ਤਾਜਾ ਖ਼ਬਰਾਂ


ਉੜੀਸ਼ਾ : ਕਟਕ 'ਚ ਬੱਸ ਨਦੀ 'ਚ ਡਿੱਗੀ , 7 ਦੀ ਮੌਤ
. . .  1 day ago
1984 ਦੇ ਸਿੱਖ ਕਤਲੇਆਮ ਸੰਬੰਧੀ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਆਏ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦਾ ਕੈਪਟਨ ਵੱਲੋਂ ਸਵਾਗਤ
. . .  1 day ago
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 20 ਨਵੰਬਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ 1984 ਦੇ ਸਿੱਖ ਕਤਲੇਆਮ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਪਟਿਆਲਾ ਹਾਊਸ ਕੋਰਟ ਵੱਲੋਂ ਯਸ਼ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜਾ ਅਤੇ ਨਰੇਸ਼ ਸ਼ਹਿਰਾਵਤ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਏ ਜਾਣ ਦਾ ਸਵਾਗਤ....
ਫੂਡ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਵਿਭਾਗ ਲਈ ਹੋਈ ਓ.ਪੀ. ਸੋਨੀ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ
. . .  1 day ago
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 20 ਨਵੰਬਰ (ਹਰਕਵਲ ਜੀਤ ਸਿੰਘ)- ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਉਦਯੋਗਿਕ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਲਈ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦਾ ਵਿਭਾਗ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਓ.ਪੀ. ਸੋਨੀ ਕੋਲੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖ...
ਅਣਪਛਾਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਧਾਨ 'ਤੇ ਜਾਨਲੇਵਾ ਹਮਲਾ
. . .  1 day ago
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 20 ਨਵੰਬਰ (ਰੇਸ਼ਮ)- ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਛਹਿਰਟਾ ਇਲਾਕੇ 'ਚ ਅੱਜ ਸ਼ਾਮ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੁਰੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਅਣਪਛਾਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿੰਨ ਗੋਲੀਆਂ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਮਿਲੀ ਹੈ । ਗੋਲੀਆਂ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਗੰਭੀਰ ....
ਉੜੀਸ਼ਾ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੇ ਰਾਖਵੇਂਕਰਨ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਧਾਨਸਭਾ 'ਚ ਮਤਾ ਪੇਸ਼
. . .  1 day ago
ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ, 20 ਨਵੰਬਰ- ਉੜੀਸ਼ਾ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ 33 ਫ਼ੀਸਦੀ ਰਾਖਵਾਂਕਰਨ ਦੇਣ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਧਾਨਸਭਾ 'ਚ ਇਕ ਮਤਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ....
ਐਸ.ਆਈ. ਦੀ ਹੱਤਿਆ 'ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਇਕ ਅੱਤਵਾਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ
. . .  1 day ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 20 ਨਵੰਬਰ- ਕਸ਼ਮੀਰ 'ਚ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਇਕ ਸਬ-ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਦੀ ਹੋਈ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਦਿਲੀ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਇਕ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਸਬ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਇਮਤਿਆਤ ਅਹਿਮਦ ਦੀ ਹੱਤਿਆ 'ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਇਕ ਅੱਤਵਾਦੀ ਨੂੰ ਰਾਜਧਾਨੀ ....
ਦੇਸ਼ ਧ੍ਰੋਹ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਹਾਰਦਿਕ ਪਟੇਲ ਸਮੇਤ ਦੋ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਦੋਸ਼ ਤੈਅ
. . .  1 day ago
ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ, 20 ਨਵੰਬਰ- ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਦੀ ਇਕ ਅਦਾਲਤ 'ਚ ਦੇਸ਼ ਧ੍ਰੋਹ ਦ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਪਾਟੀਦਾਰ ਰਾਖਵਾਂਕਰਨ ਅੰਦੋਲਨ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਨੇਤਾ ਹਾਰਦਿਕ ਪਟੇਲ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਦਿਨੇਸ਼ ਅਤੇ ਚਿਰਾਗ਼ ਪਟੇਲ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਅੱਜ ਦੋਸ਼ ਤੈਅ ....
ਲੁਧਿਆਣਾ ਅਗਨੀ ਕਾਂਡ : ਸਿੱਧੂ ਵੱਲੋਂ ਮ੍ਰਿਤਕ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਵਾਰਸਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਨਿਯੁਕਤੀ ਪੱਤਰ
. . .  1 day ago
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 20 ਨਵੰਬਰ- ਸਥਾਨਕ ਸੈਕਟਰ 35 ਸਥਿਤ ਪੰਜਾਬ ਮਿਊਸੀਪਲ ਭਵਨ ਵਿਖੇ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਮੰਤਰੀ ਨਵਜੋਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਅਗਨੀ ਕਾਂਡ 'ਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਪੰਜ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ/ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਨੂੰ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਦਾ ....
ਵਰਧਾ ਹਾਦਸਾ : ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ 5 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦਾ ਕੀਤਾ ਐਲਾਨ
. . .  1 day ago
ਮੁੰਬਈ, 20 ਨਵੰਬਰ - ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਵਰਧਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਫੂਲਗਾਂਵ 'ਚ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਆਰਮਜ਼ ਡੀਪੂ 'ਚ ਹੋਏ ਧਮਾਕੇ 'ਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 5 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਅਤੇ ਜ਼ਖਮੀਆਂ ਨੂੰ 2 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੇਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ....
ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਦੀਪਵੀਰ ਦੇ ਮਹਿੰਦੀ-ਸੰਗੀਤ ਸਮੇਤ ਕੋਂਕਣੀ ਰਿਵਾਜ ਨਾਲ ਹੋਏ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ
. . .  1 day ago
ਮੁੰਬਈ, 20 ਨਵੰਬਰ - ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰ ਰਣਵੀਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦੀਪਿਕਾ ਪਾਦੁਕੋਣ ਦੇ ਮਹਿੰਦੀ-ਸੰਗੀਤ ਸਮੇਤ ਕੋਂਕਣੀ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਨਾਲ ਹੋਏ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜਿਸ 'ਚ ਦੀਪਵੀਰ ਦੀ ਜੋੜੀ ਕੁੱਝ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਅੰਦਾਜ਼ 'ਚ ......
ਹੋਰ ਖ਼ਬਰਾਂ..

ਅਜੀਤ ਮੈਗਜ਼ੀਨ

ਨਸ਼ਿਆਂ ਨੇ ਪੱਟਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗੱਭਰੂ

ਕੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਜਵਾਨੀਆਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਗੁੰਮ ਗਈਆਂ ਹਨ? ਕੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੌਜਵਾਨ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਨਸ਼ੇ ਪੱਤੇ 'ਚ ਗਰਕ ਗਏ ਹਨ? ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੋਈ ਉਸਾਰੂ ਉਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ? ਕੀ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਨਿਪੁੰਸਕ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ? ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਭਵਿੱਖ? ਕੀ ਰੰਗਲਾ ਪੰਜਾਬ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕੰਗਲਾ ਹੋ ਗਿਐ? ਅਜਿਹੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸਵਾਲ ਹਨ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਦਰਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਦਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ 'ਚ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ | ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਵਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਜੋ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ | ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਆਦਰਸ਼ਕ ਅਧਿਆਪਕਾਂ, ਲੋਕ-ਪੱਖੀ ਲੇਖਕਾਂ ਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ, ਇਮਾਨਦਾਰ ਅਫ਼ਸਰਾਂ, ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਡਾਕਟਰਾਂ, ਸੇਵਾਭਾਵੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ, ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਰਹਿਬਰਾਂ ਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸੱਜਣਾਂ, ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਰਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਵਬਾਅ ਦਾ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦੈ | ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਨਸ਼ਿਆਂ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਜਿੱਲ੍ਹਣ 'ਚੋਂ ਕੱਢਣਾ ਚਾਹੀਦੈ |
ਕਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੁੱਧ ਘਿਉ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਬਹਿਰਾਂ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ | ਅਕਸਰ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ: 'ਸੋਹਣਾ ਦੇਸਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ ਨੀ ਸਈਓ, ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਫੁੱਲ ਗੁਲਾਬ ਨੀ ਸਈਓ |' ਪੰਜਾਬ ਦੇਸੀ ਖੁਰਾਕਾਂ, ਅਧਰਿੜਕੇ ਮਲਾਈਆਂ, ਖੋਏ ਪੰਜੀਰੀਆਂ, ਬਦਾਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਦਾਈਆਂ, ਘੋਲ ਕਬੱਡੀਆਂ, ਰੁਸਤਮ-ਏ-ਹਿੰਦ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ, ਚੈਂਪੀਅਨ ਖਿਡਾਰੀਆਂ, ਬਹਾਦਰ ਫ਼ੌਜੀਆਂ, ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮੀਆਂ, ਨਿਡਰ ਜੋਧਿਆਂ, ਬਾਰਾਂ, ਬੰਜਰਾਂ ਤੇ ਤਰਾਈਆਂ ਆਬਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਿਹਨਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ | ਪਰ ਹੁਣ ਨਸ਼ੇੜੀਆਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਹੈ | ਅੱਗੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਨਸ਼ੇ ਹੀ ਸੁਣਦੇ ਸਾਂ | ਅਫ਼ੀਮ, ਸ਼ਰਾਬ, ਭੰਗ ਤੇ ਭੁੱਕੀ | ਹੁਣ ਤਾਂ ਕੋਈ ਅੰਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ | ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਕਿਸਮਾਂ, ਗੋਲੀਆਂ, ਕੈਪਸੂਲ, ਟੀਕੇ, ਪਾਊਡਰ, ਹੈਰੋਇਨ, ਸਮੈਕ, ਚਰਸ, ਸੁਲਫ਼ਾ, ਕਰੈਕ, ਕੋਕੀਨ, ਮਾਰਫਿਨ, ਮੀਥਾਡੋਨ, ਮੈਪਰੀਡੋਨ, ਨਾਫੀਨ ਤੇ ਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀ ਰਸਾਇਣ ਮਿਲਾ ਕੇ ਖ਼ਾਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਨਸ਼ੀਲਾ ਪਦਾਰਥ 'ਚਿੱਟਾ'!
ਚਿੱਟੇ ਦਾ ਨਸ਼ਾ ਨੱਕ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾੜ ਰਾਹੀਂ ਵੀ | ਕਈ ਵਾਰ ਓਵਰਡੋਜ਼ ਲੈਣ ਨਾਲ ਸਰਿੰਜ ਨਾੜ 'ਚੋਂ ਕੱਢਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਸ਼ੇੜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ | ਅਜਿਹੀਆਂ ਦਰਦਨਾਕ ਖ਼ਬਰਾਂ ਨਾਲ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੇ ਸਫ਼ੇ ਭਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ | ਚਿੱਟਾ ਵਸਦੇ ਰਸਦੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਹੋਣਹਾਰ ਚਿਰਾਗ਼ਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਬੁਝਾ ਕੇ ਹਨ੍ਹੇਰ ਲਿਆਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਹ ਐਸਾ ਨਾਮੁਰਾਦ ਨਸ਼ਾ ਹੈ ਜੀਹਨੂੰ ਜੇ ਕੋਈ ਇਕ ਵਾਰ ਲੈ ਬੈਠੇ ਮੁੜ ਕੇ ਛੱਡਣਾ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਹਦਾ ਅਸਰ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਨਸ਼ੇੜੀ ਔਲਾਦ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਬਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ | ਚਿੱਟੇ ਦਾ ਨਸ਼ਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਸ਼ੇੜੀ ਹਰ ਵੇਲੇ ਅਗਲੀ ਡੋਜ਼ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਭਟਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹੋ ਉਹਦਾ ਜੀਵਨ ਉਦੇਸ਼ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |
ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਲਤ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਨਸ਼ੇੜੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਚੋਰੀਆਂ, ਲੁੱਟਾਂ-ਖੋਹਾਂ, ਦਿਨ ਦਿਹਾੜੇਡਾਕੇ, ਬੈਂਕ ਡਕੈਤੀਆਂ, ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਛੇੜਛਾੜ, ਜਬਰ ਜਨਾਹ, ਅਗਵਾ, ਕਤਲ, ਫਿਰੌਤੀਆਂ, ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਸੜਕ ਹਾਦਸੇ ਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਿਣਾਉਣੇ ਅਪਰਾਧ ਨਿੱਤ ਪੜ੍ਹਨ-ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ | ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਹਨ ਕਿ ਮਾਲਵੇ ਦੇ 65 ਫੀਸਦੀ ਅਤੇ ਮਾਝੇ/ਦੁਆਬੇ ਦੇ 68 ਫੀਸਦੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਜੀਅ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਗਿ੍ਫ਼ਤ ਵਿਚ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ | ਪੰਜਾਬ ਦੇ 1 ਲੱਖ 23 ਹਜ਼ਾਰ ਨਸ਼ੇੜੀ ਹੈਰੋਇਨ ਦਾ ਅਤਿ ਮਹਿੰਗਾ ਤੇ ਮਾਰੂ ਨਸ਼ਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ ਜਿਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਪ੍ਰਤੀ ਗਰਾਮ ਚਾਰ ਤੋਂ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਤਕ ਜਾ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈ | 1995 ਤਕ ਸਮੈਕ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਨਸ਼ੇੜੀ, ਕੱੁਲ ਨਸ਼ੱਈਆਂ 'ਚੋਂ 3% ਸਨ ਜੋ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਹੀ 16% ਹੋ ਗਏ ਸਨ | ਦਿਨੋ ਦਿਨ ਇਹ ਫੀਸਦੀ ਹੋਰ ਵਧੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ | ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਵਧੇਰੇ ਨਸ਼ੇੜੀ 18-30 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਹਨ | ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਰ ਸਾਲ 7500 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀਆਂ ਨਸ਼ੀਲੀਆਂ ਡਰੱਗਾਂ ਦੀ ਸਮਗਲਿੰਗ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਮੱਗਲਰਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਅਫ਼ਸਰਾਂ/ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦੇ ਵਾਰੇ ਨਿਆਰੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ | ਨਸ਼ਿਆਂ ਖ਼ਾਤਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਹੱਥੋਂ ਪਿਉ ਮਾਰ ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਖੁੰਢ-ਚਰਚਾ ਬਣ ਗਈਆਂ ਹਨ |
ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪਿਆਓ ਲਗਦੇ ਸਨ | ਹੁਣ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਠੇਕੇ ਹੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪਿਆਓ ਲਾਉਣ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਏ ਹਨ | ਸੰਨ 2006 ਵਿਚ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਠੇਕਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 5600 ਸੀ | ਦਸਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਠੇਕਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 9 ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਗਈ ਅਤੇ ਖੱਪਤ ਵੀ ਦੁੱਗਣੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ | ਖ਼ਬਰ ਹੈ ਕਿ 3 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਘੱਟ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਸਾਲਾਨਾ 38 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੀਅਰ/ਸ਼ਰਾਬ ਦੀਆਂ ਬੋਤਲਾਂ ਵਰਤਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ | ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਠੇਕਿਆਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਾਲਾਨਾ 5000 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ 'ਕਮਾਈ' ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈ ਹੈ | ਅੱਗੋਂ ਠੇਕੇਦਾਰ ਤੇ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਸ਼ਰਾਬ ਕੱਢਣ/ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਕਿੰਨੇ ਕਮਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਦਾ ਕੋਈ ਲੇਖਾ ਨਹੀਂ | ਦਸ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 8 ਕਰੋੜ ਦੀ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਂਦੇ ਸਨ ਹੁਣ ਹਰ ਰੋਜ਼ 13 ਕਰੋੜ ਦੀ ਪੀ ਕੇ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਸਾਡਾ ਏਨੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸਰਦਾ!
ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ 'ਚ ਆਇਆ ਇਕ ਹੋਰ ਨਿਘਾਰ ਇਹ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਕੇਵਲ ਮਰਦ ਹੀ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਂਦੇ ਸਨ, ਹੁਣ ਕਈ ਔਰਤਾਂ ਵੀ 'ਆਧੁਨਿਕ' ਹੋਈਆਂ ਇਕ ਦੂਜੀ ਦੀ ਰੀਸ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈਆਂ ਹਨ | ਖਾਂਦੇ ਪੀਂਦੇ ਘਰਾਂ 'ਚ ਇਸ ਨੂੰ 'ਸੱਭਿਅਕ' ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਰਿਹੈ! ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿਚ ਮੁੰਡੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ 'ਕੱਠਿਆਂ ਨਸ਼ਾ ਕਰਨਾ ਆਮ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ |
ਬੀਤੇ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਉਪਮਾ ਵਿਚ ਬੜੇ ਗੀਤ ਲਿਖੇ ਗਏ ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੂ ਵਰਗੇ ਕੱਦਾਂ, ਚੌੜੀਆਂ ਹਿੱਕਾਂ, ਵੇਲਣਿਆਂ ਵਰਗੇ ਪੱਟਾਂ ਤੇ ਮੱਛਲੀਆਂ ਵਾਲੇ ਡੌਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਉਸਤਤਾਂ ਦੇ ਪੁਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਗਏ | ਪ੍ਰੋ: ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤਿ੍ਕ ਵਰਗੇ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਰੱਜ ਕੇ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ | ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਬਾਰੇ ਬੜੇ ਸਿਫ਼ਤੀ ਲੇਖ ਲਿਖੇ ਗਏ | ਅਖੇ ਪੰਜਾਬੀ ਜਿੰਨੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹਲ ਵਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਨੇ ਹੀ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਹਨ | ਜਿੰਨੇ ਚਾਅ ਨਾਲ ਮੇਲੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਓਨੇ ਹੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਖੇਡ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ 'ਚ ਸ਼ਰੀਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖਦਾ ਤੇ ਲਿਖਦਾ ਰਿਹਾਂ | ਬੜੀ ਟੌਹਰ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ! ਦੇਸ਼ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਰਿਕਾਰਡ ਪੰਜਾਬੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਹੁੰਦੇ ਸਨ | ਉਦੋਂ ਮਿਲਖਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵੇ ਦੇ ਨਾਂਅ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਚਾਰ-ਚਾਰ ਕੌਮੀ ਰਿਕਾਰਡ ਸਨ | ਪ੍ਰਦੁੱਮਣ ਸਿੰਘ, ਬਲਕਾਰ ਸਿੰਘ, ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਸਰਵਣ ਸਿੰਘ, ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਰਗਿਆਂ ਦੀ ਏਸ਼ੀਆ 'ਚ ਝੰਡੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ | ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਹਾਕੀ ਦੇ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਆਮ ਕਰ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਸੀ | ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪਿੱਛੋਂ ਵੀਹ ਪੱਚੀ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਨੇ ਏਸ਼ਿਆਈ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਖੇਡ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ 'ਚੋਂ ਜੋ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤੇ ਉਹ ਵਧੇਰੇ ਕਰ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਜਿੱਤੇ | ਪੁਲਿਸ ਤੇ ਫੌਜ ਵਿਚ ਵਿਖਾਈ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਮੈਡਲ ਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਜਵਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਸਨ | ਪਰ ਹੁਣ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਉਹ ਚੜ੍ਹਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ | ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਾਕਮ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਜੋ ਮਰਜ਼ੀ ਟਾਹਰਾਂ ਪਏ ਮਾਰਨ ਪਰ ਜੋ ਅਸਲੀਅਤ ਹੈ ਉਹ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਗੁੱਝੀ ਨਹੀਂ | ਰਾਜਸੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਵਾਲੇ ਚੰਦ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਮ ਘਰਾਂ 'ਚ ਭੰਗ ਭੁੱਜਦੀ ਹੈ | ਹੁਣ ਤਾਂ ਕੋਈ ਹਰਿਆ ਬੂਟ ਰਹਿਓ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੋਈ ਪਈ ਹੈ |
(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਅੰਕ 'ਚ)


ਖ਼ਬਰ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰੋ

ਵੇ ਚੰਨ ਮਾਹੀ ਜੇ ਚੱਲਿਆਂ ਮੁਲਤਾਨ

ਮੁਲਤਾਨ ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਕ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ | ਮੱਧ ਕਾਲ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸੂਬਿਆਂ, ਸਰਹਿੰਦ, ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤਿੰਨਾਂ ਦੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਆਜ਼ਾਦਾਨਾ ਸੂਬੇਦਾਰ ਲਗਦੇ ਸਨ | ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਲਾਮੀ ਰਾਜ ਹੇਠ ਆਇਆ ਸੀ | ਇਸ 'ਤੇ 712 ਈ. ਵਿਚ ਹੀ ਅਰਬੀ ਜਨਰਲ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਕਾਸਿਮ ਨੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ | ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਇਸਲਾਮੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ-ਨਵਾਬਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠ ਰਿਹਾ | 1818 ਈ. ਵਿਚ ਇਸ 'ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਜਮਾ ਲਿਆ | ਇਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਕ ਅਹਿਮ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ | ਬਹਾਵਲਪੁਰ, ਉੱਚ ਅਤੇ ਡੇਰਾ ਗਾਜ਼ੀ ਖ਼ਾਨ ਇਸ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ | ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸੰਤ ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦ ਸ਼ਕਰਗੰਜ ਦਾ ਜਨਮ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਪਿੰਡ ਕੋਠੇਵਾਲ ਵਿਖੇ 1175 ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ |
ਚਨਾਬ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਵਸਿਆ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਇਸ ਵੇਲੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ | ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ 302 ਸੁਕੇਅਰ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ ਤੇ ਅਬਾਦੀ 20 ਲੱਖ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ | ਇਹ ਮੱਧ ਕਾਲ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਕ ਅਹਿਮ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਸੀ | ਮੱਧ ਕਾਲ ਵਿਚ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦ ਸਮੇਤ ਐਨੇ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤਾਂ ਨੇ ਭਾਗ ਲਗਾਏ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਪੀਰਾਂ-ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ | ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਐਨੇ ਮਜ਼ਾਰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ | ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮੁਲਤਾਨ ਕਿਵੇਂ ਪਿਆ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸਪੱਸ਼ਟ ਧਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ | ਇਥੋਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੂਰਜ ਮੰਦਰ (ਜੋ ਇਸਮਾਈਲੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂਰ ਉ ਦੀਨ ਦੁਆਰਾ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ) ਦਾ ਸੰਸਕਿ੍ਤ ਨਾਂਅ ਮੂਲਸਥਾਨ ਸੀ | ਇਸ ਮੰਦਰ ਬਾਰੇ ਯੂਨਾਨੀ ਜਨਰਲ ਸਾਈਲੇਕਸ ਨੇ 515 ਬੀ.ਸੀ. ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਹੈਰੋਡੌਟਸ ਨੇ 400 ਬੀਸੀ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ | ਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਏਨਾ ਸੋਨਾ ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਹੋਰ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਚੜ੍ਹਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੁਸਲਿਮ ਹਾਕਮਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਦਾ 30 ਫ਼ੀਸਦੀ ਇਸੇ ਮੰਦਰ ਦੇ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਸੀ | ਇਸ ਅਥਾਹ ਆਮਦਨ ਕਾਰਨ ਮੁਲਤਾਨ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ (ਅਰਬੀ ਵਿਚ ਫ਼ਾਰਾਜ਼ ਬਾਯਤ ਅਲ ਦਾਹਾਬ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ | ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੂਲਸਥਾਨ ਸ਼ਬਦ ਹੀ ਵਿਗੜ ਕੇ ਮੁਲਤਾਨ ਬਣ ਗਿਆ | ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ ਕਿ ਇਥੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿਚ ਇਕ ਮੂਲ ਨਾਮਕ ਕਬੀਲਾ ਵਸਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁਲਤਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ | ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਰਿਸ਼ੀ ਕਸ਼ਿਅਪ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ | ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਵੇ ਮੁਲਤਾਨ ਇਕ ਪ੍ਰਚੀਨ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਵਸ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਇਸ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਹੋਈ ਖੁਦਾਈ ਦੌਰਾਨ ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਅਨੇਕਾਂ ਸਥਾਨ ਮਿਲੇ ਹਨ |
ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਉੱਪਰ ਸਿਕੰਦਰ ਮਹਾਨ, ਹਿੰਦੂ ਰਾਜਿਆਂ, ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਕਾਸਿਮ, ਅਰਬਾਂ, ਮਹਿਮੂਦ ਗਜ਼ਨਵੀ, ਮੁਹੰਮਦ ਗੌਰੀ, ਤੁਗਲਕ ਵੰਸ਼, ਤੈਮੂਰ ਲੰਗ, ਸੂਰੀ ਵੰਸ਼, ਮੁਗਲ, ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਦਾ ਰਾਜ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਅਬਦਾਲੀ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਨਵਾਬ ਮਜ਼ੱਫ਼ਰ ਖਾਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਅਜ਼ਾਦ ਹੋ ਗਿਆ | 1818 ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਕਰੜੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਖ਼ਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ | ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ | ਦੂਸਰੀ ਐਾਗਲੋ ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਦਾ ਮੁੱਢ ਮੁਲਤਾਨ ਤੋਂ ਹੀ ਬੱਝਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਥੋਂ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਮੂਲਰਾਜ ਚੋਪੜਾ ਨੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਬਗਾਵਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ | 1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ |
ਮੁਲਤਾਨ ਵੀ ਪੇਸ਼ਾਵਰ, ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਾਂਗ ਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ | ਬਾਕੀ ਪੁਰਾਤਨ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਇਹ ਵੀ ਇਕ ਦਰਿਆ (ਚਨਾਬ) ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ 'ਤੇ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਵਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਬਾਹਰ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਾਹੀ ਹਿੱਸਾ, ਸਮੇਤ ਮਹਾਨ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ, 1848 ਦੀ ਬਗਾਵਤ ਵੇਲੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਬੇਕਿਰਕ ਬੰਬਾਰੀ ਕਾਰਨ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ | ਇਥੇ 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਪੀਰਾਂ-ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਦੇ ਮਜ਼ਾਰ ਉਸਾਰਨ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਭਵਨ ਨਿਰਮਾਣ ਕਲਾ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ | ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਐਸੀ ਕਾਰੀਗਰੀ, ਕਲਾਕਾਰੀ, ਬਰੀਕੀ, ਮੀਨਾਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਐਨੇ ਮਜ਼ਾਰ ਨਹੀਂ ਉਸਾਰੇ ਗਏ, ਜਿੰਨੇ ਇਥੇ ਉਸਾਰੇ ਗਏ ਹਨ | ਇਥੇ ਕਰੀਬ 50 ਦੇ ਕਰੀਬ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਜ਼ਾਰ ਹਨ | ਅਰਧ ਮਾਰੂਥਲੀ ਇਲਾਕਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਥੋਂ ਦਾ ਮੌਸਮ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਰੜਾ ਹੈ ਤੇ ਬਾਰਸ਼ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਅੱਤ ਦੀ ਗਰਮੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਰਦੀ ਬਹੁਤੀ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ | ਇਸ ਦੀ ਧਰਤੀ ਪੱਧਰੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਉਪਜਾਊ ਹੈ | ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਸਿੰਜਾਈ ਨਹਿਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਇਥੇ ਨਿੰਬੂ ਜਾਤੀ ਦੇ ਫਲ਼ ਅਤੇ ਅੰਬਾਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | | ਇਸ ਗਰਮੀ ਕਾਰਨ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਤਹਿਖਾਨੇ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਹੈ | ਮੁਲਤਾਨ ਦੀ ਮਠਿਆਈ ਸੋਹਨ ਹਲਵਾ, ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ |
ਇਸ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਸਰਾਇਕੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਹੈ | ਇਥੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਮੁਖੀ ਚੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਮੇਅਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਅਹਿਮ ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨਾਂ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ | ਚੀਨ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਗਈ ਦੇਸ਼ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਲਾਹੌਰ-ਕਰਾਚੀ 6 ਲੇਨ ਸੜਕ ਇਸ 'ਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰਦੀ ਹੈ | ਇਹ ਰੇਲਵੇ ਰਾਹੀਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਕਰਾਚੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਰੁੱਝੀ ਹੋਈ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਵੀ ਮੁਲਤਾਨ ਤੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ | ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਵਾਂਗ ਮੁਲਤਾਨ ਵਿਚ ਵੀ 2017 ਵਿਚ ਬੱਸ ਰੈਪਿਡ ਸਿਸਟਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ | ਪਰ ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਦੇ ਉਲਟ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੋਨੇ ਕੋਨੇ ਵਿਚ ਸਫਲਤਾ ਪੂਰਵਕ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਕੋਈ 10 ਕਿ.ਮੀ. ਮੁਲਤਾਨ ਛਾਉਣੀ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਹੈ | ਇਥੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦੁਬਈ ਆਦਿ ਮੱਧ ਪੂਰਬੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉਡਾਣਾਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ | 2015 ਵਿਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਵਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਦੀ ਨਵੀਂ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ | ਇਹ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਵੀ ਅਹਿਮ ਕੇਂਦਰ ਹੈ | ਇਥੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਵੂਮੈਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਮੁਲਤਾਨ) ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 6 ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ, 18 ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਦਰਜਨਾਂ ਸਕੂਲ ਹਨ |
ਜਿਸ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਲਈ ਮੁਲਤਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਉਹ ਹਨ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਰਕ | ਇਥੇ ਅਨੇਕਾਂ ਹਿੰਦੂ-ਮੁਸਲਿਮ ਸਮਾਰਕ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ | ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹਰਨਾਕਸ਼ ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ | ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਬਣਿਆ ਮੰਦਰ ਅਜੇ ਵੀ ਪੁਰਾਣੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਠੀਕ ਠਾਕ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਹੈ | ਇਸ ਮੰਦਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਥੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪੀਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਜ਼ਾਰ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ | ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਸ਼ਾਹ ਯੂਸਫ਼ ਗਰਦੇਜ਼ੀ, ਮਾਈ ਮੇਹਰਬਾਨ, ਬਹਾਊਦੀਨ ਜ਼ਕਰੀਆ, ਸ਼ਾਹ ਰੁਕਨੇ ਆਲਮ, ਖਵਾਜ਼ਾ ਅਵਾਇਜ਼ ਕਾਘਾ, ਸਾਈਅਦ ਮੂਸਾ ਪਾਕ, ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਮੁਹੰਮਦ ਜਮਾਲ ਮੁਲਤਾਨੀ, ਸਈਅਦ ਅਤਾਉਲਾਹ ਸ਼ਾਹ ਬੁਖਾਰੀ, ਸਈਅਦ ਨੂਰ ਅਲ ਹਸਨ ਬੁਖਾਰੀ ਅਤੇ ਅਹਿਮਦ ਸਈਅਦ ਕਾਜ਼ਮੀ | ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਮੰਦਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸੂਰਜਕੁੰਡ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਇਕ ਜੈਨ ਮੰਦਰ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ | ਹੁਣ ਇਥੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਸਿਰਫ਼ 2500 ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ |
ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਅਜਿੱਤ ਕਿਲ੍ਹਾ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ | ਇਸ ਦੀ ਉਸਾਰੀ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੁਰਾਦ ਬਖਸ਼ ਨੇ ਕਰਵਾਈ ਸੀ | ਇਹ ਮੁਲਤਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਇਕ ਟਿੱਲੇ 'ਤੇ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ | ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸੈਨਿਕ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਅਤੇ ਭਵਨ ਨਿਰਮਾਣ ਕਲਾ ਦੀ ਇਕ ਬੇਹਤਰੀਨ ਮਿਸਾਲ ਸੀ | ਇਸ ਦੀਆਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀਵਾਰਾਂ 40 ਤੋਂ 70 ਫੁੱਟ ਉੱਚੀਆਂ, 30 ਫੁੱਟ ਚੌੜੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਘੇਰਾ 4 ਕਿ.ਮੀ. ਸੀ | ਦੀਵਾਰਾਂ ਵਿਚ 50 ਪਿੱਲਰ ਅਤੇ ਚਾਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਸਨ | ਇਸ ਦੇ ਦੁਆਲੇ 25 ਫੁੱਟ ਡੂੰਘੀ ਅਤੇ 40 ਫੁੱਟ ਚੌੜੀ ਖਾਈ ਸੀ | ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਮਸੀਤ, ਇਕ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਨਵਾਬ ਦਾ ਮਹਿਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ | 1818 ਵਿਚ ਖ਼ਾਲਸਾ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਹਮਲੇ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਮਜ਼ਮਾ ਤੋਪ ਦੀ ਗੋਲਾਬਾਰੀ ਨੇ ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਖਤ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ | ਰਹੀ ਸਹੀ ਕਸਰ 1848 ਵਿਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੀਵਾਨ ਮੂਲਰਾਜ ਦੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਵੇਲੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਲੀਆਮੇਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ |
ਉਪਰੋਕਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੁਲਤਾਨ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਵੇਖਣਯੋਗ ਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪਾਕ ਗੇਟ, ਦਿੱਲੀ ਗੇਟ, ਘੰਟਾ ਘਰ, ਜਿਨਾਹ ਪਾਰਕ, ਹਰਮ ਗੇਟ, ਸ਼ਾਹ ਸ਼ਮਸ਼ ਪਾਰਕ, ਮੁਲਤਾਨ ਆਰਟਸ ਕੌਾਸਲ, ਸ਼ਾਹੀ ਈਦਗਾਹ ਮਸੀਤ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ |

-ਪੰਡੋਰੀ ਸਿੱਧਵਾਂ | ਮੋਬਾਈਲ : 95011-00062.

ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਚੰਗੇਰ 'ਚੋਂ: 44 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੀ ਚੁਆੜੀ ਤੋਂ ਖਜਿਆਰ ਤੇ ਚੰਬੇ ਤੱਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ

ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਕੋਈ ਅੱਜ ਭਲਕ ਦੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਚੁਤਾਲੀ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ, ਪਰ ਸੀ ਬੜੀ ਲੰਬੀ, ਕਠਿਨ ਤੇ ਦਿਲਚਸਪ | ਸਤੰਬਰ ਸੰਨ 1974 ਵਿਚ ਮੈਂ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਟਾਂਡਾ ਉੜਮੁੜ ਤੋਂ ਸੱਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਇਕ ਟਰੈਕਿੰਗ ਟੀਮ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ | ਇਕ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਨਾਂਅ ਲਾਟੀ ਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਦਾ ਨਾਂਅ ਮਹੇਸ਼ ਯਾਦ ਹਨ, ਬਾਕੀ ਭੁੱਲ ਗਏ | ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀਨ ਪ੍ਰੋ: ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਯੋਗੀ ਹੁਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਤੋਂ ਬੁਲਾ ਲਿਆ, ਜੋ ਪਠਾਨਕੋਟ ਪੁੱਜ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲ ਗਏ | ਅਸੀਂ ਹਿਮਾਚਲ ਦੇ ਇਕ ਪਿੰਡ ਚੁਆੜੀ ਤੋਂ ਖਜਿਆਰ (ਡਲਹੌਜ਼ੀ) ਤੱਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਾਂ | ਪਠਾਨਕੋਟ ਤੋਂ ਚੱਲ ਕੇ ਸਾਡੀ ਬੱਸ ਕਾਂਗੜਾ ਰੋਡ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਨੂਰਪੁਰ ਤੋਂ ਜ਼ਰਾ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਸੜਕ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਪਹਾੜੀਆਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਲਾਹੜੂ ਪੁੱਜੀ ਤੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉਥੇ ਰੁਕੀ | ਅਸੀਂ ਇਕ ਦੁਕਾਨ ਤੋਂ ਗੁੜ ਵਾਲੀ ਚਾਹ ਪੀਤੀ ਪਰ ਉਸ ਵਿਚ ਮਸਾਲੇ ਬੜੇ ਪਾਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਬੜੀ ਸੁਆਦ ਸੀ | ਬੱਸ ਬਹੁਤ ਹੌਲੀ ਚਲਦੀ ਸੀ ਜੋ ਤਿ੍ਕਾਲਾਂ ਪੈਣ 'ਤੇ ਹੀ ਚੁਆੜੀ ਪੁੱਜੀ | ਚੁਆੜੀ ਦੀ ਸਾਗਰ ਤਲ ਤੋਂ ਉਚਾਈ ਕਰੀਬ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਫੁੱਟ ਹੈ | ਓਦੋਂ ਓਥੇ ਕੋਈ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦਾ | ਬੱਸ ਅੱਡੇ 'ਤੇ ਇਕ ਢਾਬੇ ਵਾਲੇ ਨੇ ਉੱਪਰ ਦੋ ਕਮਰੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਠਹਿਰ ਗਏ |
ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਅਸੀਂ ਖਜਿਆਰ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ 'ਚ ਚੁਆੜੀ ਤੋਂ ਖਜਿਆਰ ਦੇ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਇਕੋ ਹੀ ਬੱਸ ਚਲਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦਿਨ ਉਹ ਬੱਸ ਖਰਾਬ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾਣੀ | ਕੀ ਕਰਦੇ? ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਸ਼ਾਰਟ-ਕੱਟਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਪੈਦਲ ਜਾਣ ਦੀ ਹੀ ਸਲਾਹ ਬਣਾ ਲਈ ਤੇ ਖੜਾ ਡੰਡਾ ਜੋਤ (ਉਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਸਿਰਫ 'ਜੋਤ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਤੋਂ ਲੰਘਕੇ ਖਜਿਆਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਪੈ ਗਏ | ਰਸਤਾ ਬੜਾ ਲੰਬਾ ਤੇ ਕਠਿਨ ਸੀ, ਕਈ ਥਾਂ ਬੜੀ ਚੜਾ੍ਹਈ ਚੜ੍ਹਨੀ ਪੈ ਰਹੀ ਸੀ ਪਰ ਅਸੀਂ ਹੱਠ ਕਰਕੇ ਤੁਰਦੇ ਗਏ | ਜੋਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 'ਪਖਰੀ' ਪਿੰਡ ਲੰਘ ਕੇ ਕੁਝ ਦੂਰ ਗਏ ਹੋਵਾਂਗੇ ਕਿ ਰਾਹ ਵਿਚ ਇਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਚਸ਼ਮਾਂ ਆ ਗਿਆ | ਉਥੇ ਅਸੀਂ ਚਾਹ ਬਣਾ ਕੇ ਪੀਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰਾ ਸਾਮਾਨ ਜੋ ਨਾਲ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ | ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਉਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ਬੈਠ ਕੇ ਮੌਜ ਮੇਲਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਪਿੱਛੋਂ ਕੁਝ ਲੋਗ ਡਾਂਗਾਂ ਲੈਕੇ ਸਾਡੇ ਵੱਲ ਭੱਜੇ ਆਉਂਦੇ ਦਿਸੇ | ਉਹ 'ਲੇਲੂ-ਲੇਲੂ' ਬੋਲ ਰਹੇ ਸਨ | ਇਕ ਜਣਾ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, 'ਸਰਦਾਰ ਜੀ ਸਾਡਾ ਲੇਲੂ ਚੁੱਕ ਲਿਆਏ ਹੋ, ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿਓ' ਤੇ ਉਹ ਸਾਡੇ ਝੋਲੇ ਫੋਲਣ ਲੱਗ ਪਏ | ਇਕ ਬੁੱਢੇ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਬੰਦੂਕ ਵੀ ਫੜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਪਰ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਕੰਬ ਰਹੀਆਂ ਸਨ | ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਬੁਝਾ ਰਹੇ ਸਾਂ ਕਿ ਇਹ ਸਾਡਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਪਰ ਉਹ ਮੰਨਣ ਹੀ ਨਾ | ਏਨੇ ਨੂੰ ਪਿਛੋਂ ਕੁਝ ਤੀਵੀਆਂ ਦੌੜੀਆਂ ਆਈਆਂ ਜੋ 'ਲੱਝ ਗਿਆ', 'ਲੱਝ ਗਿਆ' ਬੋਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ | ਲੇਲੂ ਲੱਭ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਡਾਂਗਾਂ ਵਾਲੇ ਬੰਦੇ ਛਿੱਥੇ ਹੋ ਕੇ ਮੁੜ ਗਏ | ਅਸੀਂ ਸੁੱਖ ਦਾ ਸਾਹ ਲਿਆ ਤੇ ਸਮਾਨ ਚੁੱਕ ਕੇ ਅੱਗੇ ਨੂੰ ਟੁਰ ਪਏ | ਕੁਝ ਦੂਰ ਜਾ ਕੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਫਿਰ ਸਾਡੇ ਪਿੱਛੇ ਕੁਝ ਮੁੰਡੇ ਦੌੜੇ ਆ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਸੀਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮੁਸੀਬਤ ਆ ਗਈ? ਪਰ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਾਡਾ ਸਟੋਵ ਦੇਣ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਜੋ ਅਸੀਂ ਚਸ਼ਮੇਂ ਕੋਲ ਨਦੀ ਕਿਨਾਰੇ ਭੁੱਲ ਆਏ ਸਾਂ | ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਦਾ ਪਛਤਾਵਾ ਵੀ ਰਹੇ ਸਨ; ਭਲੇੇ ਬੰਦੇ ਸਨ ਨਾ | ਪਿੱਛੋਂ ਮੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਡਾ. ਰਿਪੂਦਮਨ ਸਿੰਘ ਸੋਨੀ ਵੀ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਆ ਰਲਿਆ | ਅਸੀਂ ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਕੇ ਅਗਾਂਹ ਜਾਣ ਲੱਗੇ |
ਤੁਰਦੇ ਤੁਰਦੇ ਅਸੀਂ ਕਰੀਬ 18 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦਾ ਸਫਰ ਤੈਅ ਕਰਕੇ ਜੋਤ (ਦੱਰਾ) ਤੱਕ ਪੁੱਜੇ ਜੋ ਲਗਪਗ ਸਾਢੇ ਸੱਤ ਹਜ਼ਾਰ ਫੁੱਟ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸੀ | ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਛੇ ਵੱਜ ਗਏ ਸਨ ਤੇ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਥੱਕ ਚੁੱਕੇ ਸਾਂ | ਹੁਣ ਹੇਠਾਂ ਖਜਿਆਰ ਵੱਲ ਉੱਤਰਨਾ ਸੀ ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਕੋਈ 17 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸੀ | ਓਥੇ ਇਕ ਚਾਹ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਸੀ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਤੋਂ ਦੁੱਧ ਪੀਤਾ | ਉਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਖਜਿਆਰ ਅਜੇ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰੁਕ ਜਾਓ, ਮੈਂ ਸੌਣ ਦਾ ਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਖਾਣੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ | ਦੂਰ ਟੀਨ ਖੜਕਨ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜਾਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਰਿੱਛਾਂ ਨੂੰ ਭਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਚੋਂ ਮੱਕੀ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਦੁਚਿੱਤੀ ਜਿਹੀ 'ਚ ਪੈ ਗਏ, ਪਰ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੇ ਹੌਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸਰ, ਹੁਣ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਉਤਰਾਈ ਹੈ, ਦੋ ਕੁ ਘੰਟੇ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵਾਂਗੇ! ਚਲੋ, ਅਸੀਂ ਕੌੜਾ ਘੁੱਟ ਭਰ ਕੇ ਤੁਰ ਹੀ ਪਏ | ਕਿਉਂਕਿ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਸਾਂ, ਤੁਰਿਆ ਬਹੁਤ ਹੌਲੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ | ਰਾਤ ਦੇ ਕੋਈ ਦਸ ਵਜੇ ਦੇ ਕਰੀਬ ਖਜਿਆਰ ਦੇ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਦੀਆਂ ਰੌਸ਼ਨੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਈਆਂ ਤਾਂ ਸਾਹ ਵਿਚ ਸਾਹ ਆਇਆ | ਹੁਣ ਕਦਮ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਏ | ਜਾ ਕੇ ਚੌਕੀਦਾਰ ਦਾ ਬੂਹਾ ਖੜਕਾਇਆ, ਜੋ ਰਸੋਈਏ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਰਾਬੀ ਹੋ ਕੇ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਸੀ | ਕਮਰੇ ਤਾਂ ਖੁੱਲ਼੍ਹ ਗਏ ਪਰ ਰੋਟੀ ਕੌਣ ਪਕਾਏ?ਰਸੋਈਆ ਤਾਂ ਹੋਸ਼'ਚ ਨਹੀਂ ਸੀ! ਉਧਰ ਯੋਗੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਤਬੀਅਤ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਈ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਠੰਢ ਲੱਗ ਗਈ ਜਾਪਦੀ ਸੀ | ਇਹ ਵੀ ਚੰਗਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਡਾਕਟਰ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਦਵਾ ਦਾਰੂ ਕੀਤਾ ਤੇ ਯੋਗੀ ਜੀ ਕੰਬਲ ਲੈ ਕੇ ਸੌਾ ਗਏ | ਹੁਣ ਸਭ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਵੀ ਬਹੁਤ ਲੱਗੀ ਸੀ | ਮੁੰਡੇ ਮਹੇਸ਼ ਨੇ ਰਸੋਈ ਖੋਲ੍ਹੀ ਤੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਓਥੇ ਦਾਲ ਦਾ ਪਤੀਲਾ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਸੁੱਕਾ ਆਟਾ ਵੀ ਹੈ | ਉਸਨੇ ਆਟਾ ਗੁੰਨਿ੍ਹਆ, ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਅੱਗ ਬਾਲੀ ਤੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਮੰਨ ਪਕਾਉਣ ਲੱਗਾ | ਅਸੀਂ ਸਭ ਨੇ ਬੜੇ ਸੁਆਦ ਨਾਲ ਉਹ ਰੁੱਖਾ ਮਿੱਸਾ ਭੋਜਨ ਛਕਿਆ ਤੇ ਥੱਕੇ ਹਾਰੇ ਨਾਲ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਪੈ ਗਏ | ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਦੋਂ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ | ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਖਜਿਆਰ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਝੀਲ ਤੇ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਦੇਖਿਆ, ਵਾਹ-ਆਨੰਦ ਆ ਗਿਆ | ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਘਾਹ 'ਤੇ ਖੇਡਦੇ ਰਹੇ, ਅਸੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਝੀਲ ਦੇ ਗਿਰਦ ਬਣੇ ਸਾਰੇ ਮੈਦਾਨ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ | ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਸਭ ਨੇ ਭੋਜਨ ਛਕਿਆ ਤੇ ਕੁਝ ਚਿਰ ਆਰਾਮ ਕੀਤਾ; ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਲਾਹੀ | ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਖਜਿਆਰ ਤੋਂ ਚੰਬੇ ਲਈ ਪੈਦਲ ਹੀ ਤੁਰ ਪਏ | ਉਤਰਾਈ ਵੇਲੇ ਕਿਧਰੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਨਜ਼ਾਰਾ ਦੇਖਦੇ, ਕਦੀ ਕਦੀ ਚੰਬਾ ਨਗਰੀ ਵੀ ਸਾਰੀ ਦਿਸ ਜਾਂਦੀ | ਦੁਪਹਿਰ ਤੱਕ ਚੰਬੇ ਦੀ ਚੌਗਾਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਏਨੇ ਥੱਕ ਗਏ ਸਾਂ ਕਿ ਸਾਰੇ ਉਥੇ ਘਾਹ 'ਤੇ ਹੀ ਲੇਟ ਗਏ | ਰਾਤੀਂ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਦੇ ਦੋ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿਚ ਠਹਿਰੇ ਤੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਚੰਬੇ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੰਦਰ ਦੇਖੇ | ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਮੰਦਰ ਸੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਰਾਇਣ ਦਾ ਮੰਦਰ ਸੀ | ਕੋਈ ਇਕ ਹਜਾਰ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਲੱਕੜ ਦੀ ਛੱਤ 'ਤੇ ਵੀ ਸੁੰਦਰ ਮੀਨਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ | ਕੁਝ ਹੋਰ ਮੰਦਰ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਅੱਡ ਹੋ ਗਏ ਕਿ ਜੀ ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਗੈਰਾ ਫਿਰਨੇ ਹਨ, ਮੈਂਾ ਉਨਾਂ੍ਹ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਉਹ ਚਲੇ ਗਏ | ਅਸੀਂ ਦਰਿਆ ਰਾਵੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਕੰਢੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਪਿੰਡ ਸਰੋਲ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ | ਓਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਆਲੂ-ਬੁਖਾਰਿਆਂ ਦੇ ਇਕ ਬਾਗ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ | ਸਾਨੂੰ ਬਾਗਾਂ ਦੇ ਰਾਖੇ ਨੇ ਕੁਝ ਪੱਕੇ ਹੋਏ ਤਾਜ਼ੇ ਆਲੂ-ਬੁਖਾਰੇ ਖੁਆਏ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਜੀ ਇੱਥੇ ਜਿੰਨੇ ਮਰਜੀ ਖਾ ਲਓ, ਪਰ ਨਾਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜੇ ਦੇਣੇ | ਵਾਪਸੀ 'ਤੇ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਇਕ ਬੰਸਰੀ ਵਾਲਾ ਮਿਲ ਗਿਆ ਜੋ ਬੰਸਰੀ ਤੇ 'ਰਾਧੀਕੇ ਤੂਨੇ ਬੰਸਰੀ ਚੁਰਾਈ'--ਦੀ ਬੜੀ ਸੋਹਣੀ ਧੁਨ ਕੱਢ ਰਿਹਾ ਸੀ | ਉਸ ਦਾ ਸਾਥੀ ਟੀਨ ਦਾ ਡੱਬਾ ਵਜਾ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ | ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਬੰਸਰੀ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹੋਏ ਨਾਲ ਨਾਲ ਤੁਰਦੇ ਗਏ | ਇਕ ਥਾਂ 'ਤੇ ਰਾਵੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਬੈਠ ਕੇ ਯੋਗੀ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਗੀਤ ਸੁਣਾਇਆ, 'ਬੁਲਬੁਲੋ ਮੱਤ ਰੋ ਯਹਾਂ—ਆਂਸੂ ਬਹਾਨਾ ਹੈ ਮਨ੍ਹਾਂ—ਇਨ ਕਫ਼ਸ ਕੇ ਕੈਦੀਓਾ ਕੋ ਗੁਲ ਮਚਾਨਾ ਹੈ ਮਨ੍ਹਾਂ | '
ਅਸੀਂ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਵਗਦੇ ਪਾਣੀ ਵੱਲ ਦੇਖ ਰਹੇ ਸਾਂ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਛੱਲਾਂ ਵਿਚ ਯੋਗੀ ਜੀ ਦਾ ਗੀਤ ਰੰਗਤ ਘੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ | ਵਾਪਸ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਵਿਚ ਪੁੱਜੇ ਤਾਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਮੁੰਡੇ ਸੱਟਾਂ ਖਾ ਕੇ ਮੰਜਿਆਂ 'ਤੇ ਪਏ ਹੋਏ ਸਨ | ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਜੀ ਸਾਨੂੰ ਹੋਸਟਲ ਦੇ ਗੁੰਡੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੇ ਕੁੱਟਿਆ ਹੈ | ਅਸੀਂ ਕਿਹਾ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰੀਏ, ਓਪਰੀ ਥਾਂ ਆਏ ਹੋਏ ਹਾਂ | ਤੁਸੀਂ ਜਰੂਰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਛੇੜਖਾਨੀ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਕਿਸੇ 'ਤੇ ਰਿਮਾਰਕ ਕੱਸੇ ਹੋਣਗੇ ਜਾਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਕੀਤਾ ਹੋਊ? ਅਪਣਾ ਕਸੂਰ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏੇ ਉਹ ਚੁੱਪ ਹੀ ਰਹੇ | ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਬੱਸ ਫੜੀ ਤੇ ਵਾਪਸ ਘਰੋ-ਘਰੀ ਤੁਰ ਪਏ, ਏਨੀ ਲੰਬੀ ਤੇ ਕਠਿਨ ਯਾਤਰਾ ਕਰਕੇ |

-ਸਾਬਕਾ ਪਿ੍ੰਸੀਪਲ, ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ, ਪਟਿਆਲਾ | ਮੋਬਾਈਲ : 98143-48697.

ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਸਰਮਾਇਆ

ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਆਦਤ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਸਾਹ ਰੋਕ ਕੇ ਪੜ੍ਹਨਾ ਅਤਿਅੰਤ ਔਖਾ | ਅਨਪੜ੍ਹ ਮਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਤੇ ਗਹਿਰਾਈ ਦਿੱਤੀ | ਅੰਮਿ੍ਤ ਵੇਲੇ ਉਹ ਪੂਰੀ ਲੈਅ ਤੇ ਲਗਨ ਨਾਲ ਦੁੱਧ ਰਿੜਕਦੀ | ਚਾਟੀ ਵਿਚ ਮਧਾਣੀ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੀ ਤੇ ਕੋਲ ਬਿਠਾ ਕੇ ਪੜ੍ਹਨ ਲਾ ਦਿੰਦੀ | ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਸਵੇਰੇ-ਸਵੇਰੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਆਦਤ ਪੱਕ ਗਈ | ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੜ੍ਹਨ ਗਿਆ ਤਾਂ ਇਹ ਆਦਤ ਮੇਰੇ ਬਹੁਤ ਕੰਮ ਆਈ | ਮਾਂ ਕਹਿੰਦੀ ਸਵੇਰੇ-ਸਵੇਰੇ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸਿਮਰਨ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਸਵੇਰੇ-ਸਵੇਰੇ ਪੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਚਿੱਤ ਤੇ ਚੇਤਾ ਪੂਰੀ ਇਕਾਗਰਤਾ ਨਾਲ ਕਾਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਸੁਪਨੇ ਤੇ ਸਾਧਨਾ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨੂੰ ਹੰਭਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ | ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਆਦਤ ਨਾਲ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧੜਕਦਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ | ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਆਦਤ ਨੇ ਮੇਰੀਆਂ ਉਦਾਸੀਆਂ, ਉਦਰੇਵਿਆਂ ਤੇ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਨੂੰ ਪਰਚਾਈ ਰੱਖਿਆ | ਪੜ੍ਹਨ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਮਿਲੀ | ਕਵਿਤਾ ਮੇਰਾ ਦੀਨ ਤੇ ਈਮਾਨ ਬਣੀ | ਕਵਿਤਾ ਨੇ ਮੇਰੀ ਸਿਰਜਣਾਤਮਿਕਤਾ ਨੂੰ ਆਹਰੇ ਲਾਈ ਰੱਖਿਆ | ਕਵਿਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਨਾਂਅ ਦਿੱਤਾ | ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸਾਂਭਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਾ ਮਾਣ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਿਆ | ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿਚ ਅਜੇ ਵੀ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਰੁਚੀ ਤੇ ਰੂਹ ਪੂਰੀ ਲੈਅ ਨਾਲ ਧੜਕਦੀ ਹੈ | ਮਾਂ ਨੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਹ ਰੋਕ ਕੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਜੁਗਤ ਤੇ ਜ਼ਿਆਰਤ ਦਾ ਰਾਹ ਵੀ ਦਿਖਾਇਆ | ਸਾਹ ਰੋਕ ਕੇ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਸੰਵੇਦਨਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ | ਸਾਹ ਰੋਕ ਕੇ ਪੜ੍ਹਨਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅੰਦਰ ਡੰੂਘੇ ਉਤਰਨ ਦੇ ਰਿਆਜ਼ ਤੇ ਰਮਜ਼ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ | ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਜੋਗੀ ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਇਦਾਦ ਸੀ ਪਰ ਸਾਡੀ ਮਾਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨਿਭਣ ਵਾਲੀ ਰਚਨਾਤਮਿਕ ਜਾਇਦਾਦ ਤੇ ਜਾਗੀਰ ਦੇ ਕੇ ਗਈ | ਹਰਫ਼ਾਂ ਦੀ ਜਾਗੀਰ ਵਿਰਲੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ |
ਪੜ੍ਹਨਾ ਐਵੇਂ ਨਹੀਂ ਆ ਜਾਂਦਾ | ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਕਾਰਜ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾਵਿਕ ਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਮਨ, ਮਸਤਕ, ਮਾਹੌਲ, ਮੋਹ ਤੇ ਮਾਨਵੀ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਦੇ ਜਾਗਿ੍ਤ ਤੇ ਜਿਊਾਦੇ ਹੋਣਾ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਤੇ ਪਕਿਆਈ ਬਣਦਾ ਹੈ | ਪੜ੍ਹਨਾ ਸਿਖਲਾਈ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ | ਪੜ੍ਹਨਾ ਇਕ ਕਠਿਨ ਰੂਹਾਨੀ ਤਪੱਸਿਆ ਹੈ | ਪੜ੍ਹਨ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਕੋਚਿੰਗ ਸੈਂਟਰਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਸਜੀਵ, ਸੁਰੀਲੇ ਤੇ ਸੁਪਨਈ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ | ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਤੇ ਜਾਗਿ੍ਤ ਕਰਨ ਦੀ ਆਕਰਸ਼ਨ ਵਿਧੀ ਤੇ ਵਿਉਂਤ ਦਾ ਨਾਂਅ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੈ | ਹੁਣ ਲੋਕ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਸਗੋਂ ਪਲਾਟਾਂ, ਜ਼ਮੀਨਾਂ, ਕਾਰਾਂ ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ | ਸੁਪਨਿਆਂ ਲਈ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸਰਿੰਜ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ | ਕਥਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਪਨੇ ਬੀਜੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ | ਪੜ੍ਹਨਾ ਅਰਾਧਨਾ ਵਰਗਾ ਅਭਿਆਸ ਹੈ | ਸਕੂਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹਲਵਾਹ ਬਾਪ ਦੀ ਰੋਟੀ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ | ਮੈਨੂੰ ਬਾਪ ਦੀ ਵਾਹੀ ਹੋਈ ਪੈਲੀ ਦੇ ਸਿਆੜ ਬਹੁਤ ਚੰਗੇ ਲਗਦੇ | ਇਕ ਦਿਨ ਮੇਰੇ ਮਨ 'ਚ ਹਲ ਦੀ ਮੰੁਨੀ ਫੜ ਕੇ ਸਿਆੜ ਵਾਹੁਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਗੀ | ਪਰ ਮੇਰੇ ਬਾਪ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵਰਜਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, 'ਪੁੱਤਰਾ ਮੈਂ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਉਠ ਕੇ ਇਹ ਸਿਆੜ ਇਸ ਕਰਕੇ ਵਾਹੰੁਨਾਂ ਤਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਸਿਆੜ ਵਾਹ ਸਕੇਂ | ਤੂੰ ਹਲ ਦੀ ਮੰੁਨੀ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਲਾਉਣਾ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਨਸੀਬ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿਚ ਤੇਰਾ ਨਸੀਬ ਹੋਰ ਹੈ |'
ਬਾਪ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਬੋਲਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਸਿਆੜ ਵਾਹੁਣ ਲਈ ਸੰਵੇਦਨਾ ਤੇ ਸੁਪਨੇ ਦਿੱਤੇ | ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਆਪਣੇ-ਬਾਪ ਨੂੰ 'ਕਿਰਤ ਦਾ ਮਹਾਂਕਾਵਿ' ਆਖਿਆ ਹੈ | ਬਾਪ ਦੀ ਕਿਰਤ ਕਮਾਈ ਤੇ ਕਾਵਿਕਤਾ ਸਦਕਾ ਮੈਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਤੇ ਹਰਕਤ ਮਿਲੀ | ਕਦੇ-ਕਦੇ ਜਦੋਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਜਾਂ ਫੀਸ ਲਈ ਪੈਸੇ ûੜ ਜਾਂਦੇ ਬਾਪ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ ਕੋਲੋਂ ਮੰਗ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦਾ | ਫ਼ਸਲ ਆਉਣ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਸੇ ਮੋੜ ਦਿੰਦਾ | ਤੰਗੀਆਂ-ਤੁਰਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਅਹਿਸਾਸ ਨੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਲਗਨ ਨੂੰ ਸਦਾ-ਸਦਾ ਲਈ ਸੁਭਾਅ ਤੇ ਸਿਨਫ਼ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ | ਮੇਰਾ ਅਨਪੜ੍ਹ ਬਾਪ ਸਾਡੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਟੋਹ-ਟੋਹ ਕੇ ਦੇਖਦਾ | ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਸ਼ੌਕ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਸ਼ੁਹਰਤ, ਸ਼ਾਨ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲਿਆ | ਬਾਪ ਦੇ ਕਿਰਤ ਮਹਾਂ-ਕਾਵਿ ਨੂੰ ਮੈਂ ਅਜੇ ਵੀ ਪੰਨਾ-ਪੰਨਾ ਕਰ ਕੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ | ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਧੜਕਣ ਵਿਚੋਂ ਬਾਪ ਅਜੇ ਵੀ ਬੋਲਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ | ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਸਾਡੇ ਬਾਪ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸੀ | ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵੰਡੀਆਂ ਗਈਆਂ ਪਰ ਅਸੀਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਬਾਪ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵੰਡੀ ਨਹੀਂ | ਬਾਪ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਬਰਕਤ ਨੇ ਕਦੇ ਕੁਝ ਵੰਡਣ ਦੇ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਤੋਰਿਆ | ਬਾਪ ਨੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਏਨਾ ਸਰਮਾਇਆ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪਈ | ਬਾਪ ਨੇ ਸਹਿਯੋਗ, ਸੰਘਰਸ਼ ਤੇ ਸਨੇਹ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਸਿਖਾਈ | ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਜੋ ਜਾਇਦਾਦ ਸਾਡਾ ਬਾਪ ਸਾਨੂੰ ਦੇ ਗਿਆ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੀਮਤ ਨਾਲ ਖਰੀਦੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ | ਹਰ ਬਾਪ ਹਰਫ਼ਾਂ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ |
ਹੁਣ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ ਖਰੀਦਣ ਤੇ ਵੇਚਣ ਦਾ ਯੁੱਗ ਆ ਗਿਆ ਹੈ | ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਹੋਈ ਵਿੱਦਿਆ ਵਿਚਾਰੀ ਹੁਣ ਵਪਾਰੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ | ਕੁਦਰਤ, ਕਿਰਤ ਤੇ ਕਾਵਿਕਤਾ ਤੋਂ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੁੱਟ ਗਏ ਹਾਂ | ਕੋਠੀਆਂ, ਜ਼ਮੀਨਾਂ, ਵਪਾਰਾਂ ਤੇ ਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਵੱਡੇ ਹੋਣਾ ਲੋਚਦੇ ਹਾਂ | ਪੈਸੇ ਤੇ ਪਦਵੀਆਂ ਦਾ ਆਤੰਕ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ | ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਲਿੱਸੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ | ਅਜੋਕੇ ਡਿਗਰੀ ਧਾਰੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਅਨਪੜ੍ਹ ਚੰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ | ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਆਟੇ 'ਚ ਲੂਣ ਬਰਾਬਰ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ | ਕਾਗਜ਼ੀ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿਚ ਗੁਰੂਆਂ, ਪੀਰਾਂ, ਫਕੀਰਾਂ ਤੇ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਸਿਰਫ਼ ਕਥਨਾਂ ਜੋਗੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ | ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਜਿਸ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ, ਅਹਿਸਾਸ, ਅਭਿਆਸ ਤੇ ਅਰਾਧਨਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਧਰੇ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ | ਪੜ੍ਹਨਾ ਕਰਮਸ਼ੀਲ ਤੇ ਕਰਤਾਰੀ ਕਿੱਤਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ | ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਰੁਚੀ ਤੇ ਰਵਾਇਤ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ | ਪੜ੍ਹਨਾ ਰੂਹਾਂ ਨੂੰ ਖੇੜਾ ਤੇ ਖ਼ਾਬ ਦਿੰਦਾ | ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾ, ਦਿ੍ਸ਼ਟੀ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਉੱਗਦੇ ਹਨ | ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਗੀਤ ਤੇ ਸੁਰਤ ਜਾਗਦੀ ਹੈ | ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਲੱਖਾਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ | ਨਾ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਬਦੀਆਂ, ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੇ ਬੇਈਮਾਨੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ | ਮੇਰੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੁਰ ਕੇ ਜਾਂ ਸਾਈਕਲਾਂ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਪਰ ਸਾਦਾ ਜਿਹੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੰਦਿਆਂ ਕੋਲ ਜਜ਼ਬਾ, ਜਾਨੂੰਨ ਤੇ ਜ਼ਬਾਨ ਕਮਾਲ ਦੀ ਸੀ | ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ | ਹੱਥ ਫੜ-ਫੜ ਕੇ ਫੱਟੀ ਲਿਖਣਾ ਸਿਖਾਉਂਦੇ, ਮੇਰੀ ਸੰੁਦਰ ਲਿਖਾਈ ਮੇਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਮਾਮ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਆਦਰਸ਼ਕ ਤੇ ਅਦੁੱਤੀ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ | ਟੁੱਟੇ ਜਿਹੇ ਸਾਈਕਲਾਂ 'ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਦਾ ਜਿਹੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਭੁੱਲ ਕੇ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਪੰਜ ਸਟਾਰੀ ਬਣ ਗਏ ਹਾਂ | ਆਪਣੇ ਇਸ ਅਤੀਤ ਨੂੰ ਫਰੋਲਣ ਦਾ ਮਕਸਦ ਅਜੋਕੇ ਸਮਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦਬ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮੁਖਾਤਿਬ ਹੋਣਾ ਹੈ | ਅਤੀਤ ਦੇ ਆਲਮਾਨਾ ਪਹਿਲੂ ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨਵੀਂ ਕਰਵਟ ਲਈ ਉਕਸਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ | ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਚਿਰਾਗ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪੜ੍ਹਨਾ ਹੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੇ ਬਹੁਮੱਲਾ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ | ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਆਦਤ ਪਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ | ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਾਹ ਰੋਕ ਕੇ ਪੜ੍ਹਨਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਕੋਮਲ ਹੱਥਾਂ ਦੀਆਂ ਬੇਤਰਤੀਬੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਹੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਤਰਤੀਬ ਤੇ ਤਰੰਨੁਮ ਵਿਚ ਢਲ ਕੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅਮੁੱਕ ਉਦਾਸੀਆਂ ਦਾ ਆਗਾਜ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ | ਅੱਖਰਾਂ ਵਿਚ ਜਜ਼ਬ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਤੇ ਸਾਹ ਰੋਕ ਕੇ ਪੜ੍ਹਨਾ ਹੀ ਅਜੋਕੇ ਸਮਿਆਂ ਦਾ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸਮਾਧਾਨ ਹੈ |
'ਆਓ ਲਗਾਈਏ ਘਰ ਘਰ ਅੰਦਰ
ਦਿਲ-ਅੱਖਰਾਂ ਦੀਆਂ ਦਾਬਾਂ,
ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਕੁੱਖ ਵਿਚੋਂ ਉਗਦੇ
ਵੇਦ ਗ੍ਰੰਥ ਕਿਤਾਬਾਂ |

-97, ਮਾਡਲ ਟਾਊਨ, ਕਪੂਰਥਲਾ |
ਮੋਬਾਈਲ : 84377-88856.

ਰਾਜਿਆਂ ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਪਟਿਆਲਾ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਆਬਾਦ ਅਤੇ ਸ਼ਾਦਾਬ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੂਖ ਨਿਵਾਰਨ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮੋਤੀ ਬਾਗ਼, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੋਤੀ ਮਰਦਾਨ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਨੌਵੀਂ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸਭਾ, ਕਾਲੀ ਮਾਤਾ ਮੰਦਰ, ਸ਼ਨੀ ਮੰਦਰ, ਸ਼ੀਤਲਾ ਮੰਦਰ, ਬੈਂਕ ਕਾਲੋਨੀ ਮਸਜਿਦ, ਅਦਾਲਤ ਬਾਜ਼ਾਰ ਮਸਜਿਦ, ਬਿਸ਼ਨ ਨਗਰ ਮਸਜਿਦ, ਲਾਲ ਮਸਜਿਦ (ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਾਲਾ ਗੇਟ) ਉਮਰ ਮਸਜਿਦ (ਰਾਜਪੁਰਾ ਚੂੰਗੀ ਮਸਜਿਦ) ਈਦਗਾਹ (ਮਾਲ ਰੋਡ), ਲਾਹੌਰੀ ਗੇਟ ਅਤੇ ਸਰਕਟ ਹਾਊਸ ਵਿਖੇ ਬਣੇ ਚਰਚ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ, ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ, ਬਾਰਾਦਰੀ ਬਾਗ਼, ਕਿਲ੍ਹਾ ਬਹਾਦਰਗੜ੍ਹ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ, ਥਾਪਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਪੋਰਟਸ, ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਲਾਅ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ, ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਕਰਮ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ, ਮੋਦੀ ਕਾਲਜ ਆਦਿ ਅਜਿਹੇ ਵੱਡੇ ਅਦਾਰੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਨ, ਬਾਨ ਤੇ ਸ਼ਾਨ ਲਈ ਚਾਰ ਚੰਨ ਲਾਉਣ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕਸਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡ ਰਹੇ |
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੂਖ ਨਿਵਾਰਨ ਜੋ ਬਸ ਸਟੈਂਡ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੈ | ਇਕ ਦਸਤੀ ਤਹਿਰੀਰ ਅਨੁਸਾਰ ਜੋ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਵਿਖੇ ਮਹਿਫ਼ੂਜ਼ ਹੈ, ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਲਹਿਲ ਦੇ ਇਕ ਵਸਨੀਕ ਭਾਗ ਰਾਮ ਨੇ ਸੈਫ਼ ਆਬਾਦ (ਬਹਾਦਰਗੜ੍ਹ) ਵਿਖੇ ਰਹਿਣ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕੀਤਾ | ਗੁਰੂੁ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਿਖ਼ਦਮਤ ਵਿਚ ਗੁਜ਼ਾਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹਦੇ ਪਿੰਡ ਤਸ਼ਰੀਫ਼ ਲੈ ਆਉਣ ਕਿਉਂ ਜੋ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਇਕ ਭਿਆਨਕ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸਨ, ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕਣ | ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਦਿਆਂ 5 ਮਾਘ ਸੁਦੀ, 1728 ਬਿਕਰਮੀ, ਮੁਤਾਬਿਕ 24 ਜਨਵਰੀ 1672 ਈ: ਨੂੰ ਲਹਿਲ ਪਿੰਡ ਵਿਖੇ ਕੇਲੇ ਦੇ ਦਰੱਖ਼ਤ ਹੇਠਾਂ ਜੋ ਤਲਾਅ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਬੈਠ ਗਏ | ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਠਹਿਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਖ ਨਿਵਾਰਨ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮੋਤੀ ਬਾਗ਼ ਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਹਿਰ ਪਟਿਆਲਾ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵਿਚ ਇਜ਼ਾਫ਼ਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਹੈ | ਇਕ ਵਾਰੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ ਕੀਰਤਪੁਰ, ਭਰਤਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਰੋਪ ਮਕਰ, ਕਾਬਲਪੁਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੂਫ਼ੀ ਸੈਫ਼ ਅਲ਼ੀ ਖ਼ਾਂ ਕੋਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੈਫ਼ ਆਬਾਦ (ਬਹਾਦਰ ਗੜ੍ਹ) ਵਿਖੇ ਜੋ ਪਟਿਆਲੇ ਤੋਂ 6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੈਫ਼ ਅਲੀ ਖ਼ਾਂ ਨੇ 1658 ਈ: ਵਿਚ ਤਾਮੀਰ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇ 1831 ਈ: ਵਿਚ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਵਾਈ ਸੀ, ਇਕ ਮਹੀਨਾ ਠਹਿਰੇ ਅਤੇ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਰੌਣਕ ਬਖ਼ਸ਼ੀ | ਸੂਫ਼ੀ ਸੈਫ਼ ਅਲ਼ੀ ਖ਼ਾਂ ਨੇ ਆਪ ਦਾ ਖਿੜ੍ਹੇ ਮੱਥੇ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦਿਲੋਂ ਆਪ ਦੀ ਿਖ਼ਦਮਤ ਵੀ ਕੀਤੀ | ਗੁਰੂ ਜੀ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਕਿਲ੍ਹੇ ਅੰਦਰ ਮਸਰੂਫ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੈਫ਼ ਅਲੀ ਖ਼ਾਂ ਕੋਲ ਆ ਜਾਂਦੇ | ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਵਿਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਗੋਲ ਦੀਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਖਾਈ ਪੁੱਟੀ ਹੋਈ ਹੈ | ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਅਥਾਹ ਮੁਹੱਬਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂਅ ਬਹਾਦਰਗੜ੍ਹ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ | ਜਿਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜੋ 'ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਨੌਵੀਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ' ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ | ਇਹ ਐਸ.ਜੀ.ਪੀ. ਸੀ. ਦੇ ਅਧੀਨ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਇਸ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖ਼ੁਬਸੂਰਤ ਮਸਜਿਦ ਵੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ | ਮਸਜਿਦ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਖ ਮੁਸਲਿਮ ਦੀ ਆਪਸੀ ਸਾਂਝ ਅਤੇ ਸੁਨਹਿਰੇ ਮਾਜ਼ੀ (ਲੰਘੇ ਸਮੇਂ) ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਸੁਲਝੇ ਅਤੇ ਪਰਪੱਕ ਨਕਸ਼ਾ ਨਵੀਸਾਂ ਦੀ ਕਲਾਕਿ੍ਤ ਦਾ ਬਿਹਤਰੀਨ ਨਮੂਨਾ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ | ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਸਮਾਣਾ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ | ਇੱਥੇ ਵੀ ਆਪ ਨੇ ਮੁਹੰੰਮਦ ਬਖ਼ਸ਼ ਦੀ ਹਵੇਲੀ ਵਿਚ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ ਅਤੇ ਕਰਹਾਲੀ ਅਤੇ ਬਲਬੇੜਾ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਚੀਕੇ ਵੱਲ ਤਸ਼ਰੀਫ਼ ਲੈ ਗਏ |
ਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਹਿਰ ਪਟਿਆਲਾ ਜਿੱਥੇ ਕਾਲੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਮੰਦਰ ਜੋ ਮਹਾਰਾਜਾ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੋ 1900 ਈ: ਤੋਂ 1938 ਈ: ਤੱਕ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਰਹੇ, ਵਲੋਂ 1936 ਈ: ਵਿਚ ਤਾਮੀਰ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ | ਇਸ ਵਿਚ ਕਾਲੀ ਮਾਤਾ ਦੀ 6 ਫ਼ੁੱਟ ਉੱਚੀ ਮੂਰਤੀ ਅਤੇ ਪਾਵਨ ਜੋਤੀ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਮੰਗਵਾਈ ਗਈ ਸੀ | ਮੰਦਰ ਦੀ ਬਨਾਵਟ ਅਤੇ ਸਜਾਵਟ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕੌਮੀ ਅਸਾਸੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ | ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜ ਰਾਜੇਸ਼ਵਰੀ ਮੰਦਰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਾਰਾਦਰੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਾਲ ਰੋਡ 'ਤੇ ਹੈ |
ਪਟਿਆਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ ਕੰਪਲੈਕਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ 10 ਏਕੜ ਵਿਚ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੇਂਦਰੀ ਮਹਿਲ ਜਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨ ਖ਼ਾਨਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ | ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਾਹਰ ਦਰਸ਼ਨੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ, ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਸਜੀਆਂ-ਸਜਾਈਆਂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਅਤੇ ਰੌਣਕ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਵਿਚ ਕੀਮਤੀ ਜ਼ੇਵਰ, ਰੰਗਦਾਰ ਧਾਗੇ, ਜੁੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਚਮਕੀਲੇ ਪਰਾਂਦਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨਿੱਤ ਪ੍ਰਤੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ | ਮੋਤੀ ਬਾਗ਼ ਦੀ ਤਾਮੀਰ ਹੋਣ ਤੱਕ ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ ਰਾਜਿਆਂ ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ਗਾਹ ਸੀ | ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਇਸਲਾਮੀ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਤਰਜ਼ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਕਲਾ ਦਾ ਬਿਹਤਰੀਨ ਨਮੂਨਾ ਹੈ | ਇਸ ਵਿਚ 10 ਵਰਾਂਡੇ ਕੁਝ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਹਨ | ਕਈ ਮਹਿਲ ਹਨ | ਵਰਾਂਡੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕਮਰਿਆਂ ਦਾ ਇਕ ਸੈੱਟ ਹੈ | ਹਰ ਕਮਰੇ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਂਅ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਤੋਪਖ਼ਾਨਾ, ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ, ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ, ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਜੇਲ੍ਹਖ਼ਾਨਾ ਆਦਿ | ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਬੁਰਜ ਜਿਸ ਵਿਚ ਜਵਾਲਾ ਜੀ ਤੋਂ ਇਕ ਜੋਤੀ ਲਿਆ ਰੱਖੀ ਹੈ, ਜੋ ਵੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਲਈ ਇਕ ਪੈਗ਼ਾਮ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ | ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਹਰ ਸਾਲ ਵਿਰਾਸਤੀ ਮੇਲੇ ਦੇ ਮੌਕੇ ਸੰਵਾਰਿਆ ਅਤੇ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |
(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਅੰਕ 'ਚ)

-ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਤੇ ਮੁਖੀ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ
ਫ਼ੋਨ : 94171-71885.

ਭੁੱਲੀਆਂ ਵਿਸਰੀਆਂ ਯਾਦਾਂ

ਇਹ ਤਸਵੀਰ 1969 ਵਿਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪਿੰਡ ਕਾਲਾ ਅਫ਼ਗਾਨਾ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਕਾਲਜ ਦਾ ਨੀਂਹ-ਪੱਥਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੰਤ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਆਏ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਅਕਾਲੀ ਲੀਡਰ ਇਲਾਕੇ ਭਰ ਤੋਂ ਆਏ ਸਨ | ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ | ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੀਡਰ ਅੱਜ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹਨ | ਬਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਹੀ ਬਾਕੀ ਹਨ |

-ਮੋਬਾਈਲ : 98767-41231

ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਝਰੋਖੇ 'ਚੋਂ-12 : ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਗੀਤਕਾਰ ਦੁਬਿਧਾ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਪਰ ਨਕਸ਼ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਸ ਦਲੀਲ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ | ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਕਈ ਸਾਹਿਤਕ ਹਸਤੀਆਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਵਡਮੁੱਲਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ 'ਚ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਦੇ ਨਾਂਅ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ | ਹਾਂ, ਇਹ ਗੱਲ ਦਰੁਸਤ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਨਿਰੰਤਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਸ ਕਲਾ-ਪੱਖ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕੇ ਸਨ | ਅਜਿਹਾ ਕਿਉਂ? ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉੱਤਰ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਇਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਤੋਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ | ਹੁਣ ਇਸ ਗੱਲ ਪ੍ਰਤੀ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਹੀ ਸੁਚੇਤ ਹਨ ਕਿ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਮਾਧਿਅਮ ਹੈ ਜਿਸ 'ਚ ਗੀਤਕਾਰ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਲੋੜ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਗੀਤ ਲਿਖਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ | ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਕੇ ਸਬੰਧਿਤ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕਲਮ ਚਲਾਉਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ |
ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਨੇ 'ਸ਼ੌਾਕਣ ਮੇਲੇ ਦੀ' (1965) ਲਈ ਗੀਤ ਲਿਖੇ ਸਨ | ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਰਿਵਾਜ ਸੀ ਕਿ ਲਗਪਗ ਹਰੇਕ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਚ ਇਕ ਮਜਾਹੀਆ ਗੀਤ ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ | ਲਿਹਾਜ਼ਾ, ਫ਼ਿਲਮਸਾਜ਼ਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ 'ਸ਼ੌਾਕਣ ਮੇਲੇ ਦੀ' ਲਈ ਵੀ ਇਕ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਗੀਤ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ | ਇਹ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਗੋਪਾਲ ਸਹਿਗਲ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਆਰ. ਸ਼ੀਲਾ 'ਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਇਆ ਜਾਣਾ ਸੀ |
ਸਿਚੂਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਦਿ੍ਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਕਰਦਿਆਂ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਇਕ ਕਾਮੇਡੀ ਜਾਂ ਮਜ਼ਾਹੀਆ ਗੀਤ ਲਿਖਿਆ ਜੋ ਕਿ ਕੁਝ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਸੀ:
ਕੁਕੜੰੂ ਕੜੰੂ, ਕੁਕੜੰੂ ਕੜੰੂ
ਉਰਾਂ ਆਹ ਤੰੂ...
ਘੰੁਮਿਆ ਬਟਾਲਾ,
ਕੋਈ ਬਣਿਆ ਨਹੀਂ ਸਾਲਾ
ਕੋਈ ਲੈ ਦੇ ਨੀ ਰਜਾਈ ਜੋਗਾ ਰੰੂ...
ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਪੜ੍ਹ ਦਊਾ ਸਿੱਖਿਆ ਨੀ ਕੁੜੀਏ,
ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਪੜ੍ਹ ਦੲੀਂ ਸਿਹਰਾ,
ਲੰਮੀ ਚੌੜੀ ਕਰੀਂ ਨਾ ਖੇਚਲ,
ਰਿੰਨ੍ਹ ਲੲੀਂ ਇਕ ਬਟੇਰਾ... |
ਇਸ ਗੀਤ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਹਲਕਿਆਂ 'ਚ ਕਾਫੀ ਖਿੱਲੀ ਉੱਡਾਈ ਗਈ ਸੀ | ਨਵਤੇਜ ਸਿੰਘ ਨੇ 'ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ' ਦੇ ਇਕ ਅੰਕ ਵਿਚ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਇਕ ਲੇਖ ਲਿਖਿਆ ਜਿਹੜਾ ਬੜਾ ਤਿੱਖਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਉਹ ਜਵਾਬ ਦੇਣਗੇ ਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟੀਆ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜਾਂ ਗੀਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਕਿਸ ਮਿਆਰ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ?'
ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਇਸ ਆਲੋਚਨਾ ਤੋਂ ਇੰਨਾ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਗੀਤਕਾਰੀ ਤੋਂ ਸਦਾ ਲਈ ਦੂਰੀ ਬਣਾ ਲਈ ਸੀ | ਵੈਸੇ ਵਰਿੰਦਰ ਨੇ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਰੁਝਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਸੰਤੁਲਤ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ | ਫਲਸਰੂਪ, ਉਸ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ | ਸਮਸ਼ੇਰ ਸੰਧੂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਤਾਂ ਇਸ ਉਪਰਾਲੇ ਦੀਆਂ ਹੀ ਕੋਸ਼ਿਸਾਂ ਸਨ | ਵਰਤਮਾਨ ਸਥਿਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗੀਤਕਾਰ ਤਾਂ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਜਿਸ ਸੰਤੁਲਣ ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਿੰਦਰ ਨੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਗ਼ੈਰ-ਹਾਜ਼ਰ ਹੈ | ਇੰਜ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਇਰੀ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਅਵਸਰਵਾਦ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਸ਼ਾਇਦ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹੀ ਅਜਿਹੀ ਮੰਗ ਹੈ |

-103, ਸਨੀ ਕਾਟੇਜ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਗਰ, ਬਟਾਲਾ-143505 (ਪੰਜਾਬ) | ਮੋਬਾਈਲ : 099154-93043.

ਅਲੋਕਾਰੀ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਦਾ ਸਿਰਜਕ ਈਲਾਨ ਮਸਕ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਅਪ੍ਰੈਲ, 2016 ਵਿਚ ਫਾਲਕਨ-9 ਡਰੈਗਨ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਪੇਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੱਕ ਲੈ ਗਿਆ ਤੇ ਸੁਖੀਂ-ਸਾਂਦੀਂ ਵਾਪਸ ਪਰਤਿਆ ਆਪਣੀ ਫਸਟ ਸਟੇਜ ਸਮੇਤ | ਮਾਰਚ 2017 ਵਿਚ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਫਸਟ ਸਟੇਜ ਸਮੇਤ ਵਾਪਸ ਪਰਤਣ ਦਾ ਕਾਰਨਾਮਾ ਕੀਤਾ | ਜੁਲਾਈ 2017 ਵਿਚ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਡਰੈਗਨ ਪੁਲਾੜੀ ਜਹਾਜ਼ ਨੇ ਇਕ ਵਾਰ ਮੁੜ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਲਾੜੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਡਾਕਿੰਗ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮੱਗਰੀ ਪਹੁੰਚਾਈ | ਇਹ ਸਾਰੀ ਸਰਗਰਮੀ ਰੀਯੂਜ਼ਏਬਲ ਰਾਕਟ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਸੀ | ਕੰਪਨੀ ਵਿਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਬੰਦੇ ਅੱਜ ਇਕ ਤੋਂ ਇਕ ਵੱਡਾ ਸਫ਼ਲ ਤੇ ਰੀਯੂਜ਼ਏਬਲ ਰਾਕਟ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਰੁਝੇ ਹੋਏ ਹਨ | ਕੰਪਨੀ 12 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੇ ਕੰਟਰੈਕਟ ਲਈ ਬੈਠੀ ਹੈ | ਇਸ ਦੇ ਫਾਲਕਨ ਹੈਵੀ ਰਾਕਟ ਵਿਚ 9-9 ਮਰਲਿਣ ਇੰਜਣਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਲੜੀਆਂ ਹਨ | ਯਾਨੀ ਕੁੱਲ 27 ਇੰਜਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ 38 ਲੱਖ ਪਾਊਾਡ ਥਰਸਟ ਤੇ ਇਕ ਲੱਖ ਇਕਤਾਲੀ ਹਜ਼ਾਰ ਪੌਾਡ ਦੀ ਲਿਫਟਿੰਗ ਸਮਰੱਥਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ | ਇਉਂ ਕਹੋ ਕਿ ਫਾਲਕਨ ਹੈਵੀ ਸਵਾਰੀਆਂ, ਸਾਮਾਨ ਤੇ ਬਾਲਣ ਨਾਲ ਭਰਿਆ 737-ਜੈੱਟ ਲਾਈਨਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਪੁਲਾੜ ਵਿਚ ਉਛਾਲ ਸਕਦਾ ਹੈ | ਫਾਲਕਨ ਦੀ ਫਸਟ ਸਟੇਜ ਵਾਪਸ ਧਰਤੀ ਉਤੇ ਪਰਤਦੀ ਹੈ | ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਾਰਬਨ ਫਾਈਬਰ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਲੱਤਾਂ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਐਲੂਮੀਨੀਅਮ ਜਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਲੈਂਡ ਕਰਨ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ |
ਫਾਲਕਨ-9 ਦੋ ਸਟੇਜੀ ਰੀਯੂਜ਼ਏਬਲ ਰਾਕਟ ਹੈ | ਇਹੀ ਡਰੈਗਨ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਪੇਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੱਕ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ | ਸਫ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਇੰਨੀ ਉੱਚਾਈ ਤੱਕ ਪੁਲਾੜੀ ਜਹਾਜ਼ ਭੇਜਣ ਤੇ ਵਾਪਸ ਉਤਾਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨਾਮਾ ਕਰਕੇ ਮਸਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਹਾਰਤ ਤੇ ਸਿਰੜ ਦੀ ਧਾਂਕ ਪਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ | ਇਸ ਦਾ ਫਾਲਕਨ ਹੈਵੀ 40 ਫੁੱਟ ਚੌੜਾ ਅਤੇ 230 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਹੈ | ਧਰਤ ਨੇੜਲੇ ਪਰਿਕਰਮਾ ਪੱਥ ਉਤੇ ਇਹ 63800 ਕਿੱਲੋ ਪੇ-ਲੋਡ ਚੁੱਕ ਸਕਦਾ ਹੈ | ਮੰਗਲ ਉਤੇ ਇਹ 16800 ਕਿੱਲੋ ਭਾਰ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਲੂਟੋ ਵਰਗੇ ਦੂਰ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਉਤੇ 3500 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ | ਤਾਕਤ ਏਨੀ ਜਿੰਨੀ ਅਠਾਰਾਂ 747 ਜੈੱਟ ਲਾਈਨਰ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਚਲ ਰਹੇ ਹੋਣ | 'ਡਰੈਗਨ' ਸਪੇਸ ਐਕਸ ਦਾ ਸਪੇਸ 'ਕੈਪਸੂਲ' ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ | ਇਹ ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁਲਾੜ ਦੀ ਸੈਰ ਕਰਵਾ ਸਕਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਨਾਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਪੇਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਉਤੇ ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਸਸਤੀ ਵਰਤੋਂ ਉਤੇ ਕੰਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ | 1969 ਵਿਚ ਨੀਲ ਆਰਾਮ ਸਟਰਾਂਗ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਚੰਨ ਉਤੇ ਕਦਮ ਧਰਿਆ ਸੀ | ਅਜੇ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਾਰਨਾਮੇ ਨੂੰ | ਮਸਕ ਨਿਕਟ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਪੁਲਾੜ ਉਡਾਰੀਆਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਐਲਾਨ ਕਰ ਕੇ ਨਿਰੰਤਰ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿਚਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ | ਟੈਸਲਾ ਰੋਡਸਟਰ ਤੇ ਡੰਮੀ ਡਰਾਈਵਰ ਨੂੰ ਪੁਲਾੜ ਵਿਚ ਭੇਜਣਾ ਵੀ ਇਸੇ ਲੜੀ ਦਾ ਇਕ ਕਦਮ ਸੀ | ਲਗਪਗ ਇੱਕੀ ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੀ ਸਾਮੀ ਹੈ ਮਸਕ ਇਸ ਵੇਲੇ | ਸਪੇਸ ਐਕਸ. ਟੈਸਲਾ ਇੰਕ ਤੇ ਨਿਊਰਾਲਿਕ ਤਿੰਨ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦਾ ਸੀ ਈ.ਓ. | ਪੂਰਾ ਕਬੀਲਦਾਰ | 6 ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਪਿਓ ਤੇ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਦਾ ਪਤੀ | ਪਹਿਲੀ ਜਸਟਿਨ ਮਸਕ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ 2000 ਵਿਚ ਸ਼ਾਦੀ ਕੀਤੀ ਤੇ 2008 ਵਿਚ ਤਲਾਕ ਦਿੱਤਾ | ਦੂਜੀ ਤਾਊਲਾ ਰਾਇਲੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੋ ਵਾਰ ਸ਼ਾਦੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ ਤਲਾਕ ਦਿੱਤਾ | ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2010 ਵਿਚ ਸ਼ਾਦੀ ਤੇ 2012 ਵਿਚ ਤਲਾਕ | ਦੂਜੀ ਵਾਰ 2013 ਵਿਚ ਸ਼ਾਦੀ ਤੇ 2016 ਵਿਚ ਤਲਾਕ | ਹੈ ਨਾ ਅਜੀਬ ਆਦਮੀ |
ਮਸਕ ਨੇ ਜਦੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਰੀਯੂਜ਼ਏਬਲ ਰਾਕਟ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਇਆ | ਉਹ ਆਪਣੀ ਧੁਨ ਦਾ ਪੱਕਾ ਰਿਹਾ ਤੇ 22 ਦਸੰਬਰ, 2015 ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਫਾਲਕਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਟੇਜ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਾਂਚ ਪੈਡ ਉਤੇ ਉਤਾਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਝੰਡਾ ਗੱਡਿਆ | 2017 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਉਸ ਨੇ ਸੋਲਾਂ ਵਾਰ ਸਫ਼ਲਤਾ ਸਹਿਤ ਰਾਕਟਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਟੇਜ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉਤੇ ਉਤਾਰਿਆ | ਮਸਕ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਪੁਲਾੜ ਉਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਘਟਾ ਕੇ 10 ਫ਼ੀਸਦੀ ਉਤੇ ਲੈ ਆਉਣੀ ਹੈ | ਤਾਂ ਹੀ ਲੋਕ ਪੁਲਾੜ ਵਿਚ ਉੱਡਣ ਦੀ ਸੋਚਣਗੇ | 2011 ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿਚ ਕਹੀ ਸੀ ਇਹ ਗੱਲ ਉਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ 20 ਸਾਲ ਦੇ ਵਿਚ-ਵਿਚ ਮੰਗਲ ਉਤੇ ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀ ਉਤਾਰ ਦਿਆਂਗੇ | ਐਸ਼ਲੀ ਵਾਂਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਲਿਖੀ ਹੈ | ਇਸ ਵਿਚ ਮਸਕ ਦਾਅਵਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ 2040 ਤੱਕ ਮੈਂ ਮੰਗਲ ਉਤੇ ਅੱਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਕਾਲੋਨੀ ਵਸਾ ਦਿਆਂਗਾ |
ਮਸਕ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੰਗਲ ਉਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਨਹੀਂ ਹੈ | ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੀ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਕਰਾਂਗੇ | ਜੂਨ 2016 ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਮੰਗਲ ਉਤਲੀ ਬਸਤੀ ਵਾਸਤੇ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਪੁਲਾੜੀ ਜਹਾਜ਼ ਮੈਂ 2022 ਵਿਚ ਭੇਜਾਂਗਾ | 4 ਸਾਲ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਉਥੇ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਲਵਾਂਗੇ | 2024 ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਮੰਗਲ ਵੱਲ ਮਨੁੱਖੀ ਜਹਾਜ਼ ਤੋਰ ਦਿਆਂਗੇ | ਮਸਕ ਨੂੰ ਖਬਰਾਂ ਵਿਚ ਬਣਿਆ ਰਹਿਣਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ | ਬਹੁਤੀ ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੇਤੇ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੀ ਥਾਮ ਲੁਆਂਗ ਕੇਵ ਵਿਚ ਬਾਰਾਂ ਬੱਚੇ ਫਸ ਗਏ ਸਨ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ/ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਉਤੇ ਰੌਲਾ ਪਿਆ | ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਜੁਲਾਈ 2018 ਵਿਚ ਮਸਕ ਨੇ ਸਪੇਸ-ਐਕਸ ਤੇ ਟੈਸਲਾ ਦੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਤੋਂ ਇਕ ਮਿੰਨੀ ਸਬਮੈਰੀਨ ਬਣਵਾ ਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੱਢਣ ਲਈ ਭੇਜੀ, ਨਾਂਅ ਰੱਖਿਆ 'ਵਾਇਲਡ ਬੋਰ', ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਫੁਟਬਾਲ ਟੀਮ ਦੇ ਨਾਂਅ ਉਤੇ | ਉਦੋਂ ਤੱਕ 8 ਬੱਚੇ ਬਚਾਏ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਤੇ ਥਾਈ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਸਬਮੈਰੀਨ ਨਾ ਵਰਤਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ | ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਕਈ ਦਿਨ ਇਸ ਸੈਬਮੈਰੀਨ ਦੀ ਕਾਰਜ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੀ ਵਿਵਾਦ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ | ਕਈਆਂ ਨੇ ਇਸ ਸਾਰੇ ਕੁਝ ਨੂੰ ਪਬਲੀਸਿਟੀ ਸਟੰਟ ਕਿਹਾ | ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮਸਕ ਵੱਡੇ ਸੁਪਨੇ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਸੁਪਨੇ ਵੇਚਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵੱਡੇ ਪਬਲੀਸਿਟੀ ਸਟੰਟ ਰਚਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਵੀ ਵੱਡੀਆਂ ਹਨ |
ਮਸਕ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦਾ ਹਾਮੀ ਹੈ ਤੇ ਰਤਾ ਕੁ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ/ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ | ਟਰੰਪ ਦੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਟਰੰਪ ਦਾ ਆਲੋਚਕ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਜਿੱਤ ਉਪਰੰਤ ਟਰੰਪ ਦੇ ਸੈਕਟਰੀ ਆਫ਼ ਸਟੇਟ ਟਿਲਰਸਨ ਵਲੋਂ ਟਰੰਪ ਲਈ ਬਣਾਈ ਇਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਪੈਨਲ ਦੀ ਮੈਂਬਰੀ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰ ਲਈ | ਉਸਦਾ ਮਕਸਦ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿੱਧੇ ਟਕਰਾਅ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ | ਉਂਜ ਉਸ ਨੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਬਦਲੀ ਬਾਰੇ ਪੈਰਿਸ ਸਮਝੌਤੇ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨ ਕਰਕੇ 2017 ਵਿਚ ਟਰੰਪ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ | ਮਸਕ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਰਬਾਂ ਡਾਲਰ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਵਿਗਾੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਚਲਣੀਆਂ | ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਡੈਮੋਕ੍ਰੈਟਾਂ ਤੇ ਰਿਪਬਲਿਕਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਡੋਨੇਸ਼ਨਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ | ਸਪੇਸ ਐਕਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਹ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਅੱਠ ਲੱਖ ਡਾਲਰ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਡੋਨੇਸ਼ਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇ ਚੁੱਕਾ ਹੈ | ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲਾਬੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਹ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਪੈਸਾ ਖਰਚਦਾ ਹੀ ਖਰਚਦਾ ਹੈ | ਬੁਸ਼, ਓਬਾਮਾ ਜਾਂ ਟਰੰਪ ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖੀ ਹੈ | ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਸਬਸਿਡੀ ਦੀ ਝਾਕ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਰਹੀ | ਉਹ ਬਸ ਟਕਰਾਅ ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਬਚਦਾ ਹੈ | ਸੱਤਾ ਦੀ ਕਰੋਪੀ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਰਹਿਣ ਵਿਚ ਹੀ ਭਲਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਬਚਾਅ ਵਾਲੀ ਨੀਤੀ ਕਾਰਨ ਹੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਹ ਅਰਬਾਂ ਡਾਲਰ ਦੀਆਂ ਸਬਸਿਡੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਜੋ ਸਪੇਸ ਐਕਸ, ਟੈਸਲਾ ਤੇ ਸੋਲਰ ਸਿਟੀ ਆਦਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਲਈਆਂ | ਆਰਟੀਫਿਸ਼ਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਨੂੰ ਉਹ ਖਤਰਿਆਂ ਦੀ ਖੇਡ ਮੰਨਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਨੇ 'ਡੀਪ ਮਾੲੀਂਡ' ਅਤੇ 'ਵਾਈਕੇਰੀਅਸ' ਨਾਂਅ ਦੀਆਂ ਏ.ਆਈ. ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿਚ ਪੂੰਜੀ ਲਾਈ ਹੈ | ਬੜੇ ਪਾਸੇ ਪੈਰ ਪਸਾਰੇ ਹਨ ਮਸਕ ਨੇ ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਸਦੀਵੀ ਰੁਚੀ ਪੁਲਾੜ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹੀ ਹੈ | ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਮੰਗਲ ਉਤੇ ਹੋਵੇ ਪਰ ਉਤਰਦੇ-ਉਤਰਦੇ ਕਿਸੇ ਟਕਰਾਅ ਜਾਂ ਹਾਦਸੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਵਸਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਵਜੋਂ ਹੋਵੇ | ਤਾਜ਼ਾ ਖਬਰ ਹੈ ਕਿ ਜਾਪਾਨ ਦਾ ਅਰਬਪਤੀ ਫੈਸ਼ਨ ਵਪਾਰੀ ਯੂਸਾਕੂ ਮੇਜ਼ਾਵਾ 6-7 ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ 2023 ਵਿਚ ਸਪੇਸ ਐਕਸ ਦੇ ਰਾਕਟ ਉਤੇ ਚੰਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰੇਗਾ | (ਸਮਾਪਤ)

-ਹਾਊਸ ਨੰਬਰ 2, ਸਟਰੀਟ ਨੰਬਰ 9, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨਗਰ, ਪਟਿਆਲਾ) |
ਫੋਨ : 98722-60550.

ਜਾਗਦੀ ਰੂਹ-ਬਿ੍ਗੇਡੀਅਰ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਧਰਤੀ ਮਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਉਪਰ ਰਹਿੰਦੇ ਬਾਸ਼ਿੰਦਿਆਂ ਦੀ ਸਲਾਮਤੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਸ: ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੀ | ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਸੂਬੇ ਵਲੋਂ ਪੁਣਛ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਬਿਠਾਈ ਚੌਾਕੀ ਨੂੰ ਵਾਪਿਸ ਬੁਲਾਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ ਪਰ ਚੌਾਕੀ ਉਠਾਉਣ ਦਾ ਮਤਲਬ 40,000 ਹਿੰਦੂ ਸਿੱਖ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸੀ | ਇਸ ਕਾਰਨ ਸ: ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਰੱਦ ਕਰਕੇ ਹਰ ਕਦਮ ਸੁਚੇਤਤਾ ਅਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰੀ ਨਾਲ ਚੁੱਕਣ ਹਿੱਤ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਪੁਨਰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਕਮਾਨ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਲੈ ਲਈ | ਦੁਸ਼ਮਣ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਕਰਦਿਆਂ ਸ਼ਹਿਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਹਵਾਈ ਪੱਟੀ ਬਣਾਈ ਜਿਸ ਉਪਰ ਦਸੰਬਰ 12, 1947 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਾਇਲਟ ਏਅਰ ਕਮਾਂਡਰ 'ਬਾਬਾ' ਮਿਹਰ ਸਿੰਘ ਮਹਾ ਵੀਰ ਚੱਕਰ, ਕਮਾਂਡਰ ਨੰਬਰ 1 ਉਪਰੇਸ਼ਨ ਗਰੁੱਪ ਅਤੇ ਏਅਰ ਵਾਈਸ ਮਾਰਸ਼ਲ ਸੁਬਰਾਤੋ ਮੁਕਰਜੀ ਹਾਰਵਰਡ ਏਅਰ ਕਰਾਫ਼ਟ ਤੇ ਉਤਰੇ ਅਤੇ ਉਸੇ ਦਿਨ ਹੀ ਡਕੋਟਾ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੇ ਵੀ ਉਤਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਅਸਲ੍ਹਾ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਕੰਮ, ਰਸਦ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਅਤੇ ਰਫਿਊਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਿਸ ਲਿਜਾਣ ਦਾ ਕੰਮ | ਇਹ ਕੰਮ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਸਨ ਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋੜ ਅਸਲ੍ਹੇ ਤੇ ਅਨਾਜ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਰਫਿਊਜ਼ੀ ਆਪਣੇ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਤੱਕ ਪੁਹੰਚ ਸਕਦੇ ਸਨ | ਬਾਬਾ ਮਿਹਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੁਲ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੰਮ-ਕਾਰ ਵਿਚ ਸੌਖ ਹੋ ਗਈ ਸੀ | ਸ: ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੋਚ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ ਵੀ ਸੀ ਸਭ ਕੰਮ ਬੜੇ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਾਕਤਵਰ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ | ਪੁਣਛ ਦੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ 2 ਲੜਾਕੂ ਬਟਾਲੀਅਨਾਂ (11 ਅਤੇ 8 ਜੇ. ਕੇ. ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ | ਲਾਸਾਨੀ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਉਪਰਾਲਿਆਂ ਸਦਕਾ 6 ਦਸੰਬਰ, 1947 ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਬਿ੍ਗੇਡੀਅਰ ਦੇ ਰੁਤਬੇ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ | ਪੁਣਛ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਅਗਲੇਰੇ 1 ਸਾਲ ਤੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਭਿਆਨਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ | ਬੁਲੰਦ ਹੌਸਲਿਆਂ ਸਦਕਾ ਪੁਣਛ ਬਰਬਾਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ ਆਬਾਦ ਰਿਹਾ | ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ, ਤੇ ਸਿਵਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਪੁਨਰ-ਸਥਾਪਤੀ ਜਿਹੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਵੀ ਸ: ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਆਈਆਂ | 40,000 ਹਿੰਦੂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਮਾਲ ਦੀ ਰਾਖੀ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਵੀ ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਿਰ ਬੰਨਿ੍ਹਆ ਗਿਆ | ਪੁਣਛ ਦੇ ਲੋਕ ਇਸ ਸਿਰਲੱਥ ਯੋਧੇ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਕਾਇਲ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨਿਰਭੈਅ ਅਫ਼ਸਰ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ 'ਸ਼ੇਰ ਬੱਚਾ' ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਸਨ |
ਬਿ੍ਗੇਡੀਅਰ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਜਿਹੇ ਯੋਧੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਮਾਣ ਅਤੇ ਕੌਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਪੁਣਛ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਇਕ ਵਿਲੱਖਣ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਵਿਚੋਂ ਆਪਣੀ ਯੂਨਿਟ ਅਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਜੇਤੂ ਰੁਤਬਾ ਦੇ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣਾ ਕੋਈ ਆਸਾਨ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ | ਅਜਿਹੀਆਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਗੁਣ ਅਤੇ ਗੌਰਵ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ | ਅਜਿਹੀ ਲਾਸਾਨੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਸਦਾ ਰਿਣੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੌਮਾਂ ਸਦਾ ਅਜਿਹੇ ਗ਼ੈਰਤਮੰਦ ਸੂਰਮਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਜਦੇ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ |
ਬਿ੍ਗੇਡੀਅਰ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ 'ਤੇ ਉਕਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਆਪ ਨੂੰ ਈਰਖਾਲੂ ਅਤੇ ਬਦਲਾਖੋਰਾਂ ਕੋਲੋਂ ਆਲੋਚਨਾ ਸਹਾਰਨੀ ਪਈ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਅਪਰਾਧ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿਚ ਕੋਰਟ ਮਾਰਸ਼ਲ ਕਰਕੇ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ | ਕੁਝ ਕੁ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲਤ ਨੀਤੀਆਂ ਨੇ ਅਜੇਹੇ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦਾ ਮੁੱਲ ਨਾ ਪਾਇਆ ਤੇ ਉਹ ਗੁੰਮਨਾਮੀ ਦੇ ਹਨੇਰਿਆਂ ਵਿਚ ਗੁੰਮ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ | ਸਾਡਾ ਇਹ ਨਿਮਾਣਾ ਯਤਨ ਉਸ ਸੂਰਵੀਰ ਦੀ ਗਾਥਾ ਰਾਹੀਂ ਸੱਚ ਵੱਲ ਝੁਕਣ ਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਜਾਗਦੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਬਣਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਦੁਆ ਸਕੀਏ | (ਸਮਾਪਤ)

-ਪਿ੍ੰਸੀਪਲ, ਅਕਾਲ ਡਿਗਰੀ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੋਮੈਨ, ਸੰਗਰੂਰ | ਮੋਬਾਈਲ : 98721-00051.





Website & Contents Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 2002-2018.
Ajit Newspapers & Broadcasts are Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust.
The Ajit logo is Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 1984.
All rights reserved. Copyright materials belonging to the Trust may not in whole or in part be produced, reproduced, published, rebroadcast, modified, translated, converted, performed, adapted,communicated by electromagnetic or optical means or exhibited without the prior written consent of the Trust. Powered by REFLEX