ਤਾਜਾ ਖ਼ਬਰਾਂ


ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ 'ਚ ਪੰਚਾਇਤੀ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਵੋਟਿੰਗ ਅੱਜ
. . .  30 minutes ago
ਸ੍ਰੀਨਗਰ, 17 ਨਵੰਬਰ - ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ 'ਚ ਅੱਜ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਦੀਆਂ ਪੰਚਾਇਤੀ ਚੋਣਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਚੋਣਾਂ ਸੂਬੇ ਵਿਚ 9 ਗੇੜਾਂ ਤਹਿਤ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਸਥਾਨਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਚਾਇਤੀ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਤਿਆਰੀਆਂ ਮੁਕੰਮਲ ਹਨ, ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵੋਟਿੰਗ...
ਅੱਜ ਮਾਲਦੀਵ ਦੇ ਦੌਰੇ 'ਤੇ ਜਾਣਗੇ ਮੋਦੀ
. . .  44 minutes ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 17 ਨਵੰਬਰ - ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਅੱਜ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮਾਲਦੀਵ ਦੇ ਦੌਰੇ 'ਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਮਾਲਦੀਵ ਦੇ ਨਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮੁਹੰਮਦ ਸੋਲਿਹ ਦੇ ਅੱਜ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕ ਸਮਾਰੋਹ 'ਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਗੇ। ਸਾਲ 2011 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੀ...
ਅੱਜ ਦਾ ਵਿਚਾਰ
. . .  56 minutes ago
ਬਲਟਾਣਾ 'ਚ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਅਹਾਤੇ 'ਚ ਚੱਲੀ ਗੋਲੀ, 2 ਜ਼ਖ਼ਮੀ
. . .  1 day ago
ਜ਼ੀਰਕਪੁਰ, 16 ਨਵੰਬਰ {ਹੈਪੀ ਪੰਡਵਾਲਾ} - ਬਲਟਾਣਾ ਖੇਤਰ 'ਚ ਇਕ ਅਹਾਤੇ 'ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਂਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਹੋਈ ਤਕਰਾਰ 'ਚ ਇਕ ਧਿਰ ਵੱਲੋਂ ਗੋਲੀ ਚਲਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਦੇ ਦੋ ਜਣੇ ...
ਮੈਨੂੰ ਮਿਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜਾਨੋਂ ਮਾਰਨ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ - ਬੋਨੀ
. . .  1 day ago
ਅਜਨਾਲਾ, 16 ਨਵੰਬਰ (ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ)- ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਬਾਦਲ ਦੀ ਕੋਰ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਹੋਈ ਮੀਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਤੋਂ ਖ਼ਾਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਲਕਾ ਅਜਨਾਲਾ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਧਾਇਕ ਬੋਨੀ ਅਮਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਅਜਨਾਲਾ ਨੇ...
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਮੁਦਰਾ ਸਮੇਤ ਇਕ ਕਾਬੂ
. . .  1 day ago
ਰਾਜਾਸਾਂਸੀ, 16 ਨਵੰਬਰ (ਹੇਰ) - ਅੱਜ ਇੰਡੀਗੋ ਰਾਹੀ ਦੁਬਈ ਤੋਂ ਆਏ ਪ੍ਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਵਾਸੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਕਸਟਮ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਮੁਦਰਾ ਦੇ ਨੋਟ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਕਸਟਮ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਰਾਮਦ....
ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹ ਰਾਜਸਥਾਨ 'ਚ ਕਰਨਗੇ ਚੋਣ ਰੈਲੀ
. . .  1 day ago
ਰਾਏਪੁਰ, 16 ਨਵੰਬਰ- ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2018 ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ, ਭਾਜਪਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ, ਕੇਂਦਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਰਾਜਨਾਥ ਸਿੰਘ, ਸੁਸ਼ਮਾ ਸਵਰਾਜ, ਨਿਤਿਨ ਗੜਕਰੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਯੋਗੀ ....
ਅਪ੍ਰੈਲ 'ਚ ਹੋਵੇਗੀ ਧਾਰਾ 370 ਦੀ ਸੰਵਿਧਾਨਿਕ ਵੈਦਤਾ ਨੂੰ ਚੁਨੌਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਪਟੀਸ਼ਨ 'ਤੇ ਸੁਣਵਾਈ
. . .  1 day ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 16 ਨਵੰਬਰ- ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਜਾ ਦੇਣ ਸੰਬੰਧੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 370 ਦੀ ਵੈਧਤਾ ਵਾਲੀ ਪਟੀਸ਼ਨ 'ਤੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 'ਚ ਸੁਣਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ....
ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ 'ਚ ਪਾਬੰਦੀ ਦੀ ਨਹੀ ਮਿਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ - ਸੀ.ਬੀ.ਆਈ
. . .  1 day ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 16 ਨਵੰਬਰ - ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਚੰਦਰ ਬਾਬੂ ਨਾਇਡੂ ਵੱਲੋਂ 'ਚ ਸੀ.ਬੀ.ਆਈ ਦੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ 'ਚ ਨਾ ਆਉਣ ਦੇਣ ਸਬੰਧੀ ਦਿੱਤੇ ਬਿਆਨ 'ਤੇ ਸੀ.ਬੀ.ਆਈ...
ਟੀ-20 ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ : ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿਚਕਾਰ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੱਲ੍ਹ
. . .  1 day ago
ਗੁਆਨਾ, 16 ਨਵੰਬਰ - ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼ 'ਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਟੀ-20 ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੌਰਾਨ ਗਰੁੱਪ ਬੀ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ 17 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਹੋਵੇਗਾ। ਭਾਰਤ...
ਹੋਰ ਖ਼ਬਰਾਂ..

ਅਜੀਤ ਮੈਗਜ਼ੀਨ

ਆਸਮਾਨੀ ਬਿਜਲੀ ਲਿਸ਼ਕਣ, ਬੱਦਲ ਗਰਜਣ ਅਤੇ ਬੱਦਲ ਬਰਸਣ ਦਾ ਰਹੱਸ ਕੀ ਹੈ?

ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਬਹੁਤ ਤਰੱਕੀ ਕਰ ਲਈ ਹੈ | ਉਹ ਆਧੁਨਿਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਜੁੜ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲੋਂ ਟੁੱਟ ਗਏ ਹਾਂ | ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਤਰੱਕੀ ਕਰ ਲਈ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਡਾ ਮਾਨਸਿਕ ਵਿਕਾਸ ਰੁਕ ਗਿਆ ਹੈ | ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਵੇਦ, ਪੁਰਾਣ, ਸਿਮਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਗਰੰਥ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹਵਾਵਾਂ, ਬਾਰਿਸ਼, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਬਨਸਪਤੀ ਜੀਵਨ ਦਾਤੇ ਹਨ | ਪਰੰਤੂ ਅਫ਼ਸੋਸ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਕਰਮਕਾਂਡ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਫੜ ਲਏ ਪਰ ਕਿਸੇ ਚੰਗੀ ਗੱਲ 'ਤੇ ਅਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ |
ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਡੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਾਪਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਕਾਸੇ ਤੋਂ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟ ਲਈਆਂ ਹਨ | ਆਲ਼ੇ ਦੁਆਲ਼ੇ ਤਾਂ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਵਰਤਾਰੇ ਵਾਪਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰੰਤੂ ਅੱਜ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਐਨਾ ਖੱਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਏਧਰ ਬਿਲਕੁੱਲ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ | ਅਸਮਾਨ 'ਤੇ ਤਾਰੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਬੱਦਲ ਗਰਜਦੇ ਹਨ, ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਲਿਸ਼ਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਇਸਦਾ ਕੁਝ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ |
ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਕਿਵੇਂ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹਨ? ਇਹ ਸਵਾਲ ਸਾਡੀ ਸੋਚ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕੇ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਬੌਧਕਿਤਾ ਵਿਚ ਪਛੜ ਰਹੇ ਹਾਂ ਤੇ ਦੂਸਰੀਆਂ ਕੌਮਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਮਜ਼ਾਕ ਦੇ ਪਾਤਰ ਬਣਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ | ਸਾਨੂੰ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਗ਼ਲਤ ਸਿੱਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ | ਅਸੀਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਮਿੱਥਕ ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਅਸਲੀਅਤ ਨਾਲੋਂ ਤੋੜ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ |
ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਵੀ ਬੱਚੇ ਸਾਂ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਿੱਥਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ | ਜਦੋਂ ਬਿਜਲੀ ਲਿਸ਼ਕਣੀ ਤਾਂ ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਕਥਾ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਦੱਸਣਾ, ਕਿ ਮਾਮੇ ਭਾਣਜੇ, ਜਾਂ ਮਾਮੇ ਭਾਣਜੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਬਿਜਲੀ ਡਿੱਗ ਪਵੇਗੀ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾ ਕੰਸ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਣੀ |
ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ, ਕਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਨਾ ਪਹਿਨਣਾ, ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਕਾਰਨ ਕੀ ਸਨ? ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਨਾ ਦੱਸਦਾ | ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਸੱਚ ਕੀ ਹੈ? ਬੱਦਲ ਕਿਉਂ ਬਰਸਦੇ ਹਨ? ਤੇ ਕਿਉਂ ਗਰਜਦੇ ਹਨ? ਅਸੀਂ ਇਸ ਲੇਖ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਾਂਗੇ |
ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਕਿਸੇ ਮਿੱਥਕ ਦੇਵਤੇ, ਜਾਂ ਇੰਦਰ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਛੋਹ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ | ਬੱਦਲ ਨਹੀਂ ਸਾਨੂੰ ਤਾਂ ਮੇਘ ਨਾਥ ਗਰਜਦਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਫੇਰ ਅਸੀਂ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਕਰੋਪੀ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਖੁਆਜੇ ਦੀਆਂ ਕੜਾਹੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਰੋਟ ਸੁੱਖਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇਵਤੇ ਦੇ ਰੋਸ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਤੇ ਰਿਝਾਉਣ ਲਈ ਅਸੀਂ ਲੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁੱਡੀਆਂ ਫੂਕਦੇ ਹਾਂ | ਜੇਕਰ ਸਾਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੇਦਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਪਦਾਰਥਿਕ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਅਮੀਰੀ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲ ਸਕਦੇ ਹਾਂ | ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਣੀ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਭੇਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਅੱਜ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅਗਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਬਹੁਤ ਪਛੜ ਜਾਣਗੀਆਂ |
ਅਸਮਾਨੀ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਸੱਚ ਕੀ ਹੈ? : ਅਸੀਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਟਰੋਪੋਸਫੀਅਰ ਪਰਤ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਜੋ 12 ਤੋਂ 17 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਉੱਪਰ ਵਲ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ | ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਧਰਤੀ ਉੱਪਰ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਪਾਣੀ ਸੂਰਜੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਵਾਸ਼ਪ ਬਣ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਉਡਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ | ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਡੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਇਸ ਹੇਠਲੀ ਤਹਿ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਧੂੜ ਕਣ ਵੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਏਧਰ ਉਧਰ ਉਡਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ | ਇਹ ਵਾਸ਼ਪ ਧੂੜ ਕਣਾਂ ਵਿਚ ਸਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉੱਪਰ ਵਲ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ |
ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਇਹ ਵਾਸ਼ਪ ਲਿਪਟੇ ਧੂੜ ਕਣ ਉੱਪਰ ਵਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਤਾਪਮਾਨ ਘਟਣ ਕਾਰਨ ਬਰਫੀਲੇ ਕਣਾਂ ਵਿਚ ਅਤੇ ਭਾਫ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਬੱਦਲ ਆਖਦੇ ਹਾਂ | ਇਹ ਬੱਦਲ ਇਨਾਂ ਬਰਫੀਲੇ ਕਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਜਦੋਂ ਆਪਸ ਵਿਚ ਟਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਜੋ ਘਸਰਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸਟੈਟਿਕਸ ਜਾਂ ਰਗੜ ਬਿਜਲੀ ਤਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ | ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਕਣ ਚਾਰਜ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ |
ਚਾਰਜ ਹੋਏ ਕਣ, ਨੈਗੇਟਿਵ ਤੇ ਪਾਜ਼ੇਟਿਵ ਊਰਜਾ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ | ਇਹ ਕਣ ਐਟਮਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਐਟਮ ਵਿਚ ਨਿਊਟ੍ਰਾਨ, ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰੋਟ੍ਰਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨ ਟਕਰਾਉਣ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਐਟਮ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਕਣ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਹੋਣਗੇ, ਉਹ ਨੈਗੇਟਿਵ ਚਾਰਜ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਘੱਟ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨ ਚਾਰਜ ਵਾਲਾ ਕਣ ਪਾਜ਼ੇਟਿਵ ਊਰਜਾ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਪੂਰੇ ਦਾ ਪੂਰਾ ਬੱਦਲ ਨੈਗੇਟਿਵ ਬਿਜਲਈ ਚਾਰਜ ਨਾਲ ਜਾਂ ਪਾਜ਼ੇਟਿਵ ਬਿਜਲਈ ਚਾਰਜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਅਸੀਂ ਇਹ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਪਾਜੇਟਿਵ ਤੇ ਨੈਗੇਟਿਵ ਊਰਜਾ ਇੱਕ ਦੂਸਰੇ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇੱਕੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਊਰਜਾ ਵਾਲੇ ਕਣ ਇੱਕ ਦੂਸਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਧੱਕਦੇ ਹਨ | ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ |
ਸਾਡੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਉਪਰਲੀ ਪਰਤ ਪਾਜ਼ੇਟਿਵ ਊਰਜਾ ਚਾਰਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਜੋ ਨੈਗੇਟਿਵ ਊਰਜਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਚਾਰਜਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦੀ ਹੈ | ਨੈਗੇਟਿਵ ਕਣਾਂ ਵਿਚ ਵੱਧ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਬੱਦਲ ਦੀ ਹੇਠਲੀ ਪਰਤ ਵਿਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪਾਜ਼ੇਟਿਵ ਕਣ ਹਲਕੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਬੱਦਲ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਇਕੱਤਰ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ | ਜਦੋਂ ਇਹ ਧੂੜ ਭਰੇ ਬਰਫੀਲੇ ਕਣ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਦੂਸਰੇ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਹੀ ਅਸਮਾਨੀ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ |
ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਚਾਰਜ ਹੋਈ ਨੈਗੇਟਿਵ ਊਰਜਾ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪਰਤ ਪਾਜ਼ੇਟਿਵ ਚਾਰਜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਨੈਗੇਟਿਵ ਚਾਰਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿਚਦੀ ਹੈ | ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਬਿਜਲੀ ਲਿਸ਼ਕਣਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ | ਜਦੋਂ ਨੈਗੇਟਿਵ ਅਤੇ ਪਾਜ਼ੇਟਿਵ ਊਰਜਾਂ ਨਾਲ ਚਾਰਜ ਹੋਏ ਬੱਦਲ ਆਪਸ ਵਿਚ ਟਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਗੜਘੜਾਹਟ ਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਕਾਰ ਦੀ ਬੈਟਰੀ ਚਾਰਜ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਕੇਬਲ ਨੂੰ ਗਲਤੀ ਨਾਲ, ਉਲਟ ਟਰਮੀਨਲਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਈਏ ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਹੀ ਕੁਝ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ | ਜਦੋਂ ਇਹ ਬਿਜਲੀ ਲਿਸ਼ਕਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਸਤਾਈ ਹਜ਼ਾਰ ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੱਕ ਜਾ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਤਾਪ, ਸੂਰਜੀ ਸਤਾ ਦੇ ਤਾਪ ਤੋਂ ਵੀ ਛੇ ਗੁਣਾ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਇਹ ਬਿਜਲੀ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ, ਤਬਾਹੀ ਮਚਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ |
ਨੈਗੇਟਿਵ ਬਿਜਲਈ ਊਰਜਾ ਧਰਤੀ ਵਲ ਜਦੋਂ ਮਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਹਮਲਾ ਪਾਜ਼ੇਟਿਵ ਬਿਜਲਈ ਊਰਜਾ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉੱਚੇ ਆਬਜੈਕਟ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ | ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲੋਂ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਸ਼ਕ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਫੇਰ ਬੱਦਲ ਗਰਜਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ | ਅਸਮਾਨੀ ਬਿਜਲੀ ਲਿਸ਼ਕਣ, ਡਿੱਗਣ 'ਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਗਰਜਣ ਬਾਰੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਗਿਆਨੀ ਬੈਂਜਾਮੈਨ ਫਰੈਂਕਲਿਨ ਨੇ ਇਹ ਭੇਦ ਖੋਲ੍ਹੇ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮਿੱਥਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ |

(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਅੰਕ 'ਚ)
-ਫੋਨ : 416-727-2071 major.mangat@gmail.com


ਖ਼ਬਰ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰੋ

ਹੁਸਨ ਦੀ ਮਲਿਕਾ ਨੂਰਜਹਾਂ

ਅਕਬਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਰਾਜ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀ | ਈਰਾਨ ਦਾ ਇਕ ਘਰਾਣਾ ਸਮੇਂ ਦੇ ਗੇੜ ਨਾਲ ਲਾਚਾਰ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਵਤਨ ਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਕੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ | ਇਸ ਕਾਫ਼ਲੇ ਵਿਚ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗਿਆਸ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬੱਚੇ ਆ ਰਹੇ ਸਨ | ਮਿਰਜ਼ਾ ਗਿਆਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਬਹੁਤ ਗ਼ਰੀਬੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਸੀ | ਜਦ ਇਹ ਕਾਫਲਾ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗਿਆਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਗਰਭਵਤੀ ਸੀ | ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਸਤੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਕੰਧਾਰ ਵਿਖੇ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ | ਮਿਰਜ਼ਾ ਗਿਆਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਪੇਟ ਭਰ ਕੇ ਖਾਣ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ | ਉਹ ਇਸ ਨਵੇਂ ਬੱਚੇ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦੇ | ਅੰਤ ਉਸ ਲੜਕੀ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਕਲੇਜੇ ਉਤੇ ਪੱਥਰ ਰੱਖ ਕੇ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਸੜਕ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪ ਮੁੜ ਕਾਫਲੇ ਦੇ ਨਾਲ ਤੁਰ ਪਈ | ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਲੜਕੀ ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਵਾਰਿਸ ਉਜਾੜ ਵਿਚ ਛੱਡ ਦਿਤੱੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਤੋਂ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਕੰਨੀ ਕਤਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਕ ਦਿਨ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਮਲਿਕਾ ਬਣੇਗੀ | ਬੱਚੀ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਕੱਪੜੇ ਵਿਚ ਲਪੇਟੀ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਅੰਗੂਠਾ ਪਾ ਕੇ ਚੂਸ ਰਹੀ ਸੀ | ਕਿਸਮਤ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੱਸ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕਹਿ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਠਹਿਰ ਜਾ ਬੱਚੀ, ਅਜੇ ਉਹ ਮਹੱਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਤੂੰ ਜਾ ਕੇ ਰਹਿਣਾ ਹੈ, ਮੁਕੰਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋਏ |
ਕਾਫਲੇ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਨੂੰ ਜਦ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਕਾਫਲੇ ਦੀ ਇਕ ਮਾਤਾ ਨੇ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਪੇ ਸਖ਼ਤ ਗ਼ਰੀਬੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਜਾੲੀਂ ਮੌਤੇ ਮਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਚਲੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਬੜੀ ਹਮਦਰਦੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬੱਚੀ ਦੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੜਕੀ ਲੈਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰ ਲਿਆ | ਅਖੀਰ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਕਰੜੇ ਪੈਂਡੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਕਾਫਲਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਪੁੱਜ ਗਿਆ | ਦਿੱਲੀ ਜਾ ਕੇ ਕਾਫਲੇ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਨੇ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗਿਆਸ ਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਕਰਵਾਈ | ਮਿਰਜ਼ਾ ਗਿਆਸ ਫਾਰਸੀ, ਤੁਰਕੀ ਆਦਿ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਬੜਾ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ | ਉਧਰ ਅਕਬਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਵੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਕਦਰਦਾਨ ਸੀ | ਮਿਰਜ਼ਾ ਗਿਆਸ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗਿਆਸ ਨੂੰ ਅਕਬਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਇਕ ਚੰਗਾ ਅਹੁਦਾ ਮਿਲ ਗਿਆ |
ਮਿਰਜ਼ਾ ਗਿਆਸ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਪਹੁੰਚਣ ਉਪਰੰਤ ਲੜਕੀ ਦਾ ਨਾਂਅ ਮੇਹਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਰੱਖਿਆ | ਇਹ ਲੜਕੀ ਵੱਡੀ ਹੋ ਕੇ ਅਤਿ ਸੰੁਦਰ, ਮਨਮੋਹਣੀ ਅਤੇ ਸਿਆਣੀ ਨਿਕਲੀ | ਇਕ ਦਿਨ ਮੇਹਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਸ਼ਾਹੀ ਬਾਗ਼ ਵਿਚ ਟਹਿਲ ਰਹੀ ਸੀ | ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਸਲੀਮ ਉਧਰ ਘੰੁਮਦਾ-ਫਿਰਦਾ ਆ ਨਿਕਲਿਆ | ਉਸ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਦੋ ਕਬੂਤਰ ਸਨ | ਫਿਰਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਥਾਂ 'ਤੇ ਫੁੱਲ ਤੋੜਨ ਦਾ ਫੁਰਨਾ ਫੁਰਿਆ | ਉਸ ਨੇ ਮੇਹਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਲੜਕੀ, ਤੂੰ ਜ਼ਰਾ ਮੇਰੇ ਕਬੂਤਰ ਪਕੜ, ਮੈਂ ਇਸ ਫੁੱਲ ਨੂੰ ਤੋੜ ਲਵਾਂ |' ਮੇਹਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਨੇ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੇ ਕੋਲੋਂ ਕਬੂਤਰ ਫੜ ਲਏ | ਕੁਝ ਚਿਰ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਬੇਪ੍ਰਵਾਹੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਕ ਕਬੂਤਰ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਉੱਡ ਗਿਆ | ਜਦ ਸਲੀਮ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਵਿਹਲਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਲੜਕੀ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਇਕੋ ਕਬੂਤਰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, 'ਲੜਕੀ, ਮੇਰਾ ਦੂਸਰਾ ਕਬੂਤਰ ਕਿੱਥੇ ਹੈ |' ਮੇਹਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਸ਼ਰਮਾ ਕੇ ਬੋਲੀ, 'ਉਹ ਤਾਂ ਉੱਡ ਗਿਆ |' ਸਲੀਮ ਨੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਹੈਾ! ਕਿਵੇਂ ਉੱਡ ਗਿਆ?' ਲੜਕੀ ਨੇ ਦੂਜਾ ਕਬੂਤਰ ਵੀ ਹੱਥੋਂ ਛੱਡ ਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਡ ਗਿਆ |' ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੇ ਸਲੀਮ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਅਦਾ ਬਹੁਤ ਲੁਭਾਵਣੀ ਲੱਗੀ ਤੇ ਉਹ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਦਿਲੋਂ ਜਾਨ ਨਾਲ ਉਸ ਉਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ |
ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਮੇਹਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਜਵਾਨ ਹੋ ਗਈ | ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਕਿ ਸਲੀਮ ਉਸ ਉਤੇ ਫਿਦਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ | ਅਕਬਰ ਨੇ ਮੇਹਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਦਾ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹੱਲ ਵਿਚ ਆਉਣਾ-ਜਾਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ | ਅਕਬਰ ਨੇ ਮੇਹਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਤਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਇਕ ਸੂਬੇਦਾਰ ਸ਼ੇਰ ਅਫ਼ਗਾਨ ਨਾਮੀ ਪਠਾਣ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਇਕੱਲੇ ਨੇ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਇਹ ਪਦਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਸੂਬੇਦਾਰ ਥਾਪ ਕੇ ਉਧਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ | ਉਥੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਮੇਹਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਦੇ ਘਰ ਇਕ ਲੜਕੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ | ਸੰਨ 1605 ਈ: ਦੀ 27 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਅਕਬਰ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਤਖਤ ਉਤੇ ਬੈਠਾ | ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਮੇਹਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਧੜਕ ਰਹੀ ਸੀ | ਉਹ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਬਹਾਨੇ ਸ਼ੇਰ ਅਫ਼ਗਾਨ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਕਰਕੇ ਮੇਹਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ | ਜਦੋਂ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਸ਼ੇਰ ਅਫ਼ਗਾਨ ਬਗ਼ਾਵਤ ਉਤੇ ਉੱਤਰ ਆਇਆ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ 1607 ਈ: 'ਚ ਨਵਾਬ ਕੁਤਬਦੀਨ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ ਅਫ਼ਗਾਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਭੇਜਿਆ | ਸ਼ੇਰ ਅਫ਼ਗਾਨ ਤੇ ਕੁਤਬਦੀਨ ਵਿਚਾਲੇ ਬਰਦਵਾਨ ਵਿਖੇ ਤਕੜਾ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੁਤਬਦੀਨ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ | ਕੁਤਬਦੀਨ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਸ਼ੇਰ ਅਫ਼ਗਾਨ ਦੇ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਮੇਹਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਬੱਚੀ ਸਮੇਤ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਗਿਆ |

(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਅੰਕ 'ਚ)
-ਬਠਿੰਡਾ | ਮੋਬਾਈਲ : 98155-33725.

ਘੱਗਰਾ ਵੀਹ ਗਜ਼ ਦਾ...

ਪਹਿਰਾਵਾ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜਿਸਮ ਨੂੰ ਕੱਜਣ ਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਿਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਹਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦੀ ਰਵਾਇਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਰਹੀ ਹੈ | ਪੰਜਾਬੀ ਪਹਿਰਾਵਾ ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋ ਕੇ ਕਈ ਪੜਾਅ ਲੰਘ ਕੇ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਇਆ ਹੈ | ਪੰਜਾਬੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਉੱਪਰ ਮੁਗ਼ਲਾਂ, ਬਾਹਰਲੇ ਧਾੜਵੀਆਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਕੁਝ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਪੇਂਡੂ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦੀ ਤਾਂ ਵੱਖਰੀ ਹੀ ਸ਼ਾਨ ਤੇ ਪਛਾਣ ਸੀ | ਅੱਜ ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਕਿੱਤੇ, ਬੋਲੀ ਬਦਲ ਗਈ ਹੈ, ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਦਾ ਢੰਗ-ਤਰੀਕਾ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸਾਡਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੱਦ ਤਕ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ | ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦੀ ਨੁਹਾਰ ਬਦਲ ਗਈ ਹੈ |
ਪੰਜਾਬੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿਚ ਬਾਗ਼, ਫੁਲਕਾਰੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੱਗਰੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਹੈ | ਘੱਗਰਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਗੌਰਵਮਈ ਹਿੱਸਾ ਹੈ | ਘੱਗਰੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਗੁਪਤ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੋਈ | ਪਹਿਲੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਔਰਤਾਂ ਆਮ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਿਨਦੀਆਂ ਸਨ ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਖਾਸ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਹੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |
ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਕੁੜਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਘੱਗਰੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ | ਘੱਗਰਾ ਵਿਆਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸੁਆਣੀਆਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ | ਹਰ ਵਿਆਹੀ ਜ਼ਨਾਨੀ ਨੂੰ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਸਮੇਂ ਘੱਗਰਾ ਪਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ | ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸੱਜ-ਵਿਆਹੀ ਮੁਟਿਆਰ ਸਹੁਰੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜੂਹ ਵਿਚ ਪੁੱਜਦੀ ਤਾਂ ਘਰ ਜਾਂ ਸ਼ਰੀਕੇ ਦੀਆਂ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਔਰਤਾਂ ਘੱਗਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਤੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਵਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਇਆ ਗੂੜ੍ਹਾ ਚਮਕਦਾਰ ਘੱਗਰਾ ਪਹਿਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ | ਫਿਰ ਉਹ ਮੁਟਿਆਰ ਘੱਗਰਾ ਪਾ ਕੇ ਘਰ ਆਉਂਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਨੂੰ ਹਾਂ ਲਈ ਘੱਗਰਾ ਪਹਿਨਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ | ਘੱਗਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਪਿੰਡ ਦੀ ਨੂੰ ਹ ਹੈ | ਉਦੋਂ ਕੁਆਰੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਘੱਗਰਾ ਪਾਉਣਾ ਵਰਜਿਤ ਸੀ | ਘੱਗਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਖੇਤ ਭੱਤਾ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੀ, ਖੂਹ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਭਰਦੀ, ਸੱਥ ਪਰ੍ਹੇ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਜਾਂ ਭਾਈਚਾਰਕ ਇਕੱਠ ਵਿਚ ਸ਼ਰੀਕ ਹੁੰਦੀ ਨੂੰ ਹ ਨੂੰ ਸਲੀਕੇਵਾਨ ਜਾਂ ਇੱਜ਼ਤਦਾਰ ਔਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ | ਘੱਗਰੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਲੀ ਸੂਫ਼, ਹਰੀ ਛੈਲ ਦੇ ਜਾਂ ਸਾਟਨ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ | ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਸਟੇਜ ਸ਼ੋਅ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਘੱਗਰੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟੈਰੀਵੈਲ ਦੇ ਬਣਦੇ ਹਨ | ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਸੂਫ਼ ਜਾਂ ਕਾਲੀ ਸੂਫ਼ ਦਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ:-
*ਸੱਤ ਗਜ਼ ਸੂਫ਼ ਦਾ ਮੈਂ ਘੱਗਰਾ ਸਵਾਇਆ,
ਉਤੇ ਪਵਾਉਣੀਆਂ ਮੋਰ ਕੁੜੀਓ,
ਮੇਰੀ ਸੱਪਣੀ ਵਰਗੀ ਤੋਰ ਕੁੜੀਓ |
*ਲੰਬੜਦਾਰਾ, ਬੜੇ ਸਰਦਾਰਾ ਤੇਰੀ ਕਾਹਦੀ ਸਰਦਾਰੀ
ਘੱਗਰਾ ਨਾ ਆਇਆ ਸੂਫ਼ ਦਾ |
*ਪਹਿਨ ਪਚਰ ਕੇ ਆ ਗਈ ਮੇਲਣੇ,
ਰੂਪ ਸਾਣ 'ਤੇ ਲਾਇਆ
ਇਕ ਰੰਗ ਗੋਰਾ ਇਕ ਤਿਲ ਕਾਲਾ,
ਘੱਗਰਾ ਸੂਫ਼ ਦਾ ਪਾਇਆ
ਨਾਗਨ ਵਾਂਗੂ ਫਿਰੇਂ ਮੇਲ੍ਹਦੀ,
ਮੇਲਾ ਖੂਬ ਕਮਾਇਆ
ਅੱਖ ਦੀ ਤੱਕਣੀ ਨੇ,
ਜਿਊਾਦਾ ਮਾਰ ਮੁਕਾਇਆ..

*ਸੁੱਥਣੇ ਸੂਫ਼ ਦੀਏ
ਤੈਨੂੰ ਸੱਸ ਦੇ ਮਰੀ ਤੋਂ ਪਾਵਾਂ
ਮਾਹੀ ਨਾਲ ਰੁੱਸ ਕੇ ਪੇਕੇ ਜਾਣ ਲੱਗੀ ਮੁਟਿਆਰ, ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੀ ਕਹਿੰਦੀ:
*ਦੇਖ ਦੇਖ ਰੋਏਾਗਾ ਜੱਟਾ
ਕਾਲਾ ਘੱਗਰਾ ਸੰਦੂਕ ਵਿਚ ਮੇਰਾ
ਕੋਈ ਪਤਲੀ ਛਮਕ ਮੁਟਿਆਰ ਭਾਰੀ ਘੱਗਰੇ ਦਾ ਨਹੋਰਾ ਮਾਰਦੀ ਹੈ-
*ਲੱਕ ਪਤਲਾ ਨਾੜ ਦਾ ਤੀਲਾ,
ਘੱਗਰੇ ਦਾ ਭਾਰ ਨਾ ਸਹੇ |
ਘੱਗਰਾ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬਣਾਂ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅੰਗ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ | ਘੱਗਰੇ, ਕੁੜਤੀ, ਦੁਪੱਟੇ ਵਿਚ ਸਜੀ ਪੰਜਾਬਣ ਅਰਸ਼ੋਂ ਉੱਤਰੀ ਪਰੀ ਜਾਪਦੀ ਸੀ | ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 'ਘੱਗਰਾ ਵੀਹ ਗਜ਼' ਦਾ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਘੱਗਰੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੱਤ, ਨੌਾ ਜਾਂ ਗਿਆਰਾਂ ਗਜ਼ ਦੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸੀ | ਮਲਮਲ ਦਾ ਘੱਗਰਾ ਲਗਪਗ 9 ਤੋਂ 25 ਗਜ਼ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਮਲਮਲ, ਸੂਫ਼ ਜਾਂ ਛੈਲ ਵਾਂਗ ਭਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ | ਲਗਪਗ ਛੇ-ਸੱਤ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬਣਾਂ ਵਿਚ ਘੱਗਰਾ ਪਾਉਣ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸੂਹੇ ਬਾਗ਼, ਸਾਲੂ ਅਤੇ ਫੁਲਕਾਰੀਆਂ ਲੈਣ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਸੀ | ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਚਿੱਟੇ ਲੱਠੇ ਜਾਂ ਚਿੱਟੀ ਮਲਮਲ ਦੇ ਘੱਗਰੇ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਜਦਕਿ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਰੰਗ-ਬਰੰਗੇ ਘੱਗਰੇ ਪਹਿਨਦੀਆਂ ਸਨ | ਘੱਗਰੇ ਨਾਲ ਅਲੱਗ ਰੰਗ ਦੀ ਕੁੜਤੀ ਦਾ ਕੰਟਰਾਸਟ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਲਗਦਾ | ਘੱਗਰੇ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਘੇਰੇ 'ਤੇ ਲੱਗੀ ਕਿਨਾਰੀ ਜਾਂ ਜ਼ਰੀ ਨੂੰ ਲੌਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ | ਮਲਮਲ ਜਾਂ ਲੱਠੇ ਦੇ ਘੱਗਰਿਆਂ 'ਤੇ ਆਮ ਕਰਕੇ ਵਲੇਂਵੇਦਾਰ ਕਾਲੀ ਕਿਨਾਰੀ ਦੀ ਪਰ ਰੰਗੀਲੇ ਘੱਗਰਿਆਂ ਉਪਰ ਚਾਂਦੀ ਜਾਂ ਸੁਨਹਿਰੀ ਗੋਟੇ ਜ਼ਰੀ ਦੀ ਲੌਣ ਲਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਘੇਰੇ 'ਤੇ ਘੁੰਗਰੂ ਲਾਉਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਵੀ ਸੀ | ਘੱਗਰੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਸਦੇ ਉੱਪਰ ਗੋਟੇ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਟੁਕੜੇ ਕੱਟ ਕੇ ਪਤਾਸੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੋਲਾਈ ਵਿਚ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ | ਲੌਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਲੋਕ-ਗੀਤਾਂ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ-
*ਵੀਹ ਗਜ਼ ਦਾ ਤਾਂ ਘੱਗਰਾ ਸੁਆਇਆ, ਲੌਣ ਨੂੰ ਘੁੰਗਰੂ ਲਾਏ
ਬੁਣ ਕੇ ਪਾਇਆ ਨਾਲਾ ਰੇਸ਼ਮੀ, ਸਿਰਿਆਂ 'ਤੇ ਫੁੱਲ ਪਾਏ
ਅੰਗ ਦੀ ਪਤਲੀ ਨੂੰ , ਘੱਗਰਾ ਮੇਚ ਨਾ ਆਏ |
*ਘੱਗਰੇ ਦੀ ਲੌਣ ਮੇਰੇ ਪੈਂਰੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ,
ਸ਼ਰੀਕਾਂ ਦਾ ਬੋਲ ਮੇਰੀ ਜੁੱਤੀ ਸਹਿੰਦੀ ਹੈ |
ਘੱਗਰੇ ਵਿਚ ਨਾਲਾ ਪਾਉਣ ਲਈ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਕੱਟ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਇੰਚ ਚਾਕ ਹੁੰਦਾ | ਸ਼ੌਕੀਨ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਸ਼ੀਸ਼ਿਆਂ, ਸਿਲਮੇ-ਸਿਤਾਰਿਆਂ, ਮੋਤੀਆਂ ਜਾਂ ਫੂੰਦਿਆਂ ਵਾਲੇ ਨਾਲੇ ਘੱਗਰੇ ਵਿਚ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਸਾਰਾ ਲਮਕਾ ਕੇ ਰੱਖਦੀਆਂ | ਘੱਗਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਗਲੇ ਤੇ ਸੋਨੇ ਜਾਂ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਜ਼ੰਜੀਰੀ ਲਗਾ ਕੇ ਕਾਲਰ ਵਾਲੀ ਕੁੜਤੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ |
ਜਦੋਂ ਰੰਗਲੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਅੱਲ੍ਹੜ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਰੰਗਲੇ ਘੱਗਰੇ ਪਾ ਕੇ, ਸਿਰ 'ਤੇ ਸੱਗੀ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਝੁੰਬਰ ਸੂਈ ਲਾ ਕੇ ਅਤੇ ਗਲ਼ਾਂ ਵਿਚ ਰਾਣੀ ਹਾਰ ਪਾ ਕੇ, ਬਾਗ ਜਾਂ ਟਸਰ ਦੀ ਕੱਢੀ ਚਾਦਰ ਲੈ ਕੇ ਨਾਨਕਾ ਛੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁਸਨ ਨੂੰ ਚਾਰ ਚੰਦ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ | ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜੇਬਾਂ ਅਤੇ ਕੱਢਵੀਂ ਜੁੱਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰੇਸ਼ਮੀ ਘੱਗਰੇ ਪਾ ਕੇ ਨੱਚਦੀਆਂ ਬੋਲੀ ਪਾਉਂਦੀਆਂ:
*ਲੋਕਾਂ ਭਾਣੇ ਸੱਪ ਸ਼ੂਕਦਾ,
ਮੇਰਾ ਘੱਗਰਾ ਸ਼ੂਕਦਾ ਜਾਵੇ |

*ਧਾਵੇ ਧਾਵੇ ਧਾਵੇ,
ਘੱਗਰਾ ਨੌਾ ਗਜ਼ ਦਾ,
ਧਰਤੀ ਸੰਭਰਦਾ ਜਾਵੇ |
ਸਿੱਠਣੀਆਂ, ਨਿਹੋਰਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਘੱਗਰੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਚਰਚਾ ਰਹੀ ਹੈ | ਕੁੜੀਆਂ ਨਵੇਂ ਜੀਜੇ ਨੂੰ ਵਿਅੰਗ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਨੇ-
*ਰੜਕੇ-ਰੜਕੇ-ਰੜਕੇ ਵੇ,
ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਘੱਗਰੇ ਨੂੰ ਤਰਸੇ ਵੇ |
*ਰੜਕੇ-ਰੜਕੇ-ਰੜਕੇ ਵੇ,
ਉਹਨੂੰ ਘੱਗਰਾ ਸਵਾ ਦੇ, ਜਿਹੜਾ ਖੜਕੇ ਵੇ |
ਤਿੰਨ ਕੁ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਘਟ ਗਿਆ | ਔਰਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਤਿੱਥ-ਤਿਉਹਾਰ ਜਾਂ ਵੱਡੇ-ਵਡੇਰਿਆਂ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢਣ ਲੱਗੀਆਂ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ | ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹੱਥੀਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ, ਪੰਜਾਬਣਾਂ ਦੇ ਕੱਦ-ਕਾਠ ਵੀ ਘਟਦੇ ਗਏ | ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਰੀਰ ਘੱਗਰੇ ਦਾ ਭਾਰ ਨਾ ਸਹਿ ਸਕੇ ਤੇ ਘੱਗਰੇ ਦੀ ਥਾਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਘੱਗਰੀਆਂ ਦਾ ਬੜਾ ਰਿਵਾਜ ਰਿਹਾ | ਲਹਿੰਗੇ ਤੇ ਘੱਗਰੀ ਦੇ ਵਲ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਘੱਟ ਕੱਪੜੇ ਵਿਚ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਤੇ ਪਹਿਨਣ ਵਿਚ ਸੁਖਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਗੇੜ ਵਿਚ ਘੱਗਰੀ ਵੀ ਕਿਧਰੇ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈ | ਫਿਰ ਵਾਰੀ ਆਈ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਟ-ਸਲਵਾਰ ਦੀ | ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇਸਲਾਮੀ ਤਹਿਜ਼ੀਬ ਦੇ ਇੱਧਰ ਆਉਣ ਨਾਲ ਹੋਈ | ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬਣਾਂ ਨੇ ਭਾਰੀ ਘੱਗਰੇ ਤੋਂ ਨਿਜ਼ਾਤ ਪਾ ਕੇ ਬੜੇ ਸ਼ੌਕ ਨਾਲ ਪਹਿਨਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ | ਔਰਤਾਂ ਬਾਹਰ-ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਲੱਗੀਆਂ ਸਲਵਾਰ-ਕਮੀਜ਼ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣ ਲੱਗੀਆਂ | ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਾਹੀ ਸਲਵਾਰ, ਪੰਜਾਬੀ ਜੁੱਤੀ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਟ ਪੰਜਾਬਣਾਂ ਦਾ ਮਨਭਾਉਂਦਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਬਣ ਗਿਆ | ਪਰ ਅੱਜ ਪੱਛਮਵਾਦ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਮਾਰੂ ਹਨੇਰੀ ਝੁੱਲੀ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਾਨਾਂਮੱਤੇ ਸਲੀਕੇਦਾਰ ਪਹਿਰਾਵੇ ਉਡਾ ਕੇ ਲੈ ਗਈ |
ਅੱਜ ਘੱਗਰੇ ਸਾਡੀ ਅਸਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚੋਂ ਗੁੰਮ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ | ਕੇਵਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਟੀ.ਵੀ. ਦੇ ਪਰਦੇ 'ਤੇ, ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ, ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਵਿਚ, ਸਰਕਾਰੀ, ਗ਼ੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿਚ ਅਤੇ ਪੈਲੇਸਾਂ, ਵਿਆਹ-ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਵਿਚ, ਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਟੇਜਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ |
ਬੇਸ਼ੱਕ ਘੱਗਰੇ ਦਾ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਲਹਿੰਗਾ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਪੁਰਾਤਨ ਘੱਗਰੇ ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ ਹੈ | ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਬਾਣਾ ਭੁੱਲਣ ਵਾਲੀ ਕੌਮ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਗਵਾ ਬੈਠਦੀ ਹੈ | ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਬੱਚੀਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ, ਨੰਗੇਜ਼ਵਾਦੀ, ਭੜਕੀਲੇ ਲਿਬਾਸਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਸੱਭਿਅਕ, ਮੌਕੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਫੱਬਦੇ ਸਲੀਕੇਦਾਰ ਢੁੱਕਵੇਂ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਪੰਜਾਬਣਾਂ ਦਾ ਮਾਣ ਬਣ ਸਕਣ | ਕਿਤੇ ਸਾਡੇ ਮਾਣਮੱਤੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਸਿਰਫ ਸਟੇਜਾਂ ਜੋਗੇ ਤੇ ਅਜਾਇਬਘਰਾਂ ਵਿਚ ਕੈਦ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਨਾ ਰਹਿ ਜਾਣ | ਆਓ ! ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ, ਪਹਿਰਾਵੇ 'ਤੇ ਨਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਅਮੀਰ ਵਿਰਸੇ ਨੂੰ ਸਾਂਭੀਏ |

-ਮੋਬਾਈਲ : 9417831583

ਕਹਾਣੀ: ਦੁੰਬੇ

ਸੁਚੀਤਗੜ੍ਹ ਇਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪੇਂਡੂ ਇਲਾਕਾ ਹੈ ਇਧਰਲੇ ਪਾਸੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ | ਸਿਆਲਕੋਟ ਇਕ ਵੱਡੀ ਥਾਂ ਹੈ ਉਸ ਪਾਸੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ |
ਕੈਪਟਨ ਸ਼ਾਹੀਨ, ਇਕ ਹੈਂਡਸਮ ਰਿਟਾਇਰਡ ਫ਼ੌਜੀ ਹਨ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿਚ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਇਕ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਲੜਾਈ ਦੇ ਇਕ ਬੰਕਰ ਵਰਗੀ ਹੈ | ਛੱਤ ਉੱਤੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਹਰੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਜਾਲੀ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ | ਇਕ ਪਾਸੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਟੋਪੀਆਂ ਰੱਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ | ਫ਼ੌਜੀ ਬੂਟ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਇਕ ਵਰਦੀ ਟੰਗੀ ਹੋਈ ਹੈ |
ਅਮਜ਼ਦ ਇਸਲਾਮ 'ਅਮਜ਼ਦ' ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਖਾਣੇ ਦਾ ਉੱਥੇ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਵਕੀਲ ਅੰਸਾਰੀ ਆ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਉੱਥੋਂ ਲੈ ਗਏ ਸਨ | ਉਹ ਉਸ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਹਨ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਉਰਦੂ ਅਦੀਬਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਾਸ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਉਰਦੂ ਦੇ ਸ਼ੌਾਕ ਨੂੰ ਤੱਸਲੀ ਦਿੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ |
ਜਸ਼ਨੇ ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਨਾਰੰਗ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਉਹ ਕਈ ਥਾਈਾ ਮਨਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ | ਆਪਣਾ ਇਕ ਹੋਟਲ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ | ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ ਹੈ | ਸਰਦਾਰ ਜਾਫ਼ਰੀ, ਇਸ ਵੱਲ ਦੇ ਅਤੇ ਅਹਿਮਦ ਫ਼ਰਾਜ਼ ਉਸ ਪਾਸੇ ਦੇ, ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਠਹਿਰਦੇ ਹਨ | ਵਕੀਲ ਅੰਸਾਰੀ ਦਾ ਮਹਿਬੂਬ ਜੁਮਲਾ ਹੈ 'ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤਿੱਤਰ ਬਟੇਰ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ' ਜਾਂ ਕਦੇ-ਕਦੇ 'ਅਸੀਂ ਲੋਕ ਤਾਂ ਤਿੱਤਰ ਬਟੇਰ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ |' ਬੜਾ ਔਰੀਜਨਲ ਜੁਮਲਾ ਹੈ | ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀ ਪੜਿ੍ਹਆ | ਨਾ ਇਸ ਪਾਸੇ ਨਾ ਉਸ ਪਾਸੇ |
ਪਰ ਕੈਪਟਨ ਸ਼ਾਹੀਨ, ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਬੜੇ ਦਿਲਦਾਰ ਬੰਦੇ ਹਨ | ਹੱਸ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ 'ਅਸੀਂ ਕਸ਼ਮੀਰ 'ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਆਪਣਾ ਹੱਕ ਜਤਾਉਂਦੇ ਹਾਂ | ਇਸ ਲਈ ਮੇਰਾ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਚਲਦਾ ਹੈ' |
ਫ਼ੌਜ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਤੋਂ ਰੁੱਸ ਕੇ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ | ਪਰ ਫ਼ੌਜੀ ਹੋਣ ਦਾ ਫ਼ਖ਼ਰ ਹਾਲੇ ਵੀ ਨਾਲ ਹੈ | ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ 'ਇਕ ਮਹੀਨਾ ਹੋਰ ਠਹਿਰ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਮੇਜਰ ਹੋ ਕੇ ਰਿਟਾਇਰ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਕੈਪਟਨ ਅਖਵਾਉਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ |'
ਸੰਨ 1971 ਦੀ ਜੰਗ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੱਸ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਇਸ ਜੰਗ ਵਿਚ 'ਸਾਰਾ ਐਕਸ਼ਨ ਬੰਗਾਲ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਹੋਇਆ ਸੀ | ਪੰਜਾਬ ਵੱਲ ਤਾਂ ਨਿੱਕੀਆਂ-ਮੋਟੀਆਂ ਝੜਪਾਂ ਹੀ ਹੋਈਆਂ ਸਨ |' ਉਸੇ ਵਿਚ ਉਹ 'ਸਿਆਲਕੋਟ' ਸੈਕਟਰ ਦੇ ਇਕ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਐਕਸ਼ਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ |
ਹੁਣ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਰੱਖ ਲਈ ਹੈ ਅਤੇ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਮੁੱਛਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪਲੋਸਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ | ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ 'ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਜਜ਼ਬਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਸੋਲਜ਼ਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ |'
'ਉਹ ਜੀ... ਇਕ ਠਾਠ ਦੀ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਵਰਦੀ ਦੀ ਸ਼ਾਨ, ਰੁਤਬੇ ਦੀ ਟੋਪੀ ਲਗਾਉਣਾ, ਇਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਬਣਦੀ ਹੈ ਆਦਮੀ ਦੀ | ਹੋਰ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਰਨ-ਮਾਰਨ ਦੀ ਤੰਮਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ |' ਉਹ ਆਪੇ ਹੀ ਹੱਸ ਪਏ | 'ਸਾਡੀ ਲੜਾਈ ਵੀ ਕੋਈ ਲੜਾਈ ਹੈ? ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਲੜਾਈ | ਐਾਵੇ ਈ ਸਕੂਲ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗੂੰ ਲੜਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ | ਉਸ ਦੀ ਬਾਹ ਮਰੋੜ, ਉਸ ਦਾ ਗੋਡਾ ਤੋੜ | ਇਸ ਦੀ ਸਲੇਟ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ, ਉਸ ਦੀ ਫੱਟੀ ਖੋਹ ਲਈ | ਕਦੇ ਨਿੱਭ ਚੁਭੋ ਦਿੱਤੀ | ਕਦੇ ਸਿਆਹੀ ਡੇਗ ਦਿੱਤੀ | ਯਾਦ ਹੈ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਸੀ ਤਾਂ ਦੁੰਬਿਆਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵੇਖਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ | ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਵੇਖਣ ਗਏ ਹੋਣੇ?'
ਉਹ ਬੜੇ ਡਾਊਨ ਟੂ ਅਰਥ ਮਨੁੱਖ ਲੱਗੇ | ਲਹਿਜ਼ੇ ਵਿਚ ਕਮਾਲ ਦੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਸੀ | ਮੈਂ ਕੁਝ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਜਵਾਬ ਵਿਚ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ 'ਫ਼ੌਜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪਹਿਲੀਆਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਡਰ ਲਗਦਾ ਹੈ | ਪਰ ਦੋ ਤਿੰਨ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾ ਲੈਣ ਮਗਰੋਂ ਖੁਸ਼ਬੂ ਉੱਡਦੀ ਹੈ | ਫਰੰਟ 'ਤੇ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾਉਂਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਸ਼ਾ ਜਿਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾ ਚੱਲਣ ਤਾਂ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਨਸ਼ਾ ਟੁੱਟਣ ਵੀ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ | ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੱਜਣਾ-ਵਜਾਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀ ਹੁੰਦਾ | ਫਿਰ ਬੋਲੇ 'ਆਦਮੀ ਬੇਖ਼ੌਫ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਖ਼ੌਫ਼ ਨਹੀ ਰਹਿੰਦਾ |
ਮੈਨੂੰ ਲਗਦਾ ਜਿਵੇਂ ਆਖ ਰਹੇ ਹੋਣ ਫਰੰਟ ਉੱਤੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ | ਆ ਜਾਵੇਗੀ ਜਦੋਂ ਆਉਣੀ ਹੋਵੇਗੀ |
ਤਾਂ ਦੱਸ ਰਹੇ ਸਨ, ' ਸ਼ੁਰੂ-ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਲੇਟ ਕੇ ਕੂਹਣੀਆਂ ਗੋਡੇ ਛਿੱਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਿਖ਼ਆਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦੇਈਏ ਜਾਂ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀਏ' | ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਗ਼ਲਤੀ 'ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਬਿ੍ਗੇਡੀਅਰ ਤੁਹਾਡੇ 'ਤੇ ਚੀਕਦਾ ਹੈ , ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ 'ਕਿੱਥੋਂ ਦਾ ਹੈਂ? ਜ਼ਰਾ ਉੱਚੀ ਦੱਸ' ਤਾਂ ਸਾਹਿਬ ਯਕੀਨ ਕਰਿਓ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਨਾਂਅ ਮੂੰਹੋਂ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦਾ | ਬੜੀ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ |'
ਸ਼ਾਇਦ ਇਹੀ ਗੱਲ ਅੱਗੇ ਤੁਰ ਕੇ ਫ਼ੌਜੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਮੁਲਕ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ |
ਕੈਪਟਨ ਸ਼ਾਹੀਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ 'ਸੁਚੀਤਗੜ੍ਹ ਇਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਹੈ ਉਸ ਪਾਸੇ ! ਗਿਣੇ-ਚੁਣੇ ਘਰਾਂ ਦਾ | ਕੁਝ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਖ਼ਾਲੀ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨੇੜੇ ਸੀ, ਕੁਝ ਸਾਡੇ ਉੱਥੇ ਅੱਪੜਨ 'ਤੇ ਖ਼ਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ | ਇਕ-ਇਕ ਘਰ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲੈਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ | ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਇਲਾਕਾ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਜਿੱਤ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਵਿਚ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਕਿਸੇ ਚਾਲ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਹੋਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ |'
ਕੈਪਟਨ ਸ਼ਾਹੀਨ ਦਾ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਪਾਸੇ ਦੇ 'ਤੇ ਉਸ ਪਾਸੇ ਦੇ ਫੌਜੀਆਂ ਦੇ ਮਿਜਾਜ਼ ਦਾ ਵੀ ਕਾਫੀ ਫ਼ਰਕ ਹੈ, 'ਹੈ ਉਹੀ ਪੰਜਾਬ ਪਰ ਇਸ ਪਾਸੇ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਅਤੇ ਲੋਕ ਵੀ ਐਗ੍ਰਸਿਵ ਹਨ | ਉਸ ਪਾਸੇ ਦੇ ਜ਼ਰਾ ਠੰਡੇ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਲੋਕ ਹਨ | ਉਸ ਪਾਸੇ ਖੇਤੀ-ਬਾੜੀ ਅਤੇ ਖੂਹ ਸਰਹੱਦ ਦੀ ਲਕੀਰ ਤੱਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ | ਸਾਡੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਬਾਰਡਰ ਤੋਂ ਦੋ ਤਿੰਨ ਗਜ਼ ਛੱਡ ਕੇ ਚੌਾਕੀਆਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਘਰ ਵਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਜਿਹੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਪੰਜ ਸੱਤ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੇ ਦਸਤੇ ਗਸ਼ਤ ਲਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ | ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਇੰਨੇ ਨੇੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਸਿਗਰੇਟ ਵੀ ਬਾਲ ਸਕਦੇ ਹਨ | ਇਸ ਪਾਸੇ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਅਮੂਮਨ ਪੰਜਾਬੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਪਾਸੇ ਅਕਸਰ ਗ਼ੈਰ ਪੰਜਾਬੀ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਪਰ ਇਸ ਪਾਸੇ ਵਾਲੇ ਬੁਲਾ ਵੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ 'ਕਿਉਂ ਭਰਾਵਾਂ ਕਿੱਥੋਂ ਦਾ ਹੈ'?
ਕੋਈ ਮਦਰਾਸੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਵਰਨਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਰਦੂ ਨੁਮਾ ਹਿੰਦੀ ਹੀ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ | ਸੁਚੀਤਗੜ੍ਹ ਫਤਿਹ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਮੈਂ ਚਾਰ-ਪੰਜ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨਾਲ ਘਰਾਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸਾਂ ਇਕ ਕੋਠਰੀ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਧੱਕਿਆ ਤਾਂ ਇਕ ਮੁੰਡਾ ਸਹਿਮਿਆ ਹੋਇਆ ਨੁੱਕਰ ਵਿਚ ਕੁੰਘੜਿਆ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ ਸਿਪਾਹੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ 'ਸਰ ਜੀ' |

(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਅੰਕ 'ਚ)
ਮੋਬਾਈਲ : 98141-77954

ਰਾਜਿਆਂ ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਪਟਿਆਲਾ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਹਿਰ ਪਟਿਆਲਾ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਇਥੇ ਮਿਊਾਸੀਪਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਬਣਾਈ ਗਈ | ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਲੱਗਪਗ 50 ਵਾਰਡਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਪਟਿਆਲਾ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਅਥਾਰਟੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ | ਪਟਿਆਲਾ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਭਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਕਾਬਿਲ-ਏ-ਤਾਰੀਫ਼ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਹਨ | ਪਟਿਆਲਾ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਅਰਬਨ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਰੂਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਸੰਨ 2011 ਈ: ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਖ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ 57.22%, ਹਿੰਦੂ ਸਾਹਿਬਾਨ 39.96% ਅਤੇ ਹੋਰ 2.82% ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਹਨ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 446,246, ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ 402,192 ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ 54% ਆਦਮੀ ਅਤੇ 46% ਔਰਤਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ 10 % ਅਜਿਹੇ ਨੌਨਿਹਾਲ ਮਾਸੂਮ ਬੱਚੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ |
ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਬਣੇ ਪੁਰਾਣੀ ਤਰਜ਼ ਨਾਲ ਦਸ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 1780 ਈ: ਵਿਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਣਵਾਏ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਲਾਹੌਰੀ ਗੇਟ, ਸਨੌਰੀ ਗੇਟ, ਸਰਹਿੰਦੀ ਗੇਟ, ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਾਲਾ ਗੇਟ, (ਜਿਸ ਨੂੰ ਐਨ.ਪੀ. ਐਸ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਆਫ਼ ਪੰਜਾਬ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਨੇ ਦਸ ਲੱਖ ਦੇ ਕੇ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ) ਤੋਪਖ਼ਾਨਾ ਗੇਟ, ਗੁਲ ਦਾਊਦੀ ਗੇਟ, ਸੈਫ਼ ਆਬਾਦੀ ਗੇਟ, ਸਮਾਣੀਆਂ ਗੇਟ, ਸੁਨਾਮੀ ਗੇਟ ਅਤੇ ਨਾਭਾ ਗੇਟ ਹਨ | ਇਹ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਟੁੰਬਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਦੀਆਂ ਯਾਦ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਾਰ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਕੁਝ ਬਾਕੀ ਹਨ | ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ-ਡੁੱਲੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਜਿਵੇਂ ਅਦਾਲਤ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਧਰਮ ਪੁਰਾ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਰਾਘੋ ਮਾਜਰਾ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਅਨਾਰ ਦਾਨਾ ਚੌਕ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਪੁਰਾਣੇ ਮਕਾਨ ਅਤੇ ਹਵੇਲੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀ ਕਲਾ ਦੀਆਂ ਮੂੰਹ ਬੋਲਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹਨ |
ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਅਥਾਹ ਮੋਹ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਅਠਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਪਟਿਆਲੇ ਘਰਾਣੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਏ | ਇਸ ਘਰਾਣੇ ਵਿਚ ਉਸਤਾਦ ਅਲੀ ਬਖ਼ਸ਼, ਉਸਤਾਦ ਅਖ਼ਤਰ ਹੁਸੈਨ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ ਬੜੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਨਾਂਅ ਬਹੁਤ ਅਦਬ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਸੰਨ 1947 ਦੀ ਉਥਲ-ਪੁੱਥਲ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇੱਥੇ ਆ ਗਏ |
ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਹੀਕਲਜ਼ ਪਰ ਕੈਪੀਟਾ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚੋਂ ਉਪਰਲੇ ਨੰਬਰਾਂ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ | ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਬਾਲਾ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਅਮਿ੍ੰਤਸਰ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਨਾਲ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਸੜਕ ਤੇ ਰੇਲ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਏਅਰਪੋਰਟ ਇਥੋਂ 62 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ | ਸੜਕੀ ਆਵਾਜਾਈ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੈ | ਫੂਲ਼, ਮਾਲਤਾ, ਕੈਪੀਟਲ ਆਦਿ ਸਿੰਗਲ ਸਕਰੀਨ ਵਾਲੇ ਸਿਨੇਮਾ ਘਰ ਹਨ | ਇੱਥੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ, ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਪਾਵਰ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ, ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ, ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਪਟਿਆਲਾ (ਹੁਣ ਇੰਡੀਆ), ਪੀ. ਡਬਲਯੂ. ਡੀ. ਬੀ. ਐਾਡ ਆਰ., ਐਨ. ਜ਼ੈਡ. ਸੀ. ਸੀ. ਅਤੇ ਡੀ. ਸੀ. ਡਬਲਯੂ. ਐਨ. ਆਰ. ਐਲ. ਸੀ., ਪੁਰਾਲੇਖ ਵਿਭਾਗ, ਮਿਊਾਸਪਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਸੈਂਟਰਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਲਾਇਬਰੇਰੀ (ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ) ਨਵਾਂ ਮੋਤੀ ਬਾਗ਼ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਆਦਿ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਆ ਅਤੇ ਨਿਖਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ |
ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਭਾਵੇਂ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਰੰਤੂ ਪਟਿਆਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਂਅ ਚਮਕਾਉਣ ਵਿਚ ਆਪਣੀਆਂ ਅਣਥੱਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਜਿਵੇਂ ਖ਼ਲੀਫ਼ਾ ਮੁਹੰਮਦ ਹਸਨ (ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਤਾਰੀਖ਼-ਏ-ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਰਾਜਗਾਨ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੇਖਕ) ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ (ਅਥਲੈਟਿਕਸ) ਗਾਮਾ ਰੁਸਤਮ-ਏ-ਜ਼ਮਾਂ (ਦਰਬਾਰੀ ਪਲਿਵਾਨ) ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼ ਰੁਸਤਮ-ਏ-ਹਿੰਦ, ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕਵੀ ਨਿਹਾਲ ਨੇ 1853 ਈ: ਵਿਚ 'ਕਥਾ ਰਾਜੇ ਫੂਲਕੀ' ਲਿਖੀ | ਪੰਡਿਤ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ 'ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਿਰਣੈ ਸਾਗਰ' ਲਿਖੀ | ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਰਦੂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ 'ਤਵਾਰੀਖ਼-ਏ-ਖ਼ਾਲਸਾ' ਲਿਖੀ |
ਅੰਤ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ ਕਿ ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੱਦ ਅਨੁਸਾਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਲਿਖ ਸਕਿਆ | ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਦਾਰੇ ਕਾਲਜ, ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਰਹਿ ਗਈਆ ਹੋਣਗੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਹਵਾ ਅਤੇ ਫ਼ਿਜ਼ਾ ਵਿਚ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕੀਤਾ ਪ੍ਰੰਤੂ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋਣੋਂ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਿਖ਼ਮਾ ਦਾ ਜਾਚਕ ਹਾਂ | (ਸਮਾਪਤ)

-ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਤੇ ਮੁਖੀ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ
ਫ਼ੋਨ : 94171-71885.

ਭੁੱਲੀਆਂ ਵਿਸਰੀਆਂ ਯਾਦਾਂ

ਇਹ ਤਸਵੀਰ 1978 ਦੀ ਖਿੱਚੀ ਹੋਈ ਹੈ | ਇਸ ਵਿਚ ਜਲੰਧਰ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਇਕ ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿਚ ਡਾ: ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦਿੱਲੀ ਡਾ: ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ | ਡਾ: ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਨ | ਡਾ: ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੰਨਗੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਸਨ | ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਸਕੱਤਰ ਰਹੇ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀ ਖੜ੍ਹੇ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ | ਡਾ: ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ, ਡਾ: ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀ ਅੱਜ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰਹੇ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਬਾਕੀ ਹੈ |

-ਮੋਬਾਈਲ : 98767-41231

ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਤਰਲਾ ਮਾਰਦਿਆਂ...

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਐ ਜੀਵਨ-ਦਾਨੀ ਪਿੰਡ! ਤੇਰੇ ਪਾਣੀ, ਹਵਾ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਫ਼ਿਜ਼ਾ ਨੂੰ ਕਿਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਲੱਗ ਗਈ ਕਿ ਜੀਵਨ ਮਨਸਣ ਵਾਲੀ ਤੇਰੀ ਰਹਿਤਲ ਵਿਚੋਂ ਹੁਣ ਮੌਤ ਦੀ ਮੁਸਕਣੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਏ | ਕੇਹੀ ਫ਼ਿਜ਼ਾ ਏ ਜੋ ਜਿਊਣ ਨਾਲੋਂ ਮਰਨ ਦੀ ਹੂਕ ਬਣ ਗਈ ਏ? ਖਾਦਾਂ ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਕੀਤੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੌਤ ਉਗਦੀ ਏ | ਭਲਾ! ਮੌਤ ਦੇ ਵਣਜ ਵਿਚੋਂ ਸਾਹ-ਵੰਜਲੀ 'ਚ ਫੂਕ ਕਿੰਜ ਵੱਜੇਗੀ? ਇਸ ਨੇ ਤਾਂ ਕੁਲਾਂ ਗਾਲ਼ ਦੇਣੀਆਂ ਨੇ ਅਤੇ ਗਾਲ਼ ਵੀ ਦਿੱਤੀਆਂ ਨੇ | ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਵਾਲੀ ਡੀਲ-ਡੌਲ ਕਿਧਰੇ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ | ਨਾ-ਮਰਦੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ ਤੇਰੇ ਗੱਭਰੂ ਔਲਾਦ ਲਈ ਫਰਟੀਲਿਟੀ ਸੈਂਟਰਾਂ ਵਿਚ ਖੱਜਲ-ਖੁਆਰ ਹੋ ਰਹੇ ਨੇ ਜਿਥੇ ਨਸਲਾਂ ਬਦਲੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਨੇ | ਪਿੰਡ! ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ ਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਗਹਿਰੀ ਚਾਲ ਏ | ਤੇਰੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਕਰਕੇ, ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚੋਂ ਪੰਜਾਬੀ, ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦਿੱਖ ਨੂੰ ਹੀ ਖਤਮ ਕਰ ਦੇਣਾ | ਭੋਲੇ ਭਾਲੇ ਵਾਸੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਲਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਆਪਣਿਆਂ ਦੇ ਸਿਵੇ ਸੇਕਣ ਲਈ ਕਾਹਲੇ ਨੇ | ਐ ਪਿੰਡ! ਆਪਣੇ ਚੌਗਿਰਦੇ ਵਿਚ ਭਰਾਤਰੀ ਭਾਵ, ਧਾਰਮਿਕ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਦਾ ਹੋਕਰਾ ਲਾ ਤਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਸੁੱਚੇ, ਸਮੁੱਚੇ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਮੇਰੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਦਾ ਸਰਮਾਇਆ ਬਣਿਆ ਰਹੇਂ |
ਐ ਮਾਣ-ਮੱਤੇ ਪਿੰਡ! ਤੈਨੂੰ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਮਾਣ-ਮਰਿਆਦਾ ਦਾ ਪਤਾ ਈ ਆ ਕਿ ਪਿੰਡ ਦਾ ਹਰ ਬਜ਼ੁਰਗ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੇਧ ਦੇ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਝਿੜਕ ਸਕਦਾ ਸੀ | ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਨਿਰਮਲ ਭੈਅ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਹਰ ਬੱਚਾ ਕੁਝ ਵੀ ਗ਼ਲਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ | ਉਹ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਰੀਵ ਵਿਚ ਰਚਾਉਂਦਾ ਸੀ | ਹਰ ਲੜਕੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਧੀ/ਨੂੰਹ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਆਬਰੂ, ਪਿੰਡ ਦਾ ਇੱਜ਼ਤ-ਮਾਣ ਹੁੰਦਾ ਸੀ | ਐ ਪਿੰਡ! ਜ਼ਰਾ ਦੱਸੀਂ ਕਿ ਕੀ ਤੂੰ ਅਜੋਕੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਣਮੱਤੀਆਂ ਮਰਿਆਦਾਵਾਂ ਦਾ ਜਾਗ ਨਹੀਂ ਲਾਇਆ ਜਾਂ ਜਾਗ ਲਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬੁੱਧ ਫਿੱਟ ਗਈ ਏ? ਕਿਥੇ, ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿਸ ਕੋਲੋਂ ਹੋਈ ਏ ਇਹ ਕੁਤਾਹੀ ਜਿਸ ਨੇ ਹਰ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਮਚਾਈ ਏ ਤਬਾਹੀ | ਯਾਦ ਰੱਖੀਂ! ਜਦ ਸਮਾਜਿਕ ਤੰਦ ਦੀ ਪਾਕੀਜ਼ਗੀ ਲੀਰਾਂ ਹੁੰਦੀ ਏ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਲੀਰਾਂ ਹੁੰਦਾ ਏ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਟੁਕੜਿਆਂ 'ਚ ਵੰਡੀਂਦੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਕਲੰਕ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਏ | ਇਸ ਕਲੰਕ ਨੂੰ ਧੋਣ ਹਿੱਤ ਮੇਰੇ ਪਿੰਡ ਤੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੁਆਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਸਾਂਝ ਦਾ ਵਾਸਤਾ ਪਾ ਕੇ ਸਮਝਾ ਕਿ ਤੰਦਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਤੋੜੋ ਕਿਉਂਕਿ ਸਦੀਆਂ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ ਜੋੜਨ ਲਈ ਜਦ ਕਿ ਤੋੜਨ ਲੱਗਿਆਂ ਤਾਂ ਪਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ | ਤੈਨੂੰ ਤਾਂ ਯਾਦ ਹੀ ਹੋਣਾ ਏ ਕਿ ਸਾਡੇ ਸਮਿਆਂ 'ਚ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਅਸੀਸ ਅਤੇ ਸ਼ਾਬਾਸ਼ੀ ਹੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ਵਰਦਾਨ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿਖਰਾਂ ਨੂੰ ਛੋਹ ਸਕੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਣਪੜ੍ਹ ਮਾਪੇ ਕਿਆਸ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ | ਐ ਪਿੰਡ! ਧਿਆਨ ਤਾਂ ਕਰ ਕਿ ਇਹ ਕੇਹਾ ਸਿਤਮ ਏ ਕਿ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਹਰੇਕ ਚੌਧਰੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਸੁਆਰਥ ਹਿੱਤ ਜੁਰਮ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ 'ਚ ਧੱਕਣ ਲਈ ਕਾਹਲਾ ਏ | ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਨਸ਼ੇ ਹੋਣ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸਮੱਗਲਿੰਗ ਹੋਵੇ, ਗੈਂਗ ਹੋਣ ਜਾਂ ਭਾਈਚਾਰਕ/ਧਾਰਮਿਕ ਨਫ਼ਰਤ ਫੈਲਾਉਣ ਦਾ ਕੋਹਜਾ ਕਰਮ ਹੋਵੇ | ਤੂੰ ਚੁੱਪ ਕਿਉਂ ਏ? ਕੁਝ ਤਾਂ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰ |
ਐ ਸੁਪਨਿਆਂ 'ਚ ਵਸਦੇ ਪਿੰਡ! ਤੂੰ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚੇਤੇ, ਚੌਗਿਰਦੇ ਜਾਂ ਚੌਪਾਲ 'ਚੋਂ ਕੱਢ ਜਾਂ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਦੁਰਕਾਰ, ਮੇਰੇ ਚੇਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਤੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਣਾ | ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਅਜ਼ੀਮ ਖਜ਼ਾਨੇ 'ਚ ਤੈਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੋਇਆ ਏ | ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਨਤ-ਮਸਤਕ ਹੋ, ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਨਾਲ ਸਰਸ਼ਾਰ ਹੋ, ਵਿਸਮਾਦ 'ਚ ਗੜੁੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ | ਪ੍ਰਦੇਸ ਵਿਚ ਵਗਦੀ ਪੌਣ ਵੀ ਤੇਰੀਆਂ ਹੀ ਬਾਤਾਂ ਪਾਉਂਦੀ ਏ | ਇਹ ਬੱਦਲ ਵੀ ਤੇਰਾ ਹੀ ਸੁੱਖ-ਸੁਨੇਹੇ ਲੈ ਕੇ ਮੇਰੀ ਜੂਹ ਨੂੰ ਭਿਉਂਦੇ ਨੇ | ਤੇਰੇ ਚੰਨ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵੀ ਮੇਰੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਰੌਸ਼ਨੀ ਤਰੌਾਕ, ਸਰਦਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਚਾ ਕਰਦੀਆਂ ਨੇ | ਵਾਸਤਾ ਈ! ਸਾਡੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਕਿਰਤ-ਕਾਮਨਾ, ਸੰਜੀਦਾ-ਸਾਧਨਾ, ਅੰਤਰੀਵੀ-ਅਪਣੱਤ, ਮੁਹੱਬਤੀ-ਪੈਗ਼ਾਮ ਅਤੇ ਦੂਸਰਿਆਂ ਦੇ ਭਲੇ ਵਿਚੋਂ ਆਪਣਾ ਭਲਾ ਲੋਚਣ ਵਾਲੀ ਸੋਚ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਨਵੀਂ ਪਨੀਰੀ ਦੇ ਨਾਂਅ ਜ਼ਰੂਰ ਲਾਵੀਂ | ਪ੍ਰਦੇਸ ਵਸੇਂਦਿਆਂ ਦੀ ਅੰਤਰ-ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਕੁਝ ਤਾਂ ਸਕੂਨ ਮਿਲੇਗਾ |
ਐ ਮੇਰੇ ਪਿੰਡ! ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਭਾਵੇਂ ਵਿਸਾਰ ਦੇਈਾ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਪਾਈਆਂ ਪੈੜਾਂ 'ਤੇ ਤੁਰਨ ਲਈ ਬਾਲਗਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਦਾ ਰਹੀਂ ਤਾਂ ਕਿ ਤੇਰੀ ਸਮੁੱਚਤਾ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਸਦਭਾਵਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਧੜਕਦੀ, ਨਵੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦੀ ਰਹੇ |
ਤੇਰੇ ਫ਼ਿਕਰ 'ਚ ਫ਼ਿਕਰ ਹੋਇਆ ਸ਼ਖਸ਼!!!

(ਸਮਾਪਤ)
-ਫੋਨ : 001-216-556-2080

ਨਸ਼ਿਆਂ ਨੇ ਪੱਟਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗੱਭਰੂ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹਿਰੂ ਯੁਵਾ ਕੇਂਦਰ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਖੇਡ ਮੈਦਾਨਾਂ 'ਚ ਖੇਡਣਾ ਅਤੇ ਪਸੀਨੇ ਵਹਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਤੇ ਸਰੀਰਕ ਕਸਰਤਾਂ ਦੇ ਲੜ ਲੱਗਣਾ ਚਾਹੀਦੈ | ਜਿੰਨਾ ਪਸੀਨਾ ਵਹੇਗਾ ਉਨਾ ਹੀ ਜੁੱਸਾ ਕੰਗਣ ਵਰਗਾ ਬਣੇਗਾ | ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਜਿੰਮਾਂ ਦਾ ਹਾਲ ਬਹੁਤ ਮਾੜਾ ਹੈ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ 'ਮਸਲ' ਕਸਰਤਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਸਪਲੀਮੈਂਟਾਂ ਦੇ ਸੇਵਨ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਿਹਤ ਲਈ ਘਾਤਕ ਰੁਝਾਨ ਹੈ |
ਇੰਜ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਗੰਭੀਰ ਸੰਕਟ 'ਚ ਹੈ | ਉਹ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਗਿ੍ਫਤ 'ਚ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ | ਨਸ਼ੇ ਵੀ ਮਹਿੰਗੇ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਤਾਂ ਦੇ ਮਾਰੂ ਹਨ | ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪੰਚਾਇਤਾਂ, ਖੇਡ ਕਲੱਬਾਂ ਤੇ ਸਭਾ ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਵਲੋਂ ਰਲ ਮਿਲ ਕੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਕੋਹੜ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦੈ ਤੇ ਉਸਾਰੂ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿਚ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦੈ | ਤਦ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਸ਼ਾਨ ਬਹਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ | ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਹਨੇਰਾ ਹੀ ਹਨੇਰਾ ਹੈ | ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋ ਕੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸਾਰ ਦੇਣਾ ਵੱਡੀ ਭੁੱਲ ਹੈ |
ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਜੀਂਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ, ਹੱਥੀਂ ਕਿਰਤ ਕਰ ਕੇ ਜਿਊਣ ਦਾ ਗਾਡੀ ਰਾਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨੌਜਵਾਨ ਭੁੱਲੇ ਬੈਠੇ ਹਨ | ਕਿਰਤ ਤੋਂ ਟੁੱਟਿਆਂ ਦਾ ਹਾਲ ਮੰਦਾ ਹੀ ਹੁੰਦੈ | ਵਿਹਲਾ ਬੰਦਾ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦਾ ਚਰਖਾ ਬਣ ਜਾਂਦੈ | ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਸਰੀ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਧਰਾਤਲ ਹੈ | ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਨਸ਼ੇ ਦਸਤਕ ਦੇਣ ਲਗਦੇ ਨੇ | ਫਿਰ ਕੋਈ ਨੌਜਵਾਨ ਨਸ਼ੇ ਵੇਚਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੈ ਤੇ ਕੋਈ ਖਾਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੈ | ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਮਨਹੂਸ ਪਰਛਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਤੇ ਵੀ ਪੈਣ ਲਗਦੇ ਨੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ | ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਕਾਲੀ-ਬੋਲੀ ਰਾਤ ਪਸਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ |
ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਨਸ਼ੇ ਪਸਰਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਤੇ ਭਿ੍ਸ਼ਟਾਚਾਰ ਹਨ | ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਹੁਣ ਨੈਤਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਸੁਚੱਜੀਆਂ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਲਗਭਗ ਅਣਹੋਂਦ ਹੈ | ਰਾਜਨੀਤਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਆਗੂ ਵੀ ਹੁਣ ਮਾਡਲ ਪਾਤਰ ਨਹੀਂ ਰਹੇ | ਉਹ ਗ਼ਲਤ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਅਹੁਦੇ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਚੌਧਰਾਂ ਚਮਕਾਉਂਦੇ ਹਨ | ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਵੀ ਬਾਜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ | ਛੇਤੀ ਤੇ ਸੌਖਿਆਂ ਅਮੀਰ ਹੋਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨੇ ਚੰਗੇ ਭਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਧੰਦਿਆਂ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ | ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਜਿੱਡੀ ਧਿਰ ਨਸ਼ੇ ਵੇਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਹੈ ਓਡੀ ਹੀ ਧਿਰ ਨਸ਼ੇ ਸੇਵਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ |
ਨਸ਼ਿਆਂ, ਲੁੱਟਾਂ-ਖੋਹਾਂ, ਮਾਰ-ਧਾੜ, ਗੈਂਗ-ਵਾਰ, ਲੱਚਰਤਾ ਤੇ ਅਵੈੜੇ ਵੈੱਲਾਂ ਵਿਚ ਖੱਚਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ | ਕੰਮਾਂ-ਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿਰਵੀ, ਵਿਹਲੜ, ਅੱਯਾਸ਼ ਤੇ ਫੋਕੀਆਂ ਟੌਹਰਾਂ ਦੀ ਪੱਟੀ ਹੋਈ ਹੈ | ਕੰਨ ਵਿੰਨ੍ਹਾਈ, ਸਿਰ ਮੁਨਾਈ ਤੇ ਟੈਟੂ ਖੁਣਵਾਈ ਫਿਰਦੀ ਹੈ | ਮੋਟਰ ਬਾਈਕਾਂ ਬਿਨਾਂ ਪੈਰ ਪੁੱਟਣਾ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਨ ਦੇ ਉਲਟ ਸਮਝਦੀ ਹੈ | ਬਰਾਂਡਿਡ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਸਤਾਂ, ਫੈਸ਼ਨਾਂ ਤੇ ਟਸ਼ਨਾਂ ਨਾਲ ਟਿੱਟ ਫਾਰ ਟੈਟ ਹੋਈ ਫਿਰਦੀ ਹੈ | ਅਜਿਹੀ ਜਵਾਨੀ ਨਾਲ ਲੇਖਕ ਦਾ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਨਿੱਤ ਵਾਹ ਪੈਂਦੈ | ਨਿੱਜੀ ਤਜਰਬਾ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦੈ |
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਨੂੰ ਆਪੋ ਆਪਣਾ ਬਣਦਾ ਸਰਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦੈ | ਬੇਸ਼ਕ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀ ਪਾ ਵੀ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਕਾਫ਼ਲਾ ਅਜੇ ਛੋਟਾ ਹੈ | ਕੋਈ ਵੀ ਮਸਲਾ ਏਨਾ ਪੇਚੀਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਉਹਦਾ ਕੋਈ ਹੱਲ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ | ਪੰਜਾਬੀ ਡਿੱਗ-ਡਿੱਗ ਕੇ ਉਠਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਕੁਕਨੂਸ ਵਾਂਗ ਰਾਖ 'ਚੋਂ ਉਗਮਦੇ ਰਹੇ ਹਨ | ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਾਠੀਆਂ 'ਤੇ ਰਹਿਣ/ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜ ਭਾਗ ਦੇ ਮਾਲਕ ਬਣੇ ਸਨ | ਸੰਨ 1947 ਦੇ ਘੋਰ ਉਜਾੜੇ ਪਿੱਛੋਂ ਫਿਰ ਘੁੱਗ ਵਸੇ ਸਨ ਤੇ ਕੰਗਾਲ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਕੀਤਾ ਸੀ | ਦਹਿਸ਼ਤੀ ਦੌਰ ਦੀਆਂ ਮਾਰਾਂ ਝੱਲੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਪਰਦੇਸਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖੜੇ ਝਾਗੇ ਹਨ | ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਨਿਘਰਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਹੁਣ ਵੀ ਉਸਾਰੀ ਵਿਚ ਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦੈ | 'ਜਿਥੇ ਚਾਹ ਉਥੇ ਰਾਹ' ਵਾਂਗ ਸੂਝ ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ ਫੈਸਲੇ ਲੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਤੇ ਦਿ੍ੜ੍ਹ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਅਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ |
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਡਰੱਗਜ਼ ਤੇ ਜੁਰਮਾਂ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਰੱਖਦੀ ਸੰਸਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਦੇ ਤਿੰਨ ਉਪਾਅ ਹਨ | 1. ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਪਲਾਈ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ | 2. ਨਸ਼ੱਈ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾ ਕੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ | 3. ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਦਲਦਲ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਲਿਆ ਜਾਵੇ | ਚੀਨ ਨੇ ਅਫ਼ੀਮ ਦੀ ਅੱਤ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਲੜ ਕੇ ਅਫ਼ੀਮ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ | ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਅਫ਼ੀਮ ਨਾਲ ਅਧਮੋਇਆ ਕੀਤਾ ਚੀਨ ਹੁਣ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ 'ਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਬਹੁਤੇ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਣ ਜੋਗਾ ਹੋ ਗਿਐ ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹੈ | ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਵਣਜ ਵਪਾਰ ਵਿਚ ਵੀ ਸਿਖਰ ਉਤੇ ਹੈ | ਜੇ ਚੀਨ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਦਲਦਲ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲ ਸਕਦੈ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?
ਮਿਆਰੀ ਵਿੱਦਿਆ ਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਭਿ੍ਸ਼ਟਾਚਾਰ ਰੋਕਣਾ ਸਰਕਾਰ ਯਾਨੀ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਹੱਥ-ਵੱਸ ਹਨ | ਪਰ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਪੱਖ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਹਨ | ਜਿਵੇਂ ਹੱਥੀਂ ਕਿਰਤ ਕਰਨਾ, ਬਾਕਾਇਦਾ ਕਸਰਤ ਕਰਨੀ, ਖੇਡਣਾ ਮੱਲ੍ਹਣਾ, ਚੰਗਾ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਨਾ, ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਨੀ ਤੇ ਵਿਹਲੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਉਸਾਰੂ ਪਾਸੇ ਲਾਉਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖ ਸਕਦੈ | ਉਹ ਮਹਾਨ ਖਿਡਾਰੀਆਂ, ਕਲਾਕਾਰਾਂ, ਸਮਾਜ ਸੇਵਕਾਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਣ ਵਾਲੇ ਨਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਾਡਲ ਮੰਨ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੀਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ | ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਹੋਰਨਾਂ ਲਈ ਮਾਡਲ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵਸਦਾ ਰਸਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ | ਫਿਰ ਉਹੀ ਗੀਤ ਗੂੰਜ ਸਕਦੇ ਹਨ: ਰੰਗਲਾ ਪੰਜਾਬ ਸਾਡਾ ਰੰਗਲਾ ਪੰਜਾਬ... | ਨਹੀਂ ਰੀਸਾਂ ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਨੲ੍ਹੀਂ ਰੀਸਾਂ... | (ਸਮਾਪਤ)

ਸਰਗਰਮੀ

ਇਪਟਾ ਦੀ 75ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮੌਕੇ ਪੰਜ ਰੋਜ਼ਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਉਤਸਵ

ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਇਪਟਾ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਇਪਟਾ ਦੀ 75 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਂ-ਗੰਢ ਮੌਕੇ ਨਰੋਏ ਅਤੇ ਲੋਕਾਈ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੇ ਪੰਜ ਰੋਜ਼ਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਉਤਸਵ ਨੇ ਪਟਨਾ ਸ਼ਹਿਰ ਆਪਣੇ ਰੰਗ ਵਿਚ ਰੰਗ ਦਿੱਤਾ | 75 ਨਗਾਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ, ਇਪਟਾ ਦੀ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸ਼ਬਾਨਾ ਆਜ਼ਮੀ, ਇਪਟਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਕਨ੍ਹਈਆ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਇਪਟਾ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਬਾਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ੁਮਾਰ ਕੈਫ਼ੀ ਆਜ਼ਮੀ ਅਤੇ ਪੀ. ਸੀ. ਜੋਸ਼ੀ ਨਗਰ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਟਨਾ ਵਿਖੇ, ਇਪਟਾ ਦੀ ਬਿਹਾਰ ਇਕਾਈ ਵਲੋਂ ਇਪਟਾ ਦੇ ਵੱਖ- ਵੱਖ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਇਕੱਠ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਝਲਕ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਰੈਲੀ ਉਪਰੰਤ ਇਪਟਾ ਦੀ ਝੰਡਾ ਰਸਮ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੀਤ ਤੋਂ ਬਾਦ ਸ਼ਬਾਨਾ ਆਜ਼ਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸੁਰਤ ਲਾਲ ਝੰਡੇ ਦੀ ਛਤਰ–ਛਾਇਆ ਹੇਠ ਸੰਭਾਲੀ ਹੈ | ਇਪਟਾ ਨੇ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਿਚ ਮਹੱਤਪੂਰਨ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਂਦੀ ਹੈ | ਸ਼ਬਾਨਾ ਨੇ ਇਪਟਾ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਨਾਹਰਾ 'ਕਮਾਨੇ ਵਾਲਾ ਖਾਏਗਾ, ਲੁਟਨੇ ਵਾਲਾ ਜਾਏਗਾ, ਨਯਾ ਜ਼ਮਾਨਾ ਆਏਗਾ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੀ ਤਕਰੀਰ ਮੁਕਾਈ |
ਕਨ੍ਹਈਆ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਮੈਂ ਅੱਜ ਜੋ ਵੀ ਹਾਂ ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਪਟਾ ਹੈ | ਮੈਂ ਖੁਦ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਇਪਟਾ ਪਟਨਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾਂ ਹਾਂ | ਇਪਟਾ ਫੁਹੜ ਅਤੇ ਅਸ਼ਲੀਲ ਗੀਤ ਨਹੀ ਗਾਉਂਦੀ | ਰਾਜਨੀਤਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਟੁੱਟ-ਭੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਅੱਜ ਕੋਈ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਰੰਗਮੰਚ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਵਿਧਾਵਾਂ ਹਨ | ਇਸ ਮੌਕੇ ਇਪਟਾ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਬਾਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ੁਮਾਰ ਪਿ੍ਥਵੀ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਦੀ ਪੋਤੀ ਸੰਜਨਾ ਕਪੂਰ, ਅੰਜਨ ਸ੍ਰੀਵਾਸਤਵ, ਸੁਲਭਾ ਆਰੀਆ, ਅਵਤਾਰ ਗਿੱਲ, ਪ੍ਰਵੀਨ ਗੁਹਾ, ਐਮ.ਕੇ ਰੈਣਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇਪਟਾ ਦੇ ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ |
ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਦਲਿਤ ਵਰਗ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੇ ਵਿਤਕਰੇ ਅਤੇ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਬਾਰੇ ਹੋਏ ਸੈਮੀਨਾਰ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਇਪਟਾ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਰੱਖੇ |
ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੀਆਂ ਇਪਟਾ, ਇਕਾਈਆਂ ਪੰਜਾਬ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਕਰਨਾਟਕਾ, ਅਸਾਮ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਝਾਰਖੰਡ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰਾ, ਤੇਲੰਨਗਾਨਾ, ਦਿੱਲੀ, ਯੂ.ਪੀ., ਕੇਰਲਾ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਉਤਰਾਖੰਡ, ਛੱਤੀਸਗੜ ਦੇ ਤਕਰੀਬਨ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਕਾਰਕੁਨਾਂ/ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਲੋਂ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਰਸਮੋ-ਰਿਵਾਜ ਬਿਆਨਦੇ ਨਾਟਕ, ਓਪੇਰੇ, ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਨ, ਨੁੱਕੜ-ਨਾਟਕ, ਕੋਰੀਓਗਰਾਫੀ, ਲੋਕ-ਗੀਤ, ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਮੌਜੂਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਹਾਲਤਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ-ਮਸ਼ਵਰੇ ਵੀ ਕੀਤੇ |
ਇਪਟਾ, ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਨਾਟ-ਟੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਦਰਜਨ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਵਲੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਲੋਕਾਈ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਰੰਗਮੰਚੀ ਵੰਨਗੀਆਂ ਅਧੀਨ ਚਾਹਤ ਅਤੇ ਅਨਮੋਲ ਰੂਪੋਵਾਲੀ ਦੀ ਬੁਲੰਦ ਅਵਾਜ਼ ਨੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ | ਇਸ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਮੰਚਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ | ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫ਼ੀ ਅਤੇ ਗਿੱਧੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ |

-ਸੰਜੀਵਨ ਸਿੰਘ
ਜਨਰਲ ਸੱਕਤਰ, ਇਪਟਾ, ਪੰਜਾਬ
ਮੋਬਾਈਲ : 94814-60656.

ਸੁਨਹਿਰੀ ਛਣਕਾਟਾ

ਕਈ ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਜਲੰਧਰ ਸ਼ਹਿਰ ਲਾਗੇ ਆਪਣੇ ਫਾਰਮ-ਘਰ ਦੀ ਇਕ ਕਿਆਰੀ 'ਚ ਪੀਲੇ ਰੰਗੇ ਜੇਫਰੰਥਸ (Zephyranthes) ਦੇ ਕੁਝ ਗੰਢੇ ਲਗਾਏ ਸਨ | ਮੌਸਮੇ ਬਰਸਾਤ 'ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀ ਕਿਆਰੀ ਪੀਲੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤੀ | ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਥੋੜ੍ਹੇ ਪੀਲੇ ਫੁੱਲ ਲਾਅਨ ਘਾਹ 'ਚ ਵੀ ਵਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ ਜੋ ਮੈਂ ਨਾ ਕੱਢੇ ਅਤੇ ਉਵੇਂ ਹੀ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤੇ | ਘਾਹ ਦੀ ਕਟਾਈ ਵੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ |
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਫ਼ਰੀ ਹਰ ਸਾਲ ਲਾਅਨ ਘਾਹ ਵਿਚ ਵੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਦੀ ਰਹੀ | ਹੁਣ ਆਲਮ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੌਸਮੇ ਬਰਸਾਤ ਵਿਚ ਚਾਰ ਚੁਫੇਰੇ 'ਸੋਨੇ ਦਾ ਛਣਕਾਟਾ' ਹੈ |

-dosanjhsps@gmail.com





Website & Contents Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 2002-2018.
Ajit Newspapers & Broadcasts are Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust.
The Ajit logo is Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 1984.
All rights reserved. Copyright materials belonging to the Trust may not in whole or in part be produced, reproduced, published, rebroadcast, modified, translated, converted, performed, adapted,communicated by electromagnetic or optical means or exhibited without the prior written consent of the Trust. Powered by REFLEX