ਵਿਚ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂਅ 'ਆਸਿਕੀ' ਹੈ, ਲਾਹੌਲ ਪਾਸੋਂ ਚਨਾਬ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ, ਮੁੱਢ ਦੇ ਸੋਮੇ ਤੋਂ 994 ਮੀਲ ਪੁਰ ਤੰਦੀ ਪਾਸ ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਨਦੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਅਖਨੂਰ, ਕਿਸ਼ਤਵਾੜ ਤੇ ਚੰਬਾ ਰਾਜ ਵਿਚ ਵਹਿੰਦੀ ਹੋਈ ਸਿਆਲਕੋਟ ਵਜ਼ੀਰਾਬਾਦ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਸੈਰਾਬ ਕਰਦੀ ਝੰਗ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਜੇਹਲਮ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਿੰਧੂ ਪਾਸ ਰਾਵੀ ਨਾਲ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਕੇ ਮਿਰਨਕੋਟ ਦੇ ਮੁਕਾਮ ਤੇ ਸਿੰਧ ਨਦੀ ਵਿਚ ਜਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ |'
ਬੂਟੇ ਸ਼ਾਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ, 'ਚੌਥੇ ਨਾਂਅ ਦਾ ਦਰਿਆ ਇਹ ਵੱਡਾ ਦਰਿਆ ਹੈ | ਇਸ ਵਿਚ ਗਹਿਨ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ 'ਚੰਦਰ ਭਾਗਾ' ਕਰਕੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ | ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਦਰਿਆ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸਲ ਵਿਚ ਦੋ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਇਕ ਨਾਂਅ ਪਾਇਆ ਹੈ | ਇਕ ਤਾਂ ਦਰਿਆ ਚੰਦਰ ਜੋ ਚੀਨ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਦਰਿਆ ਭਾਗਾ ਜੋ ਤਿੱਬਤ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ | ਬਾਰਾਂਲਾਚਾ ਪਾਸ ਲਾਹੋਲ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਜਿਥੇ ਦੋ ਨਦੀਆਂ ਚੰਦਰਾ ਅਤੇ ਭਾਗਾ ਆਹਮਣੇ-ਸਾਹਮਣੇ ਧਾਰਾ ਰਾਹੀਂ ਬਾਗਾਲਾਚ ਤੋਂ 200 ਅਤੇ 90 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ | ਇਸ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ, ਕਸ਼ਟਵਾੜ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ 'ਚੰਦਰ ਭਾਗਾ' ਅਖਵਾਉਂਦੇ ਹਨ | ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਤਲਾ ਭੁਮਾਲ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤਿਰਕੁਟੇ ਪਹਾੜ ਦੇ ਨੇੜਿਉਂ ਜੋ ਜੰਮੂ ਦੇ ਤਾਬੇ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਖਨੂਰ ਦੇ ਹੇਠੋਂ ਪਹਾੜੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਉਥੋਂ 18 ਟੁਕੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਬੇਹਲੋਲ ਪਾਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਫਿਰ ਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਉਥੋਂ ਸੋਧਰੇ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਵਜ਼ੀਰਾਬਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜਘਾਟ ਵਜ਼ੀਰਾਬਾਦ ਹੈ |'
ਚਨਾਬ ਦੀ ਹਰਮਨ-ਪਿਆਰਤਾ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਆਪੀ ਹੈ | ਇਸ ਮਾਣਮੱਤੇ ਦਰਿਆ ਬਾਰੇ ਜਸਟਿਸ ਐਸ. ਏ. ਰਹਿਮਾਨ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, 'ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਦਰਿਆ ਪੰਜਾਬ ਕੇ ਪਾਂਚ ਦਰਿਆਓਾ ਸੇ ਨਿਕਲਤਾ ਹੈ, ਜਹਾਂ ਇਸੇ 'ਚੰਦਰ ਭਾਗਾ' ਕਹਿਤੇ ਹੈਾ | ਮਗਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੇਂ ਪਹੁੰਚਤੇ ਹੀ ਬੜਾ ਦਰਿਆ ਬੰਨ ਜਾਤਾ ਹੈ | ਤਰੀਮੋਂ ਪਰ ਪਹੁੰਚ ਕਰ ਇਸ ਮੇਂ ਜੇਹਲਮ ਆ ਕਰ ਮਿਲਤਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਰਾਵੀ ਇਨ ਦੋਨੋਂ ਮੇਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਜਾਤਾ ਹੈ | ਪੰਜਨਦ ਪਰ ਸਤਲੁਜ ਔਰ ਬਿਆਸ ਭੀ ਮਿਲ ਜਾਤੇ ਹੈਾ | ਆਗੇ ਬੜ ਕਰ ਪਾਚੋਂ ਦਰਿਆ ਸਿੰਧ ਮੇਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਜਾਤੇ ਹੈਾ |'
ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ 'ਇੰਡਸ ਵਾਟਰ ਟਰੀਟੀ' 1960 ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨ ਦਰਿਆਵਾਂ ਸਤਲੁਜ, ਬਿਆਸ ਤੇ ਰਾਵੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਭਾਰਤ ਨੇ ਵਰਤਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਨਾਬ, ਜੇਹਲਮ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ | ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਭਾਖੜਾ, ਨੰਗਲ, ਰਣਜੀਤ ਸਾਗਰ ਤੇ ਤਲਵਾੜਾ ਡੈਮ ਬਣੇ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਨਹਿਰਾਂ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਅੰਦਰ ਸਿੰਚਾਈ ਰਹਿਤ ਤੇ ਰੇਗਿਸਥਾਨੀ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੇ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਹਰਿਆ-ਭਰਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤਾ | ਫਲਸਰੂਪ 'ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ' ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ | ਉਧਰ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਨਹਿਰੀ ਗਰਿੱਡ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ ਤੇ ਵਾਂਝੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਨਵੀਆਂ ਨਹਿਰਾਂ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਈਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਨਾਜ ਪਖੋਂ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਵੱਲ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਪੜਾਅ ਸਫ਼ਲਤਾਪੂਰਵਕ ਲੰਘਣ ਲੱਗਾ |
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇਹ ਉਪਜਾਊ ਧਰਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰ ਕੌਮ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਵੱਲ ਮੰੂਹ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਨੋ-ਸ਼ੌਕਤ ਅਤੇ ਵਡਿਆਈ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਛੱਡੇ | ਪੰਜਾਬ ਤੱਕ ਅਪੜਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਿਹੜੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਝਨਾਂ ਜਾਂ ਚਨਾਬ ਹੈ | ਇਸ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ ਕਈ ਸੱਭਿਆਤਾਵਾਂ ਪੰੁਗਰੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਰੰਗ ਵੀ ਚੜਿ੍ਹਆ | ਇਸ ਉਪਜਾਊ ਧਰਤੀ ਤੇ ਯੂਨਾਨੀਆਂ, ਅਰਬਾਂ, ਇਰਾਨੀਆਂ, ਅਫ਼ਗਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਤੁਰਕਾਂ ਨੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਸੋਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ |
ਚਨਾਬ ਤਕਰੀਬਨ 1086 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਮਾ ਦਰਿਆ 25 ਲੱਖ ਏਕੜ ਭੋਇੰ ਦੀ ਸਿੰਜਾਈ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਚਨਾਬ 'ਚਨਾਬ ਵੈਲੀ 'ਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਅਖਨੂਰ (ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ) ਅੱਗੇ ਲੰਘ ਸਾਡੇ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਗੁਜਰਾਤ, ਝੰਗ, ਮੁਜ਼ੱਫਰਗੜ੍ਹ, ਸਿਆਲਕੋਟ, ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ, ਹਾਇਜ਼ਆਬਾਦ, ਚਨਿਊਟ ਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਪਿਆਰ ਵੰਡਦਾ ਹੇਠ ਤਰੀਮ 'ਤੇ ਅੱਪੜ ਕੇ ਅਮਨ ਦੇ ਦਰਿਆ ਜੇਹਲਮ ਨਾਲ ਗੱਲਵਕੜੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ |
ਚਨਾਬ ਜਾਂ ਝਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਹਯਾਤੀ ਨੂੰ ਲੋਰੀਆਂ ਦਿੰਦੀ ਅਤੇ ਗਜਦੀਆਂ ਵਜਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨੇ ਬੜਾ ਸੋਹਣਾ ਸਾਹਿਤ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ | ਇਹ ਸੋਹਣੇ ਝਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਪ੍ਰੀਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ | ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਕਸਰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਝਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਦਰਦ ਭਰੀਆਂ ਦਾਸਤਾਨਾਂ ਪੰੁਗਰੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀਆਂ ਦਾਸਤਾਨਾਂ ਪੰੁਗਰੀਆਂ ਹਨ |
ਚਨਾਬ ਜਾਂ ਝਨਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਦਾ ਪੱਟਿਆ ਬਲਖ ਬੁਖਾਰੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਇਜ਼ਤ ਬੇਗ ਮੁੜ ਬੁਖਾਰੇ ਜਾਣ ਜੋਗਾ ਨਾ ਰਿਹਾ | ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਦੇ ਪੱਤਣ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਤਖ਼ਤ ਹਜ਼ਾਰੇ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਧੀਦੋ ਇਥੋਂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਮਾਰਿਆ ਫਿਰ ਘਰ ਨਾ ਪਰਤਿਆ | ਪੰਜਾਬੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣੀ ਕੁੜੀ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਮਹੀਵਾਲ, ਜਿਸ ਨੇ ਬੁਖਾਰਾ ਭੁੱਲ ਕੇ ਕੁੱਲੀ ਹੀ ਝਨਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਾ ਲਈ ਸੀ, ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਹਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੜੇ ਉੱਪਰ ਠਾਠਾਂ ਮਾਰਦੇ ਝਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ | ਹੀਰ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਵਿਚ ਲੁੱਟਿਆ ਰਾਂਝਾ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਇਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ਬੇਲਿਆਂ ਵਿਚ ਮੱਝਾਂ ਚਾਰਦਾ ਰਿਹਾ |
ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਬਾਨ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਸੂਬੇ ਵਿਚ 9 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੰਦੂ, ਸਿੱਖਾਂ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਹਰਮਨ-ਪਿਆਰੀ ਜ਼ਬਾਨ ਹੈ | ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਮੁਹੱਬਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਕੋਨੇ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਹਨ, ਚਨਾਬ ਜਾਂ ਝਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮੋਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਰਾਇਨ ਦਰਿਆ, ਆਸਟਰੀਆ ਤੇ ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਡੈਨਿਊਬ ਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਥੇਮਜ਼ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਜੇਹਲਮ ਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਚਨਾਬ ਲਈ ਇੱਜ਼ਤ ਤੇ ਮੁਹੱਬਤ ਠਾਠਾਂ ਮਾਰਦੀ ਹੈ |
ਚਨਾਬ ਹਿਮਾਚਲ 'ਚੋਂ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਵੇਗ ਨਾਲ ਤੁਰਦਾ ਮੰਦਿਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜੰਮੂ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅਖਨੂਰ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਅੱਲਾਹੀ ਜਲਵੇ ਛੱਡਦਾ ਹੈ | ਚਨਾਬ ਦੇ ਮੱਥੇ ਮਰਦਾਂ ਵਰਗਾ ਜਲਾਲ, ਮਾਵਾਂ ਵਰਗੀ ਸ਼ਫ਼ਕਤ ਤੇ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਮੁਹੱਬਤਾਂ ਝਲਕਾਰੇ ਮਾਰਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ | ਸਾਡੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਚਨਾਬ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸਾਡੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਸ਼ਾਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਚਨਾਬ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਦਰਿਆ (ਰੀਵਰ ਆਫ਼ ਲਵ) ਬਣ ਕੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਨਿਰੰਤਰ ਵਹਿੰਦਾ ਰਹੇ, ਇਹ ਹੀ ਮੇਰੀ ਦੁਆ ਹੈ ਰੱਬ ਸੋਹਣੇ ਅੱਗੇ | -0-

ਅਲੋਕਾਰੀ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਦਾ ਸਿਰਜਕ : ਈਲਾਨ ਮਸਕ

ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਪੁਲਾੜੀ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ 'ਨਾਸਾ', ਯੂਰਪੀ ਪੁਲਾੜ ਏਜੰਸੀ ਜਾਂ ਰੂਸ, ਚੀਨ, ਫਰਾਂਸ ਜਾਪਾਨ ਦੀਆਂ ਪੁਲਾੜੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਚੰਨ/ਮੰਗਲ ਵੱਲ ਪੁਲਾੜੀ ਜਹਾਜ਼ ਭੇਜਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਤਾਂ ਕੋਈ ਅਲੋਕਾਰ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ/ਤਕਨੀਕੀ ਮੁਹਾਰਤ ਤੇ ਢੇਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਪੈਸਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਹੈ | ਪਰ ਉਦੋਂ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਅਲੋਕਾਰ ਗੱਲ ਹੋਵੇਗੀ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ ਜਦੋਂ 40 ਕੁ ਸਾਲ ਦਾ ਕੋਈ ਬੰਦਾ ਆਪਣੇ ਬਲਬੂਤੇ ਹੀ ਚੰਨ ਤੇ ਮੰਗਲ ਨੂੰ ਫ਼ਤਹਿ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰੇ ਅਤੇ 5-7 ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਬਾਕਾਇਦਾ ਰਾਕਟ ਤੇ ਪੁਲਾੜੀ ਜਹਾਜ਼ ਲਾਂਚ ਕਰ ਕੇ ਪੁਲਾੜ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲੁਆ ਦੇਵੇ | ਇਹੋ ਅਲੋਕਾਰੀ ਗੱਲ ਈਲਾਨ ਮਸਕ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ | 6 ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ 6 ਫਰਵਰੀ 2018 ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਚੈਰੀ ਜਿਹੀ ਲਾਲ ਇਕ ਲੱਖ ਡਾਲਰ ਦੀ ਟੈਸਲਾ ਰੋਡਸਟਰ ਵਿਚ 'ਸਟਾਰਮੈਨ' ਨਾਂਅ ਦਾ ਡੰਮੀ ਡਰਾਈਵਰ ਬਿਠਾ ਕੇ ਮੰਗਲ ਦੁਆਲੇ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਨ ਲਾ ਦਿੱਤਾ | ਇਹ ਟੈਸਲਾ ਕਾਰ ਇਸ ਡੰਮੀ ਡਰਾਈਵਰ ਨਾਲ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਮੰਗਲ ਦੇ ਚੱਕਰ ਕੱਟੀ ਜਾਵੇਗੀ | ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਹ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਕ, ਗ਼ੈਰ-ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਕਾਰਨ ਤਬਾਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ | ਈਲਾਨ ਮਸਕ ਨੇ ਇਹ ਕਾਰਨਾਮਾ ਆਪਣੀ ਪੁਲਾੜੀ ਕੰਪਨੀ ਸਪੇਸ ਐਕਸ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਣਾਏ ਫਾਲਕਨ ਹੈਵੀ ਰਾਕਟ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤਾ | ਕੇਪ ਕਾਨਾਵੇਰਲ (ਫਲੋਰੀਡਾ) ਦੇ ਕੈਨੇਡੀ 'ਸਪੇਸ ਸੈਂਟਰ' ਦੇ ਲਾਂਚ ਕੰਪਲੈਕਸ ਨੰਬਰ 39-ਏ ਤੋਂ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਹ ਉਡਾਰੀ | ਮਸਕ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਸਪੇਸ ਐਕਸ ਇਕੋ ਇਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਪੁਲਾੜੀ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਜੋ ਕਈ ਵਾਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਲਾੜੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਲਈ ਭਾਂਤ-ਭਾਂਤ ਦੀ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਸੇਵਾ ਦੇ ਚੁੱਕੀ ਹੈ | ਆਓ, ਇਸ ਅਨੋਖੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਬਾਰੇ ਰਤਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੀਏ |
ਈਲਾਨ ਮਸਕ ਦਾ ਜਨਮ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿਚ ਪਰੀਟੋਰੀਆ ਦੇ ਨਗਰ ਟਰਾਂਸਵਾਲ ਵਿਚ 28 ਜੂਨ, 1971 ਨੂੰ ਹੋਇਆ | ਮਾਤਾ ਮਾਏ ਮਸਕ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਇਕ ਮਾਡਲ ਤੇ ਡਾਈਟੀਸ਼ੀਅਨ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਈਗਲ ਮਸਕ ਇਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਜੋ ਪਾਇਲਟ ਵਾਂਗ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਵੀ ਚਲਾਉਂਦਾ ਤੇ ਸਮੰੁਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਵੀ | ਈਲਾਨ ਦਾ ਇਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਕਿੰਬਲ (ਜਨਮ 1972) ਤੇ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਟੋਸਕਾ (ਜਨਮ 1974) ਵੀ ਸਨ | 1980 ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ | ਈਲਾਨ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਪਰੀਟੋਰੀਆ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਹੀ ਰਿਹਾ | ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਈਲਾਨ ਦੀ ਰੁਚੀ ਭਾਂਤ-ਭਾਂਤ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਚ ਰਹੀ | 8-10 ਸਾਲ ਦੇ ਨੇ ਹੀ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਿੱਖ ਕੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਉਤੇ ਹੱਥ ਅਜਮਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ | 12 ਸਾਲ ਦੇ ਨੇ 'ਬਲਾਸਟਰ' ਨਾਂਅ ਦੀ ਇਕ ਵੀਡੀਓ ਗੇਮ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਚ ਕੇ 500 ਡਾਲਰ ਕਮਾਏ | ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਆਈਜ਼ਕ ਐਸੀਮੋਵ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਖੂਬ ਪੜ੍ਹੀਆਂ | ਦੋ ਸਾਥੀਆਂ ਤੋਂ ਕੁੱਟ ਵੀ ਖੂਬ ਖਾਧੀ | ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਮੰੁਡਿਆਂ ਨੇ ਇਕ ਵਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਪੌੜੀਆਂ ਤੋਂ ਧੱਕਾ ਦੇ ਕੇ ਸੁੱਟਿਆ ਤੇ ਕੁੱਟ-ਕੁੱਟ ਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ | ਮਾਂ ਮਤਰੇਈ ਸੀ ਤੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਉਸ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਘੱਟ ਹੋਵੇਗਾ | ਵੱਡਾ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਪਛਤਾਵਾ ਰਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦੇ ਤਲਾਕ ਉਪਰੰਤ ਮਾਂ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਨਾ ਗਿਆ | ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਕਿਉਂ ਰਿਹਾ |
ਅਫਰੀਕਾ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਮਸਕ ਨੇ ਵਾਟਰ ਕਲੂਫ ਹਾਊਸ ਪਰੈਪਰੇਟਰੀ ਸਕੂਲ, ਬਰਾਇਨਸਟਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੇ ਅੰਤ ਪਰੀਟੋਰੀਆ ਬੁਆਏਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ | ਪਿਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤਾਂ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪਿੱਛੋਂ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵੀ ਪਰੀਟੋਰੀਆ ਵਿਚ ਹੀ ਕਰੇ ਪਰ ਈਲਾਨ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾ ਕੇ ਹੀ ਪੜ੍ਹੇਗਾ | ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਜਾਣਾ ਸੌਖਾ ਸੀ | ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾ ਚਾਹੁਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਜੂਨ 1989 ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ ਚਲਾ ਗਿਆ | ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਜੰਮਪਲ ਸੀ | ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਕੈਨੇਡਾ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ | ਇੰਜ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅਫਰੀਕਾ ਦੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਫ਼ੌਜੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਵੀ ਬਚ ਗਿਆ | ਉਹ ਉਥੋਂ ਕੂਈਨਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ | 1992 ਵਿਚ ਉਹ ਪੈਨਸਲਵਿਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚਲਾ ਗਿਆ | ਇਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਦਾ ਅੰਡਰ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕੋਰਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬਿਜ਼ਨੈੱਸ ਤੇ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਦੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੋਰਸ ਕੀਤੇ | ਪੈਨਸਲਵਿਨੀਆ ਤੋਂ ਦੋ ਡਿਗਰੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਟੈਂਫਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਦੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ | ਡਾਕਟਰੇਟ ਲਈ ਨਾਂਅ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਵਾਉਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਿੱਛੋਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ | ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਤੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦੀ ਚੜ੍ਹਤ ਦੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਕਿਸਮਤ ਅਜ਼ਮਾਉਣ ਦੀ ਸੋਚੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕੰਪਨੀ 'ਜ਼ਿਮ-2 ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ' ਬਣਾਈ | 1995 ਦੇ ਦਿਨ ਸਨ ਇਹ ਅਤੇ ਵੈੱਬ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਦੀ ਇਸ ਕੰਪਨੀ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਕਿੰਬਲ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਭਾਈਵਾਲ ਬਣਾਇਆ |
ਜ਼ਿਮ-2 ਨੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਉਦਯੋਗ ਲਈ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਸਿਟੀ ਗਾਈਡ ਬਣਾਈ | ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਟਿ੍ਬਿਊਨ ਤੋਂ ਕੰਟਰੈਕਟ ਮਿਲੇ | ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ ਵਧਿਆ ਤਾਂ ਈਲਾਨ ਨੇ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਦਾ ਸੀ.ਈ.ਓ. ਬਣ ਜਾਵੇ | ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਬੋਰਡ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਦਾਲ ਨਾ ਗਲਣ ਦਿੱਤੀ | ਫਰਵਰੀ, 1999 ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੰਪਨੀ ਕੰਪੈਕ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤੀ | ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਲਗਪਗ ਸਵਾ ਦੋ ਕਰੋੜ ਡਾਲਰ ਲੈ ਕੇ ਈਲਾਨ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ | ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਕਰੋੜ ਡਾਲਰ ਪਾ ਕੇ ਇਕ ਹੋਰ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਪਾਈ | ਉਸ ਨੇ 'ਐਕਸ ਡਾਟ ਕਾਮ' ਨਾਂਅ ਦੀ ਆਨਲਾਈਨ ਫਾਈਨਾਂਸ ਤੇ ਈਮੇਲ ਪੇਮੈਂਟ ਕੰਪਨੀ ਬਣਾਈ | ਇਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਹੋਰ ਕੰਪਨੀ ਕਾਨਫਿਨਿਟੀ ਵਿਚ ਰਲਾ ਦਿੱਤਾ | ਇਹ ਕੰਪਨੀ ਪੇ ਪਾਲ ਨਾਂਅ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ | 2001 ਵਿਚ ਉਸ ਨਵੀਂ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਨਾਂਅ ਬਦਲ ਕੇ ਪੇ ਪਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ | ਅਕਤੂਬਰ 2000 ਤੱਕ ਉਹ ਕਾਨਫਿਨਿਟੀ ਦਾ ਸੀ.ਈ.ਓ. ਵੀ ਰਿਹਾ | ਨਵੀਂ ਕੰਪਨੀ ਵਿਚ ਉਹ ਬੋਰਡ ਉਤੇ ਤਾਂ ਰਿਹਾ ਪਰ ਬਾਕੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਪੱਖੋਂ ਕੁਝ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਮਤਭੇਦ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਸੀ.ਈ.ਓ. ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਪਾਸੇ ਹੋ ਗਿਆ |
(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਅੰਕ 'ਚ)

-ਹਾਊਸ ਨੰਬਰ 2, ਸਟਰੀਟ ਨੰਬਰ 9, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨਗਰ, ਪਟਿਆਲਾ |
ਫੋਨ : 98722-60550.

ਮਿੱਠਾ ਜ਼ਹਿਰ: ਚਾਹ ਅਤੇ ਕੌਫੀ

ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ 99 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਚਾਹ ਜਾਂ ਕੌਫੀ ਦੇ ਆਦੀ ਹੋ ਗਏ ਹਨ | ਕੋਈ ਘਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਚਾਹ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ | ਹੁਣ ਤਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਲੰਗਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਚਾਹ ਦੇ ਲੰਗਰ ਚਲਦੇ ਹਨ | ਚਾਹ ਦਾ ਕੱਪ ਪੀ ਲਿਆ, ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ, ਸਰੀਰ ਤਰੋਤਾਜ਼ਾ | ਫਿਰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਹ ਮਿੱਠਾ ਜ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਲਈ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਆਓ, ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ | ਚਾਹ ਦੇ ਆਦੀ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਚਾਹ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਸਿਰ ਪੀੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸੁਸਤੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਨੂੰ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ | ਚਾਹ ਦਾ ਕੱਪ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਸਰੀਰ ਫਿਰ ਤਰੋਤਾਜ਼ਾ | ਕੀ ਫਿਰ ਚਾਹ ਨਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੈ?
ਚਾਹ ਪੱਤੀ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਹੇਠ ਲਿਖਤ ਹਨ : ਪਾਣੀ 6 ਫ਼ੀਸਦੀ, ਕਾਫਿਨ 2 ਫ਼ੀਸਦੀ, ਹੋਰ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਤੱਤ 8 ਫ਼ੀਸਦੀ, ਅਲਬੂਮਿਨ 17 ਫ਼ੀਸਦੀ, ਟੈਨਿਕ ਏਸਿਡ 17 ਫ਼ੀਸਦੀ, ਪੈਕਟਿਨ 2 ਫ਼ੀਸਦੀ, ਡਿਕਟਾਈਨ 2 ਫ਼ੀਸਦੀ, ਸੈਲੂਲੋਸ 26 ਫ਼ੀਸਦੀ, ਪੈਪਟਿਕ ਏਸਡ 3 ਫ਼ੀਸਦੀ, ਕਲੋਰੋਫਿਲ ਅਤੇ ਰੇਸ਼ਾ 4 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅਤੇ ਲੂਣ 7 ਫ਼ੀਸਦੀ |
ਚਾਹ ਨਾਲ ਕਾਫਿਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਤੱਤ ਖ਼ੂਨ ਵਿਚ ਰਲ ਕੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ, ਦਿਲ, ਗੁਰਦੇ, ਤਿੱਲੀ, ਲਿਵਰ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰਗਾਂ ਵਿਚ ਕਾਫਿਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵੱਧਦੀ ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਖ਼ੂਨ ਦੂਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਗਾੜ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖ਼ੂਨ ਦੀਆਂ ਨਾੜਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਕਾਫਿਨ ਅਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਜੰਮ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਖ਼ੂਨ ਦੀਆਂ ਨਾੜਾਂ ਸਖ਼ਤ ਅਤੇ ਤੰਗ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ | ਸਖ਼ਤ ਅਤੇ ਤੰਗ ਨਾੜਾਂ ਵਿਚ ਗਾੜ੍ਹੇ ਖ਼ੂਨ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦਿਲ ਦਾ ਵੱਧ ਜ਼ੋਰ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਵੱਧ ਜ਼ੋਰ ਲਗਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਸਖ਼ਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ | ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ੂਨ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਨਾੜਾਂ, ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਸਖ਼ਤ ਮਾਸ-ਪੇਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਘੁੱਟੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦਿਲ ਨੂੰ ਖ਼ੂਨ ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਦਿਲ ਦੇ ਕੁਝ ਸੈੱਲ ਵੀ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦਿਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |
ਦੂਸ਼ਿਤ ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤਿਲੀ ਅਤੇ ਗੁਰਦੇ ਵੀ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਨਜ਼ਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨੀਂਦ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਗੋਡੇ ਪੀੜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸ਼ੂਗਰ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਲਾ-ਇਲਾਜ ਰੋਗ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਰੀਰ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਏਨੇ ਰੋਗ ਲੱਗਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀਆਂ ਫੀਸਾਂ ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਉੱਤੇ ਵਾਧੂ ਖਰਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਡਾਕਟਰਾਂ ਕੋਲ ਚੱਕਰ ਲਾਉਣ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਵੀ ਬਰਬਾਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਕੰਮ ਕੋਈ ਹੁੰਦਾ ਨਹੀਂ ਆਮਦਨ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖਰਚਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |
ਕਈ ਤਾਂ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਸਾਡੀ ਚਾਹ ਕਾਹਦੀ ਚਾਹ ਹੈ, ਦੁੱਧ ਵਿਚ ਹੀ ਪੱਤੀ ਪਾਈ ਹੈ | ਖੰਡ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਵਿਚ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਤੱਤ ਨਹੀਂ ਹਨ | ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਤੱਤ ਚਾਹ ਪੱਤੀ ਵਿਚ ਹਨ | ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਚਾਹ ਪੱਤੀ ਵਿਚ ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਮਿਲਾਵਟ ਹੋਏ | ਬਿਨਾਂ ਮਿਲਾਵਟ ਵਾਲੀ ਚਾਹ ਪੱਤੀ ਵੀ ਸਰੀਰ ਲਈ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੈ | ਚਾਹ ਇਕ ਮਿੱਠਾ ਜ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਰੋਗੀ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ | ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਵਾਂ ਚਾਹ ਪਿਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਫਿਰ ਬੱਚੇ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਿਚ ਚਾਹ ਪੱਤੀ ਪਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ | ਬੱਚੇ ਬੜੇ ਹੀ ਕੋਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਚਾਹ ਪੱਤੀ ਵਿਚ ਬੜੇ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਜ਼ਹਿਰ ਹਨ | ਡਬਲਯੂ. ਐਚ. ਓ. ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿਚ 5,00,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੱਚੇ (8 ਤੋਂ 14 ਸਾਲ ਉਮਰ) ਸ਼ੂਗਰ ਰੋਗ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਬੱਚੇ ਜੰਮਦੇ ਹੀ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗੀ ਹਨ | ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਪਲ ਰਿਹਾ ਬੱਚਾ ਬੜਾ ਹੀ ਕੋਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਜੇ ਮਾਂ ਚਾਹ ਪੀਵੇਗੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਨਸ਼ੇ ਕਰੇਗੀ ਤਾਂ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਖ਼ੂਨ ਦਾ ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਪਲ ਰਹੇ ਬੱਚੇ ਉੱਤੇ ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਪਵੇਗਾ |
ਕਈ ਲੋਕ ਤਾਂ ਇਕ ਦਿਨ ਵਿਚ 10 ਤੋਂ 15 ਕੱਪ ਚਾਹ ਪੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਜੇ ਇਕ ਕੱਪ ਵਿਚ 15 ਗ੍ਰਾਮ ਖੰਡ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਕ ਦਿਨ ਵਿਚ 150 ਤੋਂ 225 ਗ੍ਰਾਮ ਤੱਕ ਖੰਡ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਕੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਏਨੀ ਖੰਡ ਖਾਣ ਨਾਲ ਦੰਦ ਪੀੜ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ? ਕੀ ਸ਼ੂਗਰ ਜਿਹੇ ਭਿਆਨਕ ਰੋਗ ਨਹੀਂ ਲੱਗਣਗੇ? ਇਕ ਦਿਨ ਵਿਚ 40-50 ਗਰਾਮ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੰਡ ਨਹੀਂ ਖਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ |
ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਰੋਗੀ ਮਿੱਠੀ ਕਰਨ ਲਈ ਚਾਹ ਵਿਚ ਸ਼ੂਗਰ ਫ੍ਰੀ ਗੋਲੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ | ਕਈ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਫਿੱਕੀ ਚਾਹ ਪੀਂਦੇ ਹਨ | ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਚਾਹ ਪੀਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸ਼ੂਗਰ ਦਾ ਰੋਗ ਲੱਗਾ ਹੈ, ਚਾਹ ਪੀਣੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ, ਮਿੱਠੀ ਨਹੀਂ ਤੇ ਫਿੱਕੀ ਹੀ ਸਹੀ | ਚਾਹ ਪੀਣ ਦੀ ਆਦਤ ਛੱਡਣੀ ਬੜੀ ਹੀ ਕਠਿਨ ਹੈ | ਰੋਗ ਲੱਗ ਜਾਏ ਤਾਂ ਵੀ ਚਾਹ ਪੀਣੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ |
ਸਾਡੇ ਦੇੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਰੋਗ ਅਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਚਾਹ ਅਤੇ ਤੰਬਾਕੂ ਦੇ ਬੂਟੇ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕੀਤੇ | ਯੂਰਪ ਦੇ ਲੋਕ ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਗਏ, ਤੰਬਾਕੂ ਅਤੇ ਚਾਹ ਨਾਲ ਲੈ ਗਏ | ਇਹ ਹੀ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਨ | ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਮੁਨੀਆਂ, ਗੁਰੂਆਂ ਪੀਰਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਬ, ਤੰਬਾਕੂ ਅਤੇ ਚਾਹ ਨੇ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਗੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ | ਰੋਗੀ ਵਿਅਕਤੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਭੋਗ ਸਕਦਾ |
ਜਿਥੇ ਵੀ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀ ਇਕਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਕੋ ਹੀ ਗੱਲ ਚਲਦੀ ਹੈ | ਕੋਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਬੀ. ਪੀ. ਦਾ ਰੋਗੀ ਹਾਂ, ਕੋਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੂਗਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਕੋਈ ਗੋਡਿਆਂ ਦੀ ਪੀੜ ਦੱਸਦਾ ਹੈ | ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਸਪਤਾਲ ਜਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਵਿਚ ਜਾਓ, ਰੋਗੀਆਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ | ਕਈ ਵਿਅਕਤੀ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦਾ ਬੜੀ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਹੇਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮਾਸ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ, ਸ਼ਰਾਬ ਨਹੀਂ ਪੀਂਦੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਨਸ਼ਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਵੀ ਸ਼ੂਗਰ, ਬੀ. ਪੀ. ਅਤੇ ਗੋਡਿਆਂ ਦੀਆਂ ਦਰਦਾਂ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹਨ | ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ? ਇਹ ਲੋਕ ਚਾਹ ਪੀਣ ਦੇ ਆਦੀ ਹਨ ਅਤੇ ਚਾਹ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ |
ਕੌਫੀ : ਕੌਫੀ ਪੀਣਾ ਵੱਡਾਪਣ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ | ਕੌਫੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਖੁਰਾਕੀ ਤੱਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਵਿਚ ਚਾਹ ਪੱਤੀ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਦੋ ਗੁਣਾਂ ਵੱਧ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਤੱਤ ਹਨ |
ਜੀਵਨ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬੜਾ ਛੋਟਾ ਹੈ, ਨਸ਼ੇ ਅਤੇ ਬਦਪ੍ਰਹੇਜ਼ੀ ਕਰਕੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਛੋਟਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ ਹੈ? ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੁੜ ਮਾਨਸ ਜਾਮੇ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਈ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ | ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਜਨਮ ਦਾ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੀ, ਅਗਲਾ ਜਨਮ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਿਲੇਗਾ, ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਹੀਂ | ਇਹ ਜਨਮ ਬੜਾ ਹੀ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ, ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਚਾਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਸ਼ੇ ਕਰਕੇ ਜੀਵਨ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਗਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ | ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਚੱਜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਤੀਤ ਕਰਨਾ ਹੀ ਅਕਲਮੰਦੀ ਹੈ | ਚੰਗੀ ਸਲਾਹ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ ਜੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਅਮਲ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਏ?
ਸ਼ਾਹ ਵੇਲਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰੇਕ ਫਾਸਟ : ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਲੋਕ ਸਵੇਰੇ ਸ਼ਾਹ ਵੇਲਾ ਕਰਦੇ ਸਨ | ਸ਼ਾਹ ਵੇਲੇ ਵਿਚ ਦਹੀਂ, ਲੱਸੀ, ਮੱਖਣ, ਰੋਟੀ ਅਤੇ ਅੰਬ ਦਾ ਅਚਾਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ | ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਸ਼ਾਹ ਵੇਲੇ ਦੀ ਥਾਂ ਚਾਹ ਅਤੇ ਬਿਸਕੁਟ ਦੀ ਬ੍ਰੇਕ ਫਾਸਟ ਆ ਗਈ ਹੈ |
ਸੰਨ 1965 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਬੜੇ ਘੱਟ ਲੋਕ ਚਾਹ ਪੀਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਵੇਲਾ ਕਰਦੇ ਸਨ | ਸ਼ੂਗਰ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੇ ਗੋਡੇ ਪੀੜ ਕਰਦੇ ਸਨ | ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਇਕ ਡਾਕਟਰ (ਸਿਵਲ ਸਰਜਨ) ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਰੋਗੀਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦੀ | ਇਸ ਸਮੇਂ ਕਿਸੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਜਾਓ, ਰੋਗੀਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਲੱਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਰੋਗੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਿਉਂ ਇੰਨੀ ਵਧ ਗਈ ਹੈ?
ਚਾਹ ਭਾਵੇਂ ਸਿਹਤ ਲਈ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਨੇ ਬੜੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਸਾਰੀ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਕੜ ਵਿਚ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ | ਕੌਫੀ ਇਕ ਨਵੀਂ ਖੋਜ ਹੈ, ਅੱਗੇ ਵੇਖੋ ਸਿਹਤ ਲਈ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੋਰ ਨਵੀਂ ਖੋਜ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
ਚਾਹ ਪੀਣੀ ਛੱਡਣੀ : ਚਾਹ ਨੂੰ ਨਸ਼ਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਇਕਦਮ ਚਾਹ ਪੀਣੀ ਛੱਡਣ ਨਾਲ 6–7 ਦਿਨ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਬਿਨਾਂ ਤਕਲੀਫ਼ ਚਾਹ ਪੀਣੀ ਛੱਡਣੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਿਧੀ ਹੇਠ ਲਿਖਤ ਹੈ :–
ਦੇਸੀ ਚਾਹ (ਗਰਮ ਜਲ) ਜਾਂ ਸੌਾਫ ਦੇ 5 ਚਮਚ ਵਿਚ ਚਾਹ ਪੱਤੀ ਦੇ 5 ਚਮਚ ਰਲਾ ਕੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸੇਵਣ ਕਰੋ | ਇਸ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਚਾਹ ਪੱਤੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘੱਟ ਕਰਦੇ ਜਾਓ ਅਤੇ ਦੇਸੀ ਚਾਹ/ਸੌਾਫ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਾਈ ਜਾਓ | ਕੁਝ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਚਾਹ ਪੀਣ ਦੀ ਆਦਤ ਬਿਨਾਂ ਤਕਲੀਫ਼ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਏਗੀ | ਫਿਰ ਚਾਹ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਕੱਢ ਦਿਓ | ਦੇਸੀ ਚਾਹ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਪੀ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਗੁਣਕਾਰੀ ਹੈ | ਇਕ ਵਾਰੀ ਚਾਹ ਪੀਣ ਦੀ ਆਦਤ ਛੱਡ ਕੇ ਤਾਂ ਵੇਖੋ, ਜੀਵਨ ਹੀ ਬਦਲ ਜਾਏਗਾ ਅਤੇ ਕਈ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਲਾਇਲਾਜ ਰੋਗ ਲੱਗਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੀ ਘੱਟ ਜਾਏਗਾ |

-ਸਿਡਨੀ | ਮੋਬਾਈਲ : 0468395922
nirmalskahlon37@gmail.com

ਹੈਚਲੈਂਡਸ ਪਾਰਕ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ “: ਅਤੀਤ ਯਾਤਰਾ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਲਾਈਬ੍ਰੇਰੀ-ਡਰਾਇੰਗ ਰੂਮ ਤੋਂ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਤਕ
ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਗਏ ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਉਸ ਦਾ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਝੂਮਰ ਅਤੇ ਸਜੀ ਹੋਈ ਛੱਤ ਹੈ | ਛੱਤ ਵਿਚ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ 1700 ਈਸਵੀ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਰਾਬਰਟ ਐਡਮ ਨੇ ਐਡਮਿਰਲ ਬੋਸਕੋਵੇਨ ਦੇ ਕਿੱਤੇ—ਜਲ ਸੈਨਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਰਾਇੰਗ ਰੂਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ | ਬਾਅਦ ਵਿਚ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਲਾਰਡ ਰੈਂਡਲ ਨੇ ਵੀ ਛੱਤ ਵਿਚ ਐਾਟੀਕ ਗੋਲਡ (ਸੁਨਹਿਰੀ ਰੰਗ) ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ ਅਤੇ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਥੇ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀਆਂ ਅਲਮਾਰੀਆਂ ਸਜਾਈਆਂ | ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗਿਲਡ ਵੁੱਡ ਦੇ ਪੇਲਗੇਟ ਅਤੇ ਪਰਦੇ, 1800 ਈਸਵੀ ਦੇ ਹਨ |
ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਤੋਂ ਭੋਜਨ ਕਮਰੇ ਤਕ
ਅਸੀਂ ਲਾਰਡ ਰੈਂਡਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਡਾਈਨਿੰਗ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਜੋ 1890 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਐਡਮਿਰਲ ਬੋਸਕੋਵੇਨ ਦਾ ਸੌਣ ਦਾ ਕਮਰਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਕਮਰਾ ਵੀ ਸੀ | ਫਾਇਰਲ ਪਲੇਸ 'ਤੇ ਐਡਮਿਰਲ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਪਾਲਤੂ ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਨਕਾਸ਼ੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ | ਵਲੰਟੀਅਰ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਾਬਰਟ ਐਡਮ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਨੇ ਜੋ ਅਧੂਰੀ ਛੱਤ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਇਥੇ ਨਵੀਂ ਸੀਲਿੰਗ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ | ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਹੈਚਲੈਂਡਸ ਪਾਰਕ ਘਰ ਵਿਚ ਅਨੇਕ ਅਧੂਰੇ ਇੰਟੀਰੀਅਰਜ਼ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1980 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਐਲਕ ਕੋਬ ਨੇ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਖਾਸ ਭਵਨਾਂ ਅਤੇ ਮਹੱਲਾਂ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ | ਇਥੇ 1664 ਏ. ਡੀ. ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਚਾਲਰਸ ਦੂਜਾ ਦਾ ਵਰਜੀਨਲ (ਪਿਆਨੋ ਵਰਗਾ ਸੰਗੀਤ ਸਾਜ਼) ਵੀ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ 24 ਹੀ ਬਚੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ | ਹੈਚਲੈਂਡਸ ਪਾਰਕ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪਿਆਨੋ ਸਜੇ ਸਨ ਜੋ ਉਸ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਖਾਸ ਕੋਬ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ |
ਸੁੰਦਰ ਸਟੇਅਰ ਕੇਸ ਹਾਲ
ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਸੁੰਦਰ, ਉੱਚੀ ਛੱਤ ਵਾਲੇ ਸਟੇਅਰ ਕੇਸ ਹਾਲ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਰਹੇ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜਾਰਜ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪੌੜੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਉੱਪਰ ਕੋਬ ਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਬੰਦ ਹਨ | ਕੰਧਾਂ ਅਤੇ ਛੱਤ 'ਤੇ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਪਲਾਸਟਰ ਕੰਮ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਰਾਬਰਟ ਐਡਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਹੈ | ਹਰ ਫੁੱਲਦਾਰ ਪਲਾਸਟਰ ਪੈਨਲ ਦੇ ਅੰਦਰ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਲਾਰਡ ਰੈਂਡਲ ਵਲੋਂ ਪੇਂਟਿੰਗਜ਼ ਲਗਵਾਈ ਗਈ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਦੇਖਣਯੋਗ ਪਾਇਆ | ਸਟੇਅਰ ਕੇਸ ਹਾਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਆਕਰਸ਼ਣ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਪਿਆਨਿਸਟ ਸ਼ੋਪਿਨ ਦਾ ਬ੍ਰੋਡਵੁੱਡ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪਿਆਨੋ ਹੈ |
ਸੰਗੀਤਮਈ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਕਮਰਾ
ਹਾਲ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਜਿਸ ਦੀ ਛੱਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਡੋਮ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਿਚ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਖਿੜਕੀਆਂ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ | ਵਲੰਟੀਅਰ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸੰਗੀਤ ਕਮਰੇ ਨੂੰ ਲਾਰਡ ਰੈਂਡਲ ਨੇ 1903 ਵਿਚ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ | ਅੱਜ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪੋਰਟ੍ਰੇਟ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ | ਅਸੀਂ ਇਹ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਕਿ ਹਰ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਜਾਂ ਕਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਇਥੇ ਕੋਬ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਪਿਆਨੋਜ਼ ਆਦਿ ਸੰਗੀਤ ਸਾਜ਼ਾਂ 'ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਕਿ ਹੈਚਲੈਂਡਸ ਪਾਰਕ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ ਰਹੇ |
ਕੋਬ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਟਰੱਸਟ
ਉਥੇ ਰੱਖੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਜਾਣਿਆ ਕਿ ਹੈਚਲੈਂਡਸ ਪਾਰਕ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੋਬ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਸਾਜ਼ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | 18 ਸੰਗੀਤ ਸਾਜ਼ ਤਾਂ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਸਦੀ ਵਿਚ ਖ਼ੁਦ, ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਿਆਨੋਵਾਦਕ ਸ਼ੋਪਿਨ, ਮੋਜਾਰਟ, ਬੀਥੋਵੇਨ, ਬਾਕ ਅਤੇ ਐਲਗਰ ਨੇ ਵਰਤੇ ਸਨ | ਹੈਚਲੈਂਡਸ ਪਾਰਕ ਵਿਚ ਜੋ ਸਾਜ਼ ਅਸੀਂ ਦੇਖ ਰਹੇ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੀ ਵਧੀਆ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਲਾਹੁਣਯੋਗ ਹੈ |
ਉਦੋਂ ਅਸੀਂ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਇਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪਿਆਨੋ ਸਾਮਾਨ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਪੜਿ੍ਹਆ ਜੋ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਸੀ | ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਅਨੋਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਨ—ਪਹਿਲੀ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀਆਂ ਤਰੀਕਾਂ—1623 ਅਤੇ 1720 ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਉਸ 'ਤੇ ਰੰਗ ਕੀਤੇ ਭਾਰਤੀ ਦਿਖ ਵਾਲੇ ਰੰਗਦਾਰ ਵੇਲ ਬੁੱਟਿਆਂ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ |
(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਅੰਕ 'ਚ)

ਭੁੱਲੀਆਂ ਵਿਸਰੀਆਂ ਯਾਦਾਂ

ਉਹ ਵੀ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਹਰ ਛੋਟਾ ਤੇ ਵੱਡਾ ਅਕਾਲੀ ਤੇ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਸੰਤ ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਲੌਾਗੋਵਾਲ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ | ਸੰਤ ਲੌਾਗੋਵਾਲ ਜੀ ਰਾਮਦਾਸ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਤਪ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਆਏ ਸੀ, ਤਾਂ ਜ: ਉਜਾਗਰ ਸਿੰਘ ਰੰਘਰੇਟਾ, ਜ: ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਡੁਲਟ, ਸ: ਬੁਆ ਸਿੰਘ, ਸ: ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵਕੀਲ ਤੇ ਜ: ਉਜਾਗਰ ਸਿੰਘ ਘਣੀਏਕੇ ਬਾਂਗਰ ਨੇ ਸੰਤਾਂ ਨੂੰ ਜੀ ਆਇਆਂ ਆਖਿਆ ਸੀ | ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਸਾਰੇ ਲੀਡਰ ਤਕਰੀਬਨ ਰੱਬ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ | ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦਾਂ ਹੀ ਬਾਕੀ ਹਨ |

-ਮੋਬਾਈਲ : 98767-41231

ਨਹਿਲੇ 'ਤੇ ਦਹਿਲਾ: ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰੋ

ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਸ਼ਹਿਰ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਰਨ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵੀ ਵੱਡੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਛੋਟੀ-ਵੱਡੀ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਇਸ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਰੁਕਦੀ ਹੈ |
ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਗਰਮ ਖਿਆਲੀਏ ਹੁੰਦੇ ਸਨ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੌਲਾਨਾ ਆਜ਼ਾਦ ਦਾ ਧਰਮ-ਨਿਰਪੱਖ ਹੋਣਾ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ | ਜਦੋਂ ਵੀ ਮੌਲਾਨਾ ਆਜ਼ਾਦ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਕਿ ਉਹ ਫਲਾਣੀ ਰੇਲ ਗੱਡੀ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਏਨੇ ਵਜੇ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇਗੀ ਤਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਗਰੁੱਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡੱਬੇ ਵਿਚ ਵੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਸ਼ਬਦੀ ਹਮਲੇ ਕਰਦਾ ਸੀ | ਇਹ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਸਟੇਸ਼ਨ ਆਉਂਦਾ ਤਾਂ ਮੌਲਾਨਾ ਆਜ਼ਾਦ ਆਪਣੇ ਡੱਬੇ ਦੇ ਗੇਟ ਬੰਦ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦੇ ਤਾਂ ਕਿ ਮੰੁਡੇ ਕੋਈ ਸ਼ਰਾਰਤ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣ |
ਇਕ ਵਾਰੀ ਮੰੁਡਿਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਮੌਲਾਨਾ ਆਜ਼ਾਦ ਆ ਰਹੇ ਹਨ | ਮੰੁਡਿਆਂ ਦਾ ਝੰੁਡ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ | ਗੱਡੀ ਆਈ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਜ਼ਰਵ ਡੱਬੇ ਅੱਗੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ | ਡੱਬੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਸਨ | ਇਕ ਮੰੁਡੇ ਨੇ ਬੜੀ ਹੁਸ਼ਿਆਰੀ ਨਾਲ ਡੱਬੇ ਦੀ ਖਿੜਕੀ ਦਾ ਸ਼ਟਰ ਚੁੱਕ ਦਿੱਤਾ | ਮੌਲਾਨਾ ਸੀਟ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਸਨ | ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਆਖਿਆ, 'ਮੌਲਾਨਾ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਆਏ ਹਾਂ |' ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੌਲਾਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਜਾਓ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਓ', ਇਕ ਮੰੁਡੇ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, 'ਅਸੀਂ ਨਰਕਾਂ ਵਿਚ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ, ਬਸ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰੋ |

-ਜੇਠੀ ਨਗਰ, ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਰੋਡ, ਖੰਨਾ-141401.
ਮੋਬਾਈਲ : 94170-91668.

...ਇਕ ਫੁੱਲ ਕੱਢਦਾ ਫੁਲਕਾਰੀ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਮੁਟਿਆਰ ਦਾ ਮਾਹੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਕਦਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਤਾਂ ਉਸ ਵਿਚਾਰੀ ਨੂੰ ਉਹ ਦਿਨ ਯਾਦ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਫੁਲਕਾਰੀ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੀ ਲਾਡਾਂ ਨਾਲ ਪਾਲੀ ਧੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਓਪਰੇ ਦੇ ਲੜ ਲਾ ਕੇ ਤੋਰ ਦਿੱਤਾ-
ਉੱਤੇ ਦੇ ਕੇ ਫੁਲਕਾਰੀ, ਤੂੰ ਤੋਰ ਤੀ ਵਿਚਾਰੀ,
ਬੇਕਦਰੇ ਨਾਲੋਂ ਚੰਗਾ ਸੀ, ਜੇ ਮੈਂ ਰਹਿੰਦੀ ਕੁਆਰੀ |
ਫੁਲਕਾਰੀ ਦਾ ਭਾਰ ਵੀ ਕਾਫੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਮੁਟਿਆਰ ਆਪਣੀ ਭਾਰੀ ਫੁਲਕਾਰੀ ਦੇ ਭਾਰ ਤੋਂ ਅੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਮਾਹੀ ਨੂੰ ਵਾਸਤਾ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀ ਬਾਂਹ ਫੁਲਕਾਰੀ ਦੇ ਭਾਰ ਨੂੰ ਝੱਲਣ ਤੋਂ ਆਕੀ ਹੈ:
ਉਤਾਰ ਦਿਆਂ ਫੁਲਕਾਰੀ ਮਾਹੀ ਵੇ, ਪਏ ਬਾਂਹ ਨੂੰ ਖੱਲੀ ਢੋਲਾ,
ਫੁਲਕਾਰੀ ਭਾਰੀ ਮਾਹੀ ਵੇ, ਹੁਣ ਮੈਂਥੋਂ ਜਾਏ ਨਾ ਝੱਲੀ ਢੋਲਾ |
ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਵਲ ਗੇੜਾ ਮਾਰਨ ਵੇਲੇ ਇਕ ਮੁਟਿਆਰ ਆਪਣੀ ਤਿੱਤਰਾਂ ਵਾਲੀ ਫੁਲਕਾਰੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਸ ਤਰਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈ-
ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਮੈਂ ਤੁਰਦੀ, ਮੇਰੇ ਤੁਰਦੇ ਨੇ ਮਗਰ ਸ਼ਿਕਾਰੀ,
ਹਵਾ ਵਿਚ ਉੱਡਦੀ ਫਿਰੇ, ਮੇਰੀ ਤਿੱਤਰਾਂ ਵਾਲੀ ਫੁਲਕਾਰੀ |
ਦੂਰ ਗਏ ਮਾਹੀ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ 'ਚ ਉਸਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕੋਈ ਮੁਟਿਆਰ ਫੁਲਕਾਰੀ ਕੱਢਦੀ ਹੈ-
ਸੂਹੇ ਰੰਗ ਦੀ ਫੁਲਕਾਰੀ ਮੇਰੀ, ਉੱਤੇ ਫੁੱਲ ਬੂਟੇ ਮੈਂ ਪਾਂਦੀ ਆਂ,
ਸੱਜਣਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿਚ, ਰੋਜ਼ ਮੈਂ ਇਕ ਤੰਦ ਪਾਂਦੀ ਆਂ |
ਫੁਲਕਾਰੀ ਮੇਰੀ ਰੇਸ਼ਮੀ ਰੰਗ ਢੁਕਾਏ ਠੀਕ
ਛੇਤੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਵਣੇ, ਮੈਂ ਰਸਤੇ ਰਹੀ ਉਡੀਕ |
ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ 'ਚ ਕਦੇ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਾਰਜ ਫੁੱਲਕਾਰੀ ਨਾਲ ਹੀ ਨਿਭਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ |
ਕਈ ਵਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਚੰਦੋਆ ਫੁਲਕਾਰੀ ਦਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ | ਕਦੇ-ਕਦਾਈਾ ਸ਼ੋਭਾ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਸਮੇਂ ਊਠਾਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਫੁਲਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਊਠ ਤੇ ਘੋੜੇ ਫਬ-ਫਬ ਪੈਂਦੇ ਸਨ ਤੇ ਦੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚੁੰਧਿਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ |
ਕੁੜੀਆਂ-ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹਾਂ ਸਮੇਂ, ਅਨੰਦ ਕਾਰਜਾਂ ਤੇ ਫੇਰਿਆਂ ਵੇਲੇ ਫੁਲਕਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ | ਵਟਣਾ ਮਲਣ ਸਮੇਂ ਕੁੜੀ ਤੇ ਮੁੰਡੇ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫੁਲਕਾਰੀ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਰਸਮ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ | ਲਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਨਵੀਂ ਵਿਆਹੀ ਜੋੜੀ ਨੂੰ ਵਿਦਾਇਗੀ ਸਮੇਂ ਜਿਸ ਰੱਥ ਵਿਚ ਬਿਠਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਰੱਥ ਵੀ ਫੁਲਕਾਰੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ | ਨਵੇਂ ਵਿਆਹੇ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਘਰ ਪੁੱਜਣ 'ਤੇ ਫੁਲਕਾਰੀ ਲੈਣ ਮਗਰੋਂ ਹੀ ਪਾਣੀ ਵਾਰ ਕੇ ਪੀਣ ਦੀ ਰਸਮ ਨਿਭਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ | ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜਦੋਂ ਨਵੀਂ ਵਿਆਹੀ ਜੋੜੀ ਨੂੰ ਛਟੀਆਂ ਖੇਡਣ ਲਈ ਬਾਹਰ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਥੇ ਵੀ ਨਵੀਂ ਦੁਲਹਨ ਨੂੰ ਫੁਲਕਾਰੀ ਉੱਤੇ ਕੇ ਲੈ ਜਾਣ ਵਿਚ ਸ਼ਾਨ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ |
ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਫੁਲਕਾਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ, ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਵਿਚਰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ | ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਫੈਸ਼ਨਾਂ ਨੇ ਫੁਲਕਾਰੀ ਦੀ ਦਿੱਖ ਤੇ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਢਾਅ ਲਾਈ ਹੈ ਤੇ ਫੁਲਕਾਰੀ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਗੀਤਾਂ ਆਦਿ ਵਿਚ ਹੀ ਸਮੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ | ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਦਰਦਾਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿਤੇ ਦੂਰ ਚਲੇ ਗਏ ਹੋਣ | ਫੁਲਕਾਰੀਆਂ ਕੱਢਣੀਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਨਿਭਾਉਣੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਬੀਤੇ ਦੀ ਗੱਲ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈ ਹੋਵੇ | ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਕੱਢੀ ਹੋਈ ਫੁਲਕਾਰੀ ਲਗਪਗ ਆਲੋਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਚ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਫੁਲਕਾਰੀ ਹੀ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ | ਫੁਲਕਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੁਣ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਫੁਲਕਾਰੀ ਸੂਟ, ਫੁਲਕਾਰੀ ਕੁਸ਼ਨ ਅਤੇ ਫੁਲਕਾਰੀ ਬਿਸਤਰੇ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਨੇ | ਹੱਥ ਨਾਲ ਕੱਢੀ ਹੋਈ ਫੁਲਕਾਰੀ ਵਿਚ ਫੁਲਕਾਰੀ ਕੱਢਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਮਿਹਨਤ, ਮੁਹੱਬਤ ਤੇ ਰੀਝ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਸੀ | ਪਰ ਤਕਨੀਕ ਦੇ ਨਾਲ ਕੱਢੀ ਹੋਈ ਫੁਲਕਾਰੀ ਦੇ ਵਿਚ ਉਹ ਗੱਲ ਕਿੱਥੇ?  
ਅੱਜ ਕਿਸੇ ਮੁਟਿਆਰ ਕੋਲ ਫੁਲਕਾਰੀ ਕੱਢਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ | ਸਭ ਕੁਝ ਬਣਿਆ ਬਣਾਇਆ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਵਾਧੂ ਤੇ ਸਿਰ ਖਪਾਈ ਗਿਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਹੈ | ਅੱਜ ਤਾਂ ਟੀ. ਵੀ. ਦੇ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਚੈਨਲਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਟੈਲੀਕਾਸਟ ਹੋ ਰਹੇ ਲੜੀਵਾਰਾਂ, ਮੋਬਾਈਲਾਂ, ਇੰਟਰਨੈੱਟਾਂ, ਫੇਸਬੁੱਕਾਂ, ਲੈਪਟੋਪਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਗੁਆਚ ਗਿਆ ਹੈ | ਪਰ ਫੁਲਕਾਰੀ ਦਾ ਵਿਰਸਾ ਏਡਾ ਮਹਾਨ ਤੇ ਨਰੋਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹਦਾ ਵਜੂਦ ਖਤਮ ਕਰ ਸਕਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ | ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਤੇ ਮਸ਼ੀਨੀ ਯੁੱਗ ਦੀ ਆਮਦ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਾਡੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਬਣ ਕੇ ਵਿਚਰ ਰਹੀ ਹੈ | ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਹਾਲੇ ਵੀ ਪੁਰਾਤਨ ਵਿਰਸੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਪੁਰਾਤਨ ਵਸਤਾਂ ਵੀ ਸਾਂਭ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ | ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਮਾਤਾਵਾਂ ਹਾਲੇ ਵੀ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਇਸ ਆਲੋਪ ਹੋ ਰਹੇ ਵਿਰਸੇ ਨੂੰ , ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਇਸ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਨੂੰ ਸਾਂਭੀ ਬੈਠੀਆਂ ਹਨ | ਬੇਸ਼ੱਕ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਵੇ ਫੁਲਕਾਰੀ ਸਾਡੇ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਸਦਾ ਹੀ ਰਹੇਗੀ |
ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਜਾਂ ਵਿਆਹ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਮੌਕੇ ਮੈਰਿਜ ਪੈਲੇਸਾਂ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਟੇਜਾਂ 'ਤੇ ਫੁਲਕਾਰੀ ਦੀ ਝਲਕ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ | ਬਾਗ਼ ਦਹੇਜ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਸ਼ੋਅ ਰੂਮਾਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ | ਹੁਣ ਫਿਰ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਵਿਚ ਫੁਲਕਾਰੀ ਲੈਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਅਜੋਕੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਫੈਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਲਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦੀਆਂ ਹਨ | ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਕਈ ਨਾਮੀਂ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਵੀ ਫੁਲਕਾਰੀ ਹਾਊਸ, ਫੁਲਕਾਰੀ ਨੁਮਾਇਸ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਫੈਸ਼ਨ ਸ਼ੋਅਜ਼ ਦੌਰਾਨ ਫੁਲਕਾਰੀ ਦੀ ਕਢਾਈ ਨਾਲ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਤਜਰਬੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ | ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵੰਨਗੀ ਬਾਰੀਕੀ ਅਤੇ ਕੋਮਲਤਾ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਢਾਈ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੰਗ ਵਾਲੇ ਕਢਾਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ |
ਆਓ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅਮੀਰ ਤੇ ਖੁਬਸੂਰਤ ਵਿਰਸੇ ਨੂੰ ਘੋਖ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਨਿੱਠ ਕੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰੀਏ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਿਊਾਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹੰਭਲਾ ਮਾਰੀਏ | ਫੁਲਕਾਰੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਹਿਯੋਗ, ਮੁਹੱਬਤ, ਸਾਂਝ, ਸਹਿਜ, ਸਿਰਜਣਾਤਮਿਕਤਾ ਤੇ ਸਿਦਕਦਿਲੀ ਦਾ ਇਕ ਅਨੂਠਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਸਾਡਾ ਸਭ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਹੈ |
(ਸਮਾਪਤ)

ਮੋਬਾਈਲ : 94178-31583.

ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਵਿਚ ਲਿਪਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸਾਡਾ ਧਰਤ ਗੋਲਾ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਧਰਤੀ ਮਾਂ ਦੇ ਇਹ ਵਸਤਰ ਲੀਰੋ ਲੀਰ ਨਾ ਕਰੋ: ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਇਹ ਫਰਜ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਧਰਤ ਮਾਂ ਦੇ ਇਹ ਬਸਤਰ ਲੀਰੋ ਲੀਰ ਨਾ ਕਰੇ | ਸਾਡੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਧਰਤੀ ਹੀ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਏਨਾ ਖੂਬਸੂਰਤ ਵਾਤਾਵਰਨ ਹੈ ਤੇ ਜੀਵਨ ਹੈ | ਇਹ ਕੋਈ ਛੋਟੀ ਮੋਟੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ | ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਕੋਲ ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਇਕ ਬੂੰਦ, ਹਵਾਵਾਂ ਦੀ ਦਾਤ, ਬਨਸਪਤੀ, ਪਸ਼ੂ ਪੰਛੀ, ਮੌਸਮਾਂ ਦੀ ਰੰਗੀਨੀ ਵਗੈਰਾ, ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ | ਇਹ ਅਮੀਰੀ ਸਿਰਫ ਸਾਡੀ ਧਰਤੀ ਮਾਂ ਕੋਲ ਹੀ ਹੈ |
ਇਸ ਪੜਾਅ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਰੋੜਾਂ ਸਾਲ ਲੱਗੇ ਹਨ | ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ, ਕਿ ਕਦੇ ਸਾਡੀ ਧਰਤੀ ਵੀ ਗੈਸਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦਾ ਇਕ ਗੋਲਾ ਸੀ | ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਇਹ ਠੰਢੀ ਹੋਈ | ਗੈਸਾਂ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ, ਕੁਝ ਗੈਸਾਂ ਘਟੀਆਂ, ਕੁਝ ਵਧੀਆਂ ਤੇ ਕੁਝ ਬਿਲਕੁੱਲ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈਆਂ | ਹਾਈਡਰੋਜਨ, ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ, ਆਕਸੀਜਨ, ਕਾਰਬਨਡਾਇਆਕਸਾਈਡ ਹੁਣ ਵੀ ਹਨ, ਜਦ ਕਿ ਹੀਲੀਅਮ, ਨਿਆਨ, ਮੀਥਾਨ, ਰੇਡਾਨ ਵਰਗੀਆਂ ਗੈਸਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹੀਆਂ | ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨੇ ਅੱਗੋਂ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਤੋਰਿਆ | ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਤਾਂ ਪਵਣ ਗੁਰੂ, ਪਾਣੀ ਪਿਤਾ ਤੇ ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ ਹੈ |
ਇਹ ਜੋ ਨਦੀਆਂ, ਜੰਗਲ, ਪਹਾੜ, ਝਰਨੇ, ਬਾਰਿਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਸੰਸਾਰ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਇਸੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਦੇਣ ਹਨ | ਅੱਜ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਅਰਬਾਂ-ਖਰਬਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸਫਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਰਾਹ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਨਿੱਜੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਲਈ ਗਰੀਨ ਹਾਊਸ ਗੈਸਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ | ਧੂੰਆਂ ਛੱਡਦੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ, ਫਰੀਜ਼ਰਾਂ ਵਿਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੈਸਾਂ ਜਾਂ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਦਵਾਈਆਂ, ਸਭ ਸਾਡੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਓਜ਼ੋਨ ਪੱਟੀ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹਨ | ਜੇ ਓਜ਼ੋਨ ਵਿਚ ਮਘੋਰੇ ਪੈ ਗਏ ਤੇ ਅਲਟਰਾ ਵਾਇਲਟ ਕਿਰਨਾਂ ਜਾਂ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲੱਗ ਪਈ ਤਾਂ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਕੋਹਰਾਮ ਮਚ ਜਾਏਗਾ | ਸੂਰਜ 'ਤੇ ਚਲਦੇ ਅਗਨੀ ਦੇ ਤੂਫਾਨ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਲੂਹ ਸੁੱਟਣਗੇ | ਸੰਚਾਰ ਸਾਧਨ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣਗੇ | ਉੱਚਤਮ ਤਾਪ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਤੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ਸੋਖ ਲਵੇਗਾ | ਅਗਰ ਨਾ-ਸਮਝ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਪਾਗਲਪਣ ਤੋਂ ਨਾ ਹਟਿਆ ਤੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਮਾਂ ਦੇ ਇਹ ਪਰਤਾਂ ਰੂਪੀ ਕੱਪੜੇ ਆਪਣੀ ਸੁੱਖ ਸਹੂਲਤ ਲਈ ਲੀਰੋ ਲੀਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਮਾਰ ਵੱਗੇਗੀ ਕਿ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਚੇਗਾ | ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਕੱਜਣ ਉਤਾਰਨ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲੇਗੀ, ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ |
ਸਾਡੀ ਲਾਪ੍ਰਵਾਹੀ ਕਾਰਨ ਧਰਤੀ ਦਾ ਤਾਪ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਾਂ | ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਅਤੇ ਧਰੁਵਾਂ 'ਤੇ ਜੰਮੀ ਬਰਫ ਦੇ ਪਿਘਲਣ ਕਾਰਨ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਤਹ ਉੱਚੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿਚ ਗਰਕ ਹੋ ਜਾਣਗੇ | ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੀਵ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਮਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ | ਅਸੀਂ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਉਪਜਾਊ ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਜ਼ਹਿਰਾਂ ਬੀਜ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ | ਜਿਵੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਕਹਾਵਤ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਆਪ ਕੁਹਾੜਾ ਮਾਰਨਾ, ਅਸੀਂ ਉਹੋ ਕੁਝ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ |
ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਨਾ ਰੁਕੇ, ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮੌਸਮੀਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ, ਕੁਦਰਤੀ ਆਫਤਾਂ ਦਾ ਵੀ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ ਜਿਸ ਵਿਚ ਹੜ੍ਹ, ਭੁਚਾਲ, ਸੋਕੇ, ਜ਼ਮੀਨ ਖਿਸਕਣਾ, ਭਿਆਨਕ ਕੈਂਸਰ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਰੋਗ ਹੋਣਗੇ | ਦੁਨੀਆਂ ਤ੍ਰਾਹ-ਤ੍ਰਾਹ ਕਰ ਉੱਠੇਗੀ | ਸਾਡੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਇਹ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨਸ਼ਟ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ | ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਮੰਗਲ, ਚੰਦਰਮਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਰਗਾ ਹੀ ਬਾਂਝ ਗ੍ਰਹਿ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ | ਮੁੜ ਜੀਵਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਨੂੰ ਅਰਬਾਂ ਸਾਲ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਕੋਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ | ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਬੇਵਕੂਫ਼ੀਆਂ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਰੋਕਣੀਆਂ ਪੈਣਗੀਆਂ |
ਆਉ! ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਿ੍ਤ ਕਰੀਏ, ਕਿ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫਿਲਟਰਾਂ ਨੂੰ ਭਾਵ ਵਾਤਾਵਰਨੀ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾ ਕੇ ਰੱਖਣ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਮਹਾਂ ਵਿਨਾਸ਼ ਤੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਚਾ ਸਕੇਗਾ | ਸਾਡੀ ਧਰਤੀ ਮਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਸੋਂਹਦੀ ਹੈ | ਜੇ ਅਸੀਂ ਹਾਂ ਤਾਂ ਹੀ ਬੋਲੀ, ਇਖਲਾਕ, ਧਰਮ, ਲੋਕ ਕਲਾਵਾਂ, ਨਾਚ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਜੇ ਅਸੀਂ ਹੀ ਨਾ ਰਹੇ ਤਾਂ ਫੇਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ |
ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਹਰ ਤਹਿ ਦਾ ਆਪਣਾ ਮਹੱਤਵ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਤਹਿਆਂ, ਸਾਡੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹੀ ਬਣੀਆਂ ਹਨ | ਉਲਕਾ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਧਰਤ 'ਤੇ ਹਮਲੇ, ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਲਟਰਾਵਾਇਲਟ ਕਿਰਨਾਂ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ, ਸੰਚਾਰ ਸਾਧਨਾਂ ਦਾ ਖਾਤਮਾ, ਹਵਾਈ ਉਡਾਣਾਂ ਦਾ ਖਾਤਮਾ, ਮੌਸਮਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫਤਾਂ ਸਾਡੀਆਂ ਬਰੂਹਾਂ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ | ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਦੇਖਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਬਚਾਉਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਧਰਤੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਜੀਣਯੋਗ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ, ਅਗਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਕਿਵੇਂ ਸਪੁਰਦ ਕਰਨਾ ਹੈ | ਅਜਿਹਾ ਤਾਂ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾ ਸਕੇ | ਇਹ ਅਹਿਦ ਸਾਨੂੰ ਕਰਨਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ | (ਸਮਾਪਤ)

-ਫੋਨ : 001-416-727-2071
major.mangat@gmail.com





Website & Contents Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 2002-2018.
Ajit Newspapers & Broadcasts are Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust.
The Ajit logo is Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 1984.
All rights reserved. Copyright materials belonging to the Trust may not in whole or in part be produced, reproduced, published, rebroadcast, modified, translated, converted, performed, adapted,communicated by electromagnetic or optical means or exhibited without the prior written consent of the Trust. Powered by REFLEX