ਤਾਜਾ ਖ਼ਬਰਾਂ


ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪੀ.ਜੀ.ਆਈ. ਦਾਖਲ
. . .  1 day ago
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 16 ਦਸੰਬਰ (ਮਨਜੋਤ ਸਿੰਘ ਜੋਤ)- ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅੱਜ ਸ਼ਾਮ ਪੀ.ਜੀ.ਆਈ. ਵਿਖੇ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ...
ਬੈਲਜੀਅਮ ਨੇ ਹਾਲੈਂਡ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਹਾਕੀ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ
. . .  1 day ago
ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ 16 ਦਸੰਬਰ (ਚਹਿਲ)- ਇੱਥੇ ਕਾਲਿੰਗਾ ਸਟੇਡੀਅਮ 'ਚ ਖੇਡੇ ਗਏ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਹਾਕੀ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਮੁਕਾਬਲੇ 'ਚ ਬੈਲਜੀਅਮ ਨੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਦੇ ਚੈਂਪੀਅਨ ਹਾਲੈਂਡ ਨੂੰ ਸਡਨ...
ਵਿਸ਼ਵ ਹਾਕੀ ਕੱਪ ਦਾ ਗੋਲ ਰਹਿਤ ਫਾਈਨਲ ਪੈਨਲਟੀ ਸ਼ੂਟ ਆਊਟ 'ਚ ਦਾਖਲ
. . .  1 day ago
ਵਿਸ਼ਵ ਹਾਕੀ ਕੱਪ ਫਾਈਨਲ : ਪੂਰਾ ਸਮਾਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੱਕ ਬੈਲਜੀਅਮ ਤੇ ਹਾਲੈਂਡ 0-0 ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ 'ਤੇ
. . .  1 day ago
ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਹਾਕੀ: ਫਾਈਨਲ 'ਚ ਹਾਲੈਂਡ ਤੇ ਬੈਲਜ਼ੀਅਮ ਤੀਸਰੇ ਕੁਆਰਟਰ ਤੱਕ ਬਰਾਬਰੀ 'ਤੇ
. . .  1 day ago
ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਹਾਕੀ: ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਜਿੱਤਿਆ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ
. . .  1 day ago
ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ 16 ਦਸੰਬਰ (ਚਹਿਲ) - ਇੱਥੇ ਖੇਡੇ ਜਾ ਰਹੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਹਾਕੀ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਦਿਨ ਤੀਸਰੇ ਸਥਾਨ ਲਈ ਹੋਏ ਮੈਚ 'ਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਨੂੰ 8-1 ਨਾਲ...
ਵਿਸ਼ਵ ਹਾਕੀ ਕੱਪ ਫਾਈਨਲ : ਦੂਸਰਾ ਕੁਆਟਰ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੱਕ ਬੈਲਜੀਅਮ ਤੇ ਹਾਲੈਂਡ 0-0 ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ 'ਤੇ
. . .  1 day ago
ਵਿਸ਼ਵ ਹਾਕੀ ਕੱਪ ਫਾਈਨਲ : ਪਹਿਲਾ ਕੁਆਟਰ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੱਕ ਬੈਲਜੀਅਮ ਤੇ ਹਾਲੈਂਡ 0-0 ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ 'ਤੇ
. . .  1 day ago
ਸੰਗਰੂਰ 'ਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਜਮਹੂਰੀ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਦੀ ਮੰਗ
. . .  1 day ago
ਸੰਗਰੂਰ, 16 ਦਸੰਬਰ (ਧੀਰਜ ਪਸ਼ੋਰੀਆ)- ਸੰਗਰੂਰ ਵਿਖੇ ਜਮਹੂਰੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸਭਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ ਪੰਜਾਬ ਭਰ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਜਮਹੂਰੀ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਨੇ ਇਕ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕਰ ਕੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਲੜਨ ਵਾਲੇ ਜਮਹੂਰੀ....
ਵਰਲਡ ਟੂਰ ਫਾਈਨਲਸ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣੀ ਸਿੰਧੂ
. . .  1 day ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 16 ਦਸੰਬਰ- ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਟਲਰ ਪੀ. ਵੀ. ਸਿੰਧੂ ਨੇ ਨੋਜੋਮੀ ਓਕੁਹਾਰਾ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਵਰਲਡ ਟੂਰ ਫਾਈਨਲਸ 2018 ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਆਪਣੇ ਨਾਂਅ ਕਰ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਨਾਲ ਸਿੰਧੂ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ....
ਹੋਰ ਖ਼ਬਰਾਂ..

ਅਜੀਤ ਮੈਗਜ਼ੀਨ

ਕੀ ਹੈ ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਰਾਜ਼?

ਅੰਗਰੇਜ਼ ਫਿਲਾਸਫਰ, ਡੇਵਿਡ ਹਿਊਮ ਨੇ 18ਵੀਂ ਸਦੀ 'ਚ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਤੋਂ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸੁਭਾਅ ਹੈ, ਅਜਿਹਾ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਉ ੱਤਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਿਲਿਆ | ਅਗਲੇ 200 ਵਰਿ੍ਹਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਜਿਸ ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੇ ਉ ੱਤਰ ਦਿੱਤੇ, ਉਹ ਨਿਰਆਧਾਰ ਸਿੱਧ ਹੋਏ | ਸਿ੍ਸ਼ਟੀ, ਐਟਮਾਂ, ਜੀਨਾਂ 'ਚ ਰੁੱਝਿਆ ਵਿਗਿਆਨ ਵੀ ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉ ੱਤਰ ਦੇਣੋ ਝਿਜਕਦਾ ਰਿਹਾ | ਪਰ ਅੱਜ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਡੂੰਘੀ ਪਛਾਣ ਹੋ ਜਾਣ ਕਾਰਨ, ਇਹ, ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉ ੱਤਰ ਦੇਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ 'ਚ ਹੈ |
ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਫਿਤਰਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ, ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ 'ਚ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ | ਜੀਵਨ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਸੰਭਵ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੀਨ, ਅਗਾਂਹ ਤੋਂ ਅਗਾਂਹ, ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਵਿਰਸੇ 'ਚ ਮਿਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਹਾਲਾਤ ਅਨੁਕੂਲ ਮੁਨਾਸਬ ਜੀਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣੀ ਵਸੋਂ 'ਚ ਪ੍ਰਸਾਰ ਵਧਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਮੁਨਾਸਬ ਜੀਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਸੁੰਗੜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ | ਸਰੀਰਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਉਪਜਾਉਂਦੇ ਜੀਨਾਂ ਨਾਲ ਇਹੋ ਬੀਤਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹੋ ਹੀ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਦੇ ਜੀਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਬੀਤਦਾ ਹੈ | ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਸਬੰਧ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਤਾਂ ਹੈ ਹੀ, ਪਰ ਜੀਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਹੈ |
ਆਪਣੀਆਂ ਮੂਲ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ 'ਚ ਮਨੁੱਖ ਹੋਰਨਾਂ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਭਿੰਨ ਨਹੀਂ | ਜਿਉਂਦੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਇਹ ਖਾਂਦਾ-ਪੀਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਉਪਜਾਉਣ ਲਈ ਇਹ ਸਾਥ ਲੱਭਦਾ ਹੈ | ਪਰ, ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ 'ਚ ਇਹ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਭਿੰਨ ਵੀ ਹੈ | ਇਹ ਸੋਚਦਾ-ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਹੋਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ | ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਨੇ ਬੋਲਣਾ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਲਿਖਣਾ-ਪੜ੍ਹਨਾ | ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖ ਅੱਜ ਵਿਚਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਯੋਗ ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੇ ਬਣਾਇਆ | ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਮਨੁੱਖ 'ਚ ਪੁੰਗਰ ਰਹੀ ਸੂਝ ਨੂੰ ਸੁੱਝ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸਹਿਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਭੋਗਣ 'ਚ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਭਲਾ ਸੀ | ਇਸੇ ਅਨੁਕੂਲ ਇਸ ਦੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਰੁਚੀਆਂ ਢਲਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੁਚੀਆਂ ਚੋਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਪਰਤ ਕੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਰੁਚੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਸਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਆਰੰਭ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਸਹਿਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਪੱਖ ਪੂਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ | ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਾਥ 'ਚ ਅਤੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਿਕਸਤ ਹੋਏ | ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਵਿਰਸੇ 'ਚ ਮਿਲ ਰਹੇ ਜੀਨਾਂ ਚੋਂ ਰੁਚੀਆਂ ਪੁੰਗਰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਲਈ ਮੁਨਾਸਬ ਸਨ, ਉਹ ਖਿੜਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਅਤੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਉਹ ਮੁਰਝਾ ਮੁਰਝਾ ਆਲੋਪ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ | ਪਰ, ਹਰ ਇਕ ਅਣਚਾਹੀ ਰੁਚੀ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਹੂਸ਼ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਹਨ |
ਪਹਿਲਾਂ-ਪਹਿਲ ਮਨੁੱਖ ਕਬੀਲਿਆਂ 'ਚ ਵਟਿਆ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਦਾ ਰਿਹਾ | ਫਿਰ ਇਸ ਨੇ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਕੇ ਕਾਸ਼ਤ ਆਰੰਭ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਵੱਖਰਾ ਜੀਵਨ-ਢੰਗ ਅਪਣਾ ਲਿਆ | ਇਸ ਨੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜੀਵਨ-ਢੰਗ ਅਪਣਾ ਭਾਵੇਂ ਲਿਆ, ਪਰ ਇਹ ਕਬਾਇਲੀ ਜੀਵਨ ਵਾਲੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਸੰਪੂਰਨ ਤਿਆਗ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ | ਇਹ ਵੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਕਹਿਣ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸੁਹਿਰਦ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਹਾਂ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਵਿਚਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ਵਰਗਾਂ, ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਅਤੇ ਅਕੀਦਿਆਂ 'ਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਏ | ਵੱਖ ਵੱਖ ਢਾਣੀਆਂ 'ਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਏ ਅਸੀਂ ਆਪਸ 'ਚ ਲੜ-ਭਿੜ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਲਹੂ-ਲੁਹਾਣ ਹੋ ਰਹੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਘਿਰਣਾ 'ਚ ਲਥ-ਪਥ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾ ਰਹੇ ਹਾਂ | ਬਾਵਜੂਦ ਰੂਹਾਨੀ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਕਾਇਦੇ-ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ, ਪੱਖਪਾਤ ਪੂਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤੁਅੱਸਬ ਫਿੱਕੇ ਨਹੀਂ ਪੈ ਰਹੇ | ਜੇਕਰ ਜੀਨ ਅਜਿਹੀਆਂ ਰੁਚੀਆਂ ਦੇ ਪੁੰਗਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਾ ਹੁੰਦੇ, ਤਦ ਅਸੀਂ ਅਜਿਹੇ ਨਾ ਹੁੰਦੇ, ਜਿਹੋ ਜਿਹੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਤਦ ਅਸੀਂ ਸੂਝ-ਸਮਝ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਅਧੀਨ ਬਦਲ ਗਏ ਹੁੰਦੇ |
ਸੰਤਾਨ ਨਾ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਉਪਜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਪੁਰਸ਼ ਦੀ | ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਉਪਜਾਏ ਪ੍ਰਜਣਨ-ਸੈ ੱਲਾਂ ਅੰਦਰਲੇ ਡੀ. ਐਨ. ਏ., ਭਾਵ ਜੀਨਾਂ ਦੀ ਉਪਜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਸੰਤਾਨ ਉਪਜਾਉਂਦੇ ਇਸਤਰੀ ਜਾਂ ਪੁਰਸ਼ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਵਿਚਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਹੋ ਜਿਹੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਇਹ ਧਾਰਨੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸੰਤਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ | ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਪਿਓ ਨਾਲ ਜੀਨਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਹੀ ਸਾਂਝ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਉਪਰੰਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ |
ਵਿਰਸੇ 'ਚ ਮਿਲੇ ਜੀਨਾਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਨਾ ਅਸੀਂ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਸੋਚਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਨਾ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਵਰਤਦੇ ਹਾਂ | ਅਸੀਂ ਵਿਅਕਤੀ ਹਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਅਕਤੀ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲੋਂ ਭਿੰਨ ਵਿਅਕਤੀ | ਇਸੇ ਕਾਰਨ, ਇਕਸਾਰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਇਕਸਾਰ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਲੈ ਕੇ ਇਕੋ ਪੇਸ਼ਾ ਅਪਣਾਈ ਬੈਠੇ ਵਿਅਕਤੀ, ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਵਪਾਰਕ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਣ 'ਚ ਇਕਸਾਰ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਲ ਨਹੀਂ ਹਾਂ | ਹਰ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਹੱਦ ਤਕ ਸੁਆਰਥੀ ਹੈ, ਭਿਵਚਾਰੀ ਹੈ, ਆਲਸੀ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਮਾਨਦਾਰ ਹੈ, ਨੇਕ ਹੈ, ਨਿਆਂਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦਾ ਭਲਾ ਸੋਚਣ ਵਾਲਾ ਹਿੱਤ-ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਹੈ | ਇਸੇ ਲਈ, ਮੰਤਵ ਪੂਰਤੀ ਦੀ ਸਭਨਾਂ ਤੋਂ ਇਕਸਾਰ ਆਸ ਰੱਖਣੀ ਫਜ਼ੂਲ ਹੈ | ਦੋ ਵਿਅਕਤੀ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਜਿਹੇ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਨਾ ਸਰੀਰਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਪਖੋਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਫਿਤਰਤ ਪੱਖੋਂ | ਨਾ ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਜਿਹੇ ਹਨ, ਨਾ ਮਾਵਾਂ ਧੀਆਂ ਜਹੀਆਂ | ਭਾਈਆਂ ਅਤੇ ਭੈਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਇਹੋ ਸਥਿਤੀ ਹੈ |
ਫਿਰ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਮੂੜ ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਆਣੇ ਮੂੜ ਸੰਤਾਨ ਉਪਜਾ ਰਹੇ ਹਨ | ਅਜਿਹਾ ਸੈਕਸ ਆਧਾਰਿਤ ਪ੍ਰਜਣਨ ਕਰਕੇ ਹੈ | ਸੈਕਸ, ਦੋ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਜੀਨਾਂ ਨੂੰ ਰਲਾ ਕੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਲੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਫੈਂਟ ਕੇ ਸੰਤਾਨ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਤਾਸ਼ ਦੇ 52 ਪੱਤੇ ਫੈਂਟਣ ਉਪਰੰਤ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰ ਵਾਰ ਜੇਕਰ ਨਵਾਂ ਹੱਥ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਸੈਕਸ ਤਾਂ 30 ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਜੀਨ ਫੈਂਟ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਮਨੁੱਖੀ ਨਸਲ ਦੀ ਵੰਨਗੀ 'ਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ | ਫਿਰ, ਇਸਤਰੀ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ ਵੀ ਇਕਸਾਰ ਜੀਨਾਂ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਨਹੀਂ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਨਾਂ 'ਚ ਇਕਸਾਰਤਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫਿਤਰਤ 'ਚ ਵੀ ਅੰਤਰ ਹਨ | ਪੁਰਸ਼ ਜੇਕਰ ਧੱਕੜ ਹੈ ਤਾਂ ਅਜਿਹੇ ਜੀਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਜਿਹੜੇ ਇਸਤਰੀ 'ਚ ਨਹੀਂ ਹਨ | ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਲਈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਲਈ ਸਿੱਧਿਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇਸਤਰੀ 'ਚ ਵੀ ਪੁਰਸ਼ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੇ ਜੀਨ ਹਨ | ਦੰਪਤੀ ਜੀਵਨ 'ਚ ਜੁੜਨ ਲਈ ਵੀ ਇਸਤਰੀ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਸਾਥੀ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੇ ਹਨ : ਪੁਰਸ਼ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਖੋਜ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਇਸਤਰੀ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਸੂਰਤ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਲੇ ਭੱਵਿਖ ਲਈ ਸਾਥ ਖੋਜ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਇਸਤਰੀ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਉਪਜਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਚੋਣ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ | ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਚੋਣ ਸਦਕਾ ਜਿਲਦ ਦੇ ਰੰਗ ਨਿਖਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਕੱਦ ਲੰਬੇ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਸੂਝ-ਸਮਝ ਤੀਖਣ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ, ਕਿੱਤਾਮਈ ਯੋਗਤਾ 'ਚ ਉਛਾਲ ਆਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਆਦਿ |
ਇਕ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਜੀਨ ਸਾਡੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਅਤੇ ਵਤੀਰੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ | ਸਾਡੇ ਮੂਡ, ਭਾਵ ਮਨ ਦੇ ਰਉਂ ਦਿਮਾਗ਼ ਅੰਦਰ ਰਿਸਦੇ ਨਸ-ਸੰਚਾਲਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਹੇਠ-ਉਤਾਂਹ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ | ਦਿਮਾਗ਼ ਅੰਦਰ ਰਿਸ ਰਹੇ ਨਸ-ਸੰਚਾਲਕਾਂ ਦੀ ਉਪਜ ਅਤੇ ਵੰਨਗੀ ਲਈ ਵਿਰਸੇ 'ਚ ਮਿਲੇ ਜੀਨ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਦਿਮਾਗ਼ ਅੰਦਰ ਲਹੂ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਡੋਪਾਮਾਈਨ (4opamine) ਉੱਪਰ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਘਾਟ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਲਸੀ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਨਿਰਣੇ ਲੈਣ 'ਚ ਥਿੜਕਣ ਲਗਦਾ ਹੈ | ਇਹ ਨਸ-ਸੰਚਾਲਕ ਜੇਕਰ ਉਚਿਤ ਮਾਤਰਾ 'ਚ ਰਿਸਦਾ ਰਹੇ, ਤਦ ਵਿਅਕਤੀ ਰਾਹ 'ਚ ਆਈ ਹਰ ਇਕ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾਲ ਸਾਹਸ ਸਹਿਤ ਨਿਪਟਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ | ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਸ-ਸੰਚਾਲਕ, ਸਰੋਟੋਨਿਨ (Serotonin) ਦੀ ਘਾਟ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦਿਲਗੀਰੀ ਖਿੰਨਤਾ 'ਚ ਡੁਬੋਕੇ, ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿੱਛੋਂ ਪਛਤਾਉਣਾ ਵੀ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਨਸ-ਸੰਚਾਲਕ ਦਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਅੰਦਰ ਉਚਿਤ ਮਾਤਰਾ 'ਚ ਰਸਾਓ ਸੰਤੁਲਿਤ ਵਿਚਰਨ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ | ਗੂੜ੍ਹੀ ਨੀਂਦਰ ਮਾਣ ਰਹੇ ਵਿਅਕਤੀ 'ਚ ਵੀ ਇਸੇ ਨਸ-ਸੰਚਾਲਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਨੀਂਦਰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਮੈਲਾਟੋਨਿਨ (Melatonin) ਹਾਰਮੋਨ ਸਰੋਟੋਨਿਨ ਦੀ ਉਪਜ ਹੈ | ਇਕ ਹੋਰ ਜਾਣਿਆ ਪਛਾਣਿਆ ਹਾਰਮੋਨ ਹੈ, ਆਕਸੀਟਾਸਿਨ (Oxytocin), ਜਿਸ ਦੀ ਦਿਮਾਗ਼ ਅੰਦਰ ਹੋਂਦ ਨਿੱਘੇ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਘਾਟ ਅਧੀਨ ਵਿਅਕਤੀ ਕਠੋਰ ਨਿਰਦਈ ਵਤੀਰਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵੱਲ ਝੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |
ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਵਰਤਮਾਨ ਦੋ ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਡੋਲ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਇਕ ਬੰਨੇ ਜੇਕਰ ਸਹਿਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਹੈ, ਤਦ ਦੂਜੇ ਬੰਨੇ, ਹਰ ਇਕ ਪਖੋਂ ਪ੍ਰਬਲ, ਨਿੱਜੀ ਸੁਆਰਥ ਅਜਿਹਾ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਣ ਦੇ ਰਾਹ 'ਚ ਆ ਰਹੇ ਹਨ | ਹਰ ਇਕ ਥਾਂ ਸਹਿਚਾਰ ਹੈ, ਮਿਲ ਬੈਠਣ ਹੈ, ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਹਨ, ਸੰਗਠਨ ਹਨ, ਪਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਵੀ ਰਕਾਬਤ ਹੈ, ਤਕਰਾਰ ਹੈ, ਰੋਸੇ ਹਨ, ਹੱਕਤਲਫੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਖ ਪੂਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ | ਇਕ ਬੰਨੇ ਲੋਕ ਭਲਾਈ ਲਈ ਜੇਕਰ ਇਮਾਨਦਾਰ ਉ ੱਦਮ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਦ ਦੂਜੇ ਬੰਨੇ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਦੇ ਕੇਵਲ ਸੁਆਂਗ ਰਚੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ | ਮਨੁੱਖ ਨਾ ਨਿਰੋਲ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਨਾ ਸ਼ੈਤਾਨ; ਇਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਬਣਿਆ ਵਿਚਰ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਇਕ ਸਮੇਂ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਜੇਕਰ ਦੇਵਤਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਤਦ ਵੱਖਰੀ ਸਥਿਤੀ 'ਚ ਉਹੋ ਸਵਾਰਥੀ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਸਤਾਇਆ, ਮਾਨਵਤਾ ਵਿਰੋਧੀ ਵਤੀਰਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨੋਂ ਨਹੀਂ ਝਿਜਕ ਰਿਹਾ |
ਸੁਆਰਥੀ ਹਿੱਤ ਆਪਣੀ ਥਾਵੇਂ, ਪਰ ਜਿਹੋ-ਜਿਹੀ ਸੂਝ-ਸਮਝ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਮਾਲਿਕ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਭਲੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਬਣਾਉਣ ਯੋਗ ਆਦੇਸ਼ ਹੈ :
'ਇਨਸਾਨ ਬਨ ਇਨਸਾਨ, ਯਹੀ ਹੈ ਤੇਰੀ ਮਅਰਾਜ (ਉ ੱਚਾ ਰੁੱਤਬਾ)
ਰੰਗ-ਓ-ਵਤਨ, ਕੌਮ ਕੀ ਹਰ ਹੱਦ ਸੇ ਗੁਜ਼ਰ ਜਾ |'

- ਫੋਨ : 0175-2214547.


ਖ਼ਬਰ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰੋ

ਹਕੀਕਤ ਵਿਚ ਬਦਲਦਾ ਚੀਨ ਦਾ ਸੁਪਨਾ: ਬਨਾਉਟੀ ਚੰਨ

ਚੀਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਚੰਨ (ਚੰਦਰਮਾ) ਹੋਵੇ | ਸਿਰਫ਼ ਚੀਨ ਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਚੀਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਕਸਬਿਆਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਚੰਨ ਹੋਣ | ਇਹ ਚਾਹਤ ਮਹਿਜ਼ ਖ਼ੁਸ਼ਫਹਿਮੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਚੀਨ ਦੀ ਮੰਨੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਬਹੁਤ ਵਾਜਬ ਵਜ੍ਹਾ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਤਰਕਸੰਗਤ ਹੈ, ਪਰ ਚੀਨ ਦੀ ਇਹ ਚਾਹਤ ਉਸ ਦੇ ਤਰਕਾਂ 'ਤੇ ਭਾਵੇਂ ਖਰੀ ਉਤਰੇ ਪਰ ਪੁਲਾੜ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਕਸੌਟੀ 'ਤੇ ਖਰੀ ਨਹੀਂ ਉਤਰ ਰਹੀ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚੀਨ ਦਾ ਇਹ ਸੁਪਨਾ ਵਿਅਰਥ ਹੈ | ਚੀਨ ਦੀ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿਚ ਹੋ ਰਹੀ ਦੇਰ ਵੀ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੱਚ ਸਾਬਤ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਲਗਦੀ ਹੈ |
ਫਿਲਹਾਲ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਵੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ 300 ਮੀਲ ਉੱਪਰ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਇਕ ਉਪ-ਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ 2020 ਵਿਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਮਿਤੀ ਵਧਾ ਕੇ 2022 ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਹਾਰਕ ਉਪ-ਗ੍ਰਹਿ ਤਾਂ 2030 ਤੱਕ ਹੀ ਕਾਰਗਰ ਹੋ ਸਗੇਗਾ | ਪਰ ਉਪ-ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਯੋਜਨਾ ਅਜੇ ਵੀ ਬਹੁਤੀ ਠੋਸ ਨਹੀਂ ਹੈ | ਕਈ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਯੋਗ ਅਮਲੀ ਜਾਮਾ ਨਹੀਂ ਪਹਿਨ ਸਕੇਗਾ ਪਰ ਜੇ ਇਹ ਕਵਾਇਦ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਹੋਈ ਵੀ ਤਾਂ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਚੱਲੇਗੀ | ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਪਹਿਲਾ ਬਨਾਉਟੀ ਚੰਨ ਸ਼ਿਚੂਆਨ ਦੇ ਸ਼ਿਚਾਂਦ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਲਾਂਚ ਸੈਂਟਰ ਤੋਂ ਆਸਮਾਨ ਵਿਚ ਛੱਡਿਆ ਜਾਵੇਗਾ | ਇਹ ਚੰਨ ਸਫ਼ਲਤਾਪੂਰਵਕ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਲਈ 2022 ਵਿਚ ਹੀ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਅਜਿਹੇ ਚੰਨ ਪੁਲਾੜ ਵਿਚ ਭੇਜੇ ਜਾਣਗੇ |
ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲਾ ਚੰਨ ਤਾਂ ਇਕ ਤਜਰਬਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ ਪਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭੇਜੇ ਗਏ ਚੰਨ ਵਧੇਰੇ ਤਾਕਤਵਰ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਆਸਾਂ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ | 500 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਇਹ ਨਕਲੀ ਚੰਨ ਇਕ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਭੇਜੇਗਾ | ਧਰਤੀ ਦੇ ਅਸਲੀ ਚੰਨ ਦੀ ਦੂਰੀ 3 ਲੱਖ, 80 ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ | ਚੀਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਚੰਨ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ 80 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿਚ ਅਸਲੀ ਚੰਨ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 8 ਗੁਣਾ ਵਧੇਰੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇਵੇਗਾ | ਪੂਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿਚ ਜਗਮਗਾਏਗਾ | ਸਟਰੀਟ ਲਾਈਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਝੰਜਟ ਖਤਮ ਹੋਏਗਾ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਅਰਬਾਂ ਰੁਪਏ ਬਚ ਜਾਣਗੇ |
ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭੁਚਾਲ, ਸੁਨਾਮੀ ਜਾਂ ਹੜ੍ਹਾਂ ਵਰਗੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚ ਵੀ ਨਕਲੀ ਚੰਨ ਬਰਾਬਰ ਚਮਕ ਖਿੰਡਾਉਂਦਾ ਰਹੇਗਾ | ਇਕ ਵਾਰੀ ਦਾ ਕੀਤਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਝੰਜਟਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ | ਪਰ ਕੀ ਇਹ ਏਨਾ ਵਿਹਾਰਕ ਅਤੇ ਸੁਖਾਲਾ ਹੈ? ਉਪ-ਗ੍ਰਹਿ ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੇ ਇਕ ਖਾਸ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨਰੀ ਆਰਬਿਟ ਵਿਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਇਹ ਸਥਾਨ ਘੱਟੋ ਤੋਂ ਘੱਟ 22000 ਮੀਲ ਜਾਂ ਕਹਿ ਲਓ 37 ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ | ਜੇਕਰ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਉਪ-ਗ੍ਰਹਿ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਧਰਤੀ ਤੱਕ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ ਭੇਜੇ ਜਾ ਸਕਣ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵੀ ਆਕਾਰ ਲੈ ਲਵੇ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਤੱਕ ਇਹ ਰੌਸ਼ਨੀ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿੰਨੀ ਪਹੁੰਚੇਗੀ, ਇਹ ਸੋਚਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ | ਚੰਨ ਦਾ ਸਥਿਰ ਰਹਿਣਾ ਫਿਲਹਾਲ ਅਸੰਭਵ ਹੈ | ਮੰਨ ਲਈਏ ਇਹ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਵੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੇਕਰ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਟਿਕਾਊਪਣ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ | ਜੇ ਇਕ ਡਿਗਰੀ ਦਾ 100ਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਇਕ ਪਾਸੇ ਝੁਕ ਗਿਆ ਤਾਂ ਇਸ ਚੰਨ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਆਪਣੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਤੋਂ ਭਟਕ ਜਾਵੇਗੀ | ਰਹੀ ਗੱਲ 300 ਮੀਲ ਜਾਂ 500 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਂ ਇਥੇ ਇਹ ਉਪ-ਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ ਮੀਲ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਚੱਕਰ ਕਟ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ | ਜੇਕਰ ਇਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰੇ ਵੀ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਇਕ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਝਲਕ ਮਹਿਜ਼ ਸੈਕਿੰਡ ਤੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੋਵੇਗੀ | ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਪ-ਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਢੁਕਵੀਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇਣ ਦੇ ਲਈ ਜਿਸ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸਥਾਪਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਹੇਠਾਂ ਲਿਆਉਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ | ਜੇਕਰ ਘੱਟ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਕਿਸੇ ਇਕ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹੇ, ਇਹ ਸੰਭਵ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਅਜੇ ਬਹੁਤ ਪਾਪੜ ਵੇਲਣੇ ਪੈਣਗੇ | 300 ਮੀਲ ਤਾਂ ਕੀ 300 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਵੀ ਇਹ ਕਰਨਾ ਅਜੇ ਅਸੰਭਵ ਹੈ | ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਰਾਕੇਟ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ 300 ਮੀਲ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਪ-ਗ੍ਰਹਿ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਕੇਟ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਇਕ ਨਿਸਚਿਤ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਘੁਮਾਉਂਦੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਇਹ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਲਗਾਤਾਰ ਬਾਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਇਹ ਉਸ ਉਦੇਸ਼ ਦੇ ਉਲਟ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਇਸ ਨਾਲ ਸਟਰੀਟ ਲਾਈਟ 'ਤੇ ਖਰਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬਿਜਲੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਖਰਚ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਟੀਚਾ ਹੈ |
ਧਰਤੀ ਦਾ ਚੱਕਰ ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ ਉਪ-ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਲਈ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੂਰੀ ਰਾਤ ਰੌਸ਼ਨੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ | ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਉਪਰੋਂ ਦੀ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਉਪ-ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦੇ ਰਹਿਣ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਊਰਜਾ ਵੀ ਮਿਲਦੀ ਰਹੇ | ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਤਿਆਵਰਤੀ (ਰਿਫਲੈਕਟਿਵ) ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ | ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਥੱਕ ਕੇ ਸੁਸਤ ਨਾ ਪੈ ਜਾਣ ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਊਰਜਾ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇਹ ਚਾਹੇ ਛੋਟੇ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਉਪ-ਗ੍ਰਹਿ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਕਿੰਨੀ ਵੀ ਹੇਠਲੀ ਸਤ੍ਹਾ 'ਤੇ ਕਿਉਂ ਨਾ ਸਥਾਪਤ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਵਿਧੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਊਰਜਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ | ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਪੇਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਜੋ 250 ਮੀਲ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਊਰਜਾ ਦੇਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਉਚਾਈ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਨਾ ਆ ਜਾਵੇ | ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਹ ਇਕ ਆਮ ਸਮੱਸਿਆ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੱਲ ਹੈ | ਜਿਥੋਂ ਤੱਕ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੂਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇਣ ਦੀ ਕੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ, ਅਜਿਹੇ ਵਿਚ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਸਮਾਨ ਵਿਚ ਕਦੀ ਵੀ ਤਾਰੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਣ ਸਕਣਗੇ |
ਭਾਵੇਂ ਨਵੇਂ ਚੰਨ ਨਾਲ 8 ਗੁਣਾ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨਕਲੀ ਚੰਨ ਧੰੁਦਲਾ ਜਿਹਾ ਦਿਖੇਗਾ | ਲੋਕ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਏਨਾ ਖਰਚ ਕਰ ਕੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਏਨੀ ਘੱਟ ਕਿਉਂ? ਫਿਰ ਜੇਕਰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੇਜ ਹੋਈ ਤਾਂ ਫਿਰ ਵੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੀਆਂ? ਇਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਉਲਟ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਵੇਗਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਂਦ ਅਤੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦਾ ਚੱਕਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣ ਨਾਲ ਕਈ ਸਰੀਰਕ, ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਜਨਮ ਲੈਣਗੀਆਂ | ਇਹੀ ਨਹੀਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਣ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਅਸਰ ਪਵੇਗਾ | ਚੀਨ ਵੈਸੇ ਵੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਗ਼ੈਰ-ਜ਼ਰੂਰੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਹੈ, ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ |
ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਤ ਹਨ, ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਾਤਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਾਲੀਆਂ ਹੋਣ, ਹਨੇਰੀਆਂ ਹੋਣ ਨਾ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਾਲੀਆਂ | ਚੀਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਬਨਾਉਟੀ ਚੰਨ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਮਨਚਾਹੇ ਤੀਰਕੇ ਨਾਲ ਕਾਬੂ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ | ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇ ਬਿਹਤਰ ਹੱਲ ਕੱਢਣ ਵੱਲ ਤੁਰਨਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ਮੀਨੀ ਢੰਗ ਲੱਭਣੇ ਪੈਣਗੇ | ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਤਾਂ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰੇਗਾ | ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਕਲੀ ਚੰਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਬਣ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਕਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹੀਆਂ | ਇਸ ਵਾਰ ਵੀ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਇਹੀ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ | ਵੈਸੇ ਵੀ ਇਹ ਕੰਮ ਐਲ.ਈ.ਡੀ. ਲਾਈਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਜਾਂ ਉਸ ਵਿਚ ਖਪਤ ਊਰਜਾ ਵਿਚ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆ ਕੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ | ਪਰ ਚੀਨ ਦੀ ਚਾਹਤ ਕੋਈ ਵੀ ਕੰਮ ਏਨੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕਦੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਹੁਣ ਦੇਖਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਚੰਨ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਚਾਹਤ ਕਿਵੇਂ ਅਤੇ ਕਦੋਂ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?

-ਫਿਊਚਰ ਮੀਡੀਆ ਨੈੱਟਵਰਕ |

ਪੋਲਸਡਨ ਲੇਸੀ ਹਾਊਸ : ਅੰਗਰੇਜ਼ ਘਰਾਣੇ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਮਹਾਰਾਜੇ

ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਢਕੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਮੀਲਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲੇ ਹਰੇ ਮੈਦਾਨਾਂ 'ਚ ਚਿੱਟੇ ਬਿੰਦੂਆਂ ਵਾਂਗ ਚਰਦੀਆਂ ਭੇਡਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਲੰਘਦੀ ਸੜਕ ਨੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਰਿਜੈਂਸੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਬਣੇ ਵਿਲਾ ਪੋਲਸਡਨ ਲੇਸੀ ਹਾਊਸ ਤੱਕ ਸਾਨੂੰ ਪਹੁੰਚਾਇਆ | ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਸਾਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਇਹ ਭਵਨ, ਸਜੀਵ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗ੍ਰੇਵਿਲ ਦਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੱਦੇ 'ਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਕਿੰਗਸ ਕਵੀਸ, ਭਾਰਤੀ ਮਹਾਰਾਜਾ, ਐਕਟਰ ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਆਗੂ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਪੋਲਸਡਨ ਲੇਸੀ ਭਵਨ ਆਉਂਦੇ ਸਨ | ਘਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਅਸੀਂ ਕਲਪਨਾ ਵਿਚ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਐਡਵਰਡ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਉੱਚ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਾਂਗ ਮੰਨਿਆ, ਜੋ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗ੍ਰੇਵਿਲ ਦੇ ਸੱਦੇ 'ਤੇ ਪੋਲਸਡਨ ਲੇਸੀ ਆਏ ਹੋਣ |
ਪੋਲਸਡਨ ਲੇਸੀ ਹਾਊਸ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸੁੰਦਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਆਗੂਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਥੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਸੱਤ ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਆਉਣਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜਗਤਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੀ ਸਨ | ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਟਜ਼ ਹੋਟਲ ਦੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟਸ ਮਿਊਸ ਅਤੇ ਡੇਵਿਸ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਮਰਿਆਂ ਨੂੰ ਅਸੀਮਿਤ ਬਜਟ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗ੍ਰੇਵਿਲ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਲਿਫਟ ਵੀ ਸੀ |
ਪੋਲਸਡਨ ਲੇਸੀ ਭਵਨ ਦੇ 800 ਸਾਲ
ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕਾਰ ਪਾਰਕ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੋਲਸਡਨ ਲੇਸੀ ਭਵਨ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਅਸੀਂ 1905 ਵਿਚ ਬਣੇ ਸੁੰਦਰ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਮੀਨਾਰ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲੇ, ਜੋ ਬੀਤੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਭਵਨ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸਟਾਫ ਕਮਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਗਿਆਨਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਅੱਜ ਉਸ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਗ਼ਾਂ ਅਤੇ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ | ਇੱਟਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਜਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਟਾਵਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਰਚ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਅਸੀਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਾਰਕ ਲੈਂਡ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿਥੇ ਇਕ ਛੋਟੇ ਬੋਰਡ 'ਤੇ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗ੍ਰੇਵਿਲ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਚ 14 ਜਨਵਰੀ, 1935 ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ | ਫੈਸ਼ਨ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਥਿੰਗ ਆਫ਼ ਏ ਗਲੋਬ ਟ੍ਰਾਟਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ (ਸਟਾਈਲਿਸ਼ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀ) 1905 ਵਿਚ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਮਾਰਗ੍ਰੇਟ ਗ੍ਰੇਵਿਲ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇਹ ਘਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਖਰੀਦਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ | ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗ੍ਰੇਵਿਲ ਇਕ ਸਮਾਜ ਸੇਵਿਕਾ ਸੀ, ਜੋ ਪਾਰਟੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਚ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਖ਼ਬਰਾਂ ਛਪਦੀਆਂ ਸਨ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਐਡਵਰਡ ਯੁੱਗ ਦੇ ਪੋਲਸਡਨ ਲੇਸੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਭਵਨ ਵਿਚ ਬਦਲਿਆ ਸੀ |
ਦਾਖ਼ਲਾ ਹਾਲ
ਗਾਰਡਨ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਪੋਲਸਡਨ ਲੇਸੀ ਦਿਸਣ ਲੱਗਿਆ ਜੋ ਸੁੰਦਰ, ਪੀਲਾ-ਮਸਟਰਡ, ਦੋ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭਵਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇਕ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਕੋਰਟ ਯਾਰਡ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਅਸੀਂ ਦਾਖਲਾ ਹਾਲ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੇ ਜਿਥੇ ਦੋ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ—'ਐਡਵੈਂਚਰ ਇਨ ਏਸ਼ੀਆ-ਏ ਸੋਸ਼ਲਾਈਟ ਅਬਰੋਡ' ਅਤੇ 'ਬਿਓਾਡ ਦ ਡ੍ਰੈਗਨ-ਮੈਗੀਸ ਏਸ਼ੀਅਨ ਟ੍ਰੈਸ਼ਰਸ' | ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗ੍ਰੇਵਿਲ ਦੀ ਭਾਰਤ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸਨ ਜਦੋਂ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਮੰਦਿਰਾਂ ਵਿਚ ਗਈ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲੀ ਸੀ | ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਚੀਨ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਜਾਵਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤਸਵੀਰਾਂ ਆਦਿ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ | ਵਲੰਟੀਅਰ ਔਰਤ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚ ਸਰਦੀ ਰੁੱਤ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ 'ਤੇ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗ੍ਰੇਵਿਲ ਆਪਣੇ 'ਆਂਟੂਰਾਜ' (ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ) ਦੇ ਨਾਲ ਯੂਰਪ ਦੇ ਗਰਮ ਸਪਾਸ ਦੀ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਨਿਕਲ ਪੈਂਦੀ ਸੀ ਤੇ ਫਿਰ ਅੱਗੇ ਏਸ਼ੀਆ ਜ਼ਰੂਰ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਸੰਦੀਦਾ ਮਹਾਦੀਪ ਸੀ | ਫੈਸ਼ਨੇਬਲ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੇ ਓਸ਼ਨ ਲਾਈਨਰ (ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼), ਗੱਡੀ ਅਤੇ ਮੋਟਰ ਕਾਰ ਨਾਲ ਭਾਰਤ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੀ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਜਾਂਦੀ ਸੀ |
ਬਾਲਕੋਨੀ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਹਿੱਸਾ ਦੇਖ ਕੇ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਲੱਕੜੀ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਉੱਪਰ ਜਾ ਰਹੇ ਸੀ ਤਾਂ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗ੍ਰੇਵਿਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੋਰਟਰੇਟ ਸਾਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਹਰੇਕ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਅੱਜ ਵੀ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਲ 1891 ਵਿਚ ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਵੀਂ ਵਿਆਹੀ ਗਈ ਸੀ | ਸਾਡੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਬਾਲਕੋਨੀ ਸੀ ਜੋ ਹੁਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਢਕੇ ਕਮਰੇ ਵਰਗੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ | ਬੀਤੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਇਹ ਖੇਤਰ ਸਵੇਰੇ ਜਲਦੀ ਉੱਠਣ ਵਾਲੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਬੈਠ ਕੇ ਚਾਹ ਪੀਣ ਅਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਆਦਿ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ | ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਪੋਲਸਡਨ ਲੇਸੀ ਭਵਨ ਦੀ ਦੇਰ ਰਾਤ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਵੇਰੇ ਘੱਟ ਹੀ ਮਹਿਮਾਨ ਜਾਗਦੇ ਹੋਣਗੇ | ਫਿਰ ਮੈਂ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗ੍ਰੇਵਿਲ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਥੋਂ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਜਾਂਦੀ ਹੋਵੇਗੀ |

(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਅੰਕ 'ਚ)
seemaanandchopr@gmail.com

ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਵਿਕਾਸ, ਆਦਿ-ਮਾਨਵ ਤੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਮਾਨਵ ਤੱਕ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਕੋਈ 39 ਲੱਖ ਸਾਲ ਤੋਂ 30 ਲੱਖ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਏਪ-ਨੁਮਾ 'ਅਸਟਰਾਲੋਪਿਥੀਕਸ ਐਫਾਰੈਂਸਿਸ' ਹੋ ਗੁਜ਼ਰਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮੱਥਾ ਨੀਵਾਂ ਸੀ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਉਭਾਰ ਸਮੇਤ ਉਸ ਦਾ ਨੱਕ ਬਹੁਤ ਫੀਨ੍ਹਾ ਸੀ | ਉਸ ਦੀ ਖੋਪੜੀ ਤਾਂ ਚਿੰਪੈਂਜ਼ੀ ਵਰਗੀ ਸੀ ਪਰ ਦੰਦ ਅਜੋਕੇ ਮਨੁੱਖ ਵਰਗੇ ਸਨ | ਉਸ ਦੇ ਪਥਰਾਟਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਉਸ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਆਕਾਰ 375 ਤੋਂ 550 ਮਿਲੀ ਲਿਟਰ ਤੱਕ ਮਿਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਕੱਦ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਪੰਜ ਫੁੱਟ ਤੱਕ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ | ਇਸ ਦੇ ਪਥਰਾਟ ਪੂਰਬੀ ਅਫਰੀਕਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜਰਮਨੀ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਮਿਲੇ ਹਨ | ਇਸੇ ਜਾਤੀ ਦੀ ਇਕ ਮਾਦਾ ਦਾ ਇਕ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਿੰਜਰ-ਪਥਰਾਟ 'ਡੋਨਾਲਡ ਜੋਹਾਨਸਨ' ਦੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਇਥੋਪੀਆ ਦੇ 'ਅਫਾਰ' ਖੇਤਰ ਚੋਂ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ 'ਲੂਸੀ' ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ | ਸਹੇਲਾਂਥਰੋਪੱਸ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸੇ ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਮੁਢਲਾ ਆਦਿ-ਮਾਨਵ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਹਰ ਨਵੀਂ ਖੋਜ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮੰਨਣੀ ਹੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ | ਸੋ, ਅਜੇ ਤੱਕ ਤਾਂ 'ਸਹੇਲਾਂਥਰੋਪੱਸ ਚੈੱਡਿਨਿਸਜ਼' ਤੋਂ ਹੀ 'ਹੋਮੀਨਿਡਾਂ' ਦਾ ਆਗਾਜ਼ ਹੋਇਆ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ |
'ਅਸਟਰਾਲੋਪਿਥੀਕਸ ਅਫ਼ਰੀਕਾਨੱਸ' 20 ਤੋਂ 30 ਲੱਖ ਸਾਲ ਪੂਰਵ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿਚ ਫਿਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਨ 1925 ਵਿਚ ਜੌਹੰਸਬਰਗ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਈ ਮੂਲ ਦੇ ਪ੍ਰੋ: 'ਰੇਮੰਡ ਡਾਰਟ' ਨੇ 'ਤਾਉਂਗ' ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਇਸ ਦੀ ਬੱਚਾ-ਖੋਪੜੀ ਦਾ ਪਥਰਾਟ ਲੱਭਿਆ | ਸੋ ਇਸ ਨੂੰ 'ਤਾਉਂਗ-ਬੱਚਾ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਜਾਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਡਾਰਟ ਨੇ 'ਅਸਟਰਾਲੋਪਿਥੀਕਸ ਅਫਰੀਕਾਨੱਸ' ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਬਣਦਾ ਹੈ, 'ਅਫਰੀਕਾ ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਏਪ' | ਇਸ ਦੇ ਪੌੜ੍ਹ ਰੂਪ ਦੇ ਪਥਰਾਟ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਸੰਨ 1947 ਵਿਚ 'ਜੀ ਡਬਲਯੂ ਬੈਰਲੋ' ਤੇ 'ਜੌਹਨ ਰੋਬਿਨਸਨ' ਨੂੰ 'ਸਟਰਕਫੋਟੀਨ' ਕੋਲੋਂ ਵੀ ਲੱਭੇ | ਇਹ ਵੀ ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਆਦਿ-ਮਾਨਵ ਸੀ | ਇਸ ਦਾ ਦਿਮਾਗੀ ਆਕਾਰ 420 ਤੋਂ 500 ਮਿ:ਲਿ: ਦੇ ਵਿਚ ਵਿਚਾਲੇ ਸੀ ਪਰ 'ਬੋਲ ਸਕਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ' ਦਿਮਾਗੀ ਆਕਾਰ ਨਾਲੋਂ ਅਜੇ ਛੋਟਾ ਸੀ | ਇਸ ਦੇ ਸੂਆ-ਦੰਦ ਐਫਾਰੈਂਸਿਸ ਦੇ ਸੂਆ-ਦੰਦਾਂ ਨਾਲੋਂ ਛੋਟੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਦੰਦ ਤੇ ਜਬਾੜੇ ਭਾਵੇਂ ਹੁਣ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਸੀ, ਪਰ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡੇ ਸਨ |
ਅੱਜ ਤੋਂ 25–ਕੁ ਲੱਖ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋ ਚੁੱਕੇ 'ਅਸਟਰਾਲੋਪਿਥੀਕਸ ਗੜ੍ਹੀ' ਦੇ ਪਥਰਾਟ ਸੰਨ 1966 ਵਿਚ ਇਥੋਪੀਆ ਦੇ 'ਐਫਾਰ' ਖੇਤਰ ਵਿਚੋਂ ਮਿਲੇ | ਗੜ੍ਹੀ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਐਫਾਰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਅਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਦੋਂ ਇਸ ਖੋਜ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ | ਇਸ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਦਾ ਆਕਾਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸੀ |
ਇਕ 'ਅਸਟਰਾਲੋਪਿਥੀਕਸ ਸੈਦੀਬਾ' ਨਾਮਕ ਆਦਿ-ਮਾਨਵ ਦਾ ਪਿੰਜਰ-ਪਥਰਾਟ ਸੰਨ 2008 ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਮਲਾਪਾ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ | ਇਹ 18 ਤੋਂ 20 ਲੱਖ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਊਾਦੀ ਇਕ ਮਾਦਾ ਦਾ ਪਥਰਾਟ ਸੀ | ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਕ ਲੜਕੇ ਦੀ ਖੋਪੜੀ ਵੀ ਮਿਲੀ ਜਿਸ ਦਾ ਦਿਮਾਗੀ ਆਕਾਰ 430 ਮਿ:ਲਿ: ਤੇ ਕੱਦ ਲਗਭਗ 4 ਫੁੱਟ 3 ਇੰਚ ਸੀ | ਇਹ ਜੀਵ 'ਅਸਟਰਾਲੋਪਿਥੀਸੀਨ' ਤੇ 'ਹੋਮੋ'(ਮਾਨਵੀ) ਵਿਚਾਲੇ ਇਕ ਕੜੀ ਵਜੋਂ ਜਾਪਦਾ ਸੀ ਤੇ ਹੋਮੋ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਨਿਕਟ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਜੀਵ 'ਹੋਮੋ-ਇਰੈਕਟੱਸ' ਦਾ ਕੋਈ ਵਡੇਰਾ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ |
'ਅਸਟਰਾਲੋਪਿਥੀਕਸ ਰੋਬਸਟੱਸ' ਨਾਮਕ ਵੱਡੇ ਜਬਾੜ੍ਹੇ ਵਾਲਾ ਆਦਿ-ਮਾਨਵ 12 ਤੋਂ 20 ਲੱਖ ਸਾਲ ਪੂਰਵ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਨ 1938 ਵਿਚ ਇਸ ਦੇ ਪਥਰਾਟ ਮਿਲੇ ਸਨ ਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਪਥਰਾਟ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ 'ਕਰੋਮਡਰਾਏ', 'ਸਵਾਰਟਕਰੈਨਜ਼', 'ਗੋਡੋਲਿਨ' ਆਦਿਕ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਰਹੇ ਹਨ | ਸਵਾਰਟਕਰੈਨਜ਼ ਦੀ ਇਕ ਗੁਫਾ ਚੋਂ ਕੋਈ 130 ਜਣਿਆਂ ਦੇ ਪਥਰਾਟ-ਅੰਸ਼ ਮਿਲੇ ਸਨ | ਐਾਥਰੋਪਾਲੋਜਿਸਟ 'ਰੌਬਰਟ ਬਰੂਮ' ਨੇ 'ਪੈਰੈਂਥਰੋਪੱਸ ਜੀਨੱਸ' ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਇਸ ਸਪੀਸੀ ਦਾ ਨਾਮ 'ਪੈਰੈਂਥਰੋਪੱਸ ਰੋਬਸਟੱਸ' ਰੱਖਿਆ, ਸੋ ਇਹ ਕਿਸਮ ਦੋਹਾਂ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ | ਇਸ ਦਾ ਦਿਮਾਗੀ ਆਕਾਰ 540 ਮਿ:ਲ਼ਿ: ਦੇ ਕਰੀਬ ਸੀ ਇਸ ਦੇ ਭਾਰੀ ਭਰਕਮ ਜਬਾੜ੍ਹੇ ਤੇ ਵੱਡੇ ਦੰਦਾਂ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ 'ਰੋਬਸਟੱਮ' ਕਿਹਾ ਗਿਆ | ਓਦੋਂ ਹੀ 'ਜਿਜਾਂਥਰੋਪੱਸ ਬੋਇਸੀ' ਵੀ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਰੋਬਸਟੱਸ ਵਰਗਾ ਹੀ ਸੀ ਪਰ ਸਰੀਰ ਉਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਭਾਰਾ ਸੀ |

(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਅੰਕ 'ਚ)
ਮੋਬਾਈਲ : 9814348697

ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਝਰੋਖੇ 'ਚੋਂ-14 : ਜਦੋਂ ਜੱਟਵਾਦ ਨੂੰ ਮਖੌਟਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ

ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਸੰਦਰਭ 'ਚ ਕਾਮੇਡੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਇਸ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਲੀਕਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ | ਇਸ ਸੰਦਰਭ 'ਚ ਹਰੀ ਦੱਤ ਦੀ 'ਉਡੀਕਾਂ' ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ | ਇਕ ਫ਼ੌਜੀ ਵਿਧਵਾ ਦੀ ਮਨੋਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਇਸ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨੇ ਬੜੇ ਹੀ ਭਾਵ-ਪੂਰਤ ਲਹਿਜੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ | ਇੰਦਰਜੀਤ ਹਸਨਪੁਰੀ ਦੀ 'ਦਾਜ' ਵੀ ਆਪਣੇ ਟਾਈਟਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਜ-ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੀ ਸੀ | 'ਚੌਧਰੀ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ' ਸਮਾਜਿਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਬੁਲੰਦ ਕਰਦੀ ਸੀ |
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕੁਝ ਹੋਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 'ਬਲਬੀਰੋ ਭਾਬੀ', 'ਮਾਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਛਾਵਾਂ', 'ਚੰਨ ਪ੍ਰਦੇਸੀ', 'ਗੁੱਡੋ', 'ਸਰਪੰਚ', 'ਲੌਾਗ ਦਾ ਲਿਸ਼ਕਾਰਾ', 'ਮਾਮਲਾ ਗੜਬੜ ਹੈ' ਵਿਚ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਿਨੇਮੈਟਿਕ ਰੂਪ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ | ਇਹ ਯਤਨ ਵਰਿੰਦਰ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ | ਵਰਿੰਦਰ ਨੇ ਸ਼ਰਾਬ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦਾਜ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ | ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਵਰਿੰਦਰ ਨੂੰ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਗਾਰਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਸੀ |
ਪਰ ਵਰਿੰਦਰ ਦੀ ਅਚਾਨਕ ਹੋਈ ਮੌਤ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਲਈ ਇਕ ਸੰਕਟ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ | ਇਸ ਅਦਾਕਾਰ-ਨਿਰਮਾਤਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਕੋਲ ਜਿਹੜੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ/ਸਮਾਜਿਕ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪਰਦੇ 'ਤੇ ਮਨੋਰੰਜਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਤਾਰਨ ਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਸਮਰੱਥਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕੋਲ ਉਸ ਵੇਲੇ ਤਾਂ ਨਜ਼ਰੀਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਈ | ਇਸ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਸਾਜ਼ਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਕਥਾਨਕਾਂ ਲਈ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਝਾਕਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ |
ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ 'ਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫ਼ਿਲਮਸਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਈਆਂ ਸਨ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਹੁ-ਗਿਣਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 'ਚ ਜੱਟ ਦੇ ਕਈ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਰੂਪ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ | ਕਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 'ਚ ਜੱਟ ਨੂੰ ਇਕ ਬੜਾ ਧੜੱਲੇਦਾਰ ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਈਆਂ 'ਚ ਉਸ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਮਜ਼ਾਹੀਆ ਤਰਜ਼ਾਂ 'ਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ |
ਭਾਰਤ 'ਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮਸਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਬਹੁਰੰਗਾ ਜੱਟਵਾਦ, ਆਪਣੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 'ਚ ਮਸਾਲਾ ਪਰੋਸਣ ਲਈ ਇਕ ਵਧੀਆ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਮਿਲ ਗਿਆ | ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੱਟਵਾਦ ਨੂੰ ਤੋੜ-ਮਰੋੜ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ | ਕਈਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ 'ਚ ਤਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵੀ ਹੂ-ਬਹੂ ਪਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਪਰੋਸ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ |
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਏ ਤਾਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਫ਼ਿਲਮਸਾਜ਼ਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨੀ ਵਰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਯਾਦਗਾਰੀ ਕਥਾਨਕ ਵੀ ਰਚੇ ਹਨ | ਮਨੋਹਰ ਦੀਪਕ ਦੀ 'ਖੇਡਣ ਦੇ ਦਿਨ ਚਾਰ' ਅਤੇ ਸਰਦੂਲ ਅਟਵਾਲ ਤੇ ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ 'ਵਿਸਾਖੀ' (1999) ਇਸ ਕੋਸ਼ਿਸ ਦੇ ਵਧੀਆ ਦਿ੍ਸ਼ਟਾਂਤ ਹਨ | 'ਕਚਹਿਰੀ' ਅਤੇ 'ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਕੰਢੇ' ਵੀ ਵਧੀਆ ਕਿਰਤਾਂ ਸਨ ਪਰ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 'ਮੌਲਾ ਜੱਟ', 'ਜੱਟ ਦਾ ਗੰਡਾਸਾ' ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈ ਕੇ ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਜੱਟ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 'ਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਆਪਣੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਨਿੱਜੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀਆਂ ਲੈਣ ਲਈ ਹੀ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਸਮਰਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ |
ਫਲਸਰੂਪ 'ਯਮਲਾ ਜੱਟ', 'ਪੁੱਤ ਜੱਟਾਂ ਦੇ', 'ਜਿਗਰਾ ਜੱਟ ਦਾ', 'ਜੱਟ ਪੰਜਾਬ ਦਾ', 'ਯਾਰੀ ਜੱਟ ਦੀ', 'ਅਣਖ ਜੱਟ ਦੀ', 'ਜ਼ਮੀਨ ਜੱਟ ਦੀ ਜਾਨ', 'ਜੱਟ ਪੰਜਾਬੀ', 'ਧੀ ਜੱਟ ਦੀ', 'ਵੈਰੀ ਜੱਟ', 'ਜੱਟ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ', 'ਮੌਲਾ ਜੱਟ', 'ਜੱਟ ਸੂਰਮੇ', 'ਜੱਟੀ', 'ਬਦਲਾ ਜੱਟੀ ਦਾ', 'ਮੈਂ ਜੱਟੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ', 'ਪਗੜੀ ਸੰਭਾਲ ਜੱਟਾ' ਆਦਿ ਵਰਗੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਜੱਟਵਾਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਿ੍ਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਹੋਈਆਂ | ਇਸ ਦੌਰ ਦੀ ਹਾਸਾਜਨਕ ਸਥਿਤੀ ਤਾਂ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਜਿਥੇ ਇਕ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੇ 'ਜਿਊਣਾ ਮੌੜ' 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ 'ਜੱਟ ਜਿਊਣਾ ਮੌੜ' ਦਾ ਟਾਈਟਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਉਥੇ ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ 'ਜੱਟ ਮਿਰਜ਼ਾ' ਦੇ ਨਾਂਅ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ |
ਇਨ੍ਹਾਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 'ਚ ਲਾਊਡ ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ | ਇਸ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਗੁੱਗੂ ਗਿੱਲ ਅਤੇ ਯੋਗਰਾਜ ਸਿੰਘ ਦੀ ਆਪਸੀ ਭਿੰੜਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਵੀ ਬਣੀ ਸੀ |
ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ 'ਜੱਟਵਾਦ' ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਯਥਾਰਥਕ ਜੱਟਵਾਦ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਸ ਨੂੰ ਦੁਤਕਾਰਨਾ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ | ਸਥਿਤੀ ਇਹ ਬਣ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਫ਼ਿਲਮੀ ਜੱਟਵਾਦ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ 'ਚ ਪਾਲੀਵੁੱਡ ਨੇ ਸਾਹ ਤੋੜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ | ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਂ ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਲਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਅਸਲੀ ਕਿਸਾਨੀ ਵਰਗ ਤਾਂ ਆਰਥਿਕ ਬੋਝ ਥੱਲੇ ਦੱਬ ਕੇ ਆਤਮ-ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ |
ਪਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਈ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇਹ ਕਥਿਤ ਜੱਟਵਾਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਟਿਕਟ ਖਿੜਕੀ 'ਤੇ ਮੰੂਹ ਦੇ ਭਾਰ ਡਿਗਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ | ਪਰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਰਸਾਤਲ ਵੱਲ ਧਕਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ |

-103, ਸਨੀ ਕਾਟੇਜ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਗਰ, ਬਟਾਲਾ-143505 (ਪੰਜਾਬ) |
ਮੋਬਾਈਲ : 099154-93043.

ਭੁੱਲੀਆਂ ਵਿਸਰੀਆਂ ਯਾਦਾਂ

ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਇਕ ਸਾਹਿਤਕ ਸਮਾਗਮ ਸਮੇਂ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਸੀ | ਰਾਜਪਾਲ ਪੰਜਾਬ ਉਸ ਸਮਾਗਮ ਵਿਚੋਂ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਵਾ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆ ਰਹੇ ਸਨ | ਬਾਹਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ: ਤੋਤਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਬੀਬੀ ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਭੱਠਲ ਮਿਲ ਗਏ | ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ | ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਅਜਿਹਾ ਘੱਟ ਦੇਖਣ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਆਗੂ ਸਾਹਿਤਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿਚ ਇਕੱਠੇ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕਰਨ | ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ |

ਮੋਬਾਈਲ : 98767-41231

ਅਸਮਾਨੀ ਬਿਜਲੀ ਲਿਸ਼ਕਣ, ਬੱਦਲ ਗਰਜਣ ਅਤੇ ਬੱਦਲ ਬਰਸਣ ਦਾ ਰਹੱਸ ਕੀ ਹੈ?

ਬਿਜਲੀ ਕਿਉਂ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਬੱਦਲ ਫਟਣਾ ਕੀ ਹੈ? : ਅਸੀਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਅਕਸਰ ਸੁਣਦੇ ਹਾਂ, ਕਿ ਬੱਦਲ ਫਟਣ ਨਾਲ ਐਨੇ ਲੋਕ ਮਰ ਗਏ | ਇਹ ਬੱਦਲ ਕਿਵੇਂ ਫਟਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ? ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਾਡੇ 'ਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ | ਬੱਦਲ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਫਟਦੇ, ਸਗੋਂ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਫਟਦੇ ਹਨ | ਇਹ ਕਿਉਂ...? ਆਉ ਜਾਣੀਏ |
ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੱਦਲ ਫਟਣ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿਚ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ | ਬੱਦਲ ਕਿਉਂ ਫਟਦੇ ਹਨ? ਇਸ ਦਾ ਵੀ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਹੈ?
ਉੱਚੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਘਾਟੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਨਦੀਆਂ, ਨਾਲੇ ਤੇ ਝਰਨੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਇਥੇ ਵੀ ਪਾਣੀ ਭਾਫ ਬਣ ਕੇ ਉਡਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿਚ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ | ਜਿੱਥੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਉੱਚੇ ਅਤੇ ਸੰਘਣੇ ਪਹਾੜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉੱਥੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉੱਡ ਕੇ ਇਹ ਬੱਦਲ ਏਧਰ-ਉਧਰ ਜਾਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ, ਸਗੋਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਘਿਰੇ ਹੋਰ ਵੀ ਸੰਘਣੇ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ |
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵਾਸ਼ਪੀਕਰਨ ਰਾਹੀਂ, ਭਾਫ਼ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਲਗਾਤਾਰ ਇਕੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਹੋਰ ਵੀ ਸੰਘਣੇ ਅਤੇ ਭਾਰੇ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਇਕ ਸਮਾਂ ਅਜਿਹਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹ ਬੱਦਲ ਪਾਣੀ ਦਾ ਭਾਰ ਝੱਲਣੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲਾ ਪਾਣੀ ਝਰਨਿਆਂ ਵਾਂਗ ਵਹਿ ਤੁਰਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਆਸਮਾਨ ਤੋਂ ਪਰਲੋ ਆ ਗਈ ਹੋਵੇ | ਇਹ ਪਾਣੀ, ਗੱਡੀਆਂ ਮੋਟਰਾਂ ਤੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਤੀਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਡੱਬੀਆਂ, ਵਾਂਗ ਹੜ੍ਹਾ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਰੁੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜੀਵਨ ਗੁਆ ਲੈਂਦੇ ਹਨ | ਇਹ ਕਿਸੇ ਇੰਦਰ ਜਾਂ ਖੁਆਜੇ ਦੀ ਕਰੋਪੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ |
ਅੰਤ 'ਤੇ ਮੈਂ ਇਹ ਹੀ ਕਹਾਂਗਾ ਕਿ ਕੋਈ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਕਮੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਡਰ ਲਗਦਾ ਸੀ | ਇਹ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਡਿੱਗਣਾ, ਹੜ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਬਾਹੀ ਮਚਾਉਣਾਂ ਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦਾ ਫਟਣਾ ਸੈਂਕੜੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜਾਨਾਂ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਸੀ | ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਮਨ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਫਤਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਸਿਰਜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ | ਚਲਾਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪੂਜਾ ਦੇ ਧਨ ਨੂੰ ਆਮਦਨ ਤੇ ਐਸ਼ੋ ਇਸ਼ਰਤ ਦਾ ਸਾਧਨ ਜਾਂ ਵਪਾਰ ਬਣਾ ਲਿਆ | ਆਪਣੀ ਲੁੱਟ ਨੂੰ ਚੱਲਦਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਡਰਾਉਣ ਲਈ, ਝੂਠੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਘੜ ਘੜ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਤੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ | ਇਹ ਦੰਦ ਕਥਾਵਾਂ ਹੀ ਸਨ, ਜਿਨਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ | ਇਹ ਪੀੜ੍ਹੀ-ਦਰ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਅਜੇ ਤੱਕ ਵੀ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹਨ ਜੋ ਅੱਗੋਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਰੋਸ ਰਹੇ ਹਾਂ ਤੇ ਅਸਲੀਅਤ ਨਾਲੋਂ ਤੋੜ ਕੇ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਵਿਚ ਧੱਕ ਰਹੇ ਹਾਂ |
ਦੁਨੀਆ ਬਹੁਤ ਤਰੱਕੀ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ | ਮਨੁੱਖ ਚੰਦਰਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ 'ਤੇ ਜਾਣ ਨੂੰ ਅਤੇ ਵਸਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਬੈਠਾ ਹੈ | ਮਨੁੱਖ ਵਲੋਂ ਬਣਾਏ ਸੈਟੇਲਾਈਟਸ ਸੌਰ ਮੰਡਲ ਤੋਂ ਵੀ ਪਾਰ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ | ਵਿਗਿਆਨ ਨੇ ਬਹੁਤ ਭੇਦ ਖੋਲ੍ਹੇ ਹਨ, ਪਰੰਤੂ ਅਸੀਂ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਹਿ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਣੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹਾਂ | ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੀਂਹ ਪੈਣ, ਬਿਜਲੀ ਲਿਸ਼ਕਣ ਅਤੇ ਬੱਦਲ ਗਰਜਣ ਬਾਰੇ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਫਤਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਿਲਕੁੱਲ ਸਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਪੱਛਮੀ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ, ਰੇਡੀਉ ਤੋਂ ਮੌਸਮ ਦੇਖੇ ਜਾਂ ਸੁਣੇ ਬਗੈਰ ਕੋਈ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦਾ | ਤੂਫਾਨਾਂ, ਕੁਦਰਤੀ ਆਫਤਾਂ, ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਅੱਜ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਇਹ ਭੇਤ ਜਾਣ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਿ੍ਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਕਰੋਪੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਹੈ | ਪਰ ਅਨ੍ਹਪੜਤਾ, ਵਹਿਮ ਭਰਮ, ਮਿੱਥਕ ਕਥਾਵਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਸਾਡੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਰੋੜਾ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ | ਸੈਂਕੜੇ ਨਹੀਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਾਨਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੌਸਮਾਂ 'ਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫਤਾਂ ਦੀ ਭੇਂਟ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ |
ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਬਰਸਾਤ ਦਾ ਮੌਸਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਝੋਨੇ ਦੀ ਲੁਆਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅਜਿਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ | ਫੇਰ ਵੀ ਮੀਂਹ ਪਵੇਗਾ, ਮੌਨਸੂਨ ਆਉਣਗੇ ਤੇ ਬੱਦਲ ਲਿਸ਼ਕਣਗੇ ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਵੇਗਾ |
ਕੀ ਗ਼ਰੀਬ ਬੰਦੇ ਦੀ ਜਾਨ ਕੀਮਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ? ਇਸੇ ਸਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਬਿਜਲੀ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ 13 ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ | ਅਸਮਾਨੀ ਬਿਜਲੀ ਨੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਜਾਨਾਂ ਗਈਆਂ | ਕਿਉਂ....? ਕੀ ਸੀ ਉਥੇ? ਜਿੱਥੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬਿਜਲੀ ਡਿੱਗ ਰਹੀ ਸੀ, ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਦੱਸੇਗਾ | ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਰਸਾਤ ਦਾ ਮੌਸਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਰ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ | ਜੂਨ-ਜੁਲਾਈ ਤੇ ਅਗਸਤ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਮੌਨਸੂਨ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਮੇਘਾਲਿਆ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿਚ ਬੱਦਲ ਫਟਦੇ ਹਨ | ਪਰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ | ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਹਦਾਇਤਾਂ ਦੇਣੀਆਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ | ਅਜਿਹੇ ਮੌਸਮਾਂ ਵਿਚ ਚਟਾਨਾਂ ਦਾ ਖਿਸਕਣਾ, ਹੜ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਉਣਾ, ਬਿਜਲੀ ਡਿੱਗਣਾ ਤੇ ਬੱਦਲ ਫਟਣਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ | ਕੇਰਲਾ ਵਿਚ ਹੜ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੋਇਆ ਤੇ ਕਿਉਂ ਹੋਇਆ? ਤੇ ਇਸ ਸਭ ਕਾਸੇ ਨੂੰ ਜਾਨਣ 'ਤੇ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ |
ਉਮੀਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਸਮਝ ਹੀ ਚੁੱਕੇ ਹੋਵੋਂਗੇ ਕਿ ਅਸਮਾਨੀ ਬਿਜਲੀ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੇ ਕੀ ਉਪਾਅ ਹਨ | ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਰਿਸ਼ ਪੈਣਾ, ਬੱਦਲ ਫਟਣਾ ਇਹ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵੀ ਸਮਝਾਈ ਗਈ ਹੈ | ਆਉ! ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਤੇ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀਆਂ ਅਗਲੇਰੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਾਣ ਦੀਆਂ ਬਣਾਈਏ ਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫਤਾਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖੀਏ | (ਸਮਾਪਤ)

ਫੋਨ : 416-727-2071
major.mangat@gmail.com

ਨਹਿਲੇ 'ਤੇ ਦਹਿਲਾ: ਕਿਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਲੱਗ ਜਾਏ

ਮੇਰੀ ਛੋਟੀ ਧੀ ਸੀਮਾ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਹੈ | ਉਸ ਦੀ ਬੇਟੀ ਸੁਮੀਤ ਕੌਰ ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਵਿਖੇ ਹੀ ਬੈਂਕ ਵਿਚ ਸਰਵਿਸ ਕਰਦੀ ਹੈ | ਸਾਡਾ ਜਵਾਈ ਵੀ ਚੰਗੀ ਜਾਬ 'ਤੇ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਇਤਫ਼ਾਕ ਨਾਲ ਤਿੰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਛੁੱਟੀ ਬਕਾਇਆ ਸਨ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਘੰੁਮਣ ਜਾਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ | ਤਿੰਨਾਂ ਨੇ ਹੀ ਅਮਰੀਕੀ ਦਫ਼ਤਰ ਨੂੰ ਦਰਖਾਸਤਾਂ, ਵੀਜ਼ੇ ਲਈ ਦਿੱਤੀਆਂ | ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਮੇਰੀ ਧੀ ਅਤੇ ਜਵਾਈ ਦਾ ਵੀਜ਼ਾ ਲੱਗ ਕੇ ਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਮੇਰੀ ਦੋਹਤੀ ਸੁਮੀਤ ਕੌਰ ਦਾ ਵੀਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਆਇਆ | ਵੀਜ਼ਾ ਦਫ਼ਤਰ ਵਲੋਂ ਇਕ ਚਿੱਠੀ ਆਈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਵੀਜ਼ੇ ਸਬੰਧੀ ਕੁਝ ਅੜੰਗੇ ਜਿਹੇ ਸਨ |
ਮੇਰੀ ਧੀ ਤੇ ਜਵਾਈ ਖ਼ੁਸ਼ ਸਨ ਪਰ ਸੁਮੀਤ ਕੌਰ ਦਾ ਵੀਜ਼ਾ ਨਾ ਆਉਣ ਕਰਕੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਉਦਾਸ ਜਿਹੇ ਵੀ ਸਨ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਵੇਖ ਕੇ ਸੁਮੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੰਮੀ-ਪਾਪਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਤੁਸੀਂ ਉਦਾਸ ਨਾ ਹੋਵੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਾਂਗੀ ਤਾਂ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ | ਉਂਜ ਮੈਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਾਂਗੀ ਮੇਰਾ ਵੀ ਵੀਜ਼ਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ |'
ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੈਂਕ ਤੋਂ ਇਕ ਘੰਟੇ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਲੈ ਕੇ ਅਮਰੀਕੀ ਵੀਜ਼ਾ ਦਫ਼ਤਰ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਚਿੱਠੀ ਵਿਖਾ ਕੇ ਸਬੰਧਿਤ ਅਫ਼ਸਰ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਗਈ | ਉਸ ਨੇ ਅਫ਼ਸਰ ਨਾਲ ਚਿੱਠੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਨੂੰ ਵੀਜ਼ਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਅਜੀਬ ਜਿਹੇ ਅੜੰਗੇ ਲਾਏ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਵਹਿਮ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਕਿਤੇ ਇਸ ਕੁੜੀ ਦੀ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਲੱਗ ਜਾਏ | ਮੈਂ ਵੀਜ਼ੇ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਵਾਪਸ ਲੈਣੀ ਚਾਹਾਂਗੀ ਤਾਂ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਲੱਗੇ |' ਇਹ ਗੱਲ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ | ਪੂਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਉਦੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਸੁਮੀਤ ਕੌਰ ਦਾ ਵੀਜ਼ਾ ਲੱਗ ਕੇ ਆ ਗਿਆ |

-ਜੇਠੀ ਨਗਰ, ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ, ਖੰਨਾ-141401 (ਪੰਜਾਬ) |
ਮੋਬਾਈਲ : 94170-91668.

ਗੁਲ-ਗੁਲਸ਼ਨ-ਗੁਲਫ਼ਾਮ: ਬਗ਼ੀਚੀਆਂ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸੰਦਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ

ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਅੱਜ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਤਰੱਕੀ ਦੀਆਂ ਬੁਲੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ ਹੈ | ਹੋਰਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਬਾਗਬਾਨੀ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵੀ ਰੋਬੋਟ ਦੀ ਆਮਦ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ | ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਗ-ਬਗੀਚਿਆਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਕਾਫ਼ੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੀ ਸੀ | ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲ ਤਾਂ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦੀ ਕਟਾਈ ਲਈ ਬੱਕਰੀਆਂ-ਭੇਡਾਂ ਨੂੰ ਚਰਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ | ਕਿਸੇ ਰੁੱਖ-ਬੂਟੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਾ ਬੜਾ ਟੇਢਾ ਕੰਮ ਹੁੰਦਾ ਸੀ | ਪੰ੍ਰਤੂ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਕਾਫ਼ੀ ਅੱਗੇ ਲੰਘ ਆਏ ਹਾਂ | ਬੇਹੱਦ ਸੰੁਦਰ ਤੇ ਦਿਲਕਸ਼ ਬਗੀਚੀਆਂ ਦੀ ਦਿੱਖ ਪਿੱਛੇ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਆਏ ਸੰਦ-ਔਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਬੜੀ ਹੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ | ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਸੀਂ ਕਈ ਬਾਹਰਲੇ ਮੁਲਕਾਂ ਜਿੰਨੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲਿਆ ਸਕੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਫਰਮਾਂ ਨੇ ਬਗੀਚੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀਨਾਂ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਸੰਦਾਂ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਹਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੱਕ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ |
ਰੰਬਾ (ਖੁਰਪਾ) ਕਿਸੇ ਵੀ ਬਗੀਚੀ ਕਾਰਜ ਲਈ ਮੁਢਲਾ ਸੰਦ ਹੈ | ਕਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਧਾ ਸਾਦਾ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਰੰਬਾ ਅੱਜ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ | ਚੌੜਾ, ਲੰਬਾ, ਪਤਲਾ ਆਦਿ ਕਾਰਜ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੋਰਿਆਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ੀ ਨਾਂਅ ਦਿੱਤੇ ਹਨ | ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਨਦੀਨਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ 'ਵੀਡਰ' ਨਾਂਅ ਵਾਲਾ ਸੰਦ ਵੀ ਖੁਰਪੇ ਦਾ ਹੀ ਪਤਲਾ ਰੂਪ ਹੈ | ਦੂਸਰੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਹਰ ਘਰ-ਬਗੀਚੀ ਵਿਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸੰਦ, ਪਾਣੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਫੁਹਾਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਧਾਤ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਇਹ ਸੰਦ ਹੁਣ ਪਲਾਸਟਿਕ ਆਦਿ ਵਿਚ ਵੀ ਮਿਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ | ਇਸ ਦੇ ਮੂਹਰਲੀ ਡੰਡੀ ਉੱਪਰ ਮੋਰੀਆਂ ਵਾਲਾ ਢੱਕਣਨੁਮਾ ਕਵਰ ਲੱਗਿਆ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਾਣੀ ਫੁਹਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਡਿਗਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬੂਟਿਆਂ ਜਾਂ ਖਾਸ ਕਰ ਬੀਜਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਆਰੀਆਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੇਣ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਮੋਰੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਾਫੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਰੁੱਖ-ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਸੋਹਣੀ ਦਿੱਖ ਲਈ ਕੈਂਚੀਨੁਮਾ ਸੰਦਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਵਾੜ ਕੱਟਣ ਵਾਲੀ ਕੈਂਚੀ, ਕਲਮਾਂ ਕੱਟਣ ਵਾਲੀ ਕੈਂਚੀ, ਬੇਲੋੜੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਕੱਟਣ ਵਾਲੀ ਕੈਂਚੀ ਆਦਿ ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ | ਕਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਾੜ-ਕੈਂਚੀਆਂ ਜਾਂ ਕਾਂਟ-ਛਾਂਟ ਵਾਲੇ ਸੰਦ, ਅੱਜ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਲੱਗ ਗਏ ਹਨ | ਘੰਟਿਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿਚ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਆਰੇ ਵੱਡਆਕਾਰੀ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪਲਾਂ ਵਿਚ ਕੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ | ਦਰਮਿਆਨੀ ਜਿਹੀ ਬਗੀਚੀ ਵਿਚ ਵੀ ਅਨੇਕਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਂਟ-ਛਾਂਟ ਖਾਤਿਰ ਕੈਂਚੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਰੀ, ਕੁਹਾੜੀ, ਦਾਤ, ਚਾਕੂ, ਦਾਤੀ ਅਤੇ ਢਾਂਗੀ ਆਦਿ ਸੰਦਾਂ ਦੀ ਅਕਸਰ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ | ਉੱਚੇ-ਲੰਮੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬੇਲੋੜੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਆਦਿ ਕੱਟਣ ਲਈ ਢਾਂਗੀ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ | ਕੁਝ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿਚ ਵੱਡਆਕਾਰੀ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਟ ਕੇ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ |
ਘਾਹ ਦੀ ਕਟਾਈ ਹਰ ਬਗੀਚੀ ਲਈ ਅਹਿਮ ਮੁੱਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਘਾਹ ਕੱਟਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਵੀ ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਸਾਈਜ਼ ਵਿਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ | ਘਾਹ ਕੱਟਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਰੀਲ੍ਹ ਯਾਨੀ ਫਿਰਕੀ ਟਾਈਪ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਛੋਟੀਆਂ ਬਗੀਚੀਆਂ ਲਈ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ | ਰੋਟਰੀ ਟਾਈਪ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਬਗੀਚੀਆਂ ਲਈ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਬਿਜਲੀ ਜਾਂ ਡੀਜ਼ਲ ਇੰਜਣ ਨਾਲ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ | ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ, ਫਾਰਮਹਾਊਸ ਜਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡੇ ਕਰ ਲਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ 'ਰਾਈਡ ਆਨ' ਵਰਗ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਣ ਲੱਗੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਟਰੈਕਟਰ ਰੂਪੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਬੈਠ ਕੇ ਚਾਰ ਪਹੀਆਂ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨ ਨੂੰ ਟਰੈਕਟਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਬਿਜਲੀ, ਡੀਜ਼ਲ, ਪੈਟਰੋਲ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਤਾਂ ਬੈਟਰੀ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੋਬੋਟ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਵੀ ਖੂਬ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਹੁਣ ਸ਼ੌਕੀਨ ਲੋਕ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਵੀ ਲਿਆਉਣ ਲੱਗੇ ਹਨ | ਇਕ ਹੋਰ ਮਸ਼ੀਨ ਦੀ ਕਿਸਮ ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਹੋਟਰ' ਟਾਈਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਵਾ ਦੇ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਨਾਲ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਆਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ | ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡਆਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਘਾਹ ਕੱਟਣ ਲਈ ਟਰੈਕਟਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ 'ਸ਼ਰੱਬ ਮਾਸਟਰ' ਨਾਂਅ ਦਾ ਯੰਤਰ ਫਿਟ ਕਰ ਕੇ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |
ਖੇਤੀ, ਬਾਗ਼ਬਾਨੀ ਜਾਂ ਬਗੀਚੀਆਂ ਵਿਚ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ 'ਕਹੀ' ਸਾਡਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪੁਰਾਣਾ ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਦ ਹੈ | ਅਸੀਂ ਮਿੱਟੀ ਪੁੱਟਣ, ਢੇਰੀ ਲਾਉਣ, ਵੱਟਾਂ ਬਣਾਉਣ ਆਦਿ ਲਈ ਕਹੀ ਦੀ ਹੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ | ਹੋਰਨਾਂ ਸੂਬਿਆਂ ਜਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਬੇਲਚੇ ਦੀ ਵੀ ਕਾਫੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ | ਬਗੀਚੀਆਂ ਵਿਚ ਖਾਦਾਂ ਜਾਂ ਖਾਸਕਰ ਨਦੀਨਨਾਸ਼ਕ ਜਾਂ ਫਿਰ ਕੀੜੇਮਾਰ ਦਵਾਈਆਂ ਆਦਿ ਸਪਰੇਅ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਪ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਉੱਚੇ ਲੰਮੇ ਰੁੱਖਾਂ ਜਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਬਗੀਚੀਆਂ ਲਈ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਪਰੇਅ ਪੰਪ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਤੰਗਲੀਨੁਮਾ ਰੇਕ ਜਾਂ ਫੋਕਰ ਵੀ ਬਗੀਚੀਆਂ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਡੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਅਤੇ ਕੰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਖ ਅਤੇ ਅਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਜ਼ਮੀਨ ਪੋਲੀ ਕਰਨ, ਵਾਧੂ ਪੱਤੇ ਆਦਿ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਜਾਂ ਫਿਰ ਕਿਆਰੀਆਂ ਵਿਚ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |
ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਪਾਈਪ ਦਾ ਬਗੀਚੀ ਵਿਚ ਹੋਣਾ ਬੜਾ ਅਹਿਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਪਾਣੀ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਸੰੁਦਰ ਬਗੀਚੀ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ | ਬਗੀਚੀ ਵਿਚ ਛੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਸਾਮਾਨ, ਖਾਦ, ਬੂਟੇ ਆਦਿ ਇਕ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਲਿਜਾਣ ਖਾਤਿਰ ਇਕ ਪਹੀਏ ਵਾਲੀ ਰੇਹੜੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕੰਮ ਦਾ ਸੰਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਕਈ ਕਾਰਜ ਕਠਿਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਬਗੀਚੀ ਵਿਚ ਕੰਮ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸੰਦਾਂ ਬਾਬਤ ਇਕ ਹੋਰ ਅਹਿਮ ਨੁਕਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸੰਦ ਖਰੀਦਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸੰਦ ਰੱਖਣ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਜ਼ਰੂਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰੋ ਜੋ ਮੀਂਹ-ਕਣੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ | ਹਰ ਸੰਦ ਨੂੰ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਬੜਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਕਾਫ਼ੀ ਸੰਦਾਂ ਨੂੰ ਤੇਲ, ਗਰੀਸ ਆਦਿ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਦਿੰਦੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ | ਅਣਜਾਣ ਆਦਮੀ ਜਾਂ ਮਾਲੀ ਕਈ ਵਾਰ ਕਾਫ਼ੀ ਮਹਿੰਗੇ ਸੰਦਾਂ ਦਾ ਸੱਤਿਆਨਾਸ ਵੀ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ | ਨਵੀਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਖਾਸ ਕਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਬਣੇ ਸੰਦਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਸੰਦ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਗੀ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਹੀ ਖਰੀਦਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਚੰਗੇ ਤੋਂ ਭਾਵ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਨਾ ਕਿ ਮਹਿੰਗੇ | ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਮਹਿੰਗਾ ਸੰਦ ਜਾਂ ਮਸ਼ੀਨ ਬਿਹਤਰ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ | ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਇਸ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਹਰ ਦਿਨ ਨਵੀਂ ਮਸ਼ੀਨ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ | ਆਪਾਂ ਨੂੰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੰਦ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਖਰੀਦੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਉਪਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ | ਜੇਕਰ ਸਾਡੀ ਸੰਦਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਸੰਭਾਲ ਤੇ ਚੋਣ ਸਹੀ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਬਗੀਚੀ ਦਾ ਸੰੁਦਰ ਤੇ ਮਨਮੋਹਕ ਬਣਨਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੋਵੇਗਾ |

-ਮੋਬਾਈਲ : 98142-39041.
landscapingpeople@rediffmail.com

ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਵਿਕਾਸ, ਆਦਿ-ਮਾਨਵ ਤੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਮਾਨਵ ਤੱਕ

ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਸਬੰਧੀ ਖੋਜ ਦਾ ਆਰੰਭ ਇਕ ਡੱਚ ਐਨਾਟੋਮਿਸਟ 'ਇਊਜੀਨ ਡੁਬੌਇਸ' ਦੇ ਇਸ ਦਿ੍ੜ੍ਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਕਿ ਡਾਰਵਿਨ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਮੁਨੱਖੀ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ | ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਿਆਲੋਜੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਦਾ ਇਸ ਮੌਕੇ ਦੀ ਤਾੜ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਜਾਇਆ ਜਾਵੇ ਜਿੱਥੋਂ ਆਦਿ-ਮਾਨਵ ਦੇ ਪਥਰਾਟ ਮਿਲ ਸਕਣ | ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਯਕੀਨ ਸੀ ਕਿ ਤਪਤ-ਖੰਡ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਸਬੂਤ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ | ਸੰਨ 1889 ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਡੱਚ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਗਈ | ਉਹ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰੀ ਛੱਡ ਕੇ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਮਿਲਟਰੀ ਸਰਜਨ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਡੱਚ-ਈਸਟ-ਇੰਡੀਜ਼ (ਅਜੋਕਾ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ) ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਤੀਵੀਂ ਤੇ ਛੋਟੀ ਬੱਚੀ ਸਮੇਤ ਨੌਕਰੀ 'ਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ | ਉਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਫੌਸਿੱਲ ਲੱਭਣ ਵਿਚ ਹੀ ਬਿਤਾਉਂਦਾ | ਆਖਰ ਉਸ ਨੇ ਸੰਨ 1891 ਵਿਚ 'ਟਰਿਨਿਲ' ਸਥਾਨ 'ਚੋਂ ਜਾਵਾ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਪਾਸੇ 'ਸੋਲੋ' ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢਿਓਾ ਇਕ ਆਦਿ-ਮਾਨਵ ਦਾ ਪਥਰਾਟ ਲੱਭ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਜਾਵਾ ਮੈਨ' ਕਰ ਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ (ਤੇ ਹੁਣ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਮੋ-ਇਰੈਕਟੱਸ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ) | ਡੁਬੌਇਸ ਦੀ ਇਹ ਖੋਜ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪਿਤਰ ਪਿਤਾਮੇ 'ਹੋਮੋ-ਇਰੈਕਟੱਸ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਖੋਜ ਸੀ |
ਉਸ ਉਪਰੰਤ ਆਦਿ-ਮਾਨਵ ਦੀ ਖੋਜ ਅਫਰੀਕਾ ਵੱਲ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਥੋਂ ਹੋਮੋ-ਇਰੈਕਟੱਸ ਦੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੇ ਪਥਰਾਟ ਵੀ ਮਿਲਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ | ਲੜੀ ਵਾਰ ਜੇ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਆਦਿ-ਮਾਨਵ ਦੇ ਪਿਤਰ ਦਾ ਪਥਰਾਟ ਸੰਨ 2001-02 ਦੌਰਾਨ ਕੇਂਦਰੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ 'ਚੱਡ' ਇਲਾਕੇ 'ਚੋਂ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ | ਇਸ ਨੂੰ 'ਸਹੇਲਾਂਥਰੋਪੱਸ ਚੈੱਡਿਨਿਸਜ਼' ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ | ਕਰੀਬ ਸੱਠ-ਸੱਤਰ ਲੱਖ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਇਹ ਪਥਰਾਟ ਇਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿਗਿਆਨੀ 'ਐਲੇਨ ਬਿਊਵੀਲੇਨ' ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਖੋਜਿਆ ਸੀ | ਉਸ ਪਥਰਾਟ ਨੂੰ 'ਤਾਊਮਾਏ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ 'ਆਸ', ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਮਾਨਵ ਜਾਤੀ ਵੱਲ ਅਗਲੇਰੀ ਵਿਕਾਸ-ਲੜੀ ਦੇ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਆਸ ਬੱਝੀ ਸੀ | ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੀ ਖੋਪੜੀ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਘਣਫਲ ਕਰੀਬ 350 ਮਿਲੀ-ਲਿਟਰ ਬਣਿਆ (ਅਜੋਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਖੋਪੜੀ ਦਾ ਆਕਾਰ ਔਸਤਨ 1350 ਮਿ:ਲਿ: ਹੁੰਦਾ ਹੈ) | ਇਸ ਦੇ ਸੂਆ ਦੰਦਾਂ ਦਾ ਅਕਾਰ ਚਿੰਪੈਂਜ਼ੀ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲੋਂ ਛੋਟਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਦੋ ਲੱਤਾਂ 'ਤੇ ਹੀ ਟੁਰਦਾ ਸੀ | ਇਹ ਜਾਤੀ ਆਦਿ-ਮਾਨਵ ਅਤੇ ਚਿੰਪੈਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਪਿਤਰ 'ਚੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉੱਤਰੀ ਸੀ | ਇਸ 'ਆਰੰਭਿਕ ਆਦਿ-ਮਾਨਵ' ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਜੋਕਾ ਮਨੁੱਖ 2,30,000 ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਪਜਿਆ | ਜਿਥੋਂ ਇਹ ਪਥਰਾਟ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ਉਥੋਂ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਹਾਥੀਆਂ, ਸ਼ੇਰਾਂ ਚੀਤਿਆਂ ਆਦਿ ਦੇ ਪਥਰਾਟ ਵੀ ਮਿਲੇ-ਭਾਵ ਕਿ ਇਹ ਜੀਵ ਵੱਡੇ ਖਤਰਿਆਂ ਵਿਚ ਡਰ-ਡਰ ਕੇ ਜਿਉਂਦਾ ਰਿਹਾ | ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਇਕ ਸ਼ਾਖਾ ਅਸਟਰਾਲੋਪਿਥਕਿਸ ਵੱਲ ਟੁਰ ਪਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿਚ ਉਪਜਿਆ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਹਾਂ ਪਿਤਰ ਸੀ |
ਮਾਨਵੀ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿਚ ਅਗਲਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ 'ਆਰਡੀਪਿੱਥਕਿਸ ਰਾਮੀਦਸ' ਦਾ ਹੈ | ਸੰਨ 1994 ਵਿਚ ਇਸ ਦਾ ਪਥਰਾਟ ਇਥੋਪੀਆ (ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ) ਦੇ ਮੱਧ-ਅਵਾਸ਼ ਖੇਤਰ ਚੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ 'ਟਿਮ ਵਾਈਟ' ਨੇ ਲੱਭਿਆ ਸੀ | ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਜੀਵ ਕੋਈ 44 ਲੱਖ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋ ਗੁਜ਼ਰਿਆ ਹੈ | ਇਸ ਦਾ ਕੱਦ ਮਸਾਂ 4 ਫੁੱਟ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸੀ | ਸੰਨ 2009 ਤੱਕ ਵਾਈਟ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਇਸ ਜਾਨਵਰ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸੌ ਪਥਰਾਟ ਟੁਕੜੇ ਲੱਭ ਲਏ ਸਨ | ਇਹ ਧਰਤੀ ਉੱਪਰ ਦੋ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਹੀ ਤੁਰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਅਸਟਰਾਲੋਪਿਥੀਕਸ ਵਾਂਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ (ਅਸਟਰਾਲੋਪਿਥੀਕਸ ਇਸ ਜੀਵ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਇਆ ਸੀ) |
ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਹਿਮਾਲਾ ਪਰਬਤ ਅਜੇ ਨੀਵਾਂ ਹੀ ਸੀ ਤੇ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਪੂਰ ਨੇ ਅਜੇ ਧਰਤੀ ਚੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠਣਾ ਸੀ | ਇਥੇ ਤਾਂ ਸਭ ਪਾਸੇ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲ ਜਾਂ ਘਾਹ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੈਦਾਨ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਸਟੀਗਡਾਨ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਝੁੰਡ ਫਿਰਦੇ ਸਨ, ਛੋਟੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲੇ ਸਿਵਾਥਿਰੀਅਮ ਨਾਮੀ ਜਿਰਾਫ, ਵੱਡ-ਆਕਾਰੀ ਸੂਰ ਅਤੇ ਅਗਿਆਤ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਫਿਰਦੇ ਦਰਿਆਈ ਘੋੜੇ ਆਦਿਕ, ਬਹੁਤ ਸੰਖਿਆ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਸਨ | ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਪਿਤਰ ਪਿਤਾਮਾ ਤਾਂ ਅਜੇ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿਚ ਉਪਜਕੇ ਅੱਗੋਂ ਵਿਗਸ ਰਿਹਾ ਸੀ |
ਹੋਮਿਨਿਡ (ਮਾਨਵ-ਰੂਪੀ) ਵਿਕਾਸ-ਲੜੀ ਵਿਚ ਫਿਰ 'ਅਸਟਰਾਲੋਪਿਥੀਕਸ ਐਨਾਮੈੈਂਸਿਜ਼' ਦਾ ਨਾਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਸੰਨ 1988 ਤੋਂ 1994 ਤੱਕ ਅਨੇਕਾਂ ਪਥਰਾਟ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖੋਜੀ 'ਐਲ. ਐੱਸ. ਬੀ. ਲੀਕੀ'ਨੇ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਕੀਨੀਆ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚੋਂ ਲੱਭ ਲਏ | ਇਹ ਜੀਵ ਜਾਤੀ ਕਰੀਬ 42 ਲੱਖ ਤੋਂ 39 ਲੱਖ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋ ਗੁਜ਼ਰੀ ਹੈ | ਇਹ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਦੋ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਤੁਰਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਪੱਕਾ ਸਬੂਤ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਥਰਾਟਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਇਸ ਦੀ 'ਡੌਲਾ-ਹੱਡੀ' (ਹਿਊਮਰੱਸ) ਬਿਲਕੁਲ ਮਨੁੱਖ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ | ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਦੰਦ ਤੇ ਜਬਾੜੇ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਏਪਸ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਸਨ ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਬਣਤਰ ਵਿਚ ਅਗਲੇਰੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ |

(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਅੰਕ 'ਚ)
-ਮੋਬਾਈਲ : 9814348697

ਵਿਸਰ ਗਏ ਨੇ ਛੰਦ-ਪਰਾਗੇ

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰੂਹ ਪਿੰਡਾਂ 'ਚ ਵਸਦੀ ਹੈ | ਪਿੰਡ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦਾ ਕੇਂਦਰ-ਬਿੰਦੂ ਹੈ | ਪੰਜਾਬੀ ਵਰਤਾਰੇ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਨਿਸਬਤ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਅਜੇ ਵੀ ਬਾ-ਖੂਬੀ ਨਿਭਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ | ਸ਼ਹਿਰੀ ਚਮਕ-ਦਮਕ ਵਾਲੇ ਵਿਆਹ ਜੋ ਪੈਲੇਸਾਂ 'ਚ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਵਿਆਹਾਂ ਵਾਲਾ ਅਸਲ ਸੁਹਜ-ਸੁਆਦ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਤਹਿ-ਦਰ-ਤਹਿ ਮੋਹ-ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ | ਵਿਆਹ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਸਮਾਂ, ਰੀਤਾਂ, ਰੱਖ—ਰਖਾਅ ਅਤੇ ਕਰਤੱਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੇੜਿਆਂ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਣ ਹਿੱਤ ਲੋਕ-ਮਨਾਂ ਨੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਲੋਕ-ਗੀਤ ਸਿਰਜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਹਰ ਢੁਕਵੇਂ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਰਸਮਾਂ-ਰੀਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ, ਮਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਜਾਂ ਸੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਸੁਹਾਗ, ਘੋੜੀਆਂ, ਸਿੱਠਣੀਆਂ, ਛੰਦ-ਪਰਾਗੇ, ਹੇਅਰੇ ਆਦਿ ਅਨੇਕਾਂ ਵੰਨਗੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ-ਗੀਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪੀੜ੍ਹੀ-ਦਰ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਪ੍ਰਵਾਹਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਸਹਿਤ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਰਹੇ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਤੋਰ ਵਿਚ ਸਲੀਕਾ ਭਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ | ਇਥੇ ਸਾਡਾ ਕੇਵਲ, 'ਛੰਦ-ਪਰਾਗੇ' ਜੋ ਕਿ ਲੁਪਤ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਲੋਕ-ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਹੈ, ਨੂੰ , ਜਾਣਨ, ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਹੈ |
ਵਿਆਹ ਵਾਲੀ ਲੜਕੀ ਦੇ ਘਰ ਲਾਵਾਂ-ਫੇਰੇ ਹੋ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਅਤੇ ਡੋਲੀ ਤੋਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖੱਟ ਦੇ ਮੌਕੇ ਉਤੇ ਜਦੋਂ ਲਾੜੇ ਨੂੰ ਸ਼ਗਨ ਪਾਉਣ ਲਈ ਘਰ ਅੰਦਰ ਸੱਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਔਰਤਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਵਿਆਂਹਦੜ-ਮੁੰਡੇ ਦੀਆਂ ਸਾਲੀਆਂ, ਸਾਲੇਹਾਰਾਂ, ਲਾੜੀ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਨਾਂ ਅਤੇ ਸਖੀਆਂ-ਸਹੇਲੀਆਂ ਆਦਿ ਸਭ ਵਲੋਂ ਲਾੜੇ ਨੂੰ ਛੰਦ ਸੁਣਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਅਜਿਹਾ ਕਹਿਣ ਜਾਂ ਕਰਨ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਾਰਥਕ ਅਰਥ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਇਕ ਤਾਂ ਲਾੜੇ ਦੀ ਸੰਗ-ਝਿਜਕ ਜਾਂ ਸ਼ਰਮਾਉਣ ਦੀ ਬਿਰਤੀ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ, ਦੂਜਾ ਵਿਆਂਹਦੜ ਲੜਕੇ ਦੀ ਬੋਲੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵਿਰਸੇ ਨਾਲ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਸਾਂਝ ਅਤੇ ਸਮਝ ਹੈ, ਨੂੰ ਪਰਖਣਾ, ਤੀਜਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਹੁਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਜਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਚੌਥਾ ਉਸ ਦੀ ਏਸ ਪੱਖੋਂ ਪਰਖ ਕਰਨਾ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ-ਜੁਗਤਾਂ ਜੋ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੋਂ ਵੀ ਜਾਣੂ ਹੈ ਕਿ ਨਹੀਂ ਆਦਿ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸਲੀਕੇ, ਨੈਤਿਕਤਾ ਜਾਂ ਉਲਾਰ ਜਾਂ ਉਸਾਰ ਵਾਲੇ ਹਾਵਾਂ-ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲੁਕਵੀਂ ਜੁਗਤ ਨਾਲ ਪਛਾਨਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ |
ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਆਾਹਦੜ ਲੜਕਾ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ-ਸਿਆਣਪਾਂ, ਚੱਜ-ਆਚਾਰ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਜਾਂ ਰੁਮਾਂਸ ਵਾਲੇ ਕਾਵਿਕ ਅੰਦਾਜ਼ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਸੱਜਣਾਂ—ਮਿਤਰਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਜਾਂ ਸੁਣ ਸੁਣ ਕੇ ਯਾਦ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਉਸ ਵਾਸਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਡੋਲੀ ਤੁਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਇਹ ਰਸਮ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸ਼ੁਭ-ਅਵਸਰ 'ਤੇ ਖੂਬ ਰੋਚਕ, ਰੁਮਾਂਸ-ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ | ਬੜੇ ਖੁਲ੍ਹੇ-ਖੁਲਾਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਕਤ ਦਰਸਾਈਆਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਲਾੜੇ ਕੋਲੋਂ 'ਛੰਦ-ਪਰਾਗੇ' ਸੁਣਨ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ | ਜੇਕਰ ਲਾੜਾ ਛੰਦ ਨਾ ਸੁਣਾ ਸਕੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹਾਸਾ-ਮਖੌਲ, ਠੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ | ਵਿਭਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਣਨੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ | ਜੇਕਰ ਵਿਆਂਹਦੜ ਛੰਦ ਸੁਣਾਉਂਦਾ-ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਮਖੌਲ-ਠੱਠਾ ਉਠਾਇਆ ਜਾਂਦਾ | ਕਈ ਵਾਰੀ ਇਸ ਰਸਮ ਦੇ ਨਿਭਾਅ ਸਮੇ ਲਾੜੇ ਦੇ ਪੱਖ ਦਾ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਜਾਂ ਮਿੱਤਰ-ਦੋਸਤ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਮੌਕੇ ਉਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਨੇੜੇ ਆ ਬੈਠਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਮੌਕੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਰਸਦਾਇਕ, ਰੋਚਕ ਅਤੇ ਰੁਮਾਂਸਪੂਰਕ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕੇ |
'ਛੰਦ-ਪਰਾਗੇ' ਲਚਕੀਲੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਲੋਕ-ਗੀਤ-ਰੂਪ ਹੈ | ਇਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤੁਕ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੱਧ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ-ਜਾਈਏ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ 'ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ' ਕਹਿ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ, ਥਾਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਨਾਂਅ ਜੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਸਤਰ ਦੇ ਅੰਤਮ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਤੁਕਾਂਤ, ਵਜ਼ਨ ਜਾਂ ਜੋੜ ਮੇਲ ਦੂਸਰੀ (ਅੰਤਿਮ) ਤੁੱਕ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਛੰਦ ਸਿਨਫ ਵਾਲੀ ਖੂਬੀ ਜ਼ਰੀਏ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਜਿਵੇਂ ਬੜੀ ਸਾਦਗੀ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਸਲੀਕੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਇਹ ਛੰਦ ਹੈ ਕਿ...
ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ, ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਗਾਂ |
ਅੱਜ ਤੋਂ ਸਹੁਰਾ ਬਾਪ ਹੈ ਮੇਰਾ ਤੇ ਸੱਸ ਲੱਗੀ ਮਾਂ |
ਹੋਰ ਵੰਨਗੀ ਹਾਜ਼ਰ ਹੈ-
ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ, ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਠੂਠੀ |
ਸਹੁਰਾ ਫੁੱਲ ਗੁਲਾਬ ਦਾ ਤੇ ਸੱਸ ਚੰਬੇ ਦੀ ਬੂਟੀ |
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ...
ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ, ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਕੇਸਰ |
ਸੱਸ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਪਾਰਵਤੀ ਤੇ ਸਹੁਰਾ ਮੇਰਾ ਪਰਮੇਸ਼ਰ |
ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚਲੀ ਮਿਠਾਸ, ਚੋਭ, ਵਿਅੰਗ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਸਾਂਝ—ਪਿਆਰ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਦਗਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਛੰਦ ਭਾਵੇਂ ਸਧਾਰਨ ਤੁਕਬੰਦੀ ਜਾਪਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪੀਢੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦੇ ਅਮੀਰ ਵਿਰਸੇ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਰੁਸ਼ਨਾਉਂਦੇ ਵੀ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ | ਕਈ ਵਾਰ ਲਾੜੇ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਤਰ ਹੋਈਆਂ ਲਾੜੀ ਪੱਖ ਦੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਲਾੜੇ ਨਾਲ ਮਾੜੀ ਮੋਟੀ ਛੇੜ—ਛਾੜ ਵੀ ਲੁਕਵੇਂ ਰੂਪ 'ਚ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ | ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ ਕਿ ਲਾੜਾ ਵੀ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਵਜੋਂ ਕਹਿ ਦਿੰਦਾ ਹੈ-
ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ, ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਝਾਵਾਂ |
ਕਿਸ ਸਾਲੀ ਮੈਨੂੰ ਚੂੰਡੀ ਵੱਢੀ, ਉਸਨੂੰ ਕੋਲ ਬਹਾਵਾਂ |
ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗਤਾ 'ਚ ਹੀ ਲਾੜਾ ਇਹ ਬੋਲ ਵੀ ਸੁਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ...
ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ, ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਸੋਟੀਆਂ |
ਉਪਰੋਂ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਜਾਪੋ, ਦਿਲੋਂ ਤੁਸੀਂ ਖੋਟੀਆਂ |
ਅਸਲ 'ਚ ਲਾੜੇ ਦੁਆਲੇ ਕੁਝ ਪਲਾਂ-ਘੜੀਆਂ ਲਈ ਜੁੜ ਬੈਠੀਆਂ ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਸੁਚੇਤ ਰੂਪ 'ਚ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ | ਜਦੋਂ ਘਰ ਦੀ ਕੋਈ ਵਡੇਰੀ ਉਮਰ ਦੀ ਔਰਤ ਜਾਂ ਮਰਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਆਪਣੀ ਗੱਲਬਾਤ 'ਚ ਚਲ ਰਹੇ ਰੁਮਾਂਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਸੱਭਿਅਕ ਵਿਸ਼ੇ ਵੱਲ ਵੀ ਲਾੜੇ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਮੋੜ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਪਾਕੀਜ਼ਗੀ ਦਾ ਅਤੇ ਉੱਚ ਨੈਤਿਕ-ਮੁੱਲਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਲਾੜਾ ਵੀ ਸੁਚੇਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਚੁਸਤ ਚਲਾਕ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੁਰ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ ਅਗਲਾ ਛੰਦ ਇਉਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਨਜ਼ਰੀਂ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ...
ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ, ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਹਾਥੀ |
ਅੱਜ ਤੋਂ ਮੈਂ ਰਹਾਂਗਾ ਤੁਹਾਡੇ, ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਦਾ ਸਾਥੀ |
ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਉਂ ਵੀ ਆਖਦਾ ਹੈ...
ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ, ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਤੀਰ |
ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਤੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਵੀਰ |
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਕਹਿ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ...
ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ, ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਖੀਰਾ |
ਭੈਣ ਤੁਹਾਡੀ ਨੂੰ ਇੰਜ ਰੱਖਾਂਗਾ, ਜਿਉਂ ਮੁੰਦਰੀ 'ਚ ਹੀਰਾ |
ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੰਦ-ਪਰਾਗਿਆਂ 'ਚ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨਵੇਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਨਿਭਾਓ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਰਬਪੱਖੀ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦਾ ਬੋਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਭਾਵੇਂ ਹੋਰ ਜਿੰਨੇ ਮਰਜ਼ੀ ਸੱਭਿਅਕ-ਨੈਤਿਕ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਣ ਪਰ ਇਸ਼ਕ-ਰੁਮਾਂਸ ਛੰਦ-ਪਰਾਗੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦ-ਜਾਨ ਵਜੋਂ ਸਮੋਇਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਅਜਿਹੇ ਰੰਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਾ ਛੰਦ ਸੁਣਨ ਵਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਛੰਦ ਸੁਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਤਸੱਲੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ | ਅਜਿਹੇ ਰਸ-ਰੰਗ ਭਰਪੂਰ ਹਾਵਾਂ, ਭਾਵਾਂ, ਉਦਗਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਕੁਝ ਕੁ ਛੰਦ-ਪਰਾਗੇ ਮਾਣਨ-ਹਿੱਤ ਹਾਜ਼ਰ ਹਨ...
( ੳ ) ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ , ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਕਿੱਲ |
ਤੁਸਾਂ ਤਾਂ ਮੰਗੀਆਂ ਕਲੀਚੜੀਆਂ, ਮੈਂ ਹਾਜ਼ਰ ਕਰਦਾਂ ਦਿਲ |
( ਅ ) ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ, ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਥਾਲੀ |
ਅਗਲਾ ਛੰਦ ਮੈਂ ਤਾਂ ਸੁਣਾਵਾਂ, ਪੰਜ ਸੌ ਦੇਵੇ ਸਾਲੀ |
( ੲ ) ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ, ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਤੁੰਮਾਂ |
ਸਭੇ ਸਾਲੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ, ਮੈਂ ਕੀਹਦਾ ਕੀਹਦਾ ਮੂੰਹ ਚੁੰਮਾ |
( ਸ ) ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ, ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਰਾਈ |
ਇਕ ਕੁੜੀ ਤੁਹਾਡੀ ਮੈਂ ਲੈ ਜਾਸਾਂ, ਦੂਜਾ ਮੇਰਾ ਭਾਈ |
( ਹ ) ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈੇਏ, ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਪਿੱਛ |
ਤੁਸੀਂ ਜਿਹਲਮ ਦੀਆਂ ਬਾਂਦਰੀਆਂ, ਮੈਂ ਪਿੰਡੀ ਦਾ ਰਿੱਛ |
( ਕ ) ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ, ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਛੱਜ |
ਪੈਰ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਵੇਖ ਲਏ ਨੇ,. ਮੁੱਖੜਾ ਆਪਣਾ ਕੱਜ |
( ਖ ) ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ, ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਹਥਿਆਰ |
ਇਕ ਨੂੰ ਅਸਾੀਂ ਲੈ ਚਲੇ, ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਰੱਖਿਓ ਤਿਆਰ |
( ਗ ) ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ, ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਸੱਬਲ |
ਸਾਂਢੂ ਜੀ ਤਾਂ ਚੰਗੇ ਭਲੇ, ਸਾਲੀ ਸਿਰੇ ਦੀ ਜੱਭਲ |
( ਘ ) ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ, ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਢੋਲ |
ਸਾਲੀ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਬਾਰਾਂਤਾਲੀ, ਸਾਂਢੂ ਜੀ ਬਗਲੋਲ |
( ਙ ) ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ, ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਗਹਿਣਾ |
ਛੇਤੀ ਛੇਤੀ ਤੋਰੋ ਕੁੜੀ ਨੂੰ , ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਮੈਂ ਬਹਿਣਾ |
ਪਰੰਪਰਾਇਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਹ ਮੌਕਾ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਨੂੰ , ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦਾ ਚਿੱਤ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਦਾ ਹੁੰਦਾ, ਪਰੰਤੂ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਰਸਮਾਂ ਦੇ ਨਿਭਾਓ ਹਿੱਤ ਜਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੰਦਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ 'ਚ ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਹਿੱਤ, ਸ਼ੁੱਭ ਕਾਮਨਾ ਸਹਿਤ ਸਮਾਪਤੀ ਵੱਲ ਵਧਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਚਲਾਕ-ਚੁਸਤ ਜਾਂ ਸੁੱਘੜ-ਸੁਜਾਨ ਲਾੜੇ ਤਾਂ ਅਜਿਹੇ ਛੰਦਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ | ਕੁਝ ਕੁ ਲਾੜੇ ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਇਕ-ਦੋ ਰਸਮੀ ਛੰਦ ਸੁਣਾ ਕੇ ਹੀ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿ ਕੇ ਗੱਲ ਮੁਕਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ...
ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ, ਛੰਦੋ ਖੇਡ ਖਿਡਾਏ |
ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਅੱਜ ਕਿਰਪਾ ਹੋਈ , ਸੱਚੇ ਮੇਲ ਮਿਲਾਏ |
ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਉਂ ਵੀ ਕਹਿਣਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ...
ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ, ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਡੋਲਣਾ |
ਬਾਪੂ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਬਹੁਤਾ ਨਾਹੀਂ ਬੋਲਣਾ |
ਕਈ ਵੇਰਾਂ ਇਕੱਤਰ ਹੋਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਾੜੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਤੇ ਫਿਰ ਹੋਰ ਛੰਦ ਸੁਣਾਉਣ ਦੀ ਤਾਕੀਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਉਂ ਵੀ ਕਹਿ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਸਹੁਰਿਆਂ ਦੀ ਕਿਸੇ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਸਬੰਧੀ ਵੀ ਕੋਈ ਛੰਦ ਸੁਣਾ ਕੇ ਜਾਹ | ਇਸ ਮੌਕੇ ਕੋਈ ਸ਼ਾਇਰ ਮਨ ਹੀ ਮੌਕਾ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦਾ ਹੈ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਤਰਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਦਾ ਖੁਦ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਛੰਦ ਹੈ ਕਿ...
ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ, ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਕਾਨੀ |
ਸਹੁਰੇ ਮੇਰੇ ਕਾਦੀਆਂ, ਮਿਨਾਰੇ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ |
ਅੰਤਿਮ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਲਾੜਾ ਛੰਦਾਂ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਮੁਕਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ ਖਲਾਸੀ ਕਰਵਾ ਲੈਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ-
ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ, ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਦਾਤ |
ਜੇ ਵੱਧ ਘੱਟ ਬੋਲਿਆਂ ਹੋਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕਰਨਾ ਮਾਫ |
ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਖਪਤਕਾਰੀ ਰੁਚੀਆਂ ਅਤੇ ਮੈਰਿਜ-ਪੈਲੇਸਾਂ ਆਦਿ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਇਸ ਅਮੀਰ ਵਿਰਸੇ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਲਿਆ ਹੈ | ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਹੋਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ |

-ਏ-9, ਗਰੀਨ ਪਾਰਕ, ਚਾਹਲ ਨਗਰ, ਜੀ.ਟੀ.ਰੋਡ, ਫਗਵਾੜਾ-144401.
ਮੋਬਾਈਲ : 98142-09732.

ਮੁਗ਼ਲ ਕਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਮਹਿਲਾ ਸੀ ਨੂਰਜਹਾਂ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਸ਼ੁਰੂ-ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਤਾਂ ਮੇਹਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਉਤੇ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਬਹੁਤ ਬੁਰਾ ਅਸਰ ਹੋਇਆ | ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਰੋਸ ਵਜੋਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨਾਲ ਕੋਈ ਗੱਲਬਾਤ ਨਾ ਕੀਤੀ | ਪਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮੇਹਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲੀ ਆ ਗਈ | ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਮੇਹਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਸ਼ਕਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀਆਂ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਵਸ ਗਈ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮੋਹਿਤ ਕਰ ਲਿਆ | 'ਮਈ 1611 ਈ: ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਕੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬੇਗ਼ਮ ਬਣਾ ਲਿਆ | ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜੋ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਨੂਰ-ਉਦ-ਦੀਨ ਕਹਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਨੂਰ ਮਹੱਲ (ਰਾਜ ਮਹਿਲ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ) ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਦਿੱਤੀ | ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀਆਂ ਮਿਹਰਬਾਨੀਆਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉਸ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਏ | ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਨੂਰ ਮਹੱਲ ਤੋਂ ਨੂਰਜਹਾਂ (ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ) ਕਰ ਦਿੱਤਾ | ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਅਕਬਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਵਾਨ ਹੀ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਜਹਾਂਗੀਰ ਮੇਹਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਪ੍ਰਤੀ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਪਿਆਰ ਕਾਰਨ ਸ਼ੇਰ ਅਫ਼ਗਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਹੱਥ ਧੋਣੇ ਪਏ | ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਰਬਾਰ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਗੁੱਝੇ ਪ੍ਰੇਮ ਸਬੰਧ ਰੱਖਣ ਦੀ ਆਦਤ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਸੀ |
ਨੂਰਜਹਾਂ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਹੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਆਪਣੇ ਵਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਰਾਜ ਭਾਗ ਦੇ ਹਰ ਇਕ ਕੰਮ ਵਿਚ ਉਹ ਦਖਲ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਈ | ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਐਸ਼ਪ੍ਰਸਤੀ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, 'ਮੈਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹਤ ਕੇਵਲ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਇਕ ਪਿਆਲੇ ਤੇ ਕਬਾਬ ਦੀ ਇਕ ਸੀਖ਼ ਬਦਲੇ ਨੂਰਜਹਾਂ ਪਾਸ ਵੇਚ ਦਿੱਤੀ ਹੈ |'
ਨੂਰਜਹਾਂ ਚੰਗੀ ਪੜ੍ਹ-ਲਿਖ ਗਈ ਸੀ | ਉਹ ਇੰਨੀ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਕਿ ਫਾਰਸੀ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰ ਲਿਖਣ ਵਿਚ ਬੜੇ-ਬੜੇ ਆਲਮਾਂ ਨੂੰ ਮਾਤ ਪਾ ਜਾਂਦੀ ਸੀ | ਉਸ ਨੇ ਬਾਗ਼ਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ, ਸੰੁਦਰਤਾ ਦੀ ਉਪਮਾ ਅਤੇ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਉਤੇ ਬੜੇ ਉੱਚੇ ਖਿਆਲ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ | ਉਹ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸੀ | ਗੁਲਾਬ ਦੇ ਅਤਰ ਦੀ ਕਾਢ ਉਸ ਨੇ ਹੀ ਕੱਢੀ ਹੈ | ਉਹ ਘੋੜੇ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨਾ ਜਾਣਦੀ ਸੀ | ਉਸ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲਕਸ਼ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬੇਹੱਦ ਇਛਾਵਾਂ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਉੱਪਰ ਅਤਿਅੰਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾ ਲਿਆ ਸੀ | ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇਤਮਦ-ਉਦ-ਦੌਲਾ (ਗਿਆਸ ਬੇਗ) ਤੇ ਭਰਾ ਆਸਫ਼ ਖਾਂ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਰਦਾਰ ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਪੁੱਤਰੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਸ਼ਹਿਰਯਾਰ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾ ਲਈ |
ਮਲਿਕਾ ਨੂਰਜਹਾਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਵਿਚ ਬੜੀ ਨਿਪੰੁਨ ਸੀ | ਉਹ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯੋਗ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੀ ਸੀ | ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ ਮੁਰਤਜ਼ਾ ਖਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 1617 ਈ: ਨੂੰ ਹੋਈ | ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਪਿਛੋਂ ਡਰ ਸੀ ਕਿ ਕਿਤੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਰਾਜ-ਰੌਲਾ ਨਾ ਪੈ ਜਾਵੇ, ਇਸੇ ਲਈ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਕੰਮ ਨੂਰਜਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇਤਮਾਦ-ਉਦ-ਦੌਲਾ (ਗਿਆਸ ਬੇਗ) ਨੂੰ ਸੌਾਪ ਦਿੱਤਾ | ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੰਭਾਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਿਆਸ ਬੇਗ ਨੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਸੱਦਿਆ | ਉਸ ਦਾ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਹੀ ਸ਼ਾਹੀ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ | ਜਦ ਜਹਾਂਗੀਰ ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਵੀ ਆਇਆ | ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੂਰਜਹਾਂ ਸਮੇਤ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਗਿਆ ਤੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ 'ਤੇ ਸਜੇ ਦੀਵਾਨ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਨਿਮਰਤਾ ਸਹਿਤ ਬੈਠ ਗਿਆ | ਗੁਰੂ ਬਿਲਾਸ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਛੇਵੀਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਕੀਰਤਨ ਵੀ ਸੁਣਦਾ ਰਿਹਾ |
ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀਵਾਨ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਉਪਰੰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲੇ | ਲਸ਼ਕਰ ਸਮੇਤ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੂੰ ਪਰਸ਼ਾਦ ਛਕਾਇਆ | ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਜਦ ਰਾਜ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਿਚੋਂ ਖਰਚ ਦੇਣ ਲਈ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਸੰਗਤਾਂ ਦੀ ਵਸਤ ਹੈ, ਸੰਗਤਾਂ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣਗੀਆਂ | ਨੂਰਜਹਾਂ ਨੇ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਅਸੀਸ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ |
ਜਹਾਂਗੀਰ ਜਦ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਤੋਂ ਲਾਹੌਰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ | ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਜਸ਼ਨ ਵਿਚ ਗਿਆਸ ਬੇਗ ਨੂੰ ਵਜ਼ੀਰ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ | ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਗਿਆਸ ਬੇਗ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਉਤੇ ਹੀ ਕਾਸਮ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਸਪੁੱਰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ | ਕਾਸਮ ਖ਼ਾਨ, ਗਿਆਸ ਬੇਗ ਦਾ ਜਵਾਈ ਸੀ | ਨੂਰਜਹਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਮਨੀਜਾ ਬੇਗਮ ਕਾਸਮ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਸੀ | ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਸੁੁਨੇਹਾ ਭੇਜ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਬੁਲਾ ਲਿਆ | ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਲਾਹੌਰ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੈਂਪ ਮੁਜੰਗ ਹੀ ਰੱਖਿਆ | ਜਹਾਂਗੀਰ ਤੇ ਗੁਰੂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੀਆਂ ਕਈ ਮਿਲਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ | ਨੂਰਜਹਾਂ ਵੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਆਈ | ਗੁਰੂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਜਿਸ ਖ਼ੁਦਾ ਨੇ ਸੰੁਦਰਤਾ ਤੇ ਹੋਰ ਔਸਾਫ਼ ਬਖ਼ਸ਼ੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਹੀ ਮਜ਼੍ਹਬ ਹੈ | ਯਾਦ-ਏ-ਇਲਾਹੀ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿਣਾ ਅਤੇ ਖ਼ਾਵੰਦ ਦੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਇਸਤਰੀ ਹੋਣਾ ਹੀ ਜੰਨਤ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ | ਖ਼ੁਦਾ ਦਾ ਡਰ ਤੇ ਗੁਨਾਹਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਹੇਜ਼ ਹੀ ਧਰਮ ਦੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅੰਗ ਹਨ |' ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਵੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮਨ ਕਾਬੂ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਦੇ ਹੋ | ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੌਤ ਨੂੰ ਹਰ ਸਮੇਂ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਤੇ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਲੋਂ ਨਾ ਵਿਸਾਰਨ ਨਾਲ ਮਨ ਕਾਬੂ 'ਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ | ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੁਝ ਦਿਨ ਉਥੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੁਆਬੇ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ | ਜਹਾਂਗੀਰ ਜਸ਼ਨ ਤੋਂ ਵਿਹਲਾ ਹੋ ਕੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਲਾਹੌਰ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ ਤੇ 1620 ਈ: ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਹੋਣ ਉਤੇ ਹੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨੂਰਜਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਚਲਾ ਗਿਆ |
ਮਲਿਕਾ ਨੂਰਜਹਾਂ, ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਖੁਰਮ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਸ਼ਾਹਜਹਾਨ ਬਣਿਆ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਪਿਛੋਂ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਸ਼ਹਿਰਯਾਰ ਨੂੰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਨੂਰਜਹਾਂ ਦੀ ਲੜਕੀ (ਸ਼ੇਰ ਅਫ਼ਗਾਨ ਦੀ ਬੇਟੀ) ਸ਼ਹਿਰਯਾਰ ਨੂੰ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਸੀ | ਇਸ ਗੱਲ ਵਿਚ ਮਹਾਬਤ ਖ਼ਾਨ ਵਰਗੇ ਜਰਨੈਲ ਅਤੇ ਅਮੀਰ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਖੁਰਮ ਦੇ ਪੱਖੀ ਸਨ | ਨੂਰਜਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ 'ਤੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਮਹਾਬਤ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਇਕ ਦੋਸ਼ ਵਿਚ ਸਫਾਈ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਬੁਲਾ ਭੇਜਿਆ | ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਰਾਜਪੂਤ ਲੈ ਕੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਗਿਆ | ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦਾ ਡੇਰਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਰਿਆ ਜਿਹਲਮ ਦੇ ਕੋਲ ਸੀ | ਮਹਾਬਤ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਅਜਿਹੀ ਚਾਲ ਚੱਲੀ ਕਿ ਮਲਕਾ ਨੂਰਜਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨਾਲੋਂ ਨਿਖੇੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਕੈਂਪ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ | ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਵੇਖ ਕੇ ਮਲਿਕਾ ਨੂਰਜਹਾਂ ਨੇ ਅਕਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੀਨਤਾ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਕ ਟੇਢੀ ਰਾਜਸੀ ਚਾਲ ਚੱਲ ਕੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੂੰ ਮਹਾਬਤ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਪੰਜੇ ਵਿਚੋਂ ਸਾਫ਼ ਬਚਾ ਕੇ ਲੈ ਗਈ | ਉਥੇ ਹੀ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੂੰ ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਪੀੜ ਹੋਈ | ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦਖਣ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ ਪਰ ਸਿਹਤ ਏਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਗੜ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਕਿ ਉਧਰ ਨਾ ਜਾ ਸਕਿਆ | ਇਥੋਂ ਜਹਾਂਗੀਰ ਫਿਰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਹੀ ਚਲਾ ਗਿਆ | ਜਹਾਂਗੀਰ ਘੋੜੇ ਉਤੇ ਸਵਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਤੇ ਪਾਲਕੀ ਵਿਚ ਹੀ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਜਾਂਦਾ ਸੀ | ਜਹਾਂਗੀਰ 1627 ਈ: ਦੀ ਸਰਦੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਲਾਹੌਰ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ | ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹਿਰਾਮ ਗਲਾ ਦੇ ਅਸਥਾਨ ਉਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਜਾਗਿਆ | ਸ਼ਿਕਾਰ ਸਮੇਂ ਇਕ ਐਸੀ ਦੁਰਘਟਨਾ ਹੋ ਗਈ ਕਿ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਗਿਆ | ਇਕ ਨੌਜਵਾਨ ਜੋ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਸੀ, ਇਕ ਉੱਚੀ ਚੱਟਾਨ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਚਕਨਾ ਚੂਰ ਹੋ ਗਿਆ | ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਦੀ ਚੀਕ ਨੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੂੰ ਬੇਹਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ | 'ਇਕਬਾਲਨਾਮਾ' ਦਾ ਲਿਖਾਰੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਗਿਲਾਸ ਆਇਆ ਤਾਂ ਜਹਾਂਗੀਰ ਪੀ ਨਾ ਸਕਿਆ | ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਘਬਰਾਹਟ ਵਧਣ ਲੱਗੀ | ਰਾਜੌਰੀ ਪੁੱਜ ਕੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਗੜਨ ਲੱਗੀ ਤੇ ਸਾਹ ਲੈਣਾ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋ ਗਿਆ | ਚੰਗੇਜ਼ ਹੱਟੀ ਭਿੰਬਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ 8 ਨਵੰਬਰ, 1627 ਈ: ਨੂੰ ਸਵੇਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ | ਨੂਰਜਹਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮਿ੍ਤਕ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਲੈ ਗਈ ਅਤੇ ਰਾਵੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸ਼ਾਹਦਰਾ ਵਿਖੇ, ਜਿਥੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਆਪਣਾ ਮਕਬਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਦਫਨਾ ਦਿੱਤਾ | ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਫਿਰ ਤਖ਼ਤ ਨਸ਼ੀਨੀ ਦੀ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ |
ਮਹਾਬਤ ਖ਼ਾਨ ਹਥੋਂ ਹਾਰ ਕੇ ਸ਼ਾਹਜਹਾਨ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਵੀ ਉਹ ਦੱਖਣ ਵਿਚ ਸੀ | ਮੁਮਤਾਜ ਮਹਲ ਜੋ ਨੂਰਜਹਾਂ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਅਤੇ ਆਸਿਫ਼ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਬੇਟੀ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਸਿਫ ਖ਼ਾਨ ਸ਼ਾਹੀ ਲਸ਼ਕਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ | ਨੂਰਜਹਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸ਼ਹਰਯਾਰ ਨੂੰ ਤਖ਼ਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸੀ | ਸ਼ਹਰਯਾਰ ਨੂਰਜਹਾਂ ਦਾ ਜਵਾਈ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਲੜਕੀ ਲਾਡਲੀ ਬੇਗਮ ਜੋ ਸ਼ੇਰ ਅਫ਼ਗਾਨ ਤੋਂ ਸੀ, ਨਾਲ ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ | ਨੂਰਜਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਆਸਿਫ਼ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਪਰ ਉਹ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਬਹਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਟਾਲਦਾ ਰਿਹਾ |
ਸ਼ਹਰਯਾਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਸੀ ਤੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਮੌਤ ਸੁਣ ਕੇ ਲਾਡਲੀ ਬੇਗਮ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹੋਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ | ਸ਼ਾਹੀ ਖਜ਼ਾਨੇ ਉਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਵੀ ਕਰ ਲਿਆ | ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਦੌਲਤ ਜੁਟਾਉਣੀ ਆਰੰਭ ਕਰ ਦਿੱਤੀ | ਇਕ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿਚ ਹੀ ਸੱਤਰ ਲੱਖ ਰੁਪਿਆ ਉਸ ਨੇ ਖਰਚ ਕਰ ਦਿੱਤਾ | ਸ਼ਹਰਯਾਰ ਨੇ ਮਿਰਜ਼ਾ ਬਾਇਸਤਗਾਰ ਜੋ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਭਤੀਜਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਸਿਪਾਹ-ਸਲਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ | ਆਸਿਫ਼ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਪਹੁੰਚ ਰਹੀਆਂ ਸਨ | ਆਸਿਫ਼ ਖ਼ਾਨ, ਦਾਵਰ ਬਖ਼ਸ਼ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਵੱਲ ਲਸ਼ਕਰ ਲੈ ਕੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ | ਸ਼ਹਰਯਾਰ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਹਾਰ ਗਈਆਂ ਤੇ ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਲੁਕ ਗਿਆ | ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਆਸਿਫ਼ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਹਰਯਾਰ ਨੂੰ ਗਿ੍ਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਜ਼ਨਾਨਾ ਕੱਪੜੇ ਪਾਏ ਹੋਏ ਸਨ | ਸ਼ਹਿਰ ਯਾਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਤੇ ਫਿਰ ਅੰਨ੍ਹਾ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ | ਆਸਿਫ ਖ਼ਾਨ ਅੰਦਰੋ-ਅੰਦਰ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਰਿਹਾ ਸੀ | ਸ਼ਾਹਜਹਾਨ 2 ਦਸੰਬਰ, 1627 ਈ: ਨੂੰ ਆਗਰੇ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ ਤੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹੋਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ | ਸ਼ਾਹਜਹਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਨੂਰਜਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ | ਨੂਰਜਹਾਂ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲ ਹੋਰ ਜਿਊਾਦੀ ਰਹੀ |
ਨੂਰਜਹਾਂ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ 1645 ਈ: ਨੂੰ ਹੋਇਆ | ਨੂਰਜਹਾਂ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਪਰ ਉਹ ਨੂਰਜਹਾਂ ਜਿਸ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵਾਗਡੋਰ ਸੀ, ਅੱਜ ਉਸ ਦੀ ਮੜ੍ਹੀ ਬੇਰੌਣਕ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਪਈ ਹੋਈ ਹੈ | ਨੂਰਜਹਾਂ ਦੇ ਕਹਿਣ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਮਕਬਰੇ ਉੱਪਰ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ:
'ਬਰ ਮਜ਼ਾਰਿ ਮਾ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਨੈ ਚਿਰਾਗ਼ੇ ਨੈ ਗੁਲੇ
ਨੈ ਪਰੇ ਪਰਵਾਨਾ ਸੋਜ਼ਦ ਨੈ ਸਦਾਏ ਬੁਲਬੁਲੇ |'
ਨੂਰਜਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਸਾਡੀ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਦੀ ਕਬਰ ਉਤੇ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਦੀਵਾ ਜਗਾਵੇ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਫੁੱਲ ਚੜ੍ਹਾਏ ਤਾਂ ਜੋ ਪਤੰਗਾ ਆਪਣੇ ਖੰਭ ਨਾ ਸਾੜੇ ਤੇ ਬੁਲਬੁਲ ਆਪਣੇ ਰੋਣੇ ਨਾ ਰੋਵੇ |

(ਸਮਾਪਤ)
-ਬਠਿੰਡਾ |
ਮੋਬਾਈਲ : 98155-33725.

ਲਖਨਊ ਦੀਆਂ ਵੇਖਣ ਯੋਗ ਇਤਿਹਾਸਕ ਥਾਵਾਂ

ਲਖਨਊ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਯਾਦਗਾਰੀ ਥਾਂ, ਲਖਨਊ ਦਾ ਭੁਲ-ਭੁਲੱਈਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੜਾ ਇਮਾਮਬਾੜਾ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੁਲ-ਭੁਲੱਈਆ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਲਖਨਊ ਦੇ ਨਵਾਬ ਆਸਿਫ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਨੇ 1784 ਵਿਚ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਲਖਨਊ ਦੀ ਜਗਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਨੇ 1857 ਦਾ ਗ਼ਦਰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵੀ। ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਮੁਗ਼ਲੀ ਵਸਤੂ ਕਲਾ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤਸਾਜੀ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਨਮੂਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਲਖਨਊ ਦਾ ਕੇਸਰ ਬਾਗ਼ ਮਹੱਲ ਭਵਨ ਸਮੂਹ, ਰੂਮੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ, ਚੌਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਛਤਰ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦੇਖਣ ਬਿਨਾਂ ਲਖਨਊ ਦੀ ਫੇਰੀ ਅਧੂਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬੇਗਮ ਹਜ਼ਰਤ ਮਹੱਲ ਪਾਰਕ
ਅਵਧ ਦੀ ਰਾਣੀ ਬੇਗਮ ਹਜ਼ਰਤ ਮਹੱਲ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਬੇਗਮ ਹਜ਼ਰਤ ਮਹੱਲ ਪਾਰਕ, ਲਖਨਊ ਦੇ ਧੁਰ ਅੰਦਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। 1857 ਦੇ ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇਸ ਪਾਰਕ ਵਿਚਲਾ ਸੁੰਦਰ ਬਾਗ਼ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਆਂ ਦਾ ਸਤੰਭ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਥਾਂ ਜੋੜਿਆਂ ਦੀ ਚਾਹਤ ਵਾਲਾ ਪਾਰਕ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਰਕ ਸੁੰਦਰ ਦਰੱਖਤਾਂ, ਫੁਹਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਰਸਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਪਾਰਕ ਵਿਚ ਹਰਿਆਵਲ ਇੰਨੀ ਹੈ ਕਿ ਮਨ ਆਪ-ਮੁਹਾਰੇ ਇਸ ਪਾਰਕ ਵੱਲ ਰੁਖ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਘੰਟਿਆਂਬੱਧੀ ਇਥੇ ਰੁਕਣ ਲਈ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਰੂਮੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ
ਬਿਹਤਰੀਨ ਅਵਧੀ ਵਸਤੂਕਲਾ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ 60 ਫੁੱਟ ਲੰਬਾ ਗੇਟਵੇ, ਰੂਮੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ। ਇਹ ਰੂਮੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ, ਲਖਨਊ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਤਿਹਾਸਕ ਥਾਵਾਂ ਬੜਾ ਇਮਾਮਵਾੜਾ ਅਤੇ ਛੋਟਾ ਇਮਾਮਵਾੜਾ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਇੰਡੀਆ ਗੇਟ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਦਾ ਗੇਟ ਵੇ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ, ਇਵੇਂ ਲਖਨਊ ਦਾ ਰੂਮੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਵਾਜ਼ਾ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਤੁਰਕਿਸ਼ ਗੇਟ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗੇਟ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਪਾਸਿਓਂ ਲਖਨਊ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਇਸ ਗੇਟ ਦੇ ਧੁਰ ਸਿਖ਼ਰ 'ਤੇ ਜਾਣਾ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਮਨ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕੇਸਰ ਬਾਗ਼ ਮਹੱਲ ਭਵਨ ਸਮੂਹ
ਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਹਿਰ ਲਖਨਊ 'ਚ ਵਸਤੂ ਕਲਾ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਹੈ ਕੇਸਰ ਬਾਗ਼ ਮਹੱਲ ਭਵਨ ਸਮੂਹ। ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਇਹ ਸਮੂਹ ਅਵਧ ਦੇ ਨਵਾਬ ਵਾਜਿਦ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ ਨੇ 1848 ਅਤੇ 1850 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। 1857 ਦੇ ਗ਼ਦਰ ਵੇਲੇ ਇਹ ਮਹੱਲ ਬੇਗਮ ਹਜ਼ਰਤ ਮਹੱਲ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ। 1857 ਦੇ ਗ਼ਦਰ ਵੇਲੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਇਸ ਮਹੱਲ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਮਹੱਲ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੁਣ ਬਹੁਤੀ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਸੈਲਾਨੀ ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਯਾਦਗਾਰੀ ਥਾਂ ਦੇਖਣਾ ਨਹੀਂ ਭੁਲਦੇ। ਇਸੇ ਭਵਨ ਸਮੂਹ ਵਿਚ ਅਵਧ ਦੇ ਨਵਾਬ ਸਾਦਾਤ ਅਲੀ ਖਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਖੁਰਸ਼ੀਦ ਜ਼ਾਦੀ ਦੀਆਂ ਕਬਰਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਜਿਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਅਵਧੀ ਵਸਤੂ ਕਲਾ ਦੀ ਮੂੰਹ-ਬੋਲਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹਨ ਅਤੇ ਲਖਨਊ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਦਿੱਖ ਨਿਖਾਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।
ਜਾਮਾ ਮਸਜਿਦ
ਬਿਲਕੁਲ ਦੁੱਧ ਚਿੱਟੇ ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਗਈ ਲਖਨਊ ਦੀ ਜਾਮਾ ਮਸਜਿਦ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਮਸਜਿਦਾਂ ਵਿਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਇਹ ਮਸਜਿਦ ਬਣਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਉਤੇ ਸੁੰਦਰ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਮਸਜਿਦ ਦੇ 260 ਸਤੰਭ ਹਨ ਅਤੇ 15 ਗੁੰਬਦ ਹਨ, ਜਿਹਨਾ ਉਤੇ ਪੱਥਰ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਮਸਜਿਦ ਵਿਚ ਹੁਣ ਵੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਈਦ-ਉਲ-ਜ਼ੂਹਾ ਅਤੇ ਈਦ-ਉਲ-ਫਿਤਰ ਤਿਉਹਾਰ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਸਜਿਦ ਛੋਟਾ ਇਮਾਮਬਾੜਾ ਦੇ ਉਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵਾਬਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲਖਨਊ ਦੀ ਇਕ ਵੇਖਣ ਯੋਗ ਥਾਂ ਹੈ।
ਛਤਰ ਮੰਜ਼ਿਲ
ਗੋਮਤੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਡੇ ਛਤਰ ਮੰਜ਼ਿਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਛਤਰੀ ਮਹੱਲ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਨਵਾਬ ਗਾਜ਼ੀ-ਓ-ਦੀਨ ਹੈਦਰ ਨੇ ਬਣਵਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਈ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਵਾਬ ਨਸੀਰ-ਓ-ਦੀਨ ਹੈਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੂਰੀ ਕਰਵਾਈ। ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਭਾਰਤੀ-ਯੂਰਪੀ ਵਸਤੂ ਕਲਾ ਦਾ ਰਲਵਾਂ ਨਮੂਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਦੇਖਣ ਯੋਗ ਚੀਜ਼ ਇਸ ਦੇ ਬਣਾਏ ਛਤਰੀਨੁਮਾ ਗੁੰਬਦ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਛਤਰ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦਾ ਨਾਂਅ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 1857 ਦੇ ਗ਼ਦਰ ਵੇਲੇ ਛਤਰ ਮਹੱਲ ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਦੀ ਠਹਿਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਵਿਚ ਸੈਂਟਰਲ ਡਰੱਗ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (ਸੀ ਡੀ ਆਰ ਆਈ) ਦਾ ਦਫਤਰ ਹੈ।
ਲਾ-ਮਾਰਟਿਨ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕੋਠੀ
ਲਾ-ਮਾਰਟਿਨੇਰੇ ਕਾਲਜ ਲਖਨਊ ਦਾ ਇਕ ਬਹੁਤ ਮਿਆਰੀ ਅਦਾਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਾ ਸਿਰਫ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਭਾਰਤ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਵਿਲੱਖਣ ਯਾਦਾਂ ਵੀ ਆਪਣੇ 'ਚ ਸਮੋਈ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤ ਕੋਂਸਟੇਨਸ਼ੀਆ, ਕਲੋਡ ਮਾਰਟਿਨ ਨੇ 1795 ਵਿਚ ਬਣਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਕੰਕਰੀਟ ਦੀ ਬਣੀ ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਭਾਰਤੀ, ਤੁਰਕਿਸ਼ ਅਤੇ ਫਾਰਸੀ ਵਸਤੂ ਕਲਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਅਜੂਬਾ ਹੈ। ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮਾਰਟਿਨੇਰੇ ਅੰਡਰ ਗਰਾਊਂਡ ਬੇਸਮੈਂਟ 'ਚ ਹੀ ਦੱਬਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਇਸੇ ਬੇਸਮੈਂਟ ਦੇ ਉਪਰ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਮਾਰਟਿਨ ਦੀ ਸਾਥਣ ਗੌਰੀ ਬੀਬੀ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਵੀ ਇਥੇ ਹੈ। ਇਮਾਰਤ ਕੋਂਸਟੇਨਸ਼ੀਆ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਅਫ਼ਸਰ ਮਾਰਟਿਨ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਪਹਿਲਾ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਅਫ਼ਸਰ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਨਵਾਬ ਆਸਿਫ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਦੇ ਅਫ਼ਸਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਇਕ ਬਹੁਤ ਅਮੀਰ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਅਫ਼ਸਰ ਸੀ। ਕੌਂਸਟੇਨਸ਼ੀਆ ਇਸ ਅਫ਼ਸਰ ਦੀ ਹੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ਗਾਹ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ ਲਾ ਮਾਰਟਿਨੇਰੇ ਕਾਲਜ ਲਖਨਊ ਦਾ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਕਲੌਡ ਮਾਰਟਿਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਸੀਅਤ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਜਨਵਰੀ 1800 ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਵਿਚ ਲਖਨਊ, ਕਲਕੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਲੋਇਨ (ਫਰਾਂਸ) ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਸਕੂਲ ਬਣਾਏ ਜਾਣ। ਪਹਿਲਾਂ-ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਲਖਨਊ ਵਾਲੇ ਸਕੂਲ 'ਚ ਯੂਰਪੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੀ ਦਾਖਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਥੇ ਸਭਨਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ। ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਅੱਜ ਵੀ ਮਾਰਟਿਨ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕੋਠੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

-ਮੋਬਾਈਲ : 9815802070

ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਝਰੋਖੇ 'ਚੋਂ-13

ਧਾਰਮਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਦੌਰ

ਕਦੇ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਰਹੇ ਹੈਰੀ ਬਵੇਜਾ ਦੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਤਾਂ ਬਹੁ-ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਫਲਾਪ ਹੀ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਖੇਤਰ 'ਚ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤ ਜ਼ਰੂਰ ਕੀਤਾ ਹੈ |
ਹੈਰੀ ਬਵੇਜਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ 'ਚ ਸੁਧਾਰ ਧਾਰਮਿਕ ਫ਼ਿਲਮ 'ਚਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ' ਨਾਂਅ ਦੀ ਇਕ ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ ਕਿਰਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ | ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਟਾਈਟਲ ਤੋਂ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਚਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਹੀ ਸੀ | ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਸੀ | ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਧਾਰ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਹੈਰੀ ਬਵੇਜਾ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤੋੜ-ਮੋੜ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ | ਉਸ ਦਾ ਫੋਕਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ 'ਤੇ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਕ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ | ਅਰਥਾਤ ਬਵੇਜਾ ਨੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਕਦਰ ਕੀਤੀ ਸੀ | ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਵਤ ਕਲਾਕਾਰ ਨੂੰ ਪਰਦੇ 'ਤੇ ਨਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਵੀ ਬਵੇਜਾ ਲਈ ਪਲੱਸ ਪੁਆਇੰਟ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ |
ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ 'ਚ ਅਕਸਰ ਧਾਰਮਿਕ-ਸਮਾਜਿਕ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਤਾਂ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਸਾਰੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਹੁੰਗਾਰਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਕਿ 'ਚਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ' ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ | ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਤੋਂ ਫੌਰੀ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਇਕ ਵੱਡੇ ਬਜਟ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ | ਪਰ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਤਾਂ ਉਲਟਾ ਵਿਰੋਧ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ | ਸਿੱਟਾ? ਬਹੁਤ ਕਾਂਟ-ਛਾਂਟ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਇਸ ਕਿਰਤ ਨੂੰ ਕੁਝ ਕੁ ਥੀਏਟਰਾਂ 'ਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਵੀ ਦਰਸ਼ਕ ਇਸ ਪ੍ਰਤੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਨਜ਼ਰ ਆਏ ਸਨ | ਸ਼ਾਇਦ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਮਾਨਵੀ ਰੂਪ 'ਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ, ਉਹ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ ਸਨ |
ਵੈਸੇ ਧਾਰਮਿਕਤਾ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਦਾਇਰੇ 'ਚ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਤਾਂ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰੀ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਕਟੜਾ ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਵਿਖੇ ਕੱਪੜੇ ਦੀ ਇਕ ਦੁਕਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਕ ਭਰਾ ਰਾਮ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰੀ ਮੰੁਬਈ 'ਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ | ਰਾਮ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰੀ ਦੀਆਂ ਇਕ-ਦੋ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਫਲਾਪ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਫਾਈਨਾਂਸਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਮਾਇਆ ਦੇਣ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ |
ਅਜਿਹੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਮੇਂ 'ਚ ਰਾਮ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਇਕ ਧਾਰਮਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਤਾਂ ਕਿ ਥੋੜ੍ਹੇ ਬਜਟ 'ਚ ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਬਾਰਾ ਆਪਣੀ ਸਾਖ ਬਹਾਲ ਕਰ ਸਕੇ | ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਦੇ ਹੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਬੇਕਲ ਅੰਮਿ੍ਤਸਰੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਇਕ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਈ ਤਾਂ ਰਾਮ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਝਟਪਟ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਈਨ ਕਰ ਲਿਆ | ਬੇਕਲ ਦੀ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਹੀ 'ਨਾਨਕ ਨਾਮ ਜਹਾਜ਼ ਹੈ' ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਫ਼ਿਲਮਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ | ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵਲੋਂ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਭਰਪੂਰ ਸਮਰਥਨ ਮਿਲਿਆ ਸੀ | ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਦੇ ਚਿਤਰਾ ਸਿਨੇਮਾ ਹਾਲ 'ਚ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਹੀ ਲੱਗ ਗਈਆਂ ਸਨ |
ਪਰ ਅਫ਼ਸੋਸ ਇਹ ਕਿ ਰਾਮ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰੀ ਵੀ ਇਸ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਸਫ਼ਲਤਾਪੂਰਵਕ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਲਿਜਾ ਸਕਿਆ ਸੀ | ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ 'ਚ ਵੀ ਇਸੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀਆਂ ਇਕ-ਦੋ ਹੋਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ, ਪਰ 'ਨਾਨਕ ਨਾਮ ਜਹਾਜ਼ ਹੈ' ਵਾਲਾ ਜਾਦੂ ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਨਹੀਂ ਚਲਾ ਸਕਿਆ | ਮਾਹੇਸ਼ਵਰੀ ਆਪਣੇ ਅੰਤਿਮ ਦਿਨਾਂ 'ਚ ਏਨਾ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਪੱਲਾ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਖਾਨਦਾਨੀ ਕੱਪੜੇ ਵਾਲੀ ਦੁਕਾਨ 'ਤੇ ਹੀ ਡੇਰੇ ਲਗਾ ਲਏ ਸਨ |
ਵੈਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਇਹ ਇਕ ਅਜੀਬ ਸੁਭਾਅ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਟਕਥਾਵਾਂ ਤਾਂ ਅਕਸਰ ਰਵਾਇਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕਤਾ ਦਾ ਰੰਗ ਦੇ ਕੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਕਰਕੇ ਲਾਭ ਉਠਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ | ਲਿਹਾਜ਼ਾ, ਕਹਾਣੀ ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਸਮਾਜਿਕ ਪਰਿਪੇਖ ਦੀ ਹੋਵੇ ਪਰ ਟਾਈਟਲ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕਤਾ ਦਾ ਚੋਗਾ ਜ਼ਰੂਰ ਪਹਿਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ | 'ਤਿਲ ਤਿਲ ਦਾ ਲੇਖਾ', 'ਮੈਂ ਪਾਪੀ ਤੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ਣਹਾਰ' ਅਤੇ 'ਬਾਬਾ ਬਾਲਕ ਨਾਥ' ਵਰਗੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਧਾਰਮਿਕਤਾ ਦੇ ਰੰਗ 'ਚ ਰੰਗਣ ਦੀ ਅਸਫ਼ਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ |
ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਬੈਨਰ (ਦਾਰਾ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼) ਅਧੀਨ 'ਨਾਨਕ ਦੁਖੀਆ ਸਭ ਸੰਸਾਰ' ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਸੀ | ਇਸ 'ਚ ਵੀ ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ ਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸੀ ਪਰ ਦਾਰਾ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਤੁਲਤ ਕਰਨ 'ਚ ਸਫ਼ਲ ਰਿਹਾ ਸੀ | ਇਸ ਦਿ੍ਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਮਯਾਬੀ ਵੀ ਮਿਲੀ ਸੀ |
ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਫਾਰਮੂਲਾ 'ਧਿਆਨੂ ਭਗਤ' ਅਤੇ 'ਸਵਾ ਲਾਖ ਸੇ ਏਕ ਲੜਾਊਾ' ਵਿਚ ਦੁਹਰਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਹ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਥਾ-ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ ਸੀ | ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ 'ਸਵਾ ਲਾਖ ਸੇ ਏਕ ਲੜਾਊਾ' ਵਿਚ ਤਾਂ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਦਾ ਵੀ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਸੀ | ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਅਸਫ਼ਲਤਾ ਤੋਂ ਏਨਾ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਤੌਬਾ ਕਰ ਲਈ ਸੀ |
ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਲੋਂ ਧਾਰਮਿਕ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ਹੈ | ਮਾਈ ਕੌਾਲਾਂ ਅਦਾਰੇ ਵਲੋਂ 'ਅਮਰ ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ' ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਫ਼ਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ ਕਿਉਂਕਿ ਤਕਨੀਕੀ ਪੱਖ ਤੋਂ ਇਹ ਬੜੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਿਰਤ ਸੀ |
ਧਾਰਮਿਕ ਪਟਕਥਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦਿ੍ਸ਼ਟੀਕੋਣ ਬੜਾ ਮਹੱਤਤਾ ਰਖਦਾ ਹੈ | ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਅਨੁਸਾਰ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਦਾ ਸਹੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਮਾਨਵੀ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਤਾਂ ਦਰਸ਼ਕ ਠਗਿਆ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਜਾਂ ਹਸਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਧਰਾਤਲ 'ਤੇ ਲੈ ਆਉਂਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਵੀ ਦਰਸ਼ਕ ਇਸ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ |
ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਦੀ 'ਚੌਥੀ ਕੂਟ' ਵਿਚ ਮਾਨਵੀ ਦਵੰਦ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਸੀ ਪਰ ਆਸਥਾ ਦੇ ਦਿ੍ਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਇਹ ਖਰੀ ਨਹੀਂ ਉਤਰੀ ਸੀ | ਇਸ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮ ਉਤਸਵਾਂ 'ਚ ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਕਿਰਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਮਿਲੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਆਮ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਆਈ ਸੀ |
ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਸਮੰੁਦਰੀ ਦੀ 'ਸਾਕਾ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ' ਵੀ ਸਾਕੇ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਭਾਵੇਂ ਦੱਸਣ 'ਚ ਸਫ਼ਲ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਸਾਕੇ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਨੂੰ ਪਰਦੇ 'ਤੇ ਸਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ ਸੀ | ਇਸ ਲਈ ਇਕ ਵੱਡੇ ਬਜਟ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਦਰਸ਼ਕ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ ਸਨ | 'ਚਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਭਾਗ-2' ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕੀ | ਇਹ ਆਪਣੇ ਮੌਲਿਕ ਜਾਂ ਮੁਢਲੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ | ਇਸ ਲਈ ਦਰਸ਼ਕ ਇਸ ਦੂਜੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ ਸਨ |

-103, ਸਨੀ ਕਾਟੇਜ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਗਰ, ਬਟਾਲਾ-143505 (ਪੰਜਾਬ) |
ਮੋਬਾਈਲ : 099154-93043.

ਭੁੱਲੀਆਂ ਵਿਸਰੀਆਂ ਯਾਦਾਂ

ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਸੀ | ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਉੱਘੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹਨ | ਸ: ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਪਹਿਲਾਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਮਹਿਕਮੇ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬੀ ਟਿ੍ਬਿਊਨ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣ ਗਏ ਸਨ | ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਸੰਪਾਦਕੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫੇਰ ਆਜ਼ਾਦ ਪੰਛੀ ਬਣ ਗਏ ਸੀ | ਹੁਣ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਲਈ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਕਾਲਮ ਲਿਖਦੇ ਹਨ | ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸਨ | ਨਾਟਕਕਾਰ ਵਜੋਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਨਾਟਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਵਰਗਵਾਸ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਖੇਡੇ ਤੇ ਪੜ੍ਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਸ: ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਕਵੀ ਸਨ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ | ਕਈ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਅੰਗ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ | ਉਹ ਕਵੀ ਦਰਬਾਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਆਪਸ ਵਿਚ ਬੜੀ ਦੋਸਤੀ ਸੀ ਤੇ ਇਹ ਦੋਸਤੀ ਵੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਹੀ ਪਈ ਸੀ | ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਗਾਰਗੀ ਰੱਬ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ | ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਬਾਕੀ ਹਨ |

-ਮੋਬਾਈਲ : 98767-41231

ਅਸਮਾਨੀ ਬਿਜਲੀ ਲਿਸ਼ਕਣ, ਬੱਦਲ ਗਰਜਣ ਅਤੇ ਬੱਦਲ ਬਰਸਣ ਦਾ ਰਹੱਸ ਕੀ ਹੈ?

ਬਿਜਲੀ ਕਿਉਂ ਡਿਗਦੀ ਹੈ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਬਿਜਲੀ ਕਿਸੇ ਮਾਮੇ ਭਾਣਜੇ ਜਾਂ ਭਾਣਜੀ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦੀ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪਛਾਣ ਹੈ | ਇਹ ਬਿਜਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਯਮਾਂ ਤਹਿਤ ਹੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ | ਜਿਵੇਂ ਨੈਗੇਟਿਵ ਚਾਰਜ ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਵਲ ਲਪਕਦੇ ਤਾਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਘਸਰਣ ਕਰਕੇ ਸਟੈਟਕਸ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਜਦ ਇਹ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਤਹਿ ਵਿਚ ਮੋਰੀ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਵਲ ਆ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ ਤਾਂ ਹਵਾ ਵਿਚਲੇ ਨਮੀ ਕਣ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੜੀਆਂ ਬਣ ਕੇ ਜੁੜ ਜਾਂਦੇ ਨੇ, ਜਿਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬਿਜਲੀ ਚਾਰਜ ਕਿਸੇ ਉੱਚੇ ਟਾਵਰ, ਇਮਾਰਤ, ਦਰੱਖਤ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ 'ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਪਾਜੇਟਿਵ ਚਾਰਜ ਹੋਣਗੇ, ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ | ਇਹ ਏਨੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦਿਲ ਧੜਕਣਾ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਮਾਰਤਾਂ ਢਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਦਰੱਖਤ ਪਾਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ | ਜੇ ਕਿਸੇ ਇਮਾਰਤ ਉੱਪਰ, ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਤਾਰ ਵਾਲਾ ਬਿਜਲੀ ਬਚਾਉ ਯੰਤਰ ਲੱਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਬਿਜਲੀ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਸਮਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਧਰਤੀ, ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਬੇਅਸਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ | ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੋਣਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |
ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ : ਜਦੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਬੱਦਲ ਮੰਡਰਾ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਬਰਫ ਕਣ ਹਵਾ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਕੇ ਸਟੈਟਕਿਸ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਇਹ ਕਰੰਟ ਅੱਗੇ ਐਟਮੀ ਕਣਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ | ਬਿਜਲਈ ਕਣ ਇਕ ਐਟਮ 'ਚੋਂ ਦੂਸਰੇ ਵਿਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਜ਼ਿਆਦਾ ਚਾਰਜ਼ਿਜ਼ ਨੈਗੇਟਿਵ ਤੇ ਘੱਟ ਚਾਰਜ਼ਿਜ ਪਾਜ਼ੇਟਿਵ ਊਰਜਾ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਨੇ | ਇਹ ਸਭ ਗੱਲਾਂ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਜਾਣ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ |
ਨੈਗੇਟਿਵ ਚਾਰਜ਼ ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਲਪਕਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਜਾਂ ਇਮਾਰਤ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਿਹਾ ਜਾਵੇ, ਕਿਸੇ ਲੋਹੇ ਦੀ ਜਾਂ ਬਿਜਲੀ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਧਾਤ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾ ਛੁਹਿਆ ਜਾਵੇ | ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥ ਐਨਟੀਨਿਆਂ ਵਾਂਗ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਬਿਜਲੀ ਡਿੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ | ਐਵੇਂ ਗੋਲਫ ਕਲੱਬ, ਲੋਹੇ ਦੀ ਪੌੜੀ, ਲੋਹੇ ਦਾ ਖੰਭੇ ਬਗੈਰਾ ਤੋਂ ਵੀ ਦੂਰ ਹੀ ਰਿਹਾ ਜਾਵੇ | ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਤੁਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਬਿਜਲੀ ਤੁਹਾਡੇ ਜਿਸਮ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣਾ ਸਕਦੀ ਹੈ | ਜਦੋਂ ਮੀਂਹ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਲਿਸ਼ਕ ਰਹੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਖੜੋ ਕੇ ਝੋਨੇ ਦੀ ਲੁਆਈ ਤੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਖਤਰਨਾਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਬਰਸਾਤਾਂ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੇਤ ਕਾਮੇ ਇਸ ਅਸਮਾਨੀ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ |
ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਿਹਾ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਆਸਮਾਨੀ ਬਿਜਲੀ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ | ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ, ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ, ਅਸਲ੍ਹਾ ਭੰਡਾਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਸੂਚਕ ਯੰਤਰ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਉਂ ਹੀ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਚਾਰਜ ਹੋਏ ਕਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਡਾਂ ਨੂੰ ਛੋਂਹਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਰੈਡ ਐਲਰਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਮਾਰਤਾਂ 'ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਬੱਤੀਆਂ ਲਗਾਤਾਰ ਜਗਦੀਆਂ-ਬੁੱਝਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ | ਉਸ ਵਕਤ ਸਾਰਾ ਅਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਸਕਦਾ |
ਜੇਕਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਡਿੱਗਣ ਕਾਰਨ ਅੱਗ ਲੱਗ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਤਬਾਹੀ ਮੱਚ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਤੇਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸੈਂਕੜੇ ਜਹਾਜ਼ ਸੜ ਕੇ ਸੁਆਹ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਖਤਰਨਾਕ ਬੰਬ, ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਚੱਲ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਪੂਰਾ ਬਚਾਅ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਬਚਾਅ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਵਰ੍ਹਦੇ ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਲਿਸ਼ਕਦੀ ਬਿਜਲੀ ਸਮੇਂ ਪੂਰਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ |
ਅਸਮਾਨੀ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਹਰ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸਤਾਈ ਹਜ਼ਾਰ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਇਕੱਲੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਹੀ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ | ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਹੋਣਾ ਹੈ | ਆਸਮਾਨੀ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਖੇਡ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ, ਮੀਂਹ ਸਮੇਂ ਦਰੱਖਤਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਉਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਅਜਿਹੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਗਿੱਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਛੂਹੋ | ਫੋਨ ਦੀ ਵੀ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ ਕਿਉਂਕਿ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਬਿਜਲਈ ਕਣਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹੋ | ਅਸਮਾਨੀ ਬਿਜਲੀ ਜਦੋਂ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇੱਕ ਲੱਖ ਵੋਲਟੇਜ਼ ਕਰੰਟ ਪਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਤਬਾਹੀ ਮਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪੂਰੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾੜ ਸਕਦਾ ਹੈ | ਅਸਮਾਨੀ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਬਚਾਅ ਲਈ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਸੋਚਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ |
ਅੰਤ ਵਿਚ ਮੈਂ ਇਹ ਹੀ ਕਹਾਂਗਾ ਕਿ ਬੱਚਿਆ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜੋੜੋ ਤੇ ਅਸਮਾਨੀ ਬਿਜਲੀ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦੀ ਹੈ? ਕਿਵੇਂ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ? ਤੇ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੋ | ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੇ ਉਪਾਅ ਵੀ ਦੱਸੋ | ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਾਣ ਦਾ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ | ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਗਾਥਾਵਾਂ ਸੁਣਾ-ਸੁਣਾ ਕੇ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਾਂਗੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਬਚਾਅ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਣਗੇ ਤੇ ਦੂਸਰੀਆਂ ਕੌਮਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਮਜ਼ਾਕ ਦੇ ਪਾਤਰ ਬਣਦੇ ਰਹਿਣਗੇ |
ਬੱਦਲਾਂ ਦਾ ਬਰਸਣਾ : ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਜਾਣ ਹੀ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ ਕਿ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਭਾਫ਼ ਬਣ ਕੇ ਉੱਡਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ | ਇਹ ਭਾਫ਼ ਵੀ ਦਰਅਸਲ ਪਾਣੀ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਤਾਪਮਾਨ ਦੇ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਇਹ ਹਵਾ ਵਿਚ ਉੱਡਦੇ ਬੱਦਲ, ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਵੀ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ | ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਤਾਪਮਾਨ ਘਟਣ ਨਾਲ ਇਹ ਬੱਦਲ ਤਰਲ ਬਣਨ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਭਾਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਬਰਸ ਪੈਂਦੇ ਹਨ | ਜੇ ਤਾਪਮਾਨ ਹੋਰ ਘਟ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਬਰਫ ਵਿਚ ਜਾਂ ਜੰਮੀ ਹੋਈ ਬਾਰਿਸ਼ ਵਿਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਪਾਣੀ ਦੇ ਇਹ ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਕਣ ਹੀ ਹਵਾ ਦੇ ਘਸਰਨ ਨਾਲ ਆਸਮਾਨੀ ਬਿਜਲੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ |
ਮੀਂਹ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਵਰਦਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਧੂੜ ਭਰੀ ਬਨਸਪਤੀ ਨੂੰ ਧੋਂਦਾ ਤੇ ਨਿਖਾਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫ਼ਸਲਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਜਦਾ ਹੈ | ਇਹ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਭੇਜਦਾ ਹੈ | ਪਸ਼ੂ ਪੰਛੀ ਚਹਿਕ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੋਰ ਪੈਲਾਂ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ | ਅਸੀਂ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਜਾਂ ਨਾ ਪੈਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਵੀ ਇਕ ਮਿੱਥ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਜਿਵੇਂ ਸਾਡੀ ਮਿੱਥ ਅਨੁਸਾਰ ਮੀਂਹ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਇੰਦਰ ਹੈ | ਜਦੋਂ ਮੀਂਹ ਨਾ ਪਵੇ ਜਾਂ ਸੋਕਾ ਪੈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਕਰੋਪੀ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਕੁੜੀਆਂ ਮੀਂਹ ਪਵਾਉਣ ਲਈ ਲੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁੱਡੀ ਫੂਕਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਤਰਸ ਆ ਜਾਵੇ | ਮਿੱਠੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਜੱਗ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ ਇੰਦਰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ | ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਖੁਆਜਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੜਾਹੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ | ਕਦੇ ਅਸੀਂ ਮੀਂਹ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਕੰਧਾਂ 'ਤੇ ਮੁਸਾਫਰ ਬਣਾ ਕੇ ਖੜੇ੍ਹ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬੈਠਾ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ |
ਇਹ ਇੱਕੀਵੀਂ ਸਦੀਂ ਹੈ, ਸਾਡੀ ਇਹ ਪਹੁੰਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਨਸਿਕ ਨੀਂਹਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚ ਭੰਬਲਭੂਸਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ | ਸਾਨੂੰ ਮੀਂਹ ਬਰਸਣ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਪਰਚਿਆਂ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਲੇਖ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਛਪਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਅੱਜ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਸਬੰਧੀ ਸਹੀ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹੈ |
(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਅੰਕ 'ਚ)

ਫੋਨ : 416-727-2071
major.mangat@gmail.com

ਨਹਿਲੇ 'ਤੇ ਦਹਿਲਾ: ਬੋਰਡ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ

ਪੁਜਾਰੀ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਤੋਂ ਮਾਇਆ ਇਕੱਠੀ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੰਦਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰ ਲਈ ਸੀ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਖੇ ਵੀ ਚੰਗੇ ਪੁਜਾਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਕੇ ਪੰੁਨ ਖੱਟਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ | ਸਰਕਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਦਰ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ | ਉਹ ਕੱਟੜ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਸਨ | ਇਸੇ ਲਈ ਮੰਦਰ ਦੇ ਗੇਟ 'ਤੇ ਲੱਗੇ ਬੋਰਡ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੋਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਦਾ ਆਉਣਾ ਮਨ੍ਹਾਂ ਹੈ |
ਇਕ ਦਿਨ ਪੁਜਾਰੀ ਨੂੰ ਸੀਨੇ ਵਿਚ ਤਿੱਖਾ ਦਰਦ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ | ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚੈੱਕਅੱਪ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਨੇਹੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਖ਼ੂਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰੋ | ਦੋ-ਚਾਰ ਬੰਦੇ ਖ਼ੂਨ ਦਾਨ ਕਰੋ ਤਾਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖ਼ੂਨ ਦੀ ਕਮੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ | ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਪੁਜਾਰੀ ਜੀ ਦੇ ਖ਼ੂਨ ਦਾ ਗਰੁੱਪ ਲੈ ਲਿਆ | ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਚਾਰ-ਪੰਜ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਖ਼ੂਨ ਦਾਨ ਲਈ ਆ ਗਏ | ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਟੈਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਵੀ ਗਰੁੱਪ ਪੁਜਾਰੀ ਦੇ ਦੇ ਬਲੱਡ ਗਰੁੱਪ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ | ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ | ਇਕ ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਦੂਜੇ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਅੱਜ ਕੁਝ ਨੌਜਵਾਨ ਖ਼ੂਨ ਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਏ ਹੋਏ ਨੇ ਆਪਾਂ ਉਥੇ ਚੱਲੀਏ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਬਲੱਡ ਮਿਲ ਜਾਏ | ਉਥੇ ਗਏ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਦਲਿਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਖ਼ੂਨ ਦਾਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਨੌਜਵਾਨ ਖ਼ੂਨ ਦਾਨ ਲਈ ਬਿਸਤਰ 'ਤੇ ਲਿਟਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਡਾਕਟਰ ਉਸ ਦਾ ਖ਼ੂਨ ਟੈਸਟ ਕਰਕੇ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾ ਲੈਂਦੇ | ਫਿਰ ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਇਕ ਨੌਜਵਾਨ ਦੇ ਖ਼ੂਨ ਦਾ ਗਰੁੱਪ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗਰੁੱਪ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾ ਗਿਆ | ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਦਾ ਨਾਂਅ ਪਤਾ ਨੋਟ ਕਰ ਲਿਆ | ਦੋਵੇਂ ਡਾਕਟਰ ਬੜੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਸਨ | ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਪੁਜਾਰੀ ਨੂੰ ਖ਼ੂਨ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਦੋ-ਤਿੰਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਠੀਕ ਹੋ ਗਏ | ਛੁੱਟੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਖੇ ਬੁਲਵਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪੁਜਾਰੀ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਪੁਜਾਰੀ ਜੀ, ਐਹ ਦਲਿਤ ਨੌਜਵਾਨ ਜੇ ਇਸ ਦੇ ਖ਼ੂਨ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਵੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ?' ਪੁਜਾਰੀ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਹੱਥ ਦਾ ਪੰਜਾ ਉਹਦੇ ਵੱਲ ਕਰਕੇ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਪਰ ਮੰੂਹੋਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ |
ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਮੰਦਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਹੈਰਾਨ ਸਨ ਕਿ ਮੰਦਰ ਦੇ ਗੇਟ ਦੇ ਉੱਤੇ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਬੋਰਡ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ |

-ਜੇਠੀ ਨਗਰ, ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ, ਖੰਨਾ-141401 (ਪੰਜਾਬ) | ਮੋਬਾ : 94170-91668.





Website & Contents Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 2002-2018.
Ajit Newspapers & Broadcasts are Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust.
The Ajit logo is Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 1984.
All rights reserved. Copyright materials belonging to the Trust may not in whole or in part be produced, reproduced, published, rebroadcast, modified, translated, converted, performed, adapted,communicated by electromagnetic or optical means or exhibited without the prior written consent of the Trust. Powered by REFLEX