ਤਾਜਾ ਖ਼ਬਰਾਂ


ਜਵਾਹਰ ਸੁਰੰਗ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਭਾਰੀ ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਕਾਰਨ ਕੌਮੀ ਹਾਈਵੇਅ-44 ਬੰਦ, ਸੈਂਕੜੇ ਟਰੱਕ ਫਸੇ
. . .  29 minutes ago
ਸ੍ਰੀਨਗਰ, 21 ਜਨਵਰੀ- ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ 'ਚ ਜਵਾਹਰ ਸੁਰੰਗ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਭਾਰੀ ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਕਾਰਨ ਕੌਮੀ ਹਾਈਵੇਅ-44 ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਰਾਮਬਨ ਅਤੇ ਜਵਾਹਰ...
ਦਿੱਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ : ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ ਭਾਜਪਾ
. . .  10 minutes ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 21 ਜਨਵਰੀ- ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਸੀਟ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨੂੰ ਚੋਣ ਮੈਦਾਨ 'ਚ...
ਦਿੱਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੂਚੀ
. . .  48 minutes ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 21 ਜਨਵਰੀ- ਦਿੱਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪਰਚੇ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰਨ ਦੇ ਅੱਜ ਆਖ਼ਰੀ ਦਿਨ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੂਚੀ ਜਾਰੀ...
ਸਰਬ ਪਾਰਟੀ ਮੀਟਿੰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਖਬੀਰ ਨੇ ਸੱਦੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਕੋਰ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਬੈਠਕ
. . .  38 minutes ago
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 21 ਜਨਵਰੀ- ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਬਾਦਲ) ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਨੇ 22 ਜਨਵਰੀ ਦੁਪਹਿਰ 1.30 ਵਜੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ 'ਚ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਕੋਰ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਬੈਠਕ ਬੁਲਾਈ...
ਧਾਰਾ 370 ਨੂੰ ਬੇਅਸਰ ਕਰਨ ਵਿਰੁੱਧ ਦਾਇਰ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ ਅੱਜ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ 'ਚ ਹੋਵੇਗੀ ਸੁਣਵਾਈ
. . .  about 1 hour ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 21 ਜਨਵਰੀ- ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ 'ਚੋਂ ਧਾਰਾ 370 ਨੂੰ ਬੇਅਸਰ ਕਰਨ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦਾਇਰ...
ਦਿੱਲੀ ਚੋਣਾਂ 'ਚ ਭਾਜਪਾ 50 ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸੀਟਾਂ 'ਤੇ ਜਿੱਤੇਗੀ- ਤੇਜਿੰਦਰ ਬੱਗਾ
. . .  about 1 hour ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 21 ਜਨਵਰੀ- ਦਿੱਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 'ਚ ਹਰਿਨਗਰ ਸੀਟ ਤੋਂ ਭਾਜਪਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਤੇਜਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬੱਗਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਜਪਾ 50 ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸੀਟਾਂ 'ਤੇ ਜਿੱਤਣ...
ਕਾਬੂ ਹੇਠ ਹੋਈ ਰਘੁਬੀਰ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਮਾਰਕੀਟ 'ਚ ਲੱਗੀ ਅੱਗ
. . .  about 2 hours ago
ਗਾਂਧੀਨਗਰ, 21 ਜਨਵਰੀ- ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਸੂਰਤ 'ਚ 10 ਮੰਜ਼ਲਾ ਰਘੁਬੀਰ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਮਾਰਕੀਟ 'ਚ ਲੱਗੀ ਅੱਗ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਘਟਨਾ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ...
ਪੁਲਿਸ ਹਿਰਾਸਤ 'ਚ ਤੇਲਗੂ ਦੇਸ਼ਮ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਜੈਦੇਵ ਗੱਲਾ
. . .  about 2 hours ago
ਹੈਦਰਾਬਾਦ, 21 ਜਨਵਰੀ- ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਮਰਾਵਤੀ 'ਚ ਤੇਲਗੂ ਦੇਸ਼ਮ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਜੈ ਦੇਵ ਗੱਲਾ ਨੂੰ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਮਰਾਵਤੀ ਤੋਂ ਹਿਰਾਸਤ 'ਚ ਲਿਆ ਗਿਆ ...
ਬਗ਼ਦਾਦ: ਅਮਰੀਕੀ ਦੂਤਾਵਾਸ ਨੇੜੇ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਦਾਗੇ ਗਏ ਰਾਕੇਟ
. . .  about 3 hours ago
ਇਰਾਕ, 21 ਜਨਵਰੀ- ਇਰਾਕ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਗ਼ਦਾਦ 'ਚ ਸਥਿਤ ਅਮਰੀਕੀ ਦੂਤਾਵਾਸ ਨੇੜੇ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਦੋ ਰਾਕੇਟ ਦਾਗੇ ਗਏ ...
ਸੂਰਤ 'ਚ ਰਘੁਵੀਰ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਮਾਰਕੀਟ 'ਚ ਲੱਗੀ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ
. . .  about 4 hours ago
ਗਾਂਧੀ ਨਗਰ, 21 ਜਨਵਰੀ- ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਸੂਰਤ ਦੇ ਰਘੁਵੀਰ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਮਾਰਕੀਟ 'ਚ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਦੇਸ ਦੇਈਏ ਕਿ ਇਹ ਅੱਗ ਇੰਨੀ ਭਿਆਨਕ ...
ਹੋਰ ਖ਼ਬਰਾਂ..

ਅਜੀਤ ਮੈਗਜ਼ੀਨ

ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਪਛਾਣ

ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮੂਲ ਦੋ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਹਨ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੋਂ ਇਕ ਦਾ ਸਬੰਧ ਪੇਟ ਭਰਨ ਨਾਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਰਚਾ ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਹਰ ਇਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ | ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਉੱਪਰ ਪਾਬੰਦੀ, ਦੂਜੀ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਬੰਧ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਚਲਦਿਆਂ ਰੱਖ ਰਹੇ ਪ੍ਰਜਣਨ ਨਾਲ ਹੈ | ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਛਿੜਦਿਆਂ ਹੀ ਭਵਾਂ ਤਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਸ 'ਚ ਉਲਝਣੋਂ ਵਿਗਿਆਨ ਵੀ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਝਿਜਕਦਾ ਰਿਹਾ | ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਾਤਰ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਭਰਮਾਉਣ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਰ ਵੀ ਰਹੇ ਹਨ |
ਅੱਜ ਭਾਵੇਂ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮਾਂ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਾਰੇ ਸਾਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਹੈ, ਪਰ ਡਾਰਵਿਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਉਮਰ ਭਰ ਅਣਜਾਣ ਰਿਹਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਨੇ, 1859 'ਚ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਗੁੱਥੀ ਸੁਲਝਾਉਣ 'ਚ ਪਹਿਲ ਕੀਤੀ ਸੀ | 1880 'ਚ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੈ ੱਲਾਂ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰ ਪਏ, ਉਹ ਵੀ ਰੰਗੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਨਾਂਅ ਪਿਆ | ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਦੇ ਅਰਥ ਹਨ, 'ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਲੜੀ' | ਨਜ਼ਰ ਆ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਵੀ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਕਰਦੇ ਕੀ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਗੁੱਛਾ-ਮੁੱਛਾ ਹੋਇਆ ਡੀ. ਐਨ. ਏ. ਹਨ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਇਕ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਸਮੱਸਿਆ ਬਣੀ ਰਹੀ | ਸੈ ੱਲ ਦੀ ਸਾਧਾਰਨ ਅਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ, ਨਿਊਕਲੀਅਸ ਵਿਚ ਡੀ. ਐਨ. ਏ. ਉਲਝੇ ਹੋਏ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ | ਇਹ ਲੜੀਆਂ 'ਚ, ਭਾਵ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮਾਂ 'ਚ ਤਦ ਵੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਸੈ ੱਲ ਨੇ ਇਕ ਦੇ ਦੋ ਬਣਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮਾਂ ਨੂੰ ਵਾਚਣ ਲਈ, ਇਸੇ ਕਾਰਨ, ਸੈ ੱਲ ਦੇ ਵੰਡੇ ਜਾਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ |
ਮਾਨਵੀ ਸੈ ੱਲਾਂ ਵਿਚ 46 ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ 23 ਜੋੜਿਆਂ 'ਚ ਵਿਉਂਤਬਧ ਹਨ | ਇਨ੍ਹਾਂ 23 'ਚੋਂ ਇਕ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਜੋੜੇ ਦਾ ਸਬੰਧ, ਪ੍ਰਜਣਨ ਸਮੇਂ, ਲਿੰਗ ਨਿਰਧਾਰਣ ਨਾਲ ਵੀ ਹੈ, ਭਾਵ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੈ ਕਿ ਜਨਮ ਲੈਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਬੱਚਾ ਕੁੜੀ ਹੋਵੇਗੀ ਜਾਂ ਮੁੰਡਾ | ਲਿੰਗ ਨਿਰਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਇਸਤਰੀ ਵਿਚ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਜਿਹੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ, ਪੁਰਸ਼ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰ ਦੇ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਭਾਓ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਜਿਸ ਖੋਜਕਾਰ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸਤਰੀ-ਸੈ ੱਲਾਂ ਵਿਚ ਵਾਚਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਹੋਰਨਾਂ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮਾਂ ਨਾਲੋਂ ਥੋੜੇ ਹਟਵੇਂ ਤਾਂ ਲੱਗੇ, ਪਰ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਕਿ੍ਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਭਾਂਪ ਸਕਿਆ | ਇਸੇ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਐਕਸ (X) ਸੱਦਿਆ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਕਿ੍ਆ ਬਾਰੇ ਜਾਣ ਲੈਣ ਉਪਰੰਤ ਵੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਢ 'ਚ ਅਰਪਣ ਹੋਇਆ ਨਾਂਅ ਹੀ ਪ੍ਰਚਲਤ ਰਿਹਾ | ਪੁਰਸ਼ ਵਿਚ ਪ੍ਰਜਣਨ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਦੇ ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲੋਂ ਭਿੰਨ ਮਿਲੇ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੋਂ ਇਕ ਤਾਂ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਐਕਸ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਦੇ ਮੇਲ ਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਐਕਸ ਹੀ ਸੱਦਿਆ ਗਿਆ | ਦੂਜੇ ਨੂੰ , ਜਿਸ ਦਾ ਅਲਪ ਆਕਾਰ ਸੀ, ਵਾਈ (Y) ਸੱਦਿਆ ਗਿਆ |
ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਉਸਾਰਦੇ ਸਾਧਰਨ ਸੈ ੱਲਾਂ ਵਿਚ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਜੋੜਿਆਂ 'ਚ ਵਿਉਂਤਬਧ ਹੋਏ ਕਿ੍ਆਸ਼ੀਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ | ਪਰ, ਪ੍ਰਜਣਨ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਦੇ ਸੈ ੱਲਾਂ, ਭਾਵ ਅੰਡਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂਆਂ ਵਿਚ ਜੋੜੇ ਦਾ ਇਕ-ਇਕ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਸਮਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 46 ਨਹੀਂ 23 ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਅਜਿਹਾ ਹੋਣ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਅੰਡ-ਕੋਸ਼ ਵਿਚ ਉਪਜ ਰਹੇ ਅੰਡੇ 'ਚ ਦੋ ਦੀ ਥਾਂ, ਇਕ ਐਕਸ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਸਰੀਰੋਂ ਖ਼ਾਰਜ ਹੋ ਰਹੇ ਲੱਖਾਂ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂਆਂ ਚੋਂ ਅੱਧਿਆਂ 'ਚ ਐਕਸ ਅਤੇ ਅੱਧਿਆਂ 'ਚ ਵਾਈ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਅੰਡਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂਆਂ 'ਚ 46 ਦੀ ਥਾਂ 23 ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ ਪ੍ਰਜਣਨ ਸਮੇਂ, ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਅੰਡੇ ਅੰਦਰ ਸਮਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਇਕ-ਮਿੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਸਦਕਾ, ਨਿਸ਼ੇਚੇ ਅੰਡੇ 'ਚ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮਾਂ ਦੀ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਉਸਾਰਦੇ ਸੈ ੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਗਿਣਤੀ ਮੁੜ-ਬਹਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ | ਨਿਸ਼ੇਚੇ ਅੰਡੇ 'ਚ, 23 ਜੋੜਿਆਂ 'ਚ ਵਟੇ, 46 ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਇਨ੍ਹਾਂ 46 ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮਾਂ ਚੋਂ ਅੱਧੇ ਮਾਂ ਦੀ ਦੇਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੱਧੇ ਪਿਓ ਦੀ |
ਨਿਸ਼ੇਚੇ ਜਾਣ ਦੌਰਾਨ, ਜੇਕਰ ਅੰਡੇ ਅੰਦਰ ਐਕਸ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਸਹਿਤ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਕੁੜੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਅੰਡੇ ਅੰਦਰ ਵਾਈ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਸਹਿਤ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਸਮਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਮੁੰਡਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ | ਕੇਵਲ ਇਕ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਅੰਡੇ ਅੰਦਰ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਨਿਰੋਲ ਇਤਫ਼ਾਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂਆਂ 'ਚੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸ ਦੀ ਅੰਡੇ ਨਾਲ ਭੇਂਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਐਕਸ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਸਹਿਤ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਦੀ ਜਾਂ ਵਾਈ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਸਹਿਤ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਦੀ | ਇਸੇ ਇਤਫ਼ਾਕ ਉਪਰ ਮੁੰਡੇ ਜਾਂ ਕੁੜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਲੈਣਾ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਸੰਤਾਨ ਦਾ ਲਿੰਗ ਨਿਰਧਾਰਣ ਕਰਨ 'ਚ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਉਪਜਾਏ ਅੰਡੇ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੁਰਸ਼ ਦੇ ਉਪਜਾਏ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ |
ਐਕਸ ਅਤੇ ਵਾਈ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮਾਂ 'ਚ, ਆਪਸ 'ਚ, ਥੋੜੇ ਨਹੀਂ, ਢੇਰ ਸਾਰੇ ਅੰਤਰ ਹਨ | ਐਕਸ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਲਗਪਗ ਜੀਨਾਂ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਵਾਈ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਅੰਦਰ ਕੇਵਲ 70 ਦੇ ਲਗਪਗ ਜੀਨ ਹਨ | ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਐਕਸ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਵਿਰਸੇ 'ਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਐਕਸ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮਾਂ ਦਾ ਜੋੜਾ | ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਪੁਰਸ਼ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵਾਈ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਸਿਰ ਹੈ | ਵਾਈ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਦਾ ਜਿਹੜਾ ਖੇਤਰ ਇਹ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਅ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਵੀ ਪਛਾਣ 1990 'ਚ ਕਰ ਲਈ ਗਈ ਸੀ | ਇਸ ਨੂੰ ਐਸ. ਆਰ. ਵਾਈ. (SRY) ਸੱਦਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਭਾਵ 'ਵਾਈ ਉਪਰਲਾ ਲਿੰਗ ਨਿਰਧਾਰਣ ਕਰਦਾ ਖੇਤਰ' |
ਅੰਡਾ ਵੀ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਨਾਲੋਂ ਆਕਾਰ 'ਚ 100 ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਚ ਨਿਊਕਲੀਅਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਮਾਇਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ | ਉਧਰ, ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਨਿਰੋਲ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮਾਂ ਦੀ ਪੋਟਲੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਤੀ ਮਾਮੂਲੀ ਆਕਾਰ ਦੀ ਪੂਛ ਜੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਹਰਕਤ ਕਰ ਸਕਣ | ਅਜਿਹੀ ਪੂਛ ਦੁਆਰਾ ਹਰਕਤ ਕਰਦਿਆਂ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਇੰਚ ਕੁ ਫ਼ਾਸਲਾ ਵੀ 10 ਮਿੰਟਾਂ 'ਚ ਤੈਅ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਜਦ ਅੰਡੇ ਤੱਕ ਪੁੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਪੂਛ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ |
ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਦੇ ਅੰਡੇ ਦੇ ਨਿਊਕਲੀਅਸ ਅੰਦਰ ਸਮਾ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ, ਅੰਡਾ ਝਟਪਟ ਇਕ ਤੋਂ ਦੋ ਬਣਨਾ ਆਰੰਭ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ | ਦਿਨ ਦੂਣੇ, ਰਾਤੀਂ ਚੌਗੁਣੇ ਉਪਜ ਰਹੇ ਸੈ ੱਲ, ਕੁਝ ਕੁ ਦਿਨਾਂ 'ਚ, ਭਰੂਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ | ਭਰੂਣ ਜਦ ਤਿੰਨ ਕੁ ਹਫਤਿਆਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਇਸ ਅੰਦਰ ਦਿਲ ਧੱੜਕਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ | 15 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਉਪਰੰਤ ਤਾਂ ਭਰੂਣ ਅੱਖਾਂ ਵੀ ਝਪਕਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 35 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਨਿਸ਼ੇਚੇ ਅੰਡੇ ਦੇ 41 ਵਾਰ ਦੂਣੇ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਲੈਣ 'ਚ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ |
ਹਾਰਮੋਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹਰਕਤ ਕਾਰਨ ਬੱਚਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ 'ਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ 'ਚ, ਮਾਂ ਨੂੰ ਕਠਿਨਾਈ ਝੱਲਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਜਨਮ ਉਪਰੰਤ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਿਸ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਆਹਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਮਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ 'ਚੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਰੋਗ-ਰੋਧਕ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਬਾਜ਼ਾਰੂ ਫ਼ਾਰਮੂਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਮਹਿੰਗੇ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗਾ ਦੁੱਧ ਵੀ ਮਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਦਾ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ | ਕੁੱਖ 'ਚ ਪਲਦਿਆਂ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਦਿਆਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਬੱਚੇ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਮਰ ਭਰ ਉਸ ਦੀ ਅਰੋਗਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ |
ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਉਮਰ ਬੀਤਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਜਣਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ 'ਚ ਇਸ ਦੀ ਉਰਵਰਤਾ ਨਰਮ ਪੈਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ | 35 ਵਰਿ੍ਹਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਭੋਗ ਬੈਠੀ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਕੋਸ਼ 'ਚ ਕੇਵਲ 5 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਅੰਡੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਵਰਤਮਾਨ ਸਥਿਤੀ, ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੁਟਿਆਰਪੁਣਾ ਤਿਆਗ ਦੇਣ ਉਪਰੰਤ ਹੀ ਮਾਵਾਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਹਨ | ਫਿਰ, ਜਨਮ ਉਪਰੰਤ ਵੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਘੱਟ-ਵੱਧ ਹੀ ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਣਾ ਨਸੀਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਕਾਰਨ ਡਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਜਨਮ ਲੈ ਰਹੇ ਬੱਚਿਆਂ ਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਅਰੋਗ ਜੀਵਨ ਲਈ ਜੀਵਨ ਭਰ ਤਰਸਦੇ ਰਹਿਣਗੇ |
ਉਂਜ, ਲਿੰਗ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਸੰਭਵ ਹੈ | ਕਈ ਪੌਦੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ | ਪਰ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵ-ਸੰਸਾਰ ਸਾਨੂੰ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਲਿੰਗ ਆਧਾਰ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਜਣਨ ਬਿਨਾਂ ਇਸ ਦਾ ਹੋਂਦ 'ਚ ਆਉਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਸੀ | ਲਿੰਗ ਆਧਾਰਿਤ ਪ੍ਰਜਣਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਆਪ ਨਾ ਹੁੰਦੇ, ਤਦ ਸਾਡੇ ਆਪਸ 'ਚ, ਭਾਂਤ-ਭਾਂਤ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਆਧਾਰਿਤ ਅੰਤਰ ਵੀ ਨਾ ਹੁੰਦੇ | ਤਦ ਵਿਗਾੜ ਵਾਲੇ ਜੀਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਸਾਡੀ ਨਸਲ ਚੋਂ ਖ਼ਾਰਜ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਾਡਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਣਾ ਸੀ | ਅੱਜ ਜੇਕਰ ਕਿਧਰੇ-ਕਿਧਰੇ ਅਤੀ ਸਿਆਣੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੀਨ ਵਿਅਕਤੀ ਹੂੜਮੱਤਾਂ ਦੇ ਟੋਲੇ 'ਚ ਜਨਮ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਦ ਅਜਿਹਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਣਾ |
ਇਸਤਰੀ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼, ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲੋਂ ਭਿੰਨ ਹਨ | ਅਜਿਹਾ ਕੇਵਲ ਇਕੋ-ਇਕ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਕਾਰਨ ਹੈ | ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਸੋਹਲ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਛੋਹਿਆਂ ਹੀ ਇਸ ਦੇ ਨਰਮ ਅਤੇ ਮੁਲਾਇਮ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਅਜਿਹਾ ਇਸ ਲਈ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਅੰਦਰੋਂ ਚਿਕਨਾਈ ਨਾਲ ਲਿੰਬਿਆ-ਪੋਚਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਹੈ ਵੀ ਨਾਜ਼ਕ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਬਣੇ ਪਿੰਜਰ ਦੁਆਲੇ ਉਸਰਿਆ ਹੋਇਆ | ਇਸਤਰੀ ਅੰਦਰਲੀ ਚਿਕਨਾਈ ਜਿਥੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੁਡੌਲਤਾ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਥੇ, ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਚੰੁਘਾਉਣ ਲਈ ਦੁੱਧ ਦੀ ਉਪਜ ਵੀ ਇਸੇ ਉਪਰ ਨਿਰਭਰ ਹੈ | ਇਸਤਰੀਆਂ ਭਾਵੇਂ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗਾਂ ਕਾਰਨ ਵੱਧ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਆਤਮ-ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ 'ਚ ਪੁਰਸ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲੋਂ ਅਗਾਂਹ ਹਨ | ਐਕਸ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਦੇ ਜੋੜੇ ਦੀ ਹੋਂਦ ਕਾਰਨ ਇਸਤਰੀਆਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲੋਂ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਭੋਗ ਰਹੀਆਂ ਹਨ | ਉਧਰ, ਪੁਰਸ਼, ਇਕ ਐਕਸ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਪਾਰਕਿਨਸਨ ਜਿਹੇ ਜੀਨ ਆਧਾਰਿਤ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਵੱਧ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ | ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਣੀਆਂ ਪੈ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਪਣਾਏ ਵਤੀਰੇ 'ਚ ਵੀ ਫ਼ਰਕ ਹਨ : ਇਸਤਰੀਆਂ ਵਾਲਾ ਸਬਰ-ਸੰਤੋਖ ਅਤੇ ਠਰ੍ਹੰਮਾ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਤੀਰੇ ਚੋਂ ਨਹੀਂ ਝਲਕ ਰਿਹਾ | ਪੁਰਸ਼ ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨੇ ਵੀ ਊਣਤਾਈਆਂ ਦੇ ਪੁਤਲੇ ਹੋਣ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਇਸਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ |
'ਜਮਾਲ-ਏ ਯਾਰ ਸੇ ਰੌਸ਼ਨ ਹੈ ਅੰਜੁਮਨ ਤਮਾਮ,
ਦਹਿਕਾ ਹੂਆ ਹੈ ਆਤਸ਼-ਏ-ਗੁਲ ਸੇ ਚਮਨ ਤਮਾਮ |'

-ਮੋਬਾਈਲ : 98775-47971


ਖ਼ਬਰ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰੋ

ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਪਾਉਂਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ-2019

ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਨੇ 1895 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2019 ਤੱਕ ਕਈ ਉਤਰਾਅ–ਚੜ੍ਹਾਅ ਵੇਖੇ, ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਦੌਰ 'ਚੋਂ ਲੰਘਿਆ, ਕਈ ਵਾਟਾਂ ਤਹਿ ਕੀਤੀਆਂ, ਦੇਸ਼ ਵੰਡ, 84 ਦਾ ਸੰਤਾਪ ਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਮੁਲਕਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗਾਂ ਵੇਖੀਆਂ, ਕਈ ਸਮਾਜਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ, ਇਤਿਹਾਸਕ, ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੀ ਟੁੱਟ-ਭੱਜ ਵੇਖੀ, ਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਨੇ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਦਾ ਪੱਲਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ | ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਨੇ ਲਗਪਗ 125 ਬਸੰਤਾਂ ਦੇ ਰੰਗ ਵੇਖੇ ਨੇ, ਕਈ ਨਵੇਂ ਤਜਰਬਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ ਹੁਣ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣਾਈ ਹੈ | ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮੇਲੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲਗਦੇ, ਬਲਕਿ ਦਸ-ਦਸ ਰੋਜ਼ਾ ਤੇ ਇਕ ਮਹੀਨਾ ਲੰਮੇਂ ਰੰਗਮੰਚ ਮੇਲੇ ਵੀ ਲਗਦੇ ਨੇ | ਹੁਣ ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣਾ ਚੁੱਕੇ ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਵਿਚ ਸਾਲ 2019 ਵਿਚ ਇਕ ਮਹੀਨਾ ਲਗਾਤਾਰ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਰੰਗਮੰਚ ਉਤਸਵ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ | ਇਹ ਉਤਸਵ ਵਿਰਸਾ ਵਿਹਾਰ ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਦੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਹੇਠ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | 30 ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰੰਗਮੰਚ ਗਰੁੱਪ ਮਿਲ ਕੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਕ ਨਵੀਂ ਨਾਟਕੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਿੰਦੇ ਨੇ | ਇਕੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰੰਗਟੋਲੇ, ਇਕੋ ਮੰਚ 'ਤੇ ਇਕ ਮਹੀਨਾ ਲਗਾਤਾਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਨਾਟਕੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਕਰਨ, ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਰੰਗਮੰਚ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਜਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਸੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਨਾਟਸ਼ਾਲਾ ਇਸ ਸਾਲ 'ਸਾਕਾ ਜਲਿ੍ਹਆਂ ਵਾਲਾ ਬਾਗ਼' ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਜਸਵੰਤ ਮਿੰਟੂ, ਨਾਟਕ ਦੇ 100 ਸ਼ੋਅ ਤਾਂ ਕੀਤੇ ਹੀ ਹਨ ਹੋਰਨਾਂ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਵੀ ਸੈਂਕੜੇ ਸ਼ੋਅ ਹਰ ਸ਼ਨੀ-ਐਤਵਾਰ ਕੀਤੇ ਹਨ | ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਰੰਗਕਰਮੀ ਮੰਚ ਵਲੋਂ 'ਉਧਾਰਾ ਪਤੀ', 'ਬਲਦੇ ਟਿੱਬੇ', 'ਕੋਰਟ ਮਾਰਸ਼ਲ', 'ਬਾਬਾ ਬੰਤੂ' ਤੇ 'ਲੋਹਾ ਕੁੱਟ' (ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ –ਮੰਚਪ੍ਰੀਤ), 'ਟੋਟਲ ਸਿਆਪਾ', 'ਆਰ-ਐਸ-ਵੀ-ਪੀ' ਅਤੇ 'ਕੁਝ ਤਾਂ ਕਰੋ ਯਾਰੋ' (ਸਾਜਨ ਕਪੂਰ), 'ਤਾਜਮਹਿਲ ਦਾ ਟੈਂਡਰ' (ਅਮਨ ਗਿੱਲ), 'ਸੱਤ ਬੇਗਾਨੇ', 'ਪਾਏਦਾਨ' ਤੇ 'ਮਿਰਜ਼ਾ-ਸਾਹਿਬਾਂ' (ਕੰਵਲ ਰੰਦੇਅ ਤੇ ਨਵਨੀਤ ਰੰਦੇਅ), ਅਮਨ ਭਾਰਦਵਾਜ (ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਹਰਪਾਲ ਚੰਨ 'ਤੇ), ਇਥੇ ਹੀ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਦੇ ਰੰਗਮੰਚ ਗਰੁੱਪ ਵਲੋਂ ਨੌਜਵਾਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਇਮੈਨੁਅਲ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਨਾਟਕ 'ਵਿਸਮਾਦ', 'ਸੌਾਕਣ', 'ਇਸ਼ਕ ਜਿਨਾਂ ਦੀ ਹੱਡੀਂ ਰਚਿਆ' ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ | ਇਸ ਸਾਲ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰੰਗਮੰਚ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਗਿਰੀਸ਼ ਕਰਨਾਡ ਜੀ ਦੇ ਤੁਰ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਸਮੁੱਚਾ ਰੰਗਮੰਚ ਪਰਿਵਾਰ ਉਦਾਸ ਵੀ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਾਟਕੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵੀ ਭੇਟ ਕੀਤੇ ਗਏ | 'ਅਲਫ਼ਾਜ਼ ਥੀਏਟਰ ਗਰੁੱਪ ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ' ਵਲੋਂ ਗਿਰੀਸ਼ ਕਰਨਾਡ ਹੁਰਾਂ ਦਾ ਨਾਟਕ 'ਬਲੀ' ਬਹੁਤ ਹੀ ਬੇਹਤਰੀਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ | ਇਸੇ ਗਰੁੱਪ ਵਲੋਂ ਨਾਟਕ 'ਮੁਕੱਦਮਾ' ਅਤੇ 'ਰਾਜਿਆ ਰਾਜ ਕਰੇਂਦਿਆ' (ਸੁਦੇਸ਼ ਵਿੰਕਲ, ਮਨਦੀਪ ਘਈ, ਜਸਵੰਤ ਮਿੰਟੂ) ਵੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ |
ਸਾਲ 2019 ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਵਿਚ ਵਿਲੱਖਣ ਪੈੜਾਂ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਰੰਗਕਰਮੀ 'ਨਰਿੰਦਰ ਜੱਟੂ' ਵੀ ਲੰਮੀ ਬਿਮਾਰੀ ਪਿਛੋਂ ਸਭ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਗਏ | ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਰੰਗਕਰਮੀ ਰਵਿੰਦਰ ਹੈਪੀ, ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਸੇਠੀ ਤੇ ਸਚਿਨ ਸ਼ਰਮਾ ਵੀ ਸਾਥੋਂ ਵਿਛੜ ਗਏ ਨੇ | ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਰਾਂਗਲੇ ਰੰਗਕਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਸੁਮਨ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਪੈੜਾਂ ਨੂੰ ਸਿਜਦਾ ਕਰਦੇ ਰਹਾਂਗੇ | ਸਾਲ 2019 ਵਿਚ 'ਸਿਰਜਣਾ ਕਲਾ ਮੰਚ' ਵਲੋਂ ਨਰਿੰਦਰ ਸਾਂਘੀ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨਾ ਹੇਠ 'ਛਿਪਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ' ਅਤੇ 'ਨਾਨਕ ਆਇਆ ਨਾਨਕ ਆਇਆ' ਦੀਆਂ ਅਹਿਮ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ | ਹਰਦੀਪ ਗਿੱਲ ਅਤੇ ਅਨੀਤਾ ਦੇਵਗਨ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਪਣੇ ਥੀਏਟਰ ਗਰੁੱਪ 'ਦਾ ਥੀਏਟਰ ਪਰਸਨਜ਼' ਵਲੋਂ 'ਡਮਰੂ', 'ਸੁੱਚੀ ਸਾਂਝ' ਅਤੇ 'ਚੰਦਨ ਦੇ ਓਹਲੇ' ਨਾਟਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ | ਸਾਲ 2019 ਦੀ ਅਹਿਮ ਨਾਟਕੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ 'ਕਣਸੋ' ਵੀ ਅਨੀਤਾ ਦੇਵਗਨ ਦੀ ਇਕ ਪਾਤਰੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਨਾਟਕ ਵਜੋਂ ਕੇਵਲ ਧਾਲੀਵਾਲ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨਾਂ ਹੇਠ ਚਰਚਿਤ ਰਹੀ | ਗੁਰਿੰਦਰ ਮਕਨਾ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨਾਂ ਹੇਠ ਅਤੇ 'ਸੁਵਿਧਾ ਦੁੱਗਲ' ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਦੋ ਨਾਟਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ 'ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਕਰਾਦੇ ਝਾਂਜਰਾਂ' ਅਤੇ 'ਬੀਬੀ ਸਾਹਿਬਾ' ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਸਾਈਾ ਕਰੀਏਸ਼ਨਜ਼ ਵਲੋਂ ਕਈ ਸ਼ੋਅ ਕੀਤੇ ਗਏ | ਦਲਜੀਤ ਸੋਨਾ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨਾ ਹੇਠ ਵੀ 'ਮੰਦੋ', 'ਪੀਕੋ', 'ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਮੁੱਲ' ਅਤੇ 'ਮੁਕਤੀਦਾਨ' ਨਾਟਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ, ਗੁਰਿੰਦਰ ਰੇਡੀਅੰਸ ਵਲੋਂ 'ਸਾਬੋ', 'ਮਾਈ ਹਾਊਸ ਇਨ ਟਰੱਬਲ' ਅਤੇ 'ਮੇਰਾ ਵਸਦਾ ਰਹੇ ਪੰਜਾਬ' ਅਤੇ ਗੁਰਮੇਲ ਸ਼ਾਮਨਗਰ ਦੇ ਲੋਕ ਕਲਾ ਮੰਚ ਮਜੀਠਾ ਵਲੋਂ 'ਗਿੱਲ ਮਿੱਟੀ', 'ਮੈਂ ਜਲਿ੍ਹਆਂ ਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਬੋਲਦਾ ਹਾਂ', ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ' ਅਤੇ 'ਸੁਕਰਾਤ' ਨਾਟਕਾਂ ਨੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ ਹੈ | ਪ੍ਰੀਤ ਨਗਰ ਵਿਖੇ ਬਣੇ ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਓਪਨ ਏਅਰ ਥੀਏਟਰ ਵਿਖੇ ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਨਾਟਕੀ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਜਾਰੀ ਰਹੀਆਂ | ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਟ ਸੰਸਥਾ 'ਮੰਚ-ਰੰਗਮੰਚ ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ' ਵਲੋਂ ਸਾਲ 2019 ਵਿਚ ਲਗਭਗ 150 ਸ਼ੋਅ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਜੀ ਦੇ ਕਿਰਤ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਨਾਟਕ 'ਇਹ ਲਹੂ ਕਿਸਦਾ ਹੈ', 'ਜਿਉਂ ਕਰ ਸੂਰਜ ਨਿਕਲਿਆ', 'ਜਗਤ ਗੁਰ ਬਾਬਾ ' ਅਤੇ 'ਗਗਨ ਮੈ ਥਾਲ' ਖੇਡੇ ਗਏ | ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਲਿ੍ਹਆਂ ਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਬਾਰੇ ਨਾਟਕ 'ਦੇਸ਼ ਮੇਰਾ-1919 ਅਤੇ 'ਖ਼ੂਨੀ ਵਿਸਾਖੀ' ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਵੀ ਮੰਚ –ਰੰਗਮੰਚ ਵਲੋਂ ਕੇਵਲ ਧਾਲੀਵਾਲ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨਾ ਹੇਠ ਕੀਤੇ ਗਏ | ਇਸੇ ਗਰੁੱਪ ਵਲੋਂ ਜੂਨ ਮਹੀਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਥੀਏਟਰ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਲਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਬਰਤੋਲਤ ਬਰੈਖ਼ਤ ਦਾ ਨਾਟਕ 'ਬਾਲਾ ਕਿੰਗ' ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ | ਸਾਲ 2019 'ਅੰਮਿ੍ਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ' ਦਾ ਵੀ 100ਵਾਂ ਸਾਲ ਸੀ | ਇਸ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੰਡੀਅਨ ਥੀਏਟਰ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ 'ਨਵਦੀਪ ਕੌਰ ਨੀਲੂ' ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਨਾਟਕ 'ਅੱਗ ਦੀ ਬਾਤ' ਅੰਮਿ੍ਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਕਈ ਤਹਿਆਂ ਫਰਲੋਦਾ ਹੈ | ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਵਲੋਂ ਨਾਟਕ 'ਪੱਗੜੀ ਸੰਭਾਲ ਜੱਟਾ' (ਲੇਖਕ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਰਟੌਲ) ਡਾ: ਜਸਪਾਲ ਕੌਰ ਦਿਓਲ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨਾ ਹੇਠ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ |
ਡਾ: ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨਾ ਹੇਠ 'ਅਦਾਕਾਰ ਮੰਚ ਮੁਹਾਲੀ' ਵਲੋਂ ਖੇਡਿਆ ਨਾਟਕ 'ਸੰਮਾਂ ਵਾਲੀ ਡਾਂਗ', 'ਮੈਂ ਫੇਰ ਆਵਾਂਗਾ', 'ਤੋਪਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਮੋੜਨ ਵਾਲੇ' ਅਤੇ 'ਸਾਖੀ' ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਚਰਚਿਤ ਰਹੇ | ਸਾਲ 2019 ਵਿਚ ਪ੍ਰੌੜ੍ਹ ਨਾਟਕਕਾਰ ਡਾ: ਆਤਮਜੀਤ ਨੇ ਦੋ ਨਵੇਂ ਨਾਟਕਾਂ 'ਗੁਆਚੀ ਨਦੀ ਦਾ ਗੀਤ' ਅਤੇ 'ਕਸ਼ਮੀਰ' ਦੇ ਨਾਟਕੀ ਪਾਠ ਕੀਤੇ | ਨਵੇਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਵਿਚ ਜੀ. ਐਸ. ਕੇ. ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼ ਵਲੋਂ ਅਮਰਪਾਲ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨਾ ਹੇਠ ਨਾਟਕ 'ਅਭਿਸਾਰਿਕਾ' ਅਤੇ ਵਿਜੇ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨਾ ਹੇਠ 'ਮੁਰਗੀਖਾਨਾ' ਖੇਡੇ ਗਏ | ਪਵੇਲ ਸੰਧੂ ਨੇ ਆਪਣੇ 'ਦਾ ਥੀਏਟਰ ਵਰਲਡ' ਗਰੁੱਪ ਨਾਲ 'ਧੂਣੀ ਦੀ ਅੱਗ' ਅਤੇ 'ਅੱਧੇ ਅਧੂਰੇ' ਦੀਆਂ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ | ਪਟਿਆਲੇ ਵਾਲੇ ਡਾ: ਲੱਖਾ ਲਹਿਰੀ ਨੇ ਸਾਲ 2019 ਵਿਚ ਨਾਟ-ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀਆਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕ 'ਤਲਾਕ' ਅਤੇ 'ਤਿੱਤਲੀ' ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਵੀ ਕੀਤੇ ਤੇ 'ਸਾਰਥਕ ਰੰਗਮੰਚ' ਵਲੋਂ ਸੱਤ ਰੋਜ਼ਾ 'ਨੋਰਾ ਰਿਚਰਡਜ਼ ਨੈਸ਼ਨਲ ਥੀਏਟਰ ਫੈਸਟੀਵਲ' ਵੀ ਕਰਵਾਇਆ | (ਚਲਦਾ)

-ਮੋਬਾਈਲ : 98142 99422

ਲਾਰਡ ਮਾਊਾਟਬੈਟਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ

ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਇਕ ਸ਼ਾਂਤ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਸਾਨੂੰ ਸੁੰਦਰ, ਏਕਾਂਤ ਰੌਮਸੇ-ਏਬੀ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ | ਮਿਲ-ਲੇਨ ਦੇ ਅੱਗਿਓਾ ਨਿਕਲਦੇ ਹੋਏ ਅਸੀਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੁੰਦਰ ਰੌਮਸੇ-ਏਬੀ ਵੱਲ ਵਧੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਵਾਤਾਵਰਨ ਮੰਤਰਮੁਗਧ ਕਰਦਾ ਹੈ | ਕਾਰ ਨੂੰ ਉਥੇ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਰੌਮਸੇ-ਏਬੀ 'ਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਲਈ ਤੁਰ ਪਏ ਜੋ ਸਾਲ 1907 ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ-ਏਬੀ ਦੀ ਨੀਂਹ ਉੱਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ | ਅੰਦਰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਅਸੀਂ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਸਾਂ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਖਰੀ ਵਾਇਸਰਾਏ ਲਾਰਡ ਮਾਊਾਟਬੈਟਨ ਦਾ ਵੀ ਲਿੰਕ ਇਥੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ |
ਰੌਮਸੇ-ਏਬੀ : ਉਦੋਂ ਅਤੇ ਹੁਣ : ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਇਕ ਵਿਜ਼ਟਰ ਬ੍ਰੋਸ਼ਰ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸ ਵਿਚ ਰੌਮਸੇ-ਏਬੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਆਕਰਸ਼ਣ ਅੰਕਿਤ ਸਨ | ਅਸੀਂ ਪੜਿ੍ਹਆ ਕਿ ਸੰਤ ਬੈਨੇਡਿਕਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਥੇ 500 ਸਾਲ ਤੱਕ ਨੰਨਸ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਜ਼ਾਲਮ ਰਾਜਾ ਹੈਨਰੀ-ਅੱਠ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿਚ ਰੌਮਸੇ-ਏਬੀ ਨੂੰ ਢਹਿਣ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਚਾਰ ਦਾਨੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸੌ ਪਾਊਾਡ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਖਰੀਦ ਲਿਆ | ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਰੌਮਸੇ-ਏਬੀ ਦੀ 'ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ' ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜੋ ਧਾਰਮਿਕ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪ ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ |
ਕੈਥੈਡਰਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਡੇ ਚਿੱਟੇ ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਸੁੰਦਰ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਵਾਲਾ ਫੌਾਟ ਦਿਸਿਆ ਜਿਸ 'ਤੇ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਨਵਜਨਮੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਬੈਪਟਿਜ਼ਮ (ਈਸਾਈ ਚਰਚ ਵਿਚ ਮੈਂਬਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਰਸਮਾਂ ਅਦਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਨਾਮਕਰਨ ਕਰਨਾ) ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਏਬੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੱਸੇ—ਨੇਵ 'ਤੇ ਚਲਦੇ ਹੋਏ ਅਸੀਂ ਉੱਚੀ ਛੱਤ ਦੇ ਬਿਹਤਰੀਨ ਮਿਹਰਾਬਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜੋ ਨੋਰਮੈਨ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ | 1961 ਵਿਚ ਕਢਾਈ ਕੀਤੇ ਰੰਗੀਨ ਐਾਬਰਾਈਡਰਡ ਪਰਦੇ ਦੇ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਹੋ ਕੇ ਅਸੀਂ ਸੰਤ ਨਿਕੋਲਸ ਦੇ ਚੈਪਲ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੇ (ਛੋਟਾ ਚਰਚ ਜਾਂ ਪੂਜਾ ਥਾਂ) | ਪਰਦੇ 'ਤੇ ਅਨੇਕ ਈਸਾਈ ਸੰਤਾਂ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਮਈ ਈਸਾਈ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੱਥ ਨਾਲ ਕਢਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ |
ਸੰਤ ਨਿਕੋਲਸ ਦਾ ਚੈਪਲ ਅਤੇ ਲਾਰਡ ਮਾਊਾਟਬੈਟਨ : ਰੋਮਸੇ-ਏਬੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਨੇਕ ਛੋਟੇ ਚੈਪਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੰਤ ਨਿਕੋਲਸ ਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਦਾਰ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੰਤ ਹਨ | ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹੀ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਸੈਂਟਾ ਕਲਾਜ਼ ਹਨ ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਤੋਹਫ਼ੇ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ |
ਅੱਗੇ ਹਾਈ ਆਲਟਰ ਦੇ ਕੋਲ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਟ੍ਰੀਜ਼ ਵੀ ਸਜਾਏ ਗਏ ਸਨ (ਗਿਰਜਾ ਘਰ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਪੂਜਾ ਥਾਂ 'ਤੇ) | ਚਲਦੇ ਹੋਏ ਹੇਠਾਂ ਫਰਸ਼ 'ਤੇ ਇਕ ਸਿਆਹ ਕਬਰ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ | ਅਸੀਂ ਜਦੋਂ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਧਿਆਨ ਉਸ 'ਤੇ ਬਣੇ ਰਾਜਸੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਖੁਦਾਈ 'ਤੇ ਪਿਆ | ਉਸ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕਬਰ ਐਡਮਿਰਲ ਆਫ਼ ਫਲੀਟਸ, ਐਰਲ ਮਾਊਾਟਬੈਟਨ ਆਫ਼ ਬਰਮਾ ਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦਾ ਸਮਾਂ 1900 ਤੋਂ 1979 ਤੱਕ ਦਾ ਸੀ |
ਰੌਮਸੇ ਏਬੀ ਵਿਚ ਕਬਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਅਸੀਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਤਸਵੀਰ ਖਿੱਚਣ ਲੱਗੇ | ਉਦੋਂ ਹੀ ਸਾਡੇ ਵਲ ਇਕ ਨੰਨ ਆਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ 'ਹਾਈ ਆਲਟਰ' ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਜਿਥੇ ਲਾਰਡ ਮਾਊਾਟਬੈਟਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ 'ਪਿਊ' (ਪੂਜਾ ਗੱਦੀ) ਵੀ ਸੀ | ਸੰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਅਨੇਕ ਚੈਪਲਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੋ ਕੇ ਅਸੀਂ ਚਰਚ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੱਸੇ ਥਾਣੀ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ, ਬਹੁਕੀਮਤੀ ਕਲਾਤਮਕ ਸਟੇਨਡ ਗਲਾਸ ਖਿੜਕੀਆਂ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਾਲੇ ਹਾਈ ਆਲਟਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੇ | 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਵਾਕਰ ਆਰਗਨ (ਭਗਤੀ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰ) ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਾਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਲਕੜੀ ਨਾਲ ਬਣੀ ਬ੍ਰਾਡਲੈਂਡਸ ਪਿਊ ਦਿਸੀ | ਬ੍ਰਾਡਲੈਂਡਸ ਲਾਰਡ ਮਾਊਾਟਬੈਟਨ ਦਾ ਪੁਸ਼ਤੈਨੀ ਘਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਾ ਸੀਟ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਕ ਪੈਨਲ 'ਤੇ ਮਾਊਾਟਬੈਡਨ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਰਾਜਸੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਰਾਜ-ਘੋਸ਼ ਵਾਕਿਆ ਲਿਖਿਆ ਸੀ | ਦੂਜੇ ਪੈਨਲ 'ਤੇ ਲਾਰਡ ਮਾਊਾਟਬੈਟਨ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਲਿਖੀ ਸੀ | ਅੱਜ ਵੀ ਮਾਊਾਟਬੈਟਨ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਪਿਊ-ਸੀਟਸ' 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ |
ਲਾਰਡ ਮਾਊਾਟਬੈਟਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ : ਟਾਈਮ ਮਸ਼ੀਨ 'ਤੇ ਸਵਾਰ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲਾਰਡ ਮਾਊਾਟਬੈਟਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਿਚ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ | ਪਿ੍ੰਸੈੱਸ ਅਲੀਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਾਨੀ ਸੀ ਜੋ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦੀ ਪੋਤੀ ਸੀ | ਉਦੋਂ ਲਾਰਡ ਮਾਊਾਟਬੈਟਨ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਅਰਲ ਮਾਊਾਟਬੈਟਨ ਆਫ਼ ਬਰਮਾ ਦੇ ਟਾਈਟਲ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ | ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਇਲ ਨੇਵੀ ਅਫ਼ਸਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ 'ਸੁਪ੍ਰੀਮ ਅਲਾਈਡ ਕਮਾਂਡਰ' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲਾਰਡ ਮਾਊਾਟਬੈਟਨ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸਨਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਫ਼ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ | ਫਰਵਰੀ 1947 ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਵਾਇਸਰਾਏ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ' ਐਲਾਨ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਨੂੰ 1948 ਤੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬਦਲਣ ਦਾ ਕਾਰਜਭਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ | ਉਦੋਂ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ 'ਵਾਇਸਰਾਏ' ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ 'ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਟ ਇੰਡੀਆ' ਕਹਾਉਂਦੇ ਸਨ |
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਲਾਰਡ ਮਾਊਾਟਬੈਟਨ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਵੰਡ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ | ਅਸਥਿਰ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ ਵੰਡ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਹੀ 14 ਅਗਸਤ, 1947 ਵਿਚ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ | ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੋਢੀ ਆਗੂ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਾਰੀ ਪੂਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਜੂਨ 1948 ਤੱਕ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਰਹੇ ਤੇ ਫਿਰ ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ |
ਹੈਂਡ ਆਫ਼ ਗਾਡ ਜੇਮ : ਰੌਮਸੇ-ਏਬੀ ਦੇ ਹਾਈ ਆਲਟਰ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦਿਆਂ ਅਸੀਂ 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਬਣੇ 'ਰੂਡ' (ਸੂਲੀ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕ੍ਰਾਸ ਹੈ) ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਰੁਕੇ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਜੀਸਸ ਨੂੰ 'ਕ੍ਰਾਸ' 'ਤੇ ਜਿਊਾਦਾ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਪਰ ਤੋਂ 'ਹੈਾਡ ਆਫ਼ ਗਾਡ' (ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਹੱਥ) ਹੇਠਾਂ ਆ ਕੇ ਜੀਸਸ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ 'ਰੂਡ' | ਇਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ 'ਦੇਸ਼ ਦੀ ਨਾਇਬ ਮਣੀ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ |
ਲਾਰਡ ਮਾਊਾਟਬੈਟਨ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਝੰਡਾ : ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਤੁਰਦੇ ਹੋਏ ਚਰਚ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ ਜਿਥੇ (ਸੇਂਟ ਨਿਕੋਲਸ ਚੈਪਲ ਤੇ ਮਿਲੀ) ਨੰਨ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਲਾਰਡ ਮਾਊਾਟਬੈਟਨ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਝੰਡੇ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ | ਜੇਕਰ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਨਾ ਦੱਸਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਸੀਂ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ | ਝੰਡੇ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਪਿੱਤਲ ਦੀ ਪਲੇਟ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ—ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਵਾਇਸਰਾਏ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਝੰਡਾ ਜੋ 1947 ਵਿਚ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ 'ਤੇ ਲਾਰਡ ਮਾਊਾਟਬੈਟਨ ਦੇ ਚਾਰ ਅਹੁਦਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਖੁਦੇ ਹੋਏ ਸਨ ਜੋ ਚਾਰ ਵਾਕਾਂ ਜਿੰਨੇ ਲੰਮੇ ਸਨ |
ਲਾਰਡ ਮਾਊਾਟਬੈਟਨ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਝੰਡੇ 'ਤੇ 'ਸਾਟਰ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ' ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਉੱਪਰ ਮਹਾਰਾਣੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦਾ ਮੁਕਟ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ | ਇਸ ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਵਾਇਸਰਾਏ ਹਾਊਸ 'ਤੇ ਲਹਿਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ |
ਰੌਮਸੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਮਾਊਾਟਬੈਟਨ ਪਰਿਵਾਰ : ਉਥੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਾਨੂੰ 27 ਅਗਸਤ 1979 ਦਾ ਉਹ ਦਿਨ ਯਾਦ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਲਾਰਡ ਮਾਊਾਟਬੈਟਨ ਦੀ ਆਇਰਿਸ਼ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਨਾਲ ਹੱਤਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ | ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਰਾਜ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੇ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਲੰਡਨ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਯਾਤਰਾ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ | ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਜਿਵੇਂ ਲਾਰਡ ਮਾਊਾਟਬੈਟਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸੀ, ਉਂਝ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁਸ਼ਤੈਨੀ ਘਰ ਬ੍ਰਾਡਲੈਂਡਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰੌਮਸੇ-ਏਬੀ ਵਿਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ |
ਇਕ ਪਾਦਰੀ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਬਰ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੈਲਾਨੀ ਇਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1979 ਦਾ ਉਹ ਦਿਨ ਵੀ ਯਾਦ ਸੀ ਜਦੋਂ ਲਾਰਡ ਮਾਊਾਟਬੈਟਨ ਨੂੰ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਪੂਰਨ ਰੌਮਸੇ ਨਗਰ ਵਿਚ ਸ਼ੋਕ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸੀ ਜਿਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ | ਮਾਊਾਟਬੈਟਨ ਰੌਮਸੇ-ਏਬੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ 'ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਧਰਮ' ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਮੰਨਦੇ ਸਨ |
ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਾਸਤੂ ਕਲਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਪੂਜਾ ਥਾਂ ਰੌਮਸੇ-ਏਬੀ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸਾਡੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਲਾਰਡ ਮਾਊਾਟਬੈਟਨ ਦੀ ਯਾਦ ਵੀ ਸੀ |

-seemaanandchopra@gmail.com

ਮਹਾਦੀਪ ਇਕ-ਦੂਸਰੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਿਵੇਂ ਹੋਏ?

ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਕਿਸੇ ਨਸ਼ੇ ਦਾ ਅਸਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਵੀ ਹਿਲਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ | ਪਰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਐਲਫਰੈੱਡ ਵੈਗਨਰ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਨਸ਼ਾ, ਕਿਹੜਾ ਜਨੂੰਨ ਚੜਿ੍ਹਆ ਸੀ ਕਿ 1912 ਦੀ ਇਕ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਦੀਪ ਹਿਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨੇੜੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ | ਉਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਅਫਰੀਕਾ ਮਹਾਦੀਪ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਮਹਾਦੀਪ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਅੱਜ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੀਲ ਚੌੜੇ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਕਰਕੇ ਜੁਦਾ ਹਨ |
ਐਲਫਰੈੱਡ ਦੇ ਇਸ ਐਲਾਨ ਉਪਰੰਤ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫਿਰਿਆ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜਿਉਂਦੇ ਜੀਅ ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ | 1930 ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਕਿਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਐਲਫਰੈੱਡ ਠੀਕ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ |
ਐਲਫਰੈੱਡ 1880 ਵਿਚ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਬਰਲਿਨ ਵਿਚ ਜੰਮਿਆ ਅਤੇ 1905 ਵਿਚ 25 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਖੋਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਪੀ.ਐੱਚ.ਡੀ. ਕਰ ਲਈ | ਪੜ੍ਹਾਈ ਉਪਰੰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਖਗੋਲ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਚੰਨ ਚੜ੍ਹ ਸਕੇ | ਸੋ, ਉਸ ਨੇ ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ | 1906 ਵਿਚ ਡੈਨਮਾਰਕ ਵਲੋਂ ਇਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਮਿਸ਼ਨ 'ਤੇ ਉਹ ਗਰੀਨਲੈਂਡ ਟਾਪੂ ਵਿਚ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਸਾਲ ਖੋਜਕਾਰਜਾਂ ਵਿਚ ਬਿਤਾਏ |
ਸੰਨ 1906 ਵਿਚ ਉਹ ਜਰਮਨੀ ਵਾਪਸ ਆ ਐਲਫਰੈੱਡ ਸਾਰਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਲੱਗ ਗਿਆ | ਉਹ 1916 ਤੋਂ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਨੂੰ ਨੀਝ ਨਾਲ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਪਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸਮੇਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਮਹਾਦੀਪ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਦੀਪ ਇਕੱਠੇ ਇਕ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਨ | ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ |
ਐਲਫਰੈੱਡ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਸਬੂਤ ਇਕ ਲੁਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ, ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਰੇਂਗਣ ਵਾਲੇ ਇਕ ਜੀਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ | ਲਗਪਗ ਇਕ ਮੀਟਰ ਲੰਬੇ ਇਸ ਜੀਵ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਜਿੱਥੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਮਿਲੇ ਸਨ, ਉਥੇ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿਚ ਵੀ ਪਾਏ ਗਏ | ਐਲਫਰੈੱਡ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਐਨਾ ਛੋਟਾ ਜੀਵ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੀਲ ਦਾ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਤੈਰ ਕੇ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਯਕੀਨਨ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਦੀਪ ਇਕੱਠੇ ਰਹੇ ਹੋਣਗੇ |
ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਦੂਜਾ ਸਬੂਤ ਨਾਰਵੇ ਵਿਚੋਂ ਮਿਲੇ ਇਕ ਪੌਦੇ ਦੇ ਪਥਰਾਟ ਸਨ | ਐਲਫਰੈੱਡ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਪੌਦਾ ਨਾਰਵੇ ਦੀ ਅੱਤ ਦੀ ਸਰਦੀ ਵਿਚ ਪਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਇਹ ਗਰਮ ਅਤੇ ਹੁੰਮਸ ਭਰੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪੌਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਧਰਤੀ ਦੀ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਹੀ ਹੈ | ਉਸ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਰਵੇ ਦੀ ਧਰਤੀ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹੀ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਰਕਦੀ-ਸਰਕਦੀ ਉੱਤਰੀ ਅਰਧ ਗੋਲੇ ਵਿਚ ਆ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ | ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਐਲਫਰੈੱਡ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਤੱਟ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਤੱਟ ਦੀਆਂ ਚਟਾਨਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਮਾਨਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭੂਤਕਾਲ ਵਿਚ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੀ ਬਣੀਆਂ ਹਨ |
ਐਲਫਰੈੱਡ ਵਲੋਂ ਮਹਾਦੀਪਾਂ ਦੇ ਸਰਕਣ ਬਾਰੇ ਸਿਧਾਂਤ ਉੱਪਰ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਮਹਾਦੀਪ ਅਤੇ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇ' 1915 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ | ਐਨੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੋਜ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਇਕ ਗ਼ਲਤੀ ਹੋ ਗਈ | ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਮਹਾਦੀਪ ਸਰਕ ਕਿਉਂ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਸੇ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਵਾਬ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਵਜ਼ਨਦਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ | ਐਲਫਰੈੱਡ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਆਪਣੇ ਧੁਰੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਣਾ ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀ | ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਨਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਇਹ ਸੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਜ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਦੇ ਮੂਲ ਕਾਰਨਾਂ ਬਾਰੇ ਕਾਫੀ ਕੁਝ ਪਤਾ ਹੈ |
ਮਹਾਦੀਪਾਂ ਦੇ ਸਰਕਣ ਦੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਅੱਜ 'ਪਲੇਟ ਟੈਕਟੋਨਿਕਸ' ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਣਾ ਅਹਿਮ ਹੈ | ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੀ ਪਤਲੀ ਪਰਤ ਨੂੰ ਕਰੱਸਟ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਕੁਝ ਕੁ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਮੋਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਇਸ ਤੋਂ ਹੇਠਲੀ ਸਖ਼ਤ ਪਰਤ ਨੂੰ ਮੈਂਟਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ | ਧਰਤੀ ਦੀ ਕਰੱਸਟ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਟੈਕਟੋਨਿਕ ਪਲੇਟਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਲੇਟਾਂ ਉੱਪਰ ਮਹਾਦੀਪ ਅਤੇ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ | ਧਰਤੀ ਦੀ ਮੈਂਟਲ ਪਰਤ ਵਿਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਉੱਪਰਲੀਆਂ ਪਲੇਟਾਂ ਸਰਕਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ | ਇਹ ਪਲੇਟਾਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵਿਚ ਖਹਿ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ | ਯਾਦ ਰਹੇ ਇਹ ਸਰਕਣ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਇਕ ਸਾਲ ਵਿਚ ਇਹ ਸਰਕਣ 1-4 ਇੰਚ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ | ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਪਲੇਟਾਂ ਵਿਚਲੀ ਸਰਕਣ ਇਕ ਸਾਲ ਵਿਚ ਇਕ ਇੰਚ ਹੈ | ਮਤਲਬ ਕਿ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਹਰ ਸਾਲ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਇਕ ਇੰਚ ਦੂਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ | ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਮਹਾਦੀਪਾਂ ਦੇ ਸਰਕਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ |
ਲਗਪਗ 24 ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਦੀਪ ਇਕ ਵੱਡੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਜ਼ਮੀਨੀ ਟੁਕੜੇ ਨੂੰ Pangaea ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਧਰਤੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਇਹ ਮਹਾਦੀਪ ਕਈ ਵਾਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਵਿੱਛੜੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੁਣ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਪਰ ਐਲਫਰੈੱਡ ਵੈਗਨਰ ਦੇ ਜਿਊਾਦੇ ਜੀਅ ਇਸ ਨੂੰ ਨਕਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ | ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਨੇ ਹੌਾਸਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹਾਰਿਆ ਅਤੇ 1929 ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ 'ਮਹਾਦੀਪ ਅਤੇ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇ' ਦਾ ਸੋਧਿਆ ਹੋਇਆ ਰੂਪ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ | ਉਹ 1930 ਵਿਚ ਫਿਰ ਗਰੀਨਲੈਂਡ ਵਿਚ ਖੋਜ ਲਈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ 1930 ਦੇ ਇਕ ਦਿਨ ਮਨਫ਼ੀ 60 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਸਰਦੀ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ | ਉਸ ਦਿਨ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਾਥੀ ਰੈਸਮਸ ਵੈਲੁਮਸਨ ਇਸ ਠੰਢੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਇਕ ਕੈਂਪ ਤੋਂ ਦੂਸਰੇ ਵਿਚ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਖਿੱਚੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਲੈੱਜ ਰਾਹੀਂ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਐਲਫਰੈੱਡ ਦੀ ਰਾਹ ਵਿਚ ਹੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ | ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਰੈਸਮਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਬਰਫ ਵਿਚ ਹੀ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਮਈ 1931 ਵਿਚ ਲੱਭੀ ਗਈ | ਮਹਾਦੀਪਾਂ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਇਹ ਖੋਜੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਗਤੀ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ |

-ਵਿਨੀਪੈਗ, ਕੈਨੇਡਾ
Whatsapp - +1-204-391-3623

ਬੇਬੇ ਤੇ ਚਿੜੀ

ਚਿੜੀਆਂ ਦੇ ਅਲੋਪ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਪਰ ਇਕ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਜੋ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਵੱਲ ਮੈਂ ਧਿਆਨ ਦਿਵਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹਾਂ | ਉਹ ਹੈ ਜੈਂਪਰ ਵਾਲੀ ਬੇਬੇ | (ਜੈਂਪਰ ਇਕ ਪਹਿਰਾਵਾ ਹੈ ਜੋ ਕਾਲਰ ਵਾਲੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਕੁੜਤਾ ਨੁਮਾ ਕੁੜਤੀ ਨੂੰ ਸਲਵਾਰ ਨਾਲ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਬੇਬੇ ਤੇ ਚਿੜੀ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬੜਾ ਡੂੰਘਾ ਹੈ |
ਬੇਬੇ ਤੜਕੇ ਬਾਬੇ ਬੋਲਦੇ ਨਾਲ (ਪਾਠੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਾਕ ਲੈਣ ਵੇਲੇ) ਉੱਠਦੀ, ਨਲਕਾ ਗੇੜ, ਮੂੰਹ ਹੱਥ ਧੋ, ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਉਠਾਉਂਦੀ | ਬਾਪੂ ਵਾਹਿਗਰੂ-ਵਾਹਿਗਰੂ ਕਰਦਾ ਨਲਕੇ ਤੋਂ ਦਾਤਣ ਕੁਰਲਾ ਕਰ ਕੇ, ਮੰਜੇ 'ਤੇ ਬੈਠ ਪਰਨਾ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਂਦਾ | ਬੇਬੇ ਗੜਬੀ 'ਚ ਚਾਹ ਪਾ ਕੇ ਨਾਲ ਗਲਾਸ ਰੱਖ ਕੇ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਦਿੰਦੀ ਅਤੇ ਆਪ ਕੌਲੇ ਵਿਚਲੀ ਚਾਹ ਪੀੜ੍ਹੀ 'ਤੇ ਬੈਠ ਘੁੱਟਾਂ-ਬਾਟੀਂ ਰਾਤ ਦੀ ਬਚੀ ਰੋਟੀ ਨਾਲ ਪੀ ਲੈਂਦੀ | ਕਬੀਲਦਾਰੀ ਦੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ-ਨਿੱਕੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ ਫੇਰ ਪੁੱਛਦੀ, 'ਅੱਜ ਕਿਹੜੇ ਖੇਤ ਜਾਣੈ?' ਬਾਪੂ ਚਾਹ ਪੀ, ਮੁੱਛਾਂ ਸੰਵਾਰਦਾ ਆਖਦਾ, 'ਨੀਵੇਂ ਥੇਹ ਹਲ ਜੋੜਾਂਗੇ, ਰੋਟੀ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿਓ |'
ਬਨੇਰੇ ਬੈਠੀ ਚਿੜੀ ਚੀਂ-ਚੀਂ ਕਰਦੀ | ਬੇਬੇ ਸਤਿਨਾਮ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਆਖ, ਮਧਾਣੀ ਚਾਟੀ ਵਿਚ ਪਾ, ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹਨ ਲਗਦੀ...'ਮੈਂ ਸ਼ੋਭਾ ਸੁਣ ਕੇ ਆਇਆ ਉੱਚਾ ਦਰ ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਦਾ..., ਨਾਮ ਜਪ ਲੈ ਨਮਾਣੀ ਜਿੰਦੇ ਮੇਰੀਏ..., ਮੇਰੇ ਗੁਰਾਂ ਨੇ ਜਹਾਜ਼ ਚਲਾਇਆ, ਆਜੋ ਜੀਹਨੇ ਪਾਰ ਲੰਘਣਾ... |'
ਉੱਧਰ ਬਾਪੂ ਪਰਨੇ ਨਾਲ ਚਾਦਰਾ ਝਾੜਦਾ, ਪਰਨਾ ਮੋਢੇ 'ਤੇ ਰੱਖ, ਚਿੜੀ ਦੀ ਚੀਂ-ਚੀਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹਲ਼ ਜੋੜਦਾ ਤੇ ਆਖਦਾ, 'ਚੱਲ ਓਏ ਮੀਣਿਆ...ਚੱਲ ਓਏ ਬਾਰਿਆ...ਚਲੋ ਸ਼ੇਰੋ... |'
ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੀ ਲਗਦੀ ਸੀ,
'ਚਿੜੀ ਚੂਕਦੀ ਨਾਲ ਜਾ ਤੁਰੇ ਪਾਂਧੀ,
ਪਈਆਂ ਦੁੱਧ ਦੇ ਵਿਚ ਮਧਾਣੀਆਂ ਨੀ |'
ਬੇਬੇ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਲੈਅ ਨਾਲ ਮੱਖਣ ਲੱਸੀ 'ਤੇ ਤਰਦਾ | ਬੇਬੇ ਮੱਖਣ ਕੱਢ ਕੇ ਪਰਾਤ ਚੁੱਕਦੀ | ਚਿੜੀ ਬੇਬੇ ਦੀ ਪਰਾਤ ਵਾਲੇ ਆਟੇ 'ਚੋਂ ਠੁੰਗਾਂ ਮਾਰਦੀ ਤੇ ਹਾ....ਤ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਅਠਖੇਲੀਆਂ ਕਰਦੀ | ਬੇਬੇ ਪਹਿਲੀ ਰੋਟੀ ਅੱਲੀ (ਅੱਧੀ ਕੱਚੀ) ਉਤਾਰ ਕੇ ਚਿੜੀ ਦੇ ਖਾਣ ਲਈ ਚੂਰ ਦਿੰਦੀ ਤੇ ਕਾਂ ਵਲੋਂ ਲੁੱਟੀ ਰੋਟੀ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਵੀ ਚਿੜੀ ਚੀਂ-ਚੀਂ ਕਰ ਕੇ ਬੇਬੇ ਨੂੰ ਕਰਦੀ | ਰੋਟੀ ਪਕਾਉਂਦੀ ਬੇਬੇ ਜਿਵੇਂ ਚਿੜੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸਮਝ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਚਿਮਟਾ ਉਲਾਰ ਕਾਂ ਨੂੰ ਉਡਾਉਂਦੀ | ਫਿਰ ਬੇਬੇ ਛਿਟੀ ਦਾ ਡੱਕਾ ਤੋੜ ਕੇ ਉੱਤੇ ਆਟੇ ਦੀ ਚਿੜੀ ਬਿਠਾ ਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਰਚਾ ਦਿੰਦੀ |
ਬੇਬੇ ਰੋਟੀ ਦਾ ਕੰੰਮ ਨਿਬੇੜ, ਪਰਾਤ ਸਾਂਭ ਕੇ ਭੱਤਾ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਂਦੀ ਤੇ ਬੇਬੇ ਦੇ ਚੌਾਕੇ ਵਿਚ ਖਿੰਡਿਆ ਭੂਰਾ-ਚੂਰਾ ਚਿੜੀ ਨੀਝ ਨਾਲ ਚੁਗਦੀ | ਭੱਤਾ ਦੇ ਕੇ ਆਈ ਬੇਬੇ ਜਦੋਂ ਮੱਝਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਉਂਦੀ ਤਾਂ ਚਿੜੀ ਇਕ ਮੱਝ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਦੂਜੀ 'ਤੇ ਬੈਠ ਬੇਬੇ ਨਾਲ ਲੁਕਣਮੀਟੀ ਖੇਡਦੀ ਤੇ ਆਲਣੇ 'ਚ ਪਏ ਬੋਟਾਂ ਨੂੰ ਓਵੇਂ ਚੋਗਾ ਚਗਾਉਂਦੀ ਜਿਵੇਂ ਬੇਬੇ ਆਪਣੇ ਟੱਬਰ ਨੂੰ ਖਵਾਉਂਦੀ | ਸਭ ਦੇ ਮੂੰਹ ਪਾ ਕੇ ਫੇਰ ਆਪ ਖਾਂਦੀ |
ਕੰਮ ਧੰਦੇ ਤੋਂ ਵਿਹਲੀ ਹੋ ਕੇ ਬੇਬੇ ਚਾਦਰ 'ਤੇ ਚਿੜੀਆਂ ਪਾਉਂਦੀ, ਰੀਝਾਂ ਲਾਉਂਦੀ ਤੇ ਜਦੋਂ ਕਦੇ ਕੋਈ ਕੁਵੇਲੇ ਕਢਾਈ ਕੱਢਦੀ ਤਾਂ ਬੇਬੇ ਆਖਦੀ, 'ਬੱਸ ਕਰ ਕੁੜੇ! ਹੁਣ ਤਾਂ ਚਿੜੀਆਂ ਵੀ ਆਲ੍ਹਣਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜਗੀਆਂ |' ਚਿੜੀ ਉੱਡ ਕੇ ਡਾਰ ਨਾਲ ਰਲਦੀ ਤੇ ਬੇਬੇ ਆਢਣਾਂ-ਗਵਾਂਢਣਾਂ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਸ਼ੋਪ ਪਾਉਂਦੀ | ਰਾਤ ਦੇ ਰੋਟੀ-ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵਿਹਲੀ ਹੋ ਜਦੋਂ ਬੇਬੇ ਕੋਠੇ 'ਤੇ ਮੰਜਾ ਡਾਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਕੋਈ ਬਾਤ ਪਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਕਰਦੇ | ਬੇਬੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁੱਕਲ 'ਚ ਲੈ ਬਾਤ ਪਾਉਣ ਲਗਦੀ, 'ਇਕ ਸੀ ਭਾਈ ਚਿੜੀ ਤੇ ਇਕ ਸੀ ਕਾਂ... |'
ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੇ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਹੋਇਆ | ਬੇਬੇ ਦੇ ਕਈ ਕੰਮ ਵੀ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨੇ ਸਾਂਭ ਲਏ | ਬੇਬੇ ਤੋਂ ਬੀਬੀ ਫਿਰ ਬੀਜੀ ਅਤੇ ਮਾਂ, ਮੰਮੀ, ਮੰਮਾ, ਮੌਮ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਦਲਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਅਤੇ ਧੰਦਿਆਂ 'ਚ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਦੋਂ ਚਿੜੀ ਬੇਬੇ ਦਾ ਤੇ ਬੇਬੇ ਚਿੜੀ ਦਾ ਸਾਥ ਛੱਡ ਗਈ | ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਕਿਤੇ ਮੈਂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕਿਸੇ ਪੁਰਾਣੀ ਬੇਬੇ ਨੂੰ ਜੈਂਪਰ-ਕੁੜਤਾ ਪਾਏ ਦੇਖਦੀ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਚਿੜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਬੇਬਿਆਂ ਦੀ ਇਹ ਕਿਸਮ ਵੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ |

-ਸੰਗਰੂਰ |
ਮੋਬਾਈਲ : 9465434177

ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ : ਪ੍ਰੀਤਾਂ ਦੀ ਨਾਇਕਾ : ਪ੍ਰੀਤੀ ਸਪਰੂ

1990 ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ | ਮੈਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀਆਂ ਪੱਤਿ੍ਕਾਵਾਂ (The Sunday Observer, The Tribune) ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਬਾਰੇ ਫੁਟਕਲ ਲੇਖ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਸਾਂ | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ ਦੀ ਕਲਾ ਉੱਪਰ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਮੇਰਾ ਇਕ ਲੇਖ (The Manmohan 4esai of Punjabi 3inema) ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਾਲੀਵੁੱਡ 'ਚ ਬਹੁਤ ਹੋਇਆ ਸੀ | ਲਿਹਾਜ਼ਾ, ਇਕ ਦਿਨ ਮੈਨੂੰ ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ ਵਲੋਂ ਸੁਝਾਅ ਆਇਆ ਕਿ ਮੈਂ ਪ੍ਰੀਤੀ ਸਪਰੂ ਦੇ ਬਾਰੇ 'ਚ ਵੀ ਕੁਝ ਲਿਖਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕਪਿ੍ਆ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ | ਇਸ ਦਿ੍ਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤੀ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਚੋਣਵੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਅਤੇ ਬਾਇਓਡਾਟਾ ਵੀ ਭਿਜਵਾ ਦਿੱਤਾ | ਇਸ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਮੈਂ The Sunday Observer ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਸੀ |
ਪ੍ਰੀਤੀ ਸਬੰਧੀ ਮੈਂ ਇਹ ਲੇਖ ਬਗੈਰ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆਂ ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਸੀ | ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਲਾਕਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਬਾਰੇ 'ਚ ਲਿਖਣ ਦਾ ਮੇਰਾ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਅਨੁਭਵ ਸੀ | ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਲੇਖ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਵੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਅਤੇ ਬਾਇਓਡਾਟਾ ਮੰਗਵਾ ਕੇ ਲੇਖ ਲਿਖਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ | 'ਦਾ ਟਿ੍ਬਿਊਨ' ਵਿਚ ਵੀ ਮੇਰੇ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਪੰਕਜ ਉਧਾਸ ਸਬੰਧੀ ਲੇਖ ਤੋਂ ਖੁਦ ਪੰਕਜ ਏਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ 'ਚ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ | ਮੈਂ ਪੰਕਜ ਉਧਾਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤੀ ਸਪਰੂ ਦਾ ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਸਦਾ ਹੀ ਰਿਣੀ ਰਹਾਂਗਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬਤੌਰ ਇਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਕੁਝ ਮੌਲਿਕ ਲਿਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੱਤੀ |
ਅਫ਼ਸੋਸ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਅਜਿਹੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੇਖਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ | ਮੈਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ 'ਚ ਬਹੁਤੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਖੁਦ ਹੀ ਇਸ ਅਣਗਹਿਲੀ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਹਾਂ | ਲਿਹਾਜ਼ਾ, ਅਕਸਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਕੋਸਦਾ ਵੀ ਹਾਂ | ਪਰ ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਗ਼ਲਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਆਦਤਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ |
ਫਿਰ ਵੀ, ਜਿਥੋਂ ਤੱਕ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ, ਪ੍ਰੀਤੀ ਸਪਰੂ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਦੇ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਸਬੰਧ ਇਕ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਹੈ | ਪ੍ਰੀਤੀ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਦਸੰਬਰ, 1957 ਨੂੰ ਮੰੁਬਈ 'ਚ ਹੋਇਆ ਸੀ | ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਡੀ. ਕੇ. ਸਪਰੂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 'ਚ ਬਤੌਰ ਇਕ ਚਰਿੱਤਰ ਅਭਿਨੇਤਾ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ | ਪ੍ਰੀਤੀ ਦਾ ਚਾਚਾ ਜੀਵਨ ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 'ਚ ਬਤੌਰ ਇਕ ਖ਼ਲਨਾਇਕ ਸਿਖ਼ਰ ਦੀਆਂ ਬੁਲੰਦੀਆਂ ਛੋਹ ਰਿਹਾ ਸੀ | ਪਰ ਬਾਵਜੂਦ ਇਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮੋਹ ਰੱਖਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ | ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਲੈ ਕੇ 1959 ਵਿਚ ਆਈ ਇਕ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਪ੍ਰਦੇਸੀ ਢੋਲਾ' ਵਿਚ ਖ਼ਲਨਾਇਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਸੀ |
ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰੀਤੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ 'ਚ ਵੀ ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੂਪ 'ਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਝੁਕਾਅ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵੱਲ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੀ ਸੀ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦਾ ਆਰੰਭ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਹੋਇਆ ਸੀ | ਇਸ ਦਿ੍ਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ 'ਲਾਵਾਰਿਸ' ਵਿਚ ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ |
ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ 'ਚ ਪ੍ਰੀਤੀ ਦੀ ਐਾਟਰੀ 'ਉੱਚਾ ਦਰ ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਦਾ' (1982) ਵਿਚ ਹੀ ਹੋਈ | ਇਹ ਇਕ ਧਾਰਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ | ਪ੍ਰੀਤੀ ਨੇ ਚੰਨੋ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ | ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਾਇਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ ਨੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ | ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ 'ਚ ਹੋਈ ਸੀ | ਜਿਥੋਂ ਤੱਕ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ, ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਰਾਜ ਕੰਵਰ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ 'ਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿੱਤਾ ਸੀ |
ਲਗਪਗ ਇਸੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਰਿੰਦਰ ਵੀ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੀ ਨਾਇਕਾ ਦੀ ਭਾਲ 'ਚ ਸੀ, ਜਿਹੜੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਰਥਿਕ ਪੱਧਰ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਸਕੇ | ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਇਆ ਕਿ ਪ੍ਰੀਤੀ ਉਸ ਦੇ ਮਿਆਰ 'ਤੇ ਠੀਕ ਢੁਕਦੀ ਹੈ | ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰੀਤੀ ਨੂੰ 'ਸਰਪੰਚ' ਵਿਚ ਬਤੌਰ ਨਾਇਕਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ | 1983 ਵਿਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਵਰਗ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ (ਸ਼ਰਾਬ ਅਫੀਮ) ਨੂੰ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਸੀ | ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ |
(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਅੰਕ 'ਚ)

-103, ਸਨੀ ਕਾਟੇਜ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਗਰ, ਬਟਾਲਾ-143505 (ਪੰਜਾਬ) |
ਮੋਬਾਈਲ : 099154-93043.

ਭੁੱਲੀਆਂ ਵਿਸਰੀਆਂ ਯਾਦਾਂ

1975 ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਨਗਰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਖੇ ਸਰਬ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਹੋਈ ਸੀ | ਉਸ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਤੇ ਨੇਤਾ ਭਾਗ ਲੈਣ ਲਈ ਗਏ ਸਨ | ਉਸ ਵਕਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ ਸਨ | ਉਸ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸ: ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਸਾਗਰ ਸਨ ਤੇ ਸਕੱਤਰ ਸ੍ਰੀ ਖਾਲਿਦ ਹੁਸੈਨ ਸਨ | ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ |

-ਮੋਬਾਈਲ : 98767-41231





Website & Contents Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 2002-2018.
Ajit Newspapers & Broadcasts are Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust.
The Ajit logo is Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 1984.
All rights reserved. Copyright materials belonging to the Trust may not in whole or in part be produced, reproduced, published, rebroadcast, modified, translated, converted, performed, adapted,communicated by electromagnetic or optical means or exhibited without the prior written consent of the Trust. Powered by REFLEX