ਤਾਜਾ ਖ਼ਬਰਾਂ


ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀਆ ਚੋਣਾਂ ਡਟ ਕੇ ਲੜਾਂਗੇ : ਬ੍ਰਹਮਪੁਰਾ
. . .  6 minutes ago
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 14 ਦਸੰਬਰ (ਰਾਜੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ) : ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹੋਏ ਟਕਸਾਲੀ ਆਗੂ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰਾ ਨੇ ਅੱਜ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਦੌਰਾਨ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀਆ ਚੋਣਾਂ ਲੜਨਗੇ । ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ....
ਬ੍ਰਹਮਪੁਰਾ, ਅਜਨਾਲਾ, ਸੇਖਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਵੀ ਬਣਾਈ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੁਤੱਲਕ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਆਯੋਜਿਤ
. . .  50 minutes ago
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 14 ਦਸੰਬਰ (ਰਾਜੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ) : ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹੋਏ ਟਕਸਾਲੀ ਆਗੂਆਂ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰਾ, ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਸੇਖਵਾਂ, ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਅਜਨਾਲਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਥੀ ਆਗੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਅੱਜ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰੈੱਸ
ਜੀ.ਕੇ ਖਿਲਾਫ ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ ਕਰਨ 'ਤੇ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਲਗਾਈ ਰੋਕ
. . .  1 minute ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 14 ਦਸੰਬਰ (ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ) - ਸੈਸ਼ਨ ਕੋਰਟ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੁਅੱਤਲ ਜਨਰਲ ਮੈਨੇਜਰ ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੂਬੇਦਾਰ ਦੀ ਪਟੀਸ਼ਨ 'ਤੇ ਸੁਣਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਮੇਟੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ.ਕੇ. ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਖਿਲਾਫ ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ ਕਰਨ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ...
ਭਾਰਤ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਪਰਥ ਟੈਸਟ ਮੈਚ : ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਦੀ ਖੇਡ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੱਕ 6 ਵਿਕਟਾਂ 'ਤੇ ਬਣਾਈਆਂ 277 ਦੌੜਾਂ
. . .  about 1 hour ago
ਭਾਰਤ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਪਰਥ ਟੈਸਟ ਮੈਚ : ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਦੀ ਖੇਡ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੱਕ 6 ਵਿਕਟਾਂ 'ਤੇ ਬਣਾਈਆਂ 277 ਦੌੜਾਂ...
ਸਮਝੌਤੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਮ 'ਤੇ ਪਰਤੇ ਸੂਬੇ ਦੇ ਪਟਵਾਰੀ
. . .  about 1 hour ago
ਸੰਗਰੂਰ, 14 ਦਸੰਬਰ (ਧੀਰਜ ਪਸ਼ੋਰੀਆ)- ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਬਠਿੰਡਾ ਵੱਲੋਂ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਰਾਜ ਦੇ ਪਟਵਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਗੋਆਂ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਮੰਨ ਲਏ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋਂ ਸੂਬੇ ਦੇ ਪਟਵਾਰੀ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਗੋ ਕੰਮ 'ਤੇ ਪਰਤ ਆਏ ਹਨ। ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਆਗੂ ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ .....
ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਸੋਧ ਬਿਲ 2018 ਸੰਬੰਧੀ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਬਾਦਲ ਵੱਲੋਂ ਸਦਨ 'ਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪ੍ਰਸਤਾਵ
. . .  about 1 hour ago
ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਸੋਧ ਬਿਲ 2018 ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ 'ਚ ਪਾਸ
. . .  about 1 hour ago
ਸੰਵਿਧਾਨਿਕ ਮਜਬੂਰੀ ਦੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਪੰਚਾਇਤੀ ਚੋਣਾਂ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ- ਤ੍ਰਿਪਤ ਬਾਜਵਾ
. . .  about 1 hour ago
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 14 ਦਸੰਬਰ (ਵਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ)- ਪੰਚਾਇਤ ਮੰਤਰੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਾਜਿੰਦਰ ਬਾਜਵਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੰਵਿਧਾਨਿਕ ਮਜਬੂਰੀ ਦੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਪੰਚਾਇਤੀ ਚੋਣਾਂ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ 30 ਨੂੰ ਚੋਣਾਂ ਹਨ ਜਦਕਿ 28 ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਵਸ....
ਟਕਸਾਲੀ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਨਵੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਗਠਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਲਿਆ ਭਰਵਾਂ ਹੁੰਗਾਰਾ
. . .  about 1 hour ago
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 14 ਦਸੰਬਰ (ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ)- ਸਵ. ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਲਕੱਤੇ ਦੇ ਬੇਟੇ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕਲਕੱਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀਆ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਟਕਸਾਲੀ ਆਗੂ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰਾ, ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਅਜਨਾਲਾ ਤੇ ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਸੇਖਵਾਂ ਦੇ ਧੜੇ .....
ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਸੋਧ ਬਿੱਲ ਪਾਸ ਕਰਨ ਮੌਕੇ ਨਾਗਰਾ ਅਤੇ ਮਜੀਠੀਆ ਵਿਚਾਲੇ ਤਿੱਖੀਆਂ ਝੜਪਾਂ
. . .  about 2 hours ago
ਹੋਰ ਖ਼ਬਰਾਂ..

ਧਰਮ ਤੇ ਵਿਰਸਾ

ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਤਾ

ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ 1947 ਈ: ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ | ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਿੱਖ ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਆਪਣੀਆਂ ਕੀਮਤੀ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਛੱਡ ਕੇ ਭਾਰਤ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਏ | ਸਿੱਖ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨਾਲੋਂ ਪਿਆਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਭਾਰਤ ਆ ਵਸੇ | ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨ ਹਨ | ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ | ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਪਿਛਲੇ 71 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਹਰ ਸਮੇਂ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਅੱਗੇ ਜੋਦੜੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ-
'ਹੇ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ, ਆਪਣੇ ਪੰਥ ਦੇ ਸਦਾ ਸਹਾਈ ਦਾਤਾਰ ਜੀਓ! ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਹੋਰ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ, ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਦੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੰਥ ਨੂੰ ਵਿਛੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਖੱੁਲ੍ਹੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀਦਾਰ ਤੇ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲ ਦਾ ਦਾਨ ਖ਼ਾਲਸਾ ਜੀ ਨੂੰ ਬਖਸ਼ੋ |'
ਜਥੇਦਾਰ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਵਲੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਪੰਥ ਦੇ ਉਜਲ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਮੱੁਖ ਰੱਖ ਕੇ ਨਵੰਬਰ, 1948 ਈ: ਦੀ ਦੀਪਮਾਲਾ ਸਮੇਂ ਇਕ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਜਾਰੀ ਹੋਇਆ ਸੀ-
'ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਦੀਪਮਾਲਾ ਦਾ ਵਾਰਸ਼ਿਕ ਇਕੱਠ ਉੱਤੇ ਦੂਰ-ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਆਈਆਂ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਵਲੋਂ ਸੰਦੇਸ਼ :
ਸਾਡਾ ਭਾਰਤ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਗੁਲਾਮੀ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਚੱੁਕਾ ਹੈ ਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਭੇਟਾ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਦਿੱਤੀ ਹੈ | ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਪੰਥ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਕਲਾਂ ਵਿਚ ਰੱਖਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਹੈ | ਇਸ ਲਈ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵੱਲ ਖਾਸ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ :
1. ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਰਹਿ ਗਏ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਤੇ ਮਾਸੂਮ ਹਿੰਦੀ ਭੈਣਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਅੱਗੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨੀ |
2. ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਘਰ-ਘਾਟ ਲੁਟਾ ਆਏ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁੜ ਵਸੇਬੇ ਲਈ ਉੱਦਮ ਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨੀ |
3. ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਫੌਜੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣੀ |
4. ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਨਾ |
ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀਦਾਰੇ ਲਈ ਅਰਦਾਸਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ | ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਥੇਦਾਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ 'ਨਾਗੋਕੇ' ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਸਨ |
ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲੋਂ ਪੰਥ ਨੂੰ ਵਿਛੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ | ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਉਦਾਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਦੇਖ ਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਾਰ ਆਏ ਹਨ, ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦੇਣ ਲਈ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਸਥਾਨ ਕਾਇਮ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ | ਤਲਵੰਡੀ ਇਕ ਪਾਸੇ ਸੀ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਰਾਵੀ, ਚਨਾਬ ਤੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕੋਈ ਥਾਂ ਚੁਣਨ ਲਈ ਸੋਚਿਆ | ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਾਬਰ ਏਮਨਾਬਾਦ ਤੋਂ ਤਾਂ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਹਮਲਾ ਕੋਈ ਆਖਰੀ ਹਮਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ | ਜਰਨੈਲੀ ਸੜਕ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕਿਸੇ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨਾ ਉਸ ਜੱੁਗ-ਗਰਦੀ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿਚ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਸੀ | ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦਾ ਸਾਰਾ ਇਲਾਕਾ ਦੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪਛੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ | ਜਿਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਚੁਣਿਆ, ਉਹ ਕਲਾਨੌਰ ਦੇ ਪਰਗਣੇ ਵਿਚ ਪੈਂਦਾ ਸੀ |
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਨੀ ਚੰਦ ਨੂੰ ਸਮਾਰਗ ਪਾ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਰਾਵੀ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕਿਨਾਰੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹੋਏ ਪੱਖੋਕੇ ਰੰਧਾਵੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਇਕ ਬੋਹੜ ਹੇਠਾਂ ਬੈਠ ਗਏ | ਪੱਖੋਕੇ ਰੰਧਾਵੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸਹੁਰਾ ਮੂਲਾ ਚੋਣਾ ਪਟਵਾਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਮਾਤਾ ਸੁਲੱਖਣੀ ਜੀ ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਵੀ ਇਥੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ | ਜਦ ਮੂਲੇ ਚੋਣੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਬਾਹਰ ਬੋਹੜ ਹੇਠ ਫ਼ਕੀਰੀ ਭੇਸ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਪਿੰਡ ਦੇ ਚੌਧਰੀ ਅਜਿਤੇ ਰੰਧਾਵੇ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਧ-ਘੱਟ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ | ਪਰ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਸਾਉਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਭਾਈ ਅਜਿਤੇ ਰੰਧਾਵੇ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ | ਉਹ ਨਾ ਸਿਰਫ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ, ਸਗੋਂ ਕੁਝ ਪਿੰਡਾਂ ਕੋਲੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਲੈ ਦਿੱਤੀ | ਭਾਈ ਅਜਿਤੇ ਰੰਧਾਵੇ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਾਸਤੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਕੋਠੇ ਪਾ ਦਿੱਤੇ | ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਕਿ 13 ਮਾਘ ਸੰਮਤ 1572 ਨੂੰ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਜਨਵਰੀ ਦੀ 9 ਤਰੀਕ ਸੰਨ 1516 ਈ: ਬਣਦੀ ਹੈ |
ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਇਕ ਖੱਤਰੀ ਦੁਨੀ ਚੰਦ ਕਲਾਨੌਰ ਪਰਗਣੇ ਦਾ ਹਾਕਮ ਸੀ | ਉਹ ਕਰੋੜੀ ਮਲ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ | ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨਫਰਤ ਸੀ ਕਿ ਘਰ-ਘਾਟ ਛੱਡ ਕੇ ਇਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਮਿਰਾਸੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਫ਼ਕੀਰ ਬਣ ਗਏ ਹਨ | ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਨੇ ਪਿੰਡ ਵਸਾਉਣ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਪਾਈਆਂ ਪਰ ਫਿਰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਣ ਗਿਆ | ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਟਾ ਲਿਖਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪ ਸੂਬੇ ਤੋਂ ਤਸਦੀਕ ਕਰਵਾ ਲਿਆਂਦਾ | ਜਦੋਂ ਕੋਠੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ ਤਾਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਇਥੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲੈ ਆਏ | ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਲੈ ਆਇਆ |
ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਸਣ ਸਮੇਂ ਕੱਟੜ ਖਿਆਲਾਂ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੇ ਰੌਲਾ ਵੀ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ ਸਭ ਤੋਂ ਮੂਹਰੇ ਸੀ | ਮੁਫ਼ਤੀ ਅਲੀ-ਉਦ-ਦੀਨ ਨੇ ਇਬਾਰਤਨਾਮਾ ਭਾਗ ਤੀਜੇ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ 'ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ ਇਹ ਆਖੀ ਫਿਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਅਜੀਬ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਹਿੰਦੂ-ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਧਰਮਾਂ ਵਿਚ ਹਲਚਲ ਮਚਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ | ਕੱਢ ਦਿਓ ਇਸ ਨੂੰ ਇਥੋਂ |' ਪਰ ਫਿਰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦਾ ਹੀ ਮੁਰੀਦ ਹੋ ਗਿਆ |
ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੇ ਵਸਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਤਲਵੰਡੀ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਵਸੋਂ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਆ ਗਈ | ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਬਣਵਾਈ | ਬਲਵੰਡ ਜੀ ਵੀ ਇਥੇ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ ਕੀਰਤਨ ਹੁੰਦਾ | ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਟਿਕ ਕੇ ਗੁਰੂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਹੀ ਦਿ੍ੜ੍ਹਾਇਆ | ਸਵੇਰ ਸਮੇਂ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਹੁੰਦਾ, ਦਿਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕਿਰਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਸੋਦਰ ਤੇ ਆਰਤੀ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ |
ਮੁਨਸ਼ੀ ਸੋਹਣ ਲਾਲ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਆਤਮਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕੀਂ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੁੰਦੇ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ |
ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਸਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅਨੇਕਾਂ ਸੰਗਤਾਂ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀਦਾਰੇ ਕਰਦੀਆਂ | ਪਰ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਵੀਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੀਵਨ ਪਦਵੀ ਪਾਈ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਜੀ, ਭਾਈ ਮੂਲਾ ਕੀੜ, ਭਾਈ ਪਿ੍ਥਾ, ਭਾਈ ਖੇਡਾ, ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ, ਭਾਈ ਰਾਮਾ ਡਿਡੀ, ਭਾਈ ਦੌਲਤ ਖਾਨ, ਭਾਈ ਮਾਲੋ, ਭਾਈ ਮਾਂਗਾ ਜੀ, ਭਾਈ ਕਾਲੂ ਖੱਤਰੀ, ਭਾਈ ਭਗਤਾ ਜਾਪੂ, ਭਾਈ ਵੰਸੀ, ਭਾਈ ਸੀਹਾਂ, ਭਾਈ ਗਜਣ ਉਪਲ, ਭਾਈ ਭਗੀਰਥ, ਭਾਈ ਅਜਿੱਤਾ, ਬਾਬਾ ਬੱੁਢਾ ਜੀ, ਭਾਈ ਫਿਰਣਾ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਜੋਧ ਜੀ ਦਾ ਨਾਂਅ ਆਉਂਦਾ ਹੈ | ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਸੂਚੀ ਰਾਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਕੋਲ ਹਰ ਜਾਤ-ਪਾਤ, ਹਰ ਦੇਸ਼, ਹਰ ਧਰਮ, ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਸਵਾਰਦੇ | ਮੁਹਸਨ ਫ਼ਾਨੀ ਨੇ ਇਸੇ ਲਈ 'ਦਾਬਿਸਤਾਨਿ ਮਜ਼੍ਹਬ' ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ 'ਜੋ ਨਾਨਕ ਦੇ ਰਾਹ ਟੁਰ ਪੈਂਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਕਰਤਾਰੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ | ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਇਕ ਤਾਂ ਕਰਤਾਰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਉਪਾਸ਼ਕ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਦੂਜੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਨਗਰਾਂ ਤੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਸਨ |'
ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਸਮਝਣੀ ਕੋਈ ਸੌਖਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ | ਕਈ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਆਉਂਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਹਲ ਵਾਹੁੰਦਿਆਂ ਦੇਖ ਕੇ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ | ਕਈ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਸਤੀ ਦੇਖ ਨੱਕ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ | ਇਕ ਵਾਰ ਇਕ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਮੰਡਲੀ ਆਈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਲਿਬੜੇ ਹੱਥ ਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਲੱਕੜਾਂ ਪਾੜਦੇ, ਲੰਗਰ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਦੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, 'ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ, ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਜਾਨਵਰ ਪਾਲ ਰੱਖੇ ਹਨ |' ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਦੀ ਥਾਂ ਉਸ ਟੋਲੀ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦਿਨ ਹੋਰ ਟਿਕਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਜਦ ਉਹ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਉਸ ਟੋਲੀ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ, 'ਨਾਨਕ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਇਨਸਾਨ ਪਾਲ ਰੱਖੇ ਹਨ |' ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਹੋਰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕਿਹਾ | ਜਦੋਂ ਫਿਰ ਜਾਣ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ, 'ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਪਾਲ ਰੱਖੇ ਹਨ |' ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਹੋਰ ਟਿਕਣ ਲਈ ਕਿਹਾ | ਜਦ ਉਹ ਅੰਤਿਮ ਵਿਦਾਇਗੀ ਲੈਣ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਗੁਰੂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਝੁਕ ਗਏ ਤੇ ਇਕ ਜ਼ਬਾਨ ਨਾਲ ਬੋਲ ਉਠੇ ਕਿ 'ਮਹਾਰਾਜ, ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਪਾਲੇ ਹੋਏ ਹਨ |' ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ 'ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜਗਤ ਵਿਚ ਆਇਆ, ਸਾਨੂੰ ਆਦਮੀ ਬਣਾਇਆ | ਫਿਰ ਆਦਮੀ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ | ਸਾਡਾ ਹੁਣ ਧਰਮ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ ਦੀ ਕਿਰਤ ਕਰੀਏ, ਨਾਮ ਜਪੀਏ ਅਤੇ ਵੰਡ ਛਕੀਏ |'
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਇਨਕਲਾਬ ਲਿਆਂਦਾ, ਜਦੋਂ ਪੱੁਤਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰਗੱਦੀ ਬਖਸ਼ੀ | ਇਸੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ 22 ਸਤੰਬਰ, 1539 ਈ: ਨੂੰ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਏ | ਆਰਚਰ ਦੇ ਕਹਿਣ ਮੁਤਾਬਿਕ ਕੇਵਲ ਇਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹਯਾਤੀ ਵਿਚ ਹੀ ਜਾਨਸ਼ੀਨ ਚੁਣਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਜ਼ਿੰਮੇ ਕੰਮ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਵਨ ਅਸੂਲਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭੇ ਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰੇ |
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਫੀ ਝਗੜਾ ਹੋਇਆ ਪਰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਨਜਿੱਠ ਲਿਆ ਗਿਆ | ਰਾਬਰਟ ਐਨ. ਕਸਟ ਦਾ ਲਿਖਣਾ ਹੈ ਕਿ, 'ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਕਿਧਰੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਇਕੋ ਪੁਰਸ਼ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਤੇ ਸਮਾਧ ਬਣੀ ਹੋਵੇ ਤੇ ਇਹ ਦੀਵਾਰ ਸਾਂਝੀ ਹੋਵੇ |' ਮਰਾਠੀ ਵਿਦਵਾਨ ਮਹੀਪਤ ਨੇ ਭਗਤ ਲੀਲਾਮਿ੍ਤ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ 'ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੂਰਾਨੀ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਛਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ |'
ਅੱਜ 71 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਲਾਂਘੇ ਦਾ ਨੀਂਹ-ਪੱਥਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣਾ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾ ਹੈ | ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਹੀ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਿਆਉਣ ਵਿਚ ਸਹਾਈ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ |

-ਬਠਿੰਡਾ | ਮੋਬਾ: 98155-33725


ਖ਼ਬਰ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰੋ

ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਲ੍ਹਾ ਬਸੌਲੀ ਕਠੂਆ (ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ)

ਪੰਜਾਬ ਪਠਾਨਕੋਟ ਦੇ ਬਾਰਡਰ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਰਾਜ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਠੂਆ (ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ) ਵਿਚ ਰਾਵੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਬਸੌਲੀ ਟਾਊਨ ਸਥਿਤ ਹੈ | ਇਸ ਟਾਊਨ ਵਿਚ ਬਸੌਲੀ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਖੰਡਰ ਹੋਇਆ ਕਿਲ੍ਹਾ ਅੱਜ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ | ਇਸ ਕਸਬੇ ਨੂੰ ਸਾਲ 1635 ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਭੂਪੱਤ ਪਾਲ ਨੇ ਵਸਾਇਆ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਬਸੌਲੀ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਪੁਰਾਤਨ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਮੰਦਰ ਵੀ ਹਨ | ਬਸੌਲੀ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਤਰਸਯੋਗ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਹਨ | ਬਸੌਲੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਬਾਗ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਕਿਲ੍ਹਾ ਖੰਡਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੈ | ਸਾਰੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਅੰਦਰ ਘੁੰਮਣਾ-ਫਿਰਨਾ, ਬੈਠਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ | ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਹਿੱਸਾ ਜੰਗਲ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਹੈ | ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਅੰਦਰ ਸਾਫ਼-ਸਫ਼ਾਈ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਾਂਦਰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ | ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਕਾਰਨ ਕਿਲ੍ਹੇ ਅੰਦਰ ਜਾਣਾ ਔਖਾ ਕੰਮ ਹੈ | ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਅੱਜ ਵੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਇਲਾਕਾ ਹੈ | ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਕਈ ਥਾਂ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਅੱਜ ਵੀ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ | ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਮੰਦਰ ਵੀ ਹਨ | ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਲਗਪਗ ਠੀਕ ਹੈ | ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਡਿਗਣ ਦੀ ਕਗਾਰ ਉੱਤੇ ਹਨ |
ਕਿਲ੍ਹਾ ਇਕ ਛੋਟੀ ਪਹਾੜੀਨੁਮਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ | ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਤਾ ਚੰਚਲੋ ਮੰਦਰ, ਨੀਲਕੰਠ ਮੰਦਰ, ਰਾਮਲੀਲ੍ਹਾ ਗਰਾਊਾਡ, ਨਵਦੁਰਗਾ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਕੁਝ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਇਲਾਕਾ ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਹੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਇੱਟ ਦੇ ਖੰਡਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ | ਚੰਚਲੋ ਦੇਵੀ ਦੇ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੁਦਰਤੀ ਨਹਿਰਨੁਮਾ ਨਾਲਾ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇਗਾ | ਕਿਲ੍ਹੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਸਾਰੇ ਮੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਦੇ ਬਸੌਲੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਹੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਸਨ | ਇੱਥੇ ਕਿਧਰੇ ਨਾ ਕਿਧਰੇ ਛੋਟੀ ਪੁਰਾਤਨ ਇੱਟ ਅੱਜ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਜਾਂ ਖੰਡਰ ਮੌਜੂਦ ਹੈ | ਕਿਲ੍ਹਾ ਬਸੌਲੀ ਟਾਊਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੀ ਜਾ ਸਕੇ | ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਹੱਦਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੀ ਬਸੌਲੀ ਕਸਬਾ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ | ਬਸੌਲੀ ਟਾਊਨ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਪੁਰਾਤਨ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਖੰਡਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ | ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਤਨ ਖੰਡਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦੇ ਹਨ | ਕਿਲ੍ਹਾ ਰਾਵੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਹੱਦ ਅੰਦਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ | ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਰਾਵੀ ਤੋਂ ਪਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਧਾਰ (ਪਠਾਨਕੋਟ) ਦਾ ਬਾਰਡਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ |
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਬਸੌਲੀ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਮਦਦ ਲਈ ਬਸੌਲੀ ਬੁਲਾਇਆ ਸੀ | ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕਈ ਵਾਰ ਬਸੌਲੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸੱਦੇ ਉੱਤੇ ਬਸੌਲੀ ਗਏ ਸਨ | ਮੁਗਲਾਂ ਨੇ ਬਸੌਲੀ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਹਮਲੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਬਸੌਲੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬਸੌਲੀ ਬੁਲਾਇਆ ਸੀ | ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਵਧ ਰਹੇ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਵੀ ਬਸੌਲੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਮਦਦ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਸੀ | ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਹੋਰ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਬਸੌਲੀ ਵਿਖੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਲੜਾਈ ਵੀ ਹੋਈ ਸੀ |
ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਇਸ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਬਸੌਲੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਿ੍ਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਸੌਲੀ ਟਾਊਨ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਪਾਸੇ ਅੱਜ ਵੀ ਮੁਗ਼ਲ ਕਾਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜੰਗਲੀ ਖਜੂਰਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੁੱਖ/ਝੁੰਡ ਮੌਜੂਦ ਹਨ | ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਖਜੂਰਾਂ ਦਾ ਹੋਣਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਮੁਗਲ ਫ਼ੌਜਾਂ ਡੇਰਾ ਜਮਾ ਕੇ ਕਦੇ ਬੈਠੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਕਦੇ ਬਸੌਲੀ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਘਿਰਾਓ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇਗਾ | ਮੁਗਲ ਫ਼ੌਜ ਖਜੂਰ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਭੋਜਨ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦੇ ਸਨ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਲਈ ਇਹ ਸੁੱਕਾ-ਮੇਵਾ ਸੀ | ਇਸ ਫਲ ਨੂੰ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਾ ਆਸਾਨ ਸੀ |

(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦੇ ਧਰਮ ਤੇ ਵਿਰਸਾ ਅੰਕ 'ਚ)
-172, ਸੈਣੀ ਮੁਹੱਲਾ, ਬੱਜਰੀ ਕੰਪਨੀ, ਪਠਾਨਕੋਟ-145001. ਮੋਬਾ: 84279-19192

ਸਿਰ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਡੇਰਾ ਰਾਇ ਬੁਲਾਰ ਖ਼ਾਨ ਜੀ

ਤਲਵੰਡੀ ਦੇ ਹਾਕਮ ਰਾਇ ਬੁਲਾਰ ਖ਼ਾਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਜ਼ਾਹਿਰਾ ਤਸਵੀਰ ਸਨ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਉਹ ਬਿਅੰਨ ਅੱਖੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਚੋਂ ਅੱਲਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਇਲਾਹੀ ਨੂਰ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ, ਸਤਿਕਾਰਿਆ, ਪਿਆਰਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਛਾਵਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜ ਜੀ ਦੇ ਬਚਪਨ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਮਾਣਿਆ ਅਤੇ ਨਿਹਾਲ ਹੋ ਕੇ ਕਈ ਵਾਰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਦਕੇ ਹੀ ਮੇਰਾ ਨਗਰ ਵਸਦਾ ਹੈ | ਜਦੋਂ ਜਗਤ ਦੇ ਉਧਾਰ ਹਿਤ ਸਾਹਿਬਾਂ ਨੇ ਲੰਮੀਆਂ ਉਦਾਸੀਆਂ ਆਰੰਭੀਆਂ ਤਾਂ ਰਾਇ ਜੀ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਖਿੱਚ ਕਾਰਨ ਕਈ ਵਾਰ ਅੱਧ-ਵਾਟਿਓਾ ਮੁੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਹਾਲ ਕੀਤਾ | ਇਹ ਜ਼ਾਹਿਰਾ ਪੀਰ ਰਾਇ ਜੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਬੰਦਗੀ, ਰਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਮਸਤਾਨਗੀ ਸਨ | ਉਹ ਸਦਾ ਮਹਾਰਾਜ ਜੀ ਦੇ ਮੁਬਾਰਕ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਚੁੰਮ ਕੇ ਬਰਕਤਾਂ ਅਤੇ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਰਹੇ |
ਰਾਇ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਂਅ ਅੱਧੀ ਜ਼ਮੀਨ ਇੰਤਕਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਸਾਢੇ ਸੱਤ ਸੌ ਮੁਰੱਬਾ ਬਣਦੀ ਸੀ | ਅੱਜ ਵੀ ਫਰਦ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਕਾਬਜ਼, ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ ਹਜ਼ਰਤ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਅਲਹਿ ਸਲਾਮ | ਉਸ ਨੇ ਵਲੀ ਅੱਲਾ ਨਾਨਕ ਜੀ ਲਈ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾ ਸਰੋਵਰ ਬਣਾਇਆ | ਉਸ ਨੇ ਤਲਵੰਡੀ ਦਾ ਨਾਂਅ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਰੱਖਿਆ ਸੀ | ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਰੂਰ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਰਦੇ ਕਿ ਆਲਮ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਜਿਹਾ ਖੁਸ਼ਨਸੀਬ ਕੌਣ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੈਠੇ-ਬਿਠਾਏ ਇਲਾਹੀ ਨੂਰ ਨਾਲ ਝੋਲੀ ਭਰ ਲਈ | 40 ਵਰਿ੍ਹਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਵੀ ਰਾਇ ਜੀ ਸੰਤਾਨਹੀਣ ਸਨ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 15 ਵਰਿ੍ਹਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਡਿਗ ਕੇ ਮੁਰਾਦ ਮੰਗੀ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਹੋਈ | ਆਪਣੇ ਪੱੁਤਰ ਦੇ ਜਨਮ 'ਤੇ ਰਾਇ ਜੀ ਨੇ 18750 ਏਕੜ ਰਕਬੇ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਨਾਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ | ਰਾਇ ਜੀ ਸਦਾ ਹੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਦੀਦਾਰ ਦੀ ਅਰਜ਼ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਰਹੇ | ਬਿਰਧ ਹੋਏ ਰਾਇ ਜੀ ਨੂੰ ਸਾਹਿਬ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਣ ਆਏ ਤਾਂ ਰਾਇ ਜੀ ਬੋਲੇ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਬਖਸ਼ੋ ਤੇ ਰੱਬ ਤੋਂ ਬਖਸ਼ਾਓ | ਮਹਾਰਾਜ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਧੁਰੋਂ ਹੀ ਬਖਸ਼ੇ ਹੋਏ ਹੋ | ਰਾਇ ਜੀ ਉਮਰ ਭਰ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਵਿਚ ਰਹੇ | ਰਾਇ ਜੀ ਦੀ ਖਿੱਚ ਕਾਰਨ ਮਹਾਰਾਜ ਜੀ ਸਿੱਧੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ | ਸੰਨ 1515 ਈ: ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠੇ ਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਰੁਖ਼ਸਤ ਕੀਤਾ | ਭੱਟੀਆਂ ਦੇ ਇਸ ਸਰਦਾਰ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਿੱਖ ਅਜਾਇਬਘਰ ਵਿਚ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਵੀ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਹੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ | ਇਹ ਇਕ ਸੱਚੀ-ਸੱੁਚੀ ਮੁਹੱਬਤ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਹੈ |

ਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾਂ ਨੂੰ ਜਲਾਵਤਨ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਭੈਰੋਵਾਲ ਦੀ ਸੰਧੀ ਨਾਲ ਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਵੀ ਸਭ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਖੋਹ ਲਈਆਂ ਸਨ | ਉਸ ਨੂੰ ਡੇਢ ਲੱਖ ਰੁਪਈਆ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦੇ ਕੇ ਪਾਸੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ |
ਪਰ ਜ਼ਨਾਨਖਾਨੇ ਦੇ ਪਰਦਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬਾਲਗ ਮਰਦ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੱੁਕੇ ਸਨ ਤੇ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨਾਬਾਲਗ ਸੀ | ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਵਿਧਵਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸੀ | ਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾਂ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਅਸਰ ਰਸੂਖ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੀ ਸੀ | ਫਰੰਗੀਆਂ ਵਲੋਂ ਕਈ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਰਾਜਮਾਤਾ ਸੀ | ਬਿ੍ਟਿਸ਼ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਸਤੇ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢਣ ਦੀ ਸਕੀਮ ਬਣਾਈ |
ਇਸ ਕੰਮ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਫਰਵਰੀ, 1847 ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ | ਕਿਸੇ 'ਪਰੇਮਾਂ' ਨਾਂਅ ਦੀ ਔਰਤ ਉੱਪਰ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਤੇ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬਸੰਤ ਪੰਚਮੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਕਤਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ | ਪਰੇਮਾਂ ਦਾ ਮੇਲ-ਜੋਲ ਮਹਾਰਾਣੀ ਦੀ ਇਕ ਕਲਰਕ ਨਾਲ ਸੀ ਤੇ ਇਹ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿ ਕਤਲਾਂ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਵਿਚ ਮਹਾਰਾਣੀ ਦਾ ਹੱਥ ਸੀ | ਗਵਾਹੀ ਪਾਏਦਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤੇ ਲਾਰਡ ਹਾਰਡਿੰਗ ਨੇ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਮਹਾਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਕੇਸ ਵਿਚ ਨਾ ਘਸੀਟੇ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਘਟਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਜ਼ਰੂਰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ |
ਦੂਜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਏਨੀ ਹੀ ਕੱਚੀ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਨਾਲ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਨੂੰ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਮਿਲ ਗਈ ਸੀ | ਉਸ ਨੇ 7 ਅਗਸਤ, 1847 ਨੂੰ ਦਰਬਾਰ ਸੱਦਿਆ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦੇਵੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਖਿਦਮਤ ਵਿਚ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਸਨ | ਇਸ ਲਿਸਟ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਂਅ ਸੀ | ਜਦੋਂ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਸਨਮਾਨ ਲੈਣ ਵਾਸਤੇ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਲਏ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਪਰ ਸੰਧੂਰ ਦਾ ਟਿੱਕਾ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ | ਹੈਨਰੀ ਲਾਰੈਂਸ ਨੇ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਕਿ 'ਹਿਜ਼ ਹਾਈਨੈੱਸ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਕੇ ਆਪਣੇ ਤਖ਼ਤ ਉੱਪਰ ਬੈਠ ਗਏ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਤੇ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲਾ ਕਦਮ ਸੀ |' ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਅਦਿੱਖ ਹੱਥ ਰਾਜਮਾਤਾ ਮਹਾਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾਂ ਦਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਤੇ ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਜਲਾਵਤਨੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ | ਅਗਸਤ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਹੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਨੂੰ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚੋਂ ਬੇਦਖਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ | ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕਹਿ ਚੱੁਕਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੇ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਪਰਵਰਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇਕ ਪਿਤਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਂਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਆਪਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਾਸਤੇ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਤੋਂ ਅੱਡ ਰਹਿਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ |
ਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾਂ ਦੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਵੀ ਘਟਾ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ, 48,000 ਰੁਪਏ ਸਾਲਾਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੇਖੂਪੁਰਾ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ | ਮਹਾਰਾਣੀ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਹੈਨਰੀ ਲਾਰੈਂਸ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ, 'ਯਕੀਨ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਸ਼ਾਹੀ ਘਰਾਣੇ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਲੂਕ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ | ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਪਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਸ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਣਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਤੁਸੀਂ ਖੱੁਲ੍ਹੇਆਮ ਆਪਣੇ ਵਾਸਤੇ ਇਹ ਰੁਤਬਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦੇ? ਤੁਸੀਂ ਦੋਸਤੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਕੈਦ ਵਿਚ ਧੱਕਦੇ ਹੋ | ਤੁਸੀਂ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਗੱਦਾਰ ਪਾਲ ਲਏ ਹਨ ਤੇ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਮਾਰ ਰਹੇ ਹੋ |'
ਭਾਈ ਮਹਾਰਾਜ ਸਿੰਘ ਤੇ ਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾਂ ਦੀ ਜਲਾਵਤਨੀ
ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਇਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਆਪਣੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਜਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕਿਆਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿਚ ਲੈ ਲੈਣਗੇ | ਬੇਚੈਨੀ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਕਿਸਾਨੀ ਛੇਤੀ ਹੀ ਇਕ ਕਿਸਾਨ ਲੀਡਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਪਿੰਡ ਰੱਬੋਂ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਮਹਾਰਾਜ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਗਈ | ਮਹਾਰਾਜ ਸਿੰਘ ਭਾਈ ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਡੇਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ ਤੇ ਜਦੋਂ 1844 ਵਿਚ ਦਰਬਾਰ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਭਾਈ ਜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਸੀ ਤਾਂ ਮਹਾਰਾਜ ਸਿੰਘ ਡੇਰੇ ਵਿਚ ਹੀ ਸੀ | ਭਾਈ ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹਾਰਾਜ ਸਿੰਘ ਹੀ ਨਾਰੰਗਾਬਾਦ ਦੇ ਉਸ ਡੇਰੇ ਦਾ ਮੁਖੀ ਬਣਿਆ ਤੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਮਾਝਾ, ਮਾਲਵਾ ਤੇ ਦੋਆਬਾ ਦੀ ਸਿੱਖ ਕਿਸਾਨੀ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਹੋ ਗਿਆ | ...ਉਸ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਹਸਤੀਆਂ ਵਿਚ ਮਹਾਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾਂ ਤੇ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਕਈ ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਸਨ | ਭਾਈ ਜੀ ਨੇ ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕਈ ਸਭਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਤਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਾਸਤੇ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਵਾਸਤੇ ਕਿਹਾ | ਉਸ ਨੇ ਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾਂ ਦਾ ਨਾਂਅ ਉਸ ਹੇਠਲੀ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਕੱਢ ਲਿਆ, ਜਿਥੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀਆਂ ਕਾਨਾਫੂਸੀਆਂ ਕਰਕੇ ਡੇਗਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ 'ਖਾਲਸਾ ਮਾਤਾ' ਦੀ ਵੱਡੀ ਪਦਵੀ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ | ਅੰਗਰੇਜ਼ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਸਮਝ ਗਿਆ ਕਿ ਭਾਈ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਉੱਪਰ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਧੱਕਾ ਲਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ | ਉਸ ਨੇ ਭਾਈ ਜੀ ਨੂੰ ਗਿ੍ਫਤਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ | ਭਾਈ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਚਕਮਾ ਦੇ ਕੇ ਰੂਪੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਜਿਥੇ ਵੀ ਜਾਂਦਾ, ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਭੀੜ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਵਾਸਤੇ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ | ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਉਹ ਠੀਕ ਬਹਾਨਾ ਲਗਾ ਕੇ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦੇਵੇ, ਜਿਹੜੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਵਿਚ ਬੇਚੈਨੀ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ |
(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦੇ ਧਰਮ ਤੇ ਵਿਰਸਾ ਅੰਕ 'ਚ)

ਸੂਬਾ ਖ਼ੈਬਰ ਪਖ਼ਤੂਨਖ਼ਵਾ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ ਦੀਆਂ ਯਾਦਗਾਰਾਂ

ਜਰਨੈਲ ਸ: ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ ਇਕ ਵੀਰ ਨਾਇਕ ਅਤੇ ਉੱਚ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਗੁਣ ਰੱਖਦੇ ਸਨ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਜੰਗੀ ਕਿਲਿ੍ਹਆਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਇਆ, ਉਥੇ ਹੀ ਹਰੀਪੁਰ ਵਰਗੇ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਵਸਾਏ | ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹਰ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਕਦਰ ਅਤੇ ਅਦਬ-ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਈ ਮੰਦਰ-ਸ਼ਿਵਾਲੇ, ਮਸੀਤਾਂ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਬਣਵਾਏ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਸਮਾਰਕਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੱਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਹਰ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਪੂਰੀ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ ਨਾਲ ਖ਼ੁਦ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ |
ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਦਰਜ ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ 42 ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੌਜੂਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੂਬਾ ਖ਼ੈਬਰ ਪਖ਼ਤੂਨਖ਼ਵਾ ਵਿਚਲੇ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਲਿ੍ਹਆਂ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ :
ਕਿਲ੍ਹਾ ਹਰਿਕਿ੍ਸ਼ਨ ਗੜ੍ਹ, ਹਰੀਪੁਰ
ਸ: ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ ਦੁਆਰਾ ਵਸਾਇਆ ਸ਼ਹਿਰ ਹਰੀਪੁਰ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਖ਼ੈਬਰ ਪਖਤੂਨਖ਼ਵਾ ਦੀ ਹਜ਼ਾਰਾ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਤੋਂ 65 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੈ | ਸ: ਨਲਵਾ ਨੇ ਸੰਨ 1822-23 ਵਿਚ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਇਆ | ਬੈਰਨ ਚਾਰਲਸ ਹਿਊਗਲ 'ਟਰੈਵਲਜ਼ ਇਨ ਕਸ਼ਮੀਰ ਐਾਡ ਪੰਜਾਬ', ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪਟਿਆਲਾ, 1970 ਦੇ ਸਫ਼ਾ 207 'ਤੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ-'ਜਦੋਂ 23 ਦਸੰਬਰ, 1835 ਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਵਾਪਸੀ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਅਤੇ ਜੀ.ਟੀ. ਵਾਇਨ (ਯੂਰਪੀਅਨ ਯਾਤਰੂ) ਨੇ ਹਰੀਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵੇਖਿਆ | ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਘੁੱਗ ਵਸਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਗਹਿਮਾ-ਗਹਿਮੀ ਸੀ | ਸ: ਨਲਵਾ ਨੇ ਹਰੀਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਚਾਰ ਗਜ਼ ਚੌੜੀ ਅਤੇ 16 ਗਜ਼ ਉੱਚੀ ਪੱਕੀ ਫ਼ਸੀਲ (ਦੀਵਾਰ) ਬਣਵਾਈ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਫ਼ਸੀਲ ਵਿਚ ਥੋੜ੍ਹੀ-ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਚਾਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵੀ ਬਣਵਾਏ ਹੋਏ ਸਨ |'
ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਨ 1822 ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰਾ ਦੀ ਗਵਰਨਰੀ ਸਮੇਂ ਸ: ਨਲਵਾ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾ ਦੀਆਂ ਲੜਾਕੀਆਂ ਕੌਮਾਂ ਤਰੀਨ, ਤਾਰਖ਼ਲੀ, ਉਤਸਾਨਜ਼ਈ ਅਤੇ ਮਸ਼ਵਾਨੀ ਖ਼ੇਲਾਂ ਨੂੰ ਹਾਰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦਾ ਅਨੁਸਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਮਲਾਤ 'ਚ ਖ਼ਾਲਸਾ ਫ਼ੌਜ ਲਈ ਇਕ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂਅ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਕਿ੍ਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ 'ਕਿਲ੍ਹਾ ਹਰਿਕਿ੍ਸ਼ਨਗੜ੍ਹ' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ | ਇਹ ਹਰੀਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਪੌਣਾ ਕੁ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੈ |
ਡਿਸਟਿ੍ਕਟ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਹਜ਼ਾਰਾ, ਸੰਨ 1883-84 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸ: ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ ਨੇ ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਗੁੱਜਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਮੁਖੀ ਮੁਖ਼ਾਦਮ ਮੁਸ਼ਰਫ ਦੀ ਸਲਾਹ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾ ਦੀ ਸੁਰਖਿਆ ਲਈ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ | ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1849 ਤੋਂ ਸੰਨ 1853 ਤੱਕ ਬਿ੍ਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਸਮੇਂ ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਹਜ਼ਾਰਾ ਦਾ ਹੈੱਡਕਵਾਟਰ ਰਿਹਾ | ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਬਿ੍ਟਿਸ਼ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਮਾਲ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ |
ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ 35,420 ਸਰਵੇਅਰ ਮੀਟਰ 'ਚ ਫੈਲੇ ਕਿਲ੍ਹਾ ਹਰਿਕਿ੍ਸ਼ਨਗੜ੍ਹ ਦੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਮੀਟਰ ਚੌੜੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਢੇ 14 ਮੀਟਰ ਉੱਚੀਆਂ ਹਨ | ਇਸ ਦੇ ਦੋ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲ ਨਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ 3-4 ਫੁੱਟ ਤੱਕ ਧਰਤੀ 'ਚ ਧੱਸ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਖਾਈ ਸਮੇਤ ਕੁਝ ਸਮਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨਦੋਜ਼ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਫੈਮਲੀ ਪਾਰਕ ਤੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਆਦਿ ਬਣਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ |
ਕਿਲ੍ਹਾ ਜਮਰੌਦ
ਸੰਨ 1836 ਵਿਚ ਕਾਬਲ ਤੋਂ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦੱਰਿਆਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਈ ਸ: ਨਲਵਾ ਨੇ ਜਮਰੌਦ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੱਚੀ ਗੜ੍ਹੀ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ 17 ਅਕਤੂਬਰ, 1836 ਨੂੰ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖ ਕੇ ਇਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਇਆ | ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਜ ਮਿਸਤਰੀ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਲਗਾ ਕੇ ਜੰਗੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਇਕ ਮਹੀਨਾ ਅਤੇ 25 ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ | ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਵਿਲੀਅਮ ਬਾਰ 'ਜਨਰਲ ਆਫ਼ ਏ ਮਾਰਚ ਫ਼ਰਾਮ ਦਿੱਲੀ ਟੂ ਕਾਬਲ' ਦੇ ਸਫ਼ਾ 303 'ਤੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਲ੍ਹਾ ਬਣਨ 'ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਦਾ ਭੋਗ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਾਂਅ 'ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ |

(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦੇ ਧਰਮ ਤੇ ਵਿਰਸਾ ਅੰਕ 'ਚ)
ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ | ਮੋਬਾ: 93561-27771

ਗ਼ਦਰੀ ਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਸੁਨਾਮ ਦੇ ਪਰਮ-ਮਿੱਤਰ—ਬਾਵਾ ਨਨਕਾਣਾ ਬਿਸ਼ਨ

ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਬੱਧੀ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਗੁੰਮਨਾਮ ਰੂਪ 'ਚ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਸੁਨਾਮ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਰੀਬੀ ਦੋਸਤੀ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੀ ਮਹਾਨ ਹਸਤੀ ਦਾ ਨਾਂਅ ਹੈ-ਬਾਵਾ ਨਨਕਾਣਾ ਬਿਸ਼ਨ | ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸੰਤਰਾਮ ਜੀ ਢੁੱਡੀਕੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਚੱਲ ਕੇ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ 'ਚ) ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ 'ਚ ਜਾ ਵਸੇ, ਜਿਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਕੋਟ ਸੰਤਰਾਮ ਵਸਾਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੰਤਰਾਮ ਕਾਲੋਨੀ ਹੈ |
ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਦਸੰਬਰ 1877 ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਬਸੰਤ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ | ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੌਰਾਨ ਆਪ ਨੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਤੇ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖੀ | ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਤੇ ਚੰਗੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਭਾਲ ਲਈ ਆਪ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦੇ ਰੱਖੇ ਹੋਏ 82 ਰੁਪਏ ਲੈ ਕੇ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਬਰਮਾ ਪੁੱਜੇ 1895 'ਚ | ਮਿਹਨਤ-ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪ ਨੇ ਕਰੀਬ 3 ਸਾਲ ਬਰਮਾ 'ਚ ਬਿਤਾਏ | ਉਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਚੀਨ ਜਾ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖੀ ਭਾਸ਼ਾ ਚੀਨੀ ਦਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਤੇ ਚੀਨੀ ਪੁਲਿਸ ਵਿਚ 2 ਸਾਲ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ | ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਪੁੱਜ ਕੇ 4 ਸਾਲ ਫ਼ੌਜੀ ਸਰਵਿਸ ਕੀਤੀ ਤੇ ਪਿੰਡੋਂ ਮੰਗਵਾਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਚਿੱਠੀ ਰਾਹੀਂ ਡਿਸਚਾਰਜ ਹੋ ਕੇ 1904 'ਚ ਸਾਨਫਰਾਂਸਿਸਕੋ (ਅਮਰੀਕਾ) ਵਿਖੇ ਪਹੁੰਚੇ | ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪ ਨੇ ਕਾਫੀ ਡਾਲਰ ਜੋੜੇ ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸੱਜਣਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਏਕੜ ਦਾ ਫਾਰਮ ਠੇਕੇ 'ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਤੇ ਘਰ-ਘਰ ਵੇਚਣ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ | ਬਿਸ਼ਨ ਜੀ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ 'ਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੇ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਇਕੱਠਾਂ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ, ਜਿਥੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਦੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹੱਲ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ | 1911-12 ਦੌਰਾਨ ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਮੇਲ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਆਗੂਆਂ ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ ਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ | 1913 ਵਿਚ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ (ਹਿੰਦੀ ਪੈਸੀਫਿਕ ਕੋਸਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ) ਬਣਨ ਉਪਰੰਤ ਆਪ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮਾੈਬਰ ਬਣ ਗਏ | ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਤੇ ਗ਼ਦਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲੱਗੇ |
1922-23 'ਚ ਜਦੋਂ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਅਮਰੀਕਾ ਪੁੱਜਾ ਤਾਂ ਆਪ ਨਾਲ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਦਾ ਮੇਲਜੋਲ ਬਣਿਆ | ਦੋਨੋਂ ਪੱਕੇ ਮਿੱਤਰ ਬਣ ਗਏ ਤੇ ਮੈਰੀਲੈਂਡ ਵਿਖੇ ਦੋ ਸਾਲ ਇਕੱਠੇ ਰਹੇ | ਮਕਾਨ 'ਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਛਾਪਾ ਪੈਣ ਉਪਰੰਤ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਦੀ ਬਚ ਨਿਕਲਿਆ | ਆਪ ਨੇ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਥੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਕਰਵਾਈ | ਉਸ ਨੇ ਕੀਮਤੀ ਅਸਲ੍ਹਾ ਖਰੀਦਿਆ, ਗ਼ਦਰ ਸਾਹਿਤ ਲਿਆ ਤੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਚਾਲੇ ਪਾ ਦਿੱਤੇ | 1927 'ਚ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਤੋਂ ਫੜੇ ਗਏ ਤੇ 1928 'ਚ 5 ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਹੋ ਗਈ | ਫੱਕਰ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਬਿਸ਼ਨ ਜੀ 32 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਘਰੇ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਪਰਤੇ ਅਤੇ ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਜਾ ਕੇ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ | ਬਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ 1932 ਵਿਚ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਰਿਹਾਅ ਹੋ ਕਿ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵੱਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਇਕ ਸਾਧੂ ਦਾ ਭੇਸ ਧਾਰ ਕੇ | ਇਥੇ ਉਸ ਦਾ ਮੇਲ ਇਕ ਅਮੀਰ ਆਦਮੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 'ਬਾਵਾ' ਦੇ ਨਾਂਅ ਹੇਠ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਨਵਾਂ ਪਾਸਪੋਰਟ ਜਾਰੀ ਕਰਵਾਇਆ ਤੇ ਵਲੈਤ (ਇੰਗਲੈਂਡ) ਭਿਜਵਾਇਆ | ਬਿਸ਼ਨ ਤੇ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮੇਲ-ਜੋਲ ਚਿੱਠੀ-ਪੱਤਰ ਰਾਹੀਂ ਲਗਾਤਾਰ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ |
1940 'ਚ ਲੰਡਨ ਵਿਚ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਰ ਮਾਈਕਲ ਉਡਵਾਇਰ ਵਾਲੇ ਕੌਮੀ ਬਦਲੇ ਦੇੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਾਕੇ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਅਰਸਾ ਪਹਿਲਾਂ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਰਮ ਮਿੱਤਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਸੱਦਿਆ ਤੇ ਪੂਰੇ 20 ਦਿਨ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਇਕੱਠਿਆਂ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਅਤੇ ਵਾਪਸੀ ਮੌਕੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਲਦੀ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੇਗੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਟੀਚਾ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਜੋ ਕਿ 13 ਮਾਰਚ, 1940 ਨੂੰ ਵਾਪਰਿਆ |
ਆਪ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਵਤਨ ਤੇ ਵਤਨ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਖਿੱਚੇ, ਬਿਸ਼ਨ ਜੀ 1952 'ਚ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਪਰਿਵਾਰ ਪਾਸ ਡਡਹੇੜੀ ਪਿੰਡ ਪਹੁੰਚੇ ਤੇ ਬਾਅਦ 'ਚ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਮੰਡੀ ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ) ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ | ਆਪ ਦੇਸ਼ਭਗਤੀ ਤੇ ਲੋਕ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਰਹੇ | ਆਪ ਜੀ ਭਲੀਭਾਂਤ ਸਮਝਦੇ ਸਨ ਕਿ ਭਾਵੇਂ 1947 'ਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇਥੋਂ ਨਿਕਲਣਾ ਪਿਆ, ਪਰ ਸਾਮਰਾਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ, ਵੱਡੇ ਸਰਮਾਏਦਾਰ, ਜਗੀਰਦਾਰ, ਭਿ੍ਸ਼ਟ ਅਫਸਰਸ਼ਾਹੀ ਰੂਪੀ ਕਾਲੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕਾਬਜ਼ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਰੱਜ ਕੇ ਲਾਭ ਮਿਲਿਆ ਹੈ | ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ, ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਮਿਹਨਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ 'ਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਾਲੀ ਅੱਜ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੀ | ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਸੁਨਾਮ ਦੇ ਪਰਮ-ਮਿੱਤਰ ਬਾਵਾ ਨਨਕਾਣਾ ਬਿਸ਼ਨ ਜੀ ਇਕ ਹੋਰ ਨਵੇਂ ਗ਼ਦਰ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਤਾਂਘ, ਬੇਚੈਨੀ ਤੇ ਆਸ ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ ਹੋਏ 16.6.1975 ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਵਿਛੋੜਾ ਦੇ ਗਏ |
ਨੋਟ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਪ੍ਰੋ: ਮਲਵਿੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ ਦੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਤੇ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬਿਸ਼ਨ(ਸਪੁੱਤਰ ਬਾਵਾ ਨਨਕਾਣਾ ਬਿਸ਼ਨ ਜੀ) ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ |

-ਫੋਨ : 01612805677

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਉਦਾਸੀਆਂ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਦੂਜੀ ਉਦਾਸੀ :
ਸੰਮਤ 1567-1572 ਬਿ:

ਦੂਜੀ ਉਦਾਸੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਦੱਖਣ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਸਰਸਾ, ਬੀਕਾਨੇਰ, ਜੈਸਲਮੇਰ, ਜੈਪੁਰ, ਜੋਧਪੁਰ, ਸਿਰੋਹੀ, ਅਜਮੇਰ, ਪੁਸ਼ਕਰ, ਝਾਲਾ ਪਾਟਮ, ਆਬੂ, ਨਾਥ ਦੁਆਰੇ, ਲੋਧੀਪੁਰ, ਉਜੈਨ, ਬਿਦਰ, ਨਰ ਸਿੰਘ ਪੁਰ, ਬਾਲਾ ਘਾਟ, ਬਰਹਾਨਪੁਰ, ਰਾਮ ਟੇਕਰੀ, ਗੰਤੂਰ, ਤਿ੍ਚਨਾਪਲੀ, ਪਾਂਡੀਚਰੀ, ਇੰਦੌਰ, ਮਦਰਾਸ, ਨਾਗਾ ਪਟਮ, ਸ੍ਰੀ ਰੰਗ ਪਟਮ, ਚੀਨਾ ਪਟਮ, ਸੰਗਲਾਦੀਪ (ਲੰਕਾ) ਆਦਿ ਥਾਈਾ ਗਏ ਤੇ ਸੇਤ ਬੰਧੁ (ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ) ਮਾਲਾਬਾਰ, ਮੱਕਾ, ਮਦੀਨਾ, ਸਾਰਾਗੜ੍ਹ, ਦੁਆਰਕਾ, ਜੂਨਾਗੜ੍ਹ ਕਾਠੀਆਵਾੜ ਸਿੰਧ, ਸ਼ਤਘਰਾ (ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ) ਆਦਿ ਨਗਰਾਂ ਤੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸੇ ਉਦਾਸੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ | ਇਹ ਉਦਾਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਗੁਰੂ ਖ਼ਾਲਸਾ ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਸੰਮਤ 1567 ਬਿ: ਵਿਚ ਹਾੜ੍ਹ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ |
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਉਦਾਸੀ ਵਿਚ ਬੀਕਾਨੇਰ (ਰਾਜਸਥਾਨ) ਦੇ ਅਹਿੰਸਾਵਾਦੀ ਜੈਨ ਸਾਧੂਆਂ ਨੂੰ ਉਜੈਨ (ਮਾਲਵਾ) ਵਿਚ, ਓਅੰਕਾਰ ਮਹਾਂਕਾਲੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਰਨੂਰ (ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ) ਵਿਚ, ਗਣੇਸ਼ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਮਾਗਲਪੁਰ (ਤਿਲੰਗ ਦੇਸ਼) ਦੇ ਜੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਮਟੀਆ ਕਲਮ (ਸੰਗਲਾਦੀਪ) ਵਿਚ, ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਵ ਨਾਭ ਨੂੰ ਦੀਬਰ ਨਗਰ ਦੇ ਭਾਟੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮੱਕਾ ਮਦੀਨਾ (ਅਰਬ) ਤੇ ਬਗਦਾਦ (ਇਰਾਕ) ਦੇ ਰੁਕਨੁਦੀਨ, ਮੱੁਲਾਂ ਜੀਵਨ ਆਦਿ ਮਜਾਵਰਾਂ, ਮੱੁਲਾਂ, ਕਾਜ਼ੀਆਂ ਤੇ ਸੂਫ਼ੀਆਂ (ਫਕੀਰਾਂ) ਨੂੰ ਗਿਰਿਨਾਰ ਪਰਬਤ (ਕਾਠੀਆਵਾੜ) ਦੇ ਅਘੋਰ ਪੰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸੋਮ ਨਾਥ ਦੇ ਪੰਡਿਆਂ ਤੇ ਦੁਆਰਕਾ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੰਦੀ ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਆਸਾਪੁਰੀ (ਕੱਛ ਦੇਸ) ਦੇ ਕਾਪੜੀਆ ਪੰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਤਿਨਾਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਭਰਮਜਾਲ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢਿਆ ਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੀ ਭਜਨ ਬੰਦਗੀ ਦਾ ਸੱਚਾ ਰਾਹ ਦਿਖਾਇਆ ਸੀ |
ਬਗਦਾਦ ਦੇ ਇਕ ਤੁਰਕੀ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜੋ ਉਥੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਬਗਦਾਦ ਫੇਰੀ ਸੰਨ 917 ਹਿਜਰੀ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸੰਮਤ 1569 ਬਿ: (ਸੰਨ 1512 ਈ:) ਵਿਚ ਬਣਦੀ ਹੈ | ਇਸ ਤੋਂ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਇਸ ਦੱਖਣ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਵਿਚ ਹੀ ਸੰਗਲਾਦੀਪ ਥੀਂ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਧੇ ਮੱਕੇ ਮਦੀਨੇ (ਅਰਬ) ਤੇ ਬਗਦਾਦ (ਇਰਾਕ) ਗਏ ਸਨ, ਤੀਜੀ ਜਾਂ ਚੌਥੀ ਉਦਾਸੀ ਸਮੇਂ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ, ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਕਈ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕੁਝ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਏ ਹਨ |
ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਇਹ ਦੂਜੀ ਉਦਾਸੀ, ਜੋ ਦੱਖਣ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਲਗਪਗ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ | ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਇਸ ਉਦਾਸੀ ਵਿਚ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਾਪਸ ਤਲਵੰਡੀ ਆਏ ਸਨ |
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਤੀਜੀ ਉਦਾਸੀ : ਸੰਮਤ 1574-1577 ਬਿ:
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਤੀਜੀ ਉਦਾਸੀ, ਜੋ ਉਤਰਾਖੰਡ ਅਥਵਾ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਇਹ ਉਦਾਸੀ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿ ਸਿਰਲੇਖ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ, 15 ਅੱਸੂ ਸੰਮਤ 1574 ਬਿ: ਤੋਂ ਅਖੀਰ ਫੱਗਣ ਸੰਮਤ 1576 ਬਿ: ਤੱਕ ਲਗਪਗ 3 ਸਾਲ 5 ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਸਥਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਇਸ ਉਦਾਸੀ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ, ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਥਨ ਅਨੁਸਾਰ ਤਲਵੰਡੀਓਾ ਕਲਾਨੌਰ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਦਸੂਹੇ ਕੋਟਲੇ, ਤਿਲੋਕ ਨਾਥ, ਪਾਲਮਪੁਰ, ਮੁੜੇਰਨ, ਕਾਂਗੜਾ ਜੁਆਲਾਮੁਖੀ, ਮੰਡੀ ਸੁਕੇਤ, ਰਵਾਲਸਰ, ਚੰਬਾ, ਬਿਜਲੀਆ ਮਹਾਂਦੇਵ (ਕੱੁਲੂ), ਕਹਿਲੂਰ, ਕੀਰਤਪੁਰ, ਪੰਜੌਰ, ਧਾਰਾ ਤੀਰਥ, ਕਰੋਲ, ਸ਼ਿਮਲਾ, ਸਪਾਟੂ, ਜੌਹੜਸਰ ਤੀਰਥ, ਡੇਹਰਾਦੂਨ (ਗੜ੍ਹਵਾਲ), ਮਨਸੂਰੀ, ਚਕਰੌਦੇ, ਬਸ਼ਹਿਰ, ਯਮੁਨੋਤਰੀ, ਗੰਗੋਤਰੀ, ਗੋਮੁਖੀ, ਬਦਰੀਨਾਥ, ਹੇਮਕੁੰਟ, ਸਪਤਸ਼ਿ੍ੰਗ ਆਦਿ ਥੀਂ ਹੋ ਕੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਪਰਬਤ ਘਾਟੀ ਸੁਮੇਰ ਪਰਬਤ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਤੇ ਉਥੇ ਗੋਰਖਨਾਥ, ਗੋਪੀਚੰਦ, ਰਾਜਾ ਭਰਥਰੀ ਨਾਥ, ਚਰਪਟ ਨਾਥ ਆਦਿ ਸਿੱਧਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੋਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ |
(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦੇ ਅੰਕ 'ਚ)

ਸ਼ਬਦ ਵਿਚਾਰ

ਡੰੂਗਰੁ ਦੇਖਿ ਡਰਾਵਣੋ ਪੇਈਅੜੈ ਡਰੀਆਸੁ॥

ਸਿਰੀਰਾਗੁ ਮਹਲਾ ੧
ਡੂੰਗਰੁ ਦੇਖਿ ਡਰਾਵਣੋ
ਪੇਈਅੜੈ ਡਰੀਆਸੁ॥
ਊਚਉ ਪਰਬਤੁ ਗਾਖੜੋ
ਨਾ ਪਉੜੀ ਤਿਤੁ ਤਾਸੁ॥
ਗੁਰਮੁਖਿ ਅੰਤਰਿ ਜਾਣਿਆ
ਗੁਰਿ ਮੇਲੀ ਤਰੀਆਸੁ॥ ੧॥
ਭਾਈ ਰੇ ਭਵਜਲੁ ਬਿਖਮੁ ਡਰਾਂਉ॥
ਪੂਰਾ ਸਤਿਗੁਰੁ ਰਸਿ ਮਿਲੈ
ਗੁਰੁ ਤਾਰੇ ਹਰਿ ਨਾਉ॥ ੧॥ ਰਹਾਉ॥
ਚਲਾ ਚਲਾ ਜੇ ਕਰੀ ਜਾਣਾ ਚਲਣਹਾਰੁ॥
ਜੋ ਆਇਆ ਸੋ ਚਲਸੀ ਅਮਰੁ ਸੁ ਗੁਰੁ ਕਰਤਾਰੁ॥
ਭੀ ਸਚਾ ਸਾਲਾਹਣਾ ਸਚੈ ਥਾਨਿ ਪਿਆਰੁ॥ ੨॥
ਦਰ ਘਰ ਮਹਲਾ ਸੋਹਣੇ ਪਕੇ ਕੋਟ ਹਜਾਰ॥
ਹਸਤੀ ਘੋੜੇ ਪਾਖਰੇ ਲਸਕਰ ਲਖ ਅਪਾਰ॥
ਕਿਸ ਹੀ ਨਾਲਿ ਨ ਚਲਿਆ
ਖਪਿ ਖਪਿ ਮੁਏ ਅਸਾਰ॥ ੩॥
ਸੁਇਨਾ ਰੁਪਾ ਸੰਚੀਐ ਮਾਲੁ ਜਾਲੁ ਜੰਜਾਲੁ॥
ਸਭ ਜਗ ਮਹਿ ਦੋਹੀ ਫੇਰੀਐ
ਬਿਨੁ ਨਾਵੈ ਸਿਰਿ ਕਾਲੁ॥
ਪਿੰਡੁ ਪੜੈ ਜਿਉ ਖੇਲਸੀ
ਬਦਫੈਲੀ ਕਿਆ ਹਾਲੁ॥ ੪॥
ਪੁਤਾ ਦੇਖਿ ਵਿਗਸੀਐ ਨਾਰੀ ਸੇਜ ਭਤਾਰ।
ਚੋਆ ਚੰਦਨੁ ਲਾਈਐ ਕਾਪੜੁ ਰੂਪੁ ਸੀਗਾਰੁ॥
ਖੇਹੂ ਖੇਹ ਰਲਾਈਐ
ਛੋਡਿ ਚਲੈ ਘਰ ਬਰੁ॥ ੫॥
ਮਹਰ ਮਲੂਕ ਕਹਾਈਐ ਰਾਜਾ ਰਾਉ ਕਿ ਖਾਨੁ॥
ਚਉਧਰੀ ਰਾਉ ਸਦਾਈਐ
ਜਲਿ ਬਲੀਐ ਅਭਿਮਾਨ॥
ਮਨਮੁਖਿ ਨਾਮੁ ਵਿਸਾਰਿਆ
ਜਿਉ ਡਵਿ ਦਧਾ ਕਾਨੁ॥ ੬॥
ਹਉਮੈ ਕਰਿ ਕਰਿ ਜਾਇਸੀ
ਜੋ ਆਇਆ ਜਗ ਮਾਹਿ॥
ਸਭੁ ਜਗੁ ਕਾਜਲ ਕੋਠੜੀ
ਤਨੁ ਮਨੁ ਦੇਹ ਸੁਆਹਿ॥
ਗੁਰਿ ਰਾਖੇ ਸੇ ਨਿਰਮਲੇ
ਸਬਦਿ ਨਿਵਾਰੀ ਭਾਹਿ॥ ੭॥
ਨਾਨਕ ਤਰੀਐ ਸਚਿ ਨਾਮਿ
ਸਿਰਿ ਸਾਹਾ ਪਾਤਿਸਾਹੁ॥
ਮੈ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਨ ਵੀਸਰੈ
ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਰਤਨੁ ਵੇਸਾਹੁ॥
ਮਨਮੁਖ ਭਉਜਲਿ ਪਚਿ ਮੁਏ
ਗੁਰਮੁਖਿ ਤਰੇ ਅਥਾਹੁ॥ ੮॥ ੧੬॥
(ਅੰਗ 63-64)
ਪਦ ਅਰਥ : ਡੂੰਗਰੁ-ਉੱਚਾ ਪਰਬਤ (ਪਹਾੜ)। ਡਰਾਵਣੋ-ਡਰਾਉਣਾ। ਪੇਈਅੜੈ-ਪੇਕੇ ਘਰ ਵਿਚ। ਡਰੀਆਸੁ-ਡਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਗਾਖੜੋ-ਕਠਿਨ, ਔਖਾ। ਤਿਤੁ ਤਾਸੁ-ਉਸ ਪਾਸ। ਮੇਲੀ-ਮਿਲਾ ਲਿਆ। ਤਰੀਆਸੁ-ਤਰ ਕੇ ਪਾਰ ਲੰਘ ਗਈ ਹੈ। ਭਵਜਲੁ-ਸੰਸਾਰ ਸਮੁੰਦਰ। ਬਿਖਮੁ-ਔਖਾ, ਕਠਿਨ। ਡਰਾਂਉ-ਡਰਾਉਣਾ। ਰਸਿ ਮਿਲੈ-ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮਿਲੇ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮਿਲੇ।
ਚਲਾ ਚਲਾ-ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਹੈ, (ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ) ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਜਾਣਾ-ਜਾਣ ਲਵਾਂ। ਚਲਣਹਾਰੁ-(ਸਭ) ਚਲਣਹਾਰ ਹਨ, ਸਭ ਨੇ ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਤੁਰ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਅਮਰੁ-ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਸਚੈ ਥਾਨਿ-ਸਦਾ ਥਿਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸਥਾਨ, ਸਤਿਸੰਗ ਵਿਚ। ਦਰ-ਦਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ। ਮਹਲਾ-ਮਹਲ। ਕੋਟ-ਕਿਲ੍ਹੇ। ਹਸਤੀ-ਹਾਥੀ। ਪਾਖਰੇ-ਕਾਠੀਆਂ। ਅਪਾਰ-ਬੇਅੰਤ। ਕਿਸਹੀ ਨਾਲਿ-ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਨਾਲ। ਨ ਚਲਿਆ-ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਅਸਾਰ-ਬੇਖ਼ਬਰ, ਬੇਸਮਝ। ਰੁਪਾ-ਚਾਂਦੀ। ਸੰਚੀਐ-ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲਈਏ। ਮਾਲੁ ਜਾਲੁ-ਮਾਲ ਧਨ। ਦੋਹੀ-ਦੁਹਾਈ, ਢੰਡੋਰਾ। ਦੋਹੀ ਫੇਰੀਐ-ਢੰਡੋਰਾ ਫਿਰਾ ਦੇਵੇ, ਢੰਡੋਰਾ ਪਿਟਾ ਦੇਵੇ। ਸਿਰਿ ਕਾਲੁ-ਸਿਰ ਉੱਪਰ ਕਾਲ (ਖੜ੍ਹਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ)। ਪਿੰਡੁ-ਸਰੀਰ। ਪਿੰਡੁ ਪੜੈ-ਸਰੀਰ ਢਹਿ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੀਉ ਜੀਵ ਆਤਮਾ। ਖੇਲਸੀ-ਖੇਲੇਗਾ, ਉਡਾਰੀ ਮਾਰ ਜਾਵੇਗਾ। ਬਦਫੈਲੀ-ਬੁਰੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ। ਕਿਆ ਹਾਲੁ-ਕਿਆ ਹਸ਼ਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਸਟਪਦੀ ਦੀਆਂ ਰਹਾਉ ਵਾਲੀਆਂ ਤੁਕਾਂ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਬਾਬਾ ਸੋਝੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਸਮੁੰਦਰ 'ਚੋਂ ਤਰਨਾ ਬੜਾ ਕਠਿਨ ਹੈ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਵੀ ਪਰ ਜੇਕਰ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਵਿਚ ਲਿਵ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਣੀ (ਭਵਸਾਗਰ 'ਚੋਂ ਤਰ ਕੇ) ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਾਸਤਵ ਵਿਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਇਕ ਬੜਾ ਸੁੰਦਰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਹੈ, ਜੋ ਨਾਮ ਰੂਪੀ ਮੋਤੀਆਂ, ਹੀਰਿਆਂ ਅਤੇ ਚਮਕਦੇ ਲਾਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਚਾਰ-ਚੁਫੇਰੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਕਿਲ੍ਹਾ ਉਸਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਕਿਲ੍ਹੇ 'ਤੇ ਪੌੜੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਵੇਂ ਚੜ੍ਹਿਆ ਜਾਵੇ (ਕਿਵੇਂ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣ), ਗੁਰੂ ਬਾਬਾ ਸੋਝੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਅਥਵਾ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਚ ਧਿਆਨ ਧਰਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ-
ਪ੍ਰਭੁ ਹਰਿਮੰਦਰੁ ਸੋਹਣਾ
ਤਿਸੁ ਮਹਿ ਮਾਣਕ ਲਾਲ॥
ਮੋਤੀ ਹੀਰਾ ਨਿਰਮਲਾ
ਕੰਚਨ ਕੋਟ ਰੀਸਾਲ॥
ਬਿਨੁ ਪਉੜੀ ਗੜਿ ਕਿਉ ਚੜਉ
ਗੁਰ ਹਰਿ ਧਿਆਨ ਨਿਹਾਲ॥
(ਸਿਰੀਰਾਗੁ ਮਹਲਾ ੧, ਅੰਗ 17)
ਮਾਣਕ-ਮੋਤੀ। ਕੰਚਨ ਕੋਟ-ਸੋਨੇ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ। ਰੀਸਾਲ-ਸੋਹਣਾ, ਸੁੰਦਰ। ਗੜਿ-ਕਿਲ੍ਹੇ 'ਤੇ। ਨਿਹਾਲ-ਦਰਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਨੰਗਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਨੰਗਾ ਹੀ (ਖਾਲੀ ਹੱਥ) ਤੁਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਮੀਰ, ਕੋਈ ਵੀ ਇਥੇ ਸਦਾ ਲਈ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਰਾਗੁ ਭੈਰਉ ਵਿਚ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਪਾਵਨ ਬਚਨ ਹਨ-
ਨਾਂਗੇ ਆਵਨੁ ਨਾਂਗੇ ਜਾਨਾ॥
ਕੋਇ ਨ ਰਹਿਹੈ ਰਾਜਾ ਰਾਨਾ॥
(ਅੰਗ 1157-58)
ਜਿਸ ਦੇ ਬੂਹੇ 'ਤੇ ਹਾਥੀ ਬੱਧੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ, ਉਹ (ਅੱਜ) ਕਿਥੇ ਗਏ। (ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ) ਲੰਕਾ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸੋਨੇ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੂਰਖ ਰਾਵਣ ਆਖਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਵੀ ਤਾਂ ਲੈ ਕੇ ਨਹੀਂ ਗਿਆ-
ਕਹਾ ਭਇਓ ਦਰਿ ਬਾਂਧੇ ਹਾਥੀ॥
ਅਥਵਾ
ਲੰਕਾ ਗਢੁ ਸੋਨੇ ਕਾ ਭਇਆ॥
ਮੂਰਖੁ ਰਾਵਨੁ ਕਿਆ ਲੇ ਗਇਆ॥
(ਅੰਗ 1158)
ਅੰਤ ਨੂੰ ਕੀਤੇ ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਆਪ ਹੀ ਭੁਗਤਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ-
ਮੰਦਾ ਚੰਗਾ ਆਪਣਾ
ਆਪੇ ਹੀ ਕੀਤਾ ਪਾਵਣਾ॥
(ਰਾਗੁ ਆਸਾ ਮਹਲਾ ੧, ਅੰਗ 470)
ਅਥਵਾ
ਕਰਿ ਅਉਗਣ ਪਛੋਤਾਵਣਾ॥
(ਅੰਗ 470)
ਅੱਖਰੀਂ ਅਰਥ : ਉੱਚੇ ਡਰਾਉਣੇ ਪਰਬਤਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਪੇਕੇ ਘਰ ਵਿਚ ਜੀਵ-ਇਸਤਰੀ ਬੜੀ ਡਰ ਗਈ। ਅਜਿਹੇ ਉੱਚੇ ਪਰਬਤਾਂ 'ਤੇ ਜਿਥੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪ ਵਸਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਚੜ੍ਹਨਾ ਬੜਾ ਕਠਿਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪੌੜੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗੀ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੱਕ ਪੁੱਜ ਸਕੀਏ ਪਰ ਜਿਸ ਗੁਰਮੁਖ ਜੀਵ-ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲਾ ਲਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅੰਦਰ ਵਸਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਤਰ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਸਮੁੰਦਰ 'ਚੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਗਈ।
ਹੇ ਭਾਈ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਸਮੁੰਦਰ 'ਚੋਂ ਤਰਨਾ ਬੜਾ ਔਖਾ ਹੈ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਵੀ ਪਰ ਪੂਰਾ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੇਕਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮਿਲ ਪਵੇ ਤਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਸਦਕਾ ਉਹ ਜੀਵ ਦਾ ਪਾਰਉਤਾਰਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਇਹ ਚੇਤੇ ਰੱਖੀਏ ਕਿ ਮੈਂ ਇਥੋਂ ਜ਼ਰੂਰ ਤੁਰ ਜਾਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਸਮਝ ਲਈਏ ਕਿ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਹੀ ਚੱਲਣਹਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਵੀ ਜਗਤ ਵਿਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਤੁਰ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕੇਵਲ ਗੁਰੂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਫਿਰ ਸਤਿਸੰਗਤ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਪਾ ਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ-ਸਾਲਾਹ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸੁੰਦਰ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਵਾਲੇ ਘਰ, ਮਹਲ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੱਕੇ ਕਿਲ੍ਹੇ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਕਾਠੀਆਂ ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ ਬੇਅੰਤ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਈਏ, ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਕੁਝ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਬੇਸਮਝ ਮਨੁੱਖ ਐਵੇਂ ਹੀ ਖਪ-ਖਪ ਕੇ ਮਰਦੇ ਰਹੇ।
ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਇਹ ਸਭ ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਫਸਣ ਲਈ ਜਾਲ ਹੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਵਿਚ (ਆਪਣੇ ਵਡੱਪਣ) ਦਾ ਢੰਡੋਰਾ ਵੀ ਪਿਟਾ ਦੇਵੇ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ ਸਦਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਢਹਿ-ਢੇਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵ ਆਤਮਾ ਉਡਾਰੀ ਮਾਰ ਜਾਵੇਗਾ, ਉਦੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗੇਗਾ ਕਿ ਬੁਰੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ (ਅੱਗੇ) ਕਿਆ ਹਸ਼ਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦੇ ਅੰਕ ਵਿਚ)

-217-ਆਰ, ਮਾਡਲ ਟਾਊਨ, ਜਲੰਧਰ।

ਪ੍ਰੇਰਨਾ-ਸਰੋਤ

ਸੰਤੋਖ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਕਰਮਯੋਗ

ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਕਰਮਯੋਗ, ਲਾਲਚ ਦਾ ਤਿਆਗ, ਇੱਛਾਵਾਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਇੰਦਰੀਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਕੇ ਸੰਤੋਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ | ਅੱਖਾਂ, ਨੱਕ, ਕੰਨ, ਜੀਭ, ਚਮੜੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਗਿਆਨ ਇੰਦਰੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਿਆਨ ਇੰਦਰੀਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ ਦਿਮਾਗ ਪਰ ਦਿਮਾਗ ਵਿਚ ਹੀ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ | ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਕਰਮਯੋਗ ਵਿਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਛਾਵਾਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖ ਕੇ ਕੀਤਾ ਕਰਮ ਅਸਲ ਸੰਤੋਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ | ਸੰਤੋਖ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਹੈ | ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸੰਤੋਖ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ | ਸੰਤੋਖ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੰਪਤੀ ਹੈ | ਭੌਤਿਕ ਸੁੱਖ-ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੇ ਸਾਧਨ ਤਾਂ ਸਭ ਬਣਾਵਟੀ ਹਨ | ਅਧਿਆਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁਖੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਖੀ ਕਰਨਾ | ਜੀਵਨ ਦੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਭੌਤਿਕ ਸਾਧਨ ਇਕੱਤਰ ਕਰਕੇ ਸੁੱਖ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ | ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੰਤੋਖ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਤਾਂ ਇਹ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖ ਕੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰੀਏ | ਇਸ ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤਾ ਨਾ ਸੋਚੀਏ ਅਤੇ ਫਲ ਨੂੰ ਹਾਲਾਤ 'ਤੇ ਛੱਡ ਦੇਈਏ | ਸਮਾਜ ਲਈ ਉਪਯੋਗੀ ਹੋਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰੋ | ਅਜਿਹਾ ਕਰਮ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭੌਤਿਕ ਸੱੁਖ ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਘੱਟ ਦੇਵੇ ਪਰ ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਸੁੱਖ ਤੇ ਸੰਤੋਖ ਦੇਵੇਗਾ |

-ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਸਟੱਡੀ ਸਰਕਲ, ਜਲੰਧਰ | ਮੋਬਾ: 62805-75943

ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਭਾਈ ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚੁੰਨੀਮਾਜਰੇ ਵਾਲੇ

ਪ੍ਰੀਤ ਫਰਨੀਚਰ ਹਾਊਸ ਝੰਜੇੜੀ (ਮੁਹਾਲੀ) ਦੇ ਐਮ. ਡੀ. ਭਾਈ ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚੁੰਨੀਮਾਜਰੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਕਈ ਸਾਲ ਸੱਚਖੰਡ ਵਾਸੀ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਸੰਤ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹੰਸਾਲੀ ਸਾਹਿਬ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਰਹਿ ਕੇ ਉੱਥੇ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਸਦਕਾ ਸੰਗਤ ਦੀ ਸੇਵਾ 'ਚ ਹਾਜ਼ਰ ਰਹੇ | ਉਥੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਹੋਰ ਲਗਨ ਲੱਗੀ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਰੀਬ ਢਾਈ ਸਾਲ ਟਕਸਾਲ ਤੋਂ ਸੰਥਿਆ ਲਈ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ | ਉਪਰੰਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੰਸਾਲੀ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸੰਤ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹੰਸਾਲੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਕਰੀਬ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ | ਭਾਈ ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਿੰਡ ਚੁੰਨੀਮਾਜਰਾ ਨੇੜੇ ਹੰਸਾਲੀ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਨਾਲ ਲਗਨ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਖੇਤਰ 'ਚ ਰੁਝਾਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੰਤ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹੰਸਾਲੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੀ ਸੰਗਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ 'ਚ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦੇ |
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਈ ਸਾਲ ਹੰਸਾਲੀ ਸਾਹਿਬ ਰਹਿ ਕੇ ਪਾਠ ਬੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਸੰਤ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹੰਸਾਲੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਬਚਨ ਕੀਤੇ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਿਰਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਸੰਗਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ | ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਭਾਈ ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਘਰ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਗ੍ਰਹਿਸਤੀ ਜੀਵਨ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਰਨੀਚਰ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਲਖਨੌਰ ਵਿਖੇ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ 2013 ਵਿਚ ਸੰਤ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹੰਸਾਲੀ ਵਾਲੇ ਪੁੱਜੇ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਵਧਾਈ ਦਿੱਤੀ | ਭਾਈ ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਿਰਤ ਕਰਦਿਆਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਲਈ ਵੀ ਧਾਰਮਿਕ ਕਾਰਜਾਂ 'ਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕਰਨਾ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਹਰ ਸਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਵੀ ਕੱਢੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ 'ਚ ਵੀ ਆਪਣਾ ਬਣਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ |

-ਮੁਹਾਲੀ | ਮੋਬਾ: 98157-07865

ਬਰਸੀ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼

ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ ਬਾਬਾ ਮੱਘਰ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹ ਵਾਲੇ

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਵਲੋਂ ਭੱੁਲੀ-ਭਟਕੀ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸੱਚ ਦੇ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਤੋਰਨ ਲਈ ਜੋ ਮਿਸ਼ਨ ਚਲਾਇਆ, ਉਹ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੱਕ ਗਰੀਬ-ਮਜ਼ਲੂਮਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ਾਲਮ ਹਕੂਮਤ ਵਲੋਂ ਹੋ ਰਹੇ ਜ਼ੁਲਮ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲੈਣ ਲਈ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕੌਮ ਲਈ ਸਰਬੰਸ ਵਾਰਨ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਸਗੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਭੁੱਲੀ-ਭਟਕੀ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਸੇਧ ਦੇਣ ਲਈ ਸੰਤ-ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ ਅੱਜ ਵੀ ਇਸ ਦੁਨੀਆ 'ਤੇ ਵਿਚਰਦੇ ਪਰਉਪਕਾਰ ਕਮਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਾਬਾ ਮੱਘਰ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ |
ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਜੈਤੋ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਲਈ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਜਥੇ ਭੇਜੇ, ਹੇਰਾਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨੂੰ ਮਹੰਤਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਲੱਗੇ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ | ਆਖਰੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਜੀ ਪਿੰਡ ਦੇਹੜਕਾ ਵਿਖੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪਾਸੇ ਆ ਕੇ ਬਿਰਾਜੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹੇ |
ਬਾਬਾ ਮੱਘਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਰਾਮਗੜ੍ਹ ਭੁੱਲਰ (ਜਗਰਾਉਂ) ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਸ਼ੋਭਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਨੰਦ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ 30 ਮੱਘਰ ਸੰਮਤ 1947 (13 ਦਸੰਬਰ, 1890) ਨੂੰ ਹੋਇਆ | ਆਪ ਦੇ ਦੋ ਵਿਆਹ ਹੋਏ, ਪਹਿਲਾ ਵਿਆਹ ਟੂਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਮੁੰਦ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲੜਕੀ ਬੀਬੀ ਧੰਨ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਤੇ ਦੂਸਰਾ ਵਿਆਹ ਪਿੰਡ ਮੱਲ੍ਹਾ (ਜਗਰਾਉਂ) ਦੇ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲੜਕੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਪਰ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਕੋਈ ਔਲਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ | 2 ਜਨਵਰੀ, 1911 ਨੂੰ ਆਪ ਜੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜ ਛੱਡਣ ਉਪਰੰਤ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦਿਆਂ 34 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਬਿਤਾਅ ਕੇ 4 ਦਸੰਬਰ, 1924 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇਹੜਕਾ ਵਿਖੇ ਪੰਜ ਭੂਤਕ ਸਰੀਰ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਆਗ ਕਰਕੇ ਨਿਰੰਕਾਰ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਜਾ ਬਿਰਾਜੇ | ਦੇਹੜਕੇ ਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਭੂਤਕ ਸਰੀਰ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਟਾਹਲੀਆਣਾ ਸਾਹਿਬ ( ਰਾਏਕੋਟ) ਵਿਖੇ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ |
ਮੱਘਰ ਮਹੀਨੇ ਜਨਮੇ ਬਾਬਾ ਮੱਘਰ ਸਿੰਘ, ਮੱਘਰ ਮਹੀਨੇ ਹੀ ਸੱਚਖੰਡ ਪਿਆਨਾ ਕਰ ਗਏ | ਅੱਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ 94ਵੀਂ ਬਰਸੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਪ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਮੱਘਰ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ ਦੇਹੜਕਾ (ਲੁਧਿਆਣਾ) ਵਿਖੇ ਸੰਗਤਾਂ ਵਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਭਾਵਨਾ ਤੇ ਆਪਸੀ ਏਕੇ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦਿਆਂ 7 ਰੋਜ਼ਾ ਕਰਵਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਮਹਾਨ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਗਮ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਮੌਕੇ 3 ਸ੍ਰੀ ਸੰਪਟ ਅਖੰਡ ਪਾਠ, ਅਤੇ 150 ਸ੍ਰੀ ਅਖੰਡ ਪਾਠਾਂ ਦੇ ਭੋਗ ਪੈ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸੰਗਤਾਂ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੋਂ ਪੁੱਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ | ਬਾਬਾ ਮੱਘਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਰਸੀ ਸਮਾਗਮ ਪਿੰਡ ਛੀਨੀਵਾਲ ਵੀ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਹੁਰਾ ਪਿੰਡ ਮੱਲ੍ਹੇ ਤੇ ਜਨਮ ਨਗਰ ਪਿੰਡ ਰਾਮਗੜ੍ਹ ਭੁੱਲਰ ਵਿਖੇ ਵੀ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਹਾੜਾ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |

-ਮੋਬਾ: 98721-93320

ਫ਼ਰੀਦ ਬਾਣੀ ਦਾ ਇਕੱਤਰੀਕਰਨ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਲੋਕੀਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਪੱੁਛਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਦੋਂ ਰੋਟੀ ਖਾ ਲਈ ਹੈ ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਨੇ ਕਾਠ ਦੀ ਰੋਟੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤੀ | ਇਹ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਝੂਠ ਸੀ | ਇਸ ਝੂਠ ਦਾ ਫ਼ਰੀਦ ਦੇ ਮਨ ਉੱਪਰ ਕੀ ਅਸਰ ਹੋਇਆ? ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਾਖੀਕਾਰ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, 'ਤਬ ਸੇਖ ਫਰੀਦ ਰੋਟੀ ਕਾਠ ਕੀ ਸੁਟ ਪਾਈ | ਆਖਿਓਸੁ ਇਕ ਵਾਰੀ ਕੂੜ ਆਖੇ ਦਾ ਸਦਕਾ ਰਾਜੇ ਇਤਨੀ ਸਜਾਇ ਪਾਈ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਕਿਆ ਹਵਾਲ ਹੋਵੈਗਾ | ਤਬ ਸਾਬੇ ਦੀ ਖੁਸੀ ਹੋਈ | ਸੇਖ ਫ਼ਰੀਦ ਵਿੱਦਿਆ ਕੀਤਾ |'
'ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮ ਸਾਖੀ' ਦੀ ਹੀ ਸਾਖੀ ਨੰ: 32 'ਸ਼ੇਖ ਬਿ੍ਹਮ ਨਾਲ ਗੋਸ਼ਟਿ' ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਾਖੀਕਾਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਵੇਲੇ ਸ਼ੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ ਦੀ ਗੱਦੀ ਉੱਪਰ ਸ਼ੇਖ ਬਿ੍ਹਮ (ਇਬਰਾਹੀਮ) ਬੈਠਾ ਸੀ | ਗੁਰੂ ਜੀ ਪਾਕਪਟਨ ਗਏ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਜਾ ਡੇਰਾ ਲਾਇਆ | ਉਥੇ ਹੀ ਸ਼ੇਖ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਮੁਰੀਦ ਸ਼ੇਖ ਕਮਾਲ ਆਣ ਨਿਕਲਿਆ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਲੱਕੜੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ | ਮਰਦਾਨੇ ਨੇ ਰਬਾਬ ਛੇੜ ਰੱਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰਾਗ ਆਸਾ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰ ਰਹੇ ਸਨ | ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ੇਖ ਕਮਾਲ ਆਪਣੇ ਮੁਰਸ਼ਦ ਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਣ ਲਈ ਦੌੜਾ ਆਇਆ ਕਿ ਉਜਾੜ ਵਿਚ ਇਕ ਤਪਾ ਆਇਆ ਬੈਠਾ ਹੈ ਜੋ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਕੇਵਲ ਇਕ ਹੈ | ਸ਼ੇਖ ਬ੍ਰਹਮ ਮੁਰੀਦ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਜੀ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਡਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ (ਬਹੁਦੇਵ ਅਤੇ ਅਵਤਾਰਵਾਦ ਵਾਲਾ) ਸਹੀ ਹੈ ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਕੇਵਲ ਇਕ ਹੈ | ਕਹਿਣ ਦਾ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਖੀਕਾਰ ਇਥੇ ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦ ਨਹੀਂ, ਸ਼ੇਖ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਸਾਖੀਆਂ ਵਿਚ ਸਾਂਝੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ ਬਾਣੀਕਾਰ ਵੀ ਹੈ | (ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦੇ ਅੰਕ 'ਚ)

-ਮੋਬਾ: 98889-39808

ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀ ਕੇਂਦਰ ਪੁਸ਼ਕਰ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਪੁਸ਼ਕਰ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਦਾ ਵੀ ਸਬੰਧ ਹੈ | ਇੱਥੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਆਪਣੀ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਤੋਂ ਵਾਪਸੀ ਸਮੇਂ 1511 ਈ: ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ | ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸਾਧੂਆਂ ਨਾਲ ਗੋਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਖਾਵਿਆਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਕਮਾਉਣ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ | ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ 1707 ਈ: ਵਿਚ ਇੱਥੇ ਰੁਕੇ ਸਨ | ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਝੀਲ ਦੇ ਇਕ ਘਾਟ ਦਾ ਨਾਂਅ ਵੀ ਗੋਬਿੰਦ ਘਾਟ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਬਦਲ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂਅ ਗੋ (ਗਊ) ਘਾਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ | ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਇਕ ਮਾਰਗ ਦਾ ਨਾਂਅ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਾਰਗ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ | ਇੱਥੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ 1929 ਈ: ਵਿਚ ਕੋਟੇ ਵਾਲੇ ਸੰਤਾਂ ਵਲੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ | ਇਸ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਕਾਫੀ ਵੱਡੀ ਹੈ | ਇੱਥੇ ਲੰਗਰ ਅਤੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕਮਰਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ | ਪੰਜਾਬੋਂ ਗਏ ਯਾਤਰੀ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀ ਅਕਸਰ ਇੱਥੇ ਠਹਿਰਦੇ ਹਨ | 2016 ਈ: ਦੀ ਨੋਟਬੰਦੀ ਵੇਲੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀ ਇਸ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚੋਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਲੰਗਰ ਛਕਦੇ ਰਹੇ |
ਪੁਸ਼ਕਰ ਦਾ ਮੇਲਾ ਹਰ ਸਾਲ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਸਮੇਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ੀ-ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ | ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਯਾਤਰੀ ਪੁਸ਼ਕਰ ਸਰੋਵਰ ਵਿਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਇਸ ਮੇਲੇ ਤੋਂ ਹਫਤਾ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਊਠ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਊਠ ਮੇਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਮੇਲੇ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਨਣ ਲਈ ਲੱਖਾਂ ਦੇਸ਼ੀ-ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀ ਹਰ ਸਾਲ ਇਸ ਪਸ਼ੂ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ | ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੈਲਾਨੀ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਪਸ਼ੂ ਵੇਚਣ ਅਤੇ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਇੱਥੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ | (ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦੇ ਅੰਕ 'ਚ)

-ਪਿੰਡ ਤੇ ਡਾਕ: ਆਦਮਕੇ, ਤਹਿ: ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ (ਮਾਨਸਾ) |
ਮੋਬਾ: 81469-24800





Website & Contents Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 2002-2018.
Ajit Newspapers & Broadcasts are Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust.
The Ajit logo is Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 1984.
All rights reserved. Copyright materials belonging to the Trust may not in whole or in part be produced, reproduced, published, rebroadcast, modified, translated, converted, performed, adapted,communicated by electromagnetic or optical means or exhibited without the prior written consent of the Trust. Powered by REFLEX