ਤਾਜਾ ਖ਼ਬਰਾਂ


ਨਕਸਲੀਆਂ ਨਾਲ ਮੁੱਠਭੇੜ 'ਚ 1 ਜਵਾਨ ਸ਼ਹੀਦ , 5 ਜ਼ਖ਼ਮੀ
. . .  1 day ago
ਰਾਏਪੁਰ 18 ਮਾਰਚ - ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਦਾਂਤੇਵਾੜਾ 'ਚ ਨਕਸਲੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੱਠਭੇੜ 'ਚ ਸੀ ਆਰ ਪੀ ਐਫ ਦਾ ਇਕ ਜਵਾਨ ਹੋ ਸ਼ਹੀਦ ਗਿਆ ਅਤੇ 5 ਜਵਾਨ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ ਹਨ ।
ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ : ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਕਾਰਵਾਈ 'ਚ 45 ਅੱਤਵਾਦੀ ਢੇਰ
. . .  1 day ago
ਮਾਸਕੋ, 18 ਮਾਰਚ- ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ 'ਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਕਾਰਵਾਈ 'ਚ ਪਿਛਲੇ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 45 ਤਾਲਿਬਾਨੀ ਅੱਤਵਾਦੀ ਢੇਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਕਾਫੀ ਮਾਤਰਾ 'ਚ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਗੋਲਾ ...
ਦਾਂਤੇਵਾੜਾ 'ਚ ਹੋਏ ਆਈ.ਡੀ. ਧਮਾਕੇ 'ਚ ਸੀ.ਆਰ.ਪੀ.ਐਫ. ਦੇ 5 ਜਵਾਨ ਜ਼ਖਮੀ
. . .  1 day ago
ਰਾਏਪੁਰ, 18 ਮਾਰਚ- ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਦਾਂਤੇਵਾੜਾ 'ਚ ਨਕਸਲੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੱਠਭੇੜ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੋਏ ਆਈ.ਈ.ਡੀ. ਧਮਾਕੇ 'ਚ ਸੀ.ਆਰ.ਪੀ.ਐਫ. ਦੇ 5 ਜਵਾਨ ਜ਼ਖਮੀ .....
ਕੱਲ੍ਹ ਹੋਵੇਗੀ ਭਾਜਪਾ ਕੇਂਦਰੀ ਚੋਣ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਬੈਠਕ
. . .  1 day ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 18 ਮਾਰਚ- ਭਾਜਪਾ ਕੇਂਦਰੀ ਚੋਣ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਬੈਠਕ ਕੱਲ੍ਹ ਸ਼ਾਮ 5.30 ਵਜੇ ਦਿੱਲੀ 'ਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਭਾਜਪਾ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲਿਸਟ ਵੀ ਕੱਲ੍ਹ ਹੀ ਜਾਰੀ ਹੋ.....
ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ 'ਚ ਵਿਲੀਨ ਹੋਏ ਮਨੋਹਰ ਪਾਰੀਕਰ
. . .  1 day ago
ਪਣਜੀ, 18 ਮਾਰਚ- ਗੋਆ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਮਨੋਹਰ ਪਾਰੀਕਰ ਦਾ ਅੱਜ ਅੰਤਿਮ ਸਸਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਿਤਾ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਅਗਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੇਟੇ .....
ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਲਈ ਨੋਟੀਫ਼ਿਕੇਸ਼ਨ ਜਾਰੀ
. . .  1 day ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 18 ਮਾਰਚ- ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਲਈ ਅੱਜ ਨੋਟੀਫ਼ਿਕੇਸ਼ਨ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ 'ਚ 11 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ 20 ਸੂਬਿਆਂ ਦੀਆਂ 91 ਲੋਕ ਸਭਾ ਸੀਟਾਂ 'ਤੇ ਵੋਟਿੰਗ ਹੋਵੇਗੀ। ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਲਈ...
20 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਹੋਵੇਗੀ ਸਮਝੌਤਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ ਧਮਾਕਾ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਅਗਲੀ ਸੁਣਵਾਈ
. . .  1 day ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 18 ਮਾਰਚ- ਸਮਝੌਤਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ 'ਚ ਹੋਏ ਧਮਾਕੇ ਦੇ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਪੰਚਕੂਲਾ ਸਥਿਤ ਐਨ.ਆਈ.ਏ. ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਦਾਲਤ 'ਚ ਅਗਲੀ ਸੁਣਵਾਈ 20 ਮਾਰਚ ਨੂੰ.....
ਪ੍ਰੇਮ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਕੀਤੀ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ
. . .  1 day ago
ਨਾਭਾ, 18 ਮਾਰਚ (ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ)- ਨਾਭਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰੋਹਟੀ ਪੁਲ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਇੱਕ ਕਾਲੋਨੀ 'ਚ 20 ਸਾਲਾ ਵਿਜੇ ਕੁਮਾਰ ਨਾਮੀ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਸੰਬੰਧਾਂ 'ਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ। ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਮ੍ਰਿਤਕ ਨੌਜਵਾਨ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰਨ ਤੋਂ...
ਪਟਿਆਲਾ ਪਹੁੰਚੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
. . .  1 day ago
ਪਟਿਆਲਾ, 18 ਮਾਰਚ (ਅਮਰਬੀਰ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ)-ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅੱਜ ਪਟਿਆਲਾ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ । ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਤੇ ਅਹੁਦੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ .....
ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਝੁੱਗੀ 'ਚ ਲੱਗੀ ਅੱਗ, ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਦੋ ਗੰਭੀਰ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
. . .  1 day ago
ਨੂਰਪੁਰ ਬੇਦੀ 18 ਮਾਰਚ (ਹਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ)- ਨੂਰਪੁਰ ਬੇਦੀ ਟਰੱਕ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਇੱਕ ਦਲਿਤ ਬਸਤੀ 'ਚ ਰਹਿੰਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਝੁੱਗੀ 'ਚ ਅੱਜ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਲੜਕੇ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਜਦਕਿ ਦੋ ਬੱਚੇ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਨਾਲ...
ਹੋਰ ਖ਼ਬਰਾਂ..

ਅਜੀਤ ਮੈਗਜ਼ੀਨ

ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼

ਵੱਡੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਹੈ ਸਾਡਾ ਗਣਤੰਤਰ

ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਦਰਦ ਸਹਿਣਾ ਪਿਆ | ਕਈ ਪੱਧਰਾਂ 'ਤੇ ਲੜੇ ਗਏ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦ ਫ਼ਿਜ਼ਾ ਵਿਚ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਸਾਕਾਰ ਹੋਇਆ | ਲੰਮੀ ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਸੰਤਾਪ ਝਲਦਿਆਂ ਆਖਰ 15 ਅਗਸਤ, 1947 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਰੂਪੀ ਸੂਰਜ ਦਾ ਨਿੱਘ ਮਾਣਨ ਦਾ ਸੁਭਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ | ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਬਹੁਤ ਮਹਿੰਗੀ ਕੀਮਤ ਤਾਰ ਕੇ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਗਈ |
ਫਿਰ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇਣ ਅਤੇ ਸਦੀਆਂ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਹੰਢਾਅ ਕੇ ਹੰਭੇ ਹੋਏ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੋਣੀ ਦੇ ਆਪ ਮਾਲਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਨਿਯਮਾਂ, ਕਾਨੂੰਨਾਂ, ਆਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਗਈ | ਨਵੰਬਰ 1949 ਵਿਚ ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ, ਚਿੰਤਕ ਤੇ ਕਾਨੂੰਨਸਾਜ਼ ਡਾ: ਭੀਮ ਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ 299 ਮੈਂਬਰੀ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਅਸੰਬਲੀ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਾਪੀ ਗਈ | ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਸੰਬਲੀ ਨੇ 24 ਜਨਵਰੀ, 1950 ਨੂੰ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ 'ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ | ਪੂਰਨ ਸਵਰਾਜ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ 26 ਜਨਵਰੀ, 1930 ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ | ਇਸ ਯਾਦ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਤਾਜ਼ਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸੰਵਿਧਾਨ 26 ਜਨਵਰੀ, 1950 ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ | ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਦੀ ਥਾਂ ਡਾਂ: ਰਾਜਿੰਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋਂ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣ ਦਾ ਮਾਣ ਹਾਸਲ ਹੋਇਆ | ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ 26 ਜਨਵਰੀ, 1950 ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ |
ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ | ਇਸ ਲਿਖਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ 395 ਆਰਟੀਕਲ ਅਤੇ 8 ਸ਼ਡਿਊਲ ਸਨ ਜੋ ਹੁਣ ਵਧ ਕੇ 448 ਆਰਟੀਕਲ ਅਤੇ 12 ਸ਼ਡਿਊਲ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ | ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨਾਂ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਹਨ | ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸੰਸਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ | ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਤੋਂ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ | ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਅਨੁਛੇਦ 12 ਤੋਂ 35 ਤੱਕ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਤਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਅਇਰਸ਼ ਸੰਵਿਧਾਨ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ | 2005 ਵਿਚ ਸੂਚਨਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ | ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿਚ ਹੁਣ ਤੱਕ 99 ਸੋਧਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ | ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ ਵਿਚ ਇਸ ਦੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰਿਆਂ ਨੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦੀ ਅਸਲ ਫਿਲਾਸਫੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ | ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, 'ਅਸੀਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇਕ ਸੰਪੂਰਨ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਸੰਪਨ, ਸਮਾਜਵਾਦੀ, ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਅਤੇ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ ਐਲਾਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ |' 'ਸਮਾਜਵਾਦੀ' ਅਤੇ 'ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ' ਸ਼ਬਦ 1976 ਵਿਚ 42ਵੀਂ ਸੋਧ ਰਾਹੀਂ ਜੋੜੇ ਗਏ | ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਸਬੰਧੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਦਿਸ਼ਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ | ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦ ਨਿਆਂ ਵਿਵਸਥਾ ਇਸ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਿਲੂ ਹੈ | ਸੰਵਿਧਾਨ ਤਾਂ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੁਰਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਇਹੀ ਸੁਹਿਰਦ ਭਾਵਨਾ ਸੀ ਕਿ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਨਵ-ਨਿਰਮਾਣ ਹੋਵੇ ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੌਰਵ ਨੂੰ ਬੁਲੰਦੀਆਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਵੇ ਪਰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸੱਤ ਦਹਾਕਿਆਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਰਾਜ-ਭਾਗ ਦਾ ਸੁੱਖ ਮਾਣਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੁਪਨਿਆਂ ਤੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਰਹੀਆਂ ਹਨ | ਡਾ: ਭੀਮ ਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਦੂਰ-ਦਿ੍ਸ਼ਟੀ ਨੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਕਹੀ ਸੀ, ਜੇਕਰ ਸੰਵਿਧਾਨ ਮਾੜਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਹਨ ਤਾਂ ਸੰਵਿਧਾਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਸਾਬਤ ਕਰੇਗਾ, ਪਰ ਜੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਤਾਂ ਚੰਗਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਮਾੜੇ ਹਨ ਤਾਂ ਸੰਵਿਧਾਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੁਰਾ ਹੀ ਸਿੱਧ ਕਰੇਗਾ | ਗਹੁ ਨਾਲ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹੀ ਕੁਝ ਵਾਪਰਿਆ ਹੈ | ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਅਸਲੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗ਼ੈਰ-ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ |
ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਦੇਸ਼ ਨੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਤੈਅ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਆਮ ਆਦਮੀ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੀ | ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕ ਅੱਜ ਵੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੋੜਾਂ ਤੋਂ ਵਿਰਵੇ ਅਣਹੋਇਆਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਹੰਢਾਅ ਕੇ ਇਸ ਜਹਾਨ ਤੋਂ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ 30 ਕਰੋੜ ਲੋਕ ਭੁੱਖਮਰੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਉਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨੇਤਾ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਦਾਅਵਿਆਂ 'ਤੇ ਮਾਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ | ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਗੁਦਾਮਾਂ ਵਿਚ ਹਰ ਸਾਲ ਲੱਖਾਂ ਟਨ ਅਨਾਜ ਗਲ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਭੁਖਿਆਂ ਨੂੰ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕੋਈ ਉਪਰਾਲਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ | ਅਸਲ ਵਿਚ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਉਲਟ ਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਵਾਅਦੇ ਬਹੁਤ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਮਲੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਿਕਾਸ ਕਿਤੇ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ | ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਰਮਾਏ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਨੇਤਾ ਹੀ ਹੜੱਪ ਗਏ ਹਨ |
ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਜਨ-ਸੰਖਿਆ ਦਾ ਜੱਦੀ-ਪੁਸ਼ਤੀ ਕਿੱਤਾ ਹੈ | ਲੱਖਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦਾ ਇਹੀ ਇਕ ਵਸੀਲਾ ਹੈ ਪਰ ਅੱਜ ਕਿਸਾਨੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਹਤ ਹੀ ਤਰਸਯੋਗ ਹੋਈ ਪਈ ਹੈ | ਅੰਨਦਾਤਾ ਜਿਹੇ ਲਕਬਾਂ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਕਿਸਾਨ ਭੁੱਖਮਰੀ ਦੀ ਜੂਨ ਹੰਢਾਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੈ | ਨਕਲੀ ਬੀਜਾਂ, ਨਕਲੀ ਕੀੜੇ-ਮਾਰ ਦਵਾਈਆਂ, ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦੀ ਮਾਰ, ਕੁਦਰਤੀ ਕਰੋਪੀਆਂ ਤੇ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੇ ਵਾਜਬ ਮੁੱਲ ਨਾ ਮਿਲਣ ਦੇ ਦਰਦਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨਿ੍ਹਆ ਕਿਸਾਨ ਅੱਜ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਰਾਹ ਤੁਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਹਕੂਮਤਾਂ ਏਨੀਆਂ ਬੇਰਹਿਮ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ ਕਿ ਕੋਈ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਬਾਂਹ ਫੜਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ | ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ | ਆਰਥਿਕ ਪਾੜਾ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਗਰੀਬ ਤੇ ਸਾਧਨ-ਵਿਹੂਣੇ ਲੋਕ ਲਗਾਤਾਰ ਗਰੀਬੀ ਦੀ ਦਲਦਲ ਵਿਚ ਧਸਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਧਨਾਢ ਤੇ ਧਨ-ਕੁਬੇਰ ਮਾਲਾਮਾਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ | ਅੰਕੜੇ ਚੀਖ-ਚੀਖ ਕੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਕੁੱਲ ਸਰਮਾਇਆ ਮੁੱਠੀ ਭਰ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਸਿਮਟ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ |
ਦੁਖਦਾਈ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਵਾਪਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ | ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੀ ਘਿਨਾਉਣੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਅੱਜ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ | ਦਲਿਤਾਂ, ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀਆਂ ਤੋਂ ਜੀਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੀ ਖੋਹਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਮਹੌਲ ਪੈਦਾ ਕਰ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੌਫਜ਼ਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਪਹਿਨਣ, ਵਿਚਾਰਨ ਤੇ ਆਸਥਾ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਧੌਾਸ ਦਾ ਖੁਲ੍ਹੇ-ਆਮ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਕਹਿਣ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਰਾਖਾ ਹੈ ਪਰ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਕੀਕਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਤੇ ਹੋਰ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਕੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਸੁਪਨਾ ਸਿਰਜਿਆ ਸੀ? ਇਹ ਉਸ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਵੀ ਤੌਹੀਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਹਾਕਮ ਰਾਜ ਸੱਤਾ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ | ਦਲਿਤਾਂ, ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਸਾਜਿਸ਼ ਰਚੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਜੀਣ ਦਾ ਹੱਕ ਹੀ ਖੋਹਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਫਿਰਕੂ ਏਜੰਡਾ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਚੱਲੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ | ਭਗਵਾਂਕਰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਨੀਤੀ ਤਹਿਤ ਯੂ.ਪੀ. ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਲੁਕਵੇਂ ਏਜੰਡੇ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਦਿਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਭਗਵੇਂ ਰੰਗ ਵਿਚ ਰੰਗਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਨਜਿੱਠਣ ਦੀ ਥਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਬੁੱਤ ਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਚਲਦੇ ਆਉਂਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਬਦਲੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ | ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਚਲਾਈ ਹਰ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਨਾਂਅ ਇਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਜੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਹੋਣ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ | ਹੁਣ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ | ਹੈਰਾਨੀ ਹੁੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਜਾਨਾਂ ਵਾਰੀਆਂ, ਕਾਲੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਜ਼ੁਲਮ ਸਹੇ ਤੇ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀਆਂ ਕਾਲ-ਕੋਠੜੀਆਂ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਖਾਤਰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਆਹੂਤੀ ਦਿੱਤੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਅੰਤਾਂ ਦੇ ਜਬਰ ਦਾ ਡਟ ਕੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾ ਦੇ ਨਾਂਅ ਸਾਰੀਆਂ ਹਕੂਮਤਾਂ ਹੀ ਭੁੱਲ-ਭੁਲਾ ਜਾਂਦੀਆ ਹਨ | ਕੀ ਕਿਸੇ ਯੋਜਨਾ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂਅ ਹੈ?
ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ, ਲੇਖਕਾਂ 'ਤੇ ਫ਼ਿਲਮਸਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ-ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ | ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਅਲੋਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹਰ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕੀ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ | ਗੱਲੀਂ-ਬਾਤੀਂ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਲੋਕਤੰਤਰ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਅਸਲ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਵਿਵਸਥਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਖਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ | ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਨਾਲ ਹਰ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਿਤਕਰਾ ਹੋਣਾ ਆਮ ਗੱਲ ਹੋ ਗਈ ਹੈ | ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਭਿ੍ਸ਼ਟਤੰਤਰ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਸਰਕਾਰੀ ਨੀਤੀਆਂ ਦਾ ਜੋ ਹਸ਼ਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਲੁਕਿਆ ਨਹੀਂ | ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਵਿਯੋਗਿਆ ਹੋਇਆ ਆਮ ਆਦਮੀ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਨਾਂਅ ਦਾ ਹੀ 'ਨਾਗਰਿਕ' ਹੈ | ਕੇਵਲ ਵੋਟ ਪਰਚੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪੱਲੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ | ਇਹ ਪਰਚੀ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰਗਲਾ ਕੇ, ਦਿਲ-ਲੁਭਾਊ ਵਾਅਦਿਆਂ ਦਾ ਭਰਮ ਜਾਲ ਫੈਲਾ ਕੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਰੰਗੀਨ ਸੁਪਨੇ ਸਿਰਜ ਕੇ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਖੋਹ ਹੀ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ | ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਰਬੇ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਰਤ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਉਹ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਮੂਲ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਖਿਲਵਾੜ ਹੈ |
ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਥੰਮ੍ਹ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ | ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੱਦ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਤੇ ਨਿਆਇਕ ਫ਼ਰਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਾਲ ਨਿਭਾਇਆਂ ਹੈ ਪਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਵੀ 'ਸਭ ਅੱਛਾ' ਨਹੀਂ ਹੈ | ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਚਾਰ ਸੀਨੀਅਰ ਜੱਜ ਸਹਿਬਾਨ ਨੇ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਡੀ ਨਿਆਇਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ ਸਨ , ਉਹ ਬਹੁਤ ਗੰਭੀਰ ਹਨ ਤੇ ਜੱਜ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦਾ ਦਰਦ ਤੇ ਨਿਆਂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਝਲਕਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਸੀ | ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਲੋਂ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਸੰਪੂਰਨ ਹਸਤੀ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਹਾਸਲ ਹੈ | ਜੇ ਸਿਆਸੀ ਨੇਤਾ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਦੇ ਜੱਜਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦਬਾਅ ਅਧੀਨ ਫੈਸਲਿਆਂ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਕੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਇਹ ਦੇਸ਼ ਕਿਸੇ ਇਕ ਪਾਰਟੀ ਜਾਂ ਨੇਤਾ ਦੀ ਜਗੀਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਹੈ | ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਫਿਰਕੂ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਵਿਚ ਤਰੇੜਾਂ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਧਰਮ , ਭਾਸ਼ਾ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੇ ਪਹਿਨਣ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਜਬਰ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਥੋਪਣ ਵਾਲੇ, ਬਾਹਰਲੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਖਤਰਨਾਕ ਹਨ | ਅਜਿਹੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਇਕਮੁੱਠਤਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ |

-ਮੋਬਾਈਲ : 9815356086.


ਖ਼ਬਰ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰੋ

ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼-

ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਅਜੇ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ

ਭਾਰਤ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਦੇਸ਼ ਹੈ | ਲੋਕਤੰਤਰ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਉਹ ਢੰਗ-ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ 'ਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਖ਼ੂਨ-ਖਰਾਬੇ ਦੇ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ | ਇਸੇ ਲਈ ਸੰਵਿਧਾਨ ਘਾੜਿਆਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਸੰਸਦੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ ਸਭ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੇ ਬਲਕਿ ਇਕ ਆਦਮੀ, ਇਕ ਵੋਟ, ਇਕ ਕੀਮਤ ਦਾ 'ਰੂਲ ਆਫ ਲਾਅ' ਵੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ | ਸਰਕਾਰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਅੰਗ ਵਿਧਾਨ ਪਾਲਿਕਾ, ਕਾਰਜ ਪਾਲਿਕਾ ਅਤੇ ਨਿਆਂ-ਪਾਲਿਕਾ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਬਣਾਏੇ | ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਲਈ, ਨਿਆਂ ਪਾਲਿਕਾ ਅਤੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੇ ਚੌਥੇ ਥੰਮ੍ਹ ਪ੍ਰੈੱਸ-ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਰੱਖਿਆ | 560 ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਰਿਆਸਤੀ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਪਾਰਲੀਮਾਨੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਸੰਸਦ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ) ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਵਿਚ ਵਿਧਾਨ ਪਾਲਕਾ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਕਿ ਸਭ ਲੋਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣ ਸਕਣ |
ਪਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ 69 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਇਹ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੇਤਾ ਰਾਜ ਦੀ ਥਾਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰਕੂ ਰਾਜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ | ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ, ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਮੰਤਰੀ ਬਣਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ 'ਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈੈ | ਪਾਰਟੀਆਂ ਐਨ ਡੀ ਏ ਦੀਆਂ ਹੋਣ ਜਾਂ ਯੂ ਪੀ ਏ ਦੀਆਂ ਹੋਣ, ਚੋਣਾਂ ਮੌਕੇ, ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਵਾਅਦੇ ਕਰਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸਵਰਗ ਵਸਾਉਣ ਦੀਆਂ ਸੌਹਾਂ ਖਾ ਕੇ, ਵੋਟਾਂ ਬਟੋਰ ਕੇ, ਸੱਤਾ 'ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ | ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਬਣਨ ਉਪਰੰਤ ਆਗੂ ਰਾਜੇ ਬਣ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੁਲਾਮ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ | ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁੱਦੇ-ਗ਼ਰੀਬੀ, ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰੀ, ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ, ਕੁਪੋਸ਼ਣ, ਵਿਕਾਸ ਸਭ ਜ਼ੀਰੋ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਿੱਜ-ਪਰਿਵਾਰ, ਸਵਾਰਥ ਹੀਰੋ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਬੱਸ! ਸਾਰਾ ਟੱਬਰ ਰਾਜ 'ਚ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ | ਅੱਜ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ 40-50 ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿਚ 80-90 ਪਰਿਵਾਰ ਹੀ ਰਾਜ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ |
ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿਚ ਇਹ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਭਾਰਤ ਇਕ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਦੇਸ਼ ਹੈ | ਭਾਵ ਰਾਜ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਦਿ੍੍ਰਸ਼ਟੀ ਤੋੋਂ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਕਿਸੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਉਕਸਾਉਣ ਜਾਂ ਉਸ ਵਿਚ ਦਖਲ ਅੰਦਾਜ਼ੀ ਕਰੇਗਾ | ਪਰ ਮੌਜੂਦਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਰਾਜ 'ਚ ਜੋੋ ਕੁਝ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਵਰਤਾਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ? ਛੋਟੀਆਂ ਜਿਹੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ 'ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਆੜ 'ਚ ਭੋਲੇ-ਭਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰੇਆਮ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਨੰਗੇ ਕਰਕੇ ਜ਼ਲੀਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕੁੱਟਿਆ-ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਇਕ ਗਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਇਕ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ | ਇਕ ਫਿਰਕੇ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਉਤਸਵਾਂ 'ਤੇ ਅਰਬਾਂ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ | ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਰਾਜ ਗੱਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਇਸ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਜਕੜ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮਾਂ, ਜ਼ਾਤਾਂ, ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਲੜਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਦੂਜੇ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਢਾਹ ਲਈ ਜਾਣਾ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾ 'ਤੇ ਸੱਟ ਮਾਰਦਾ ਹੈ |
ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿਚ ਦਰਜ ਨੀਤੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ (ਸਟੇਟ) ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਵਿਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਦਿ੍ਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ | ਇਸ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਸੰਵਿਧਾਨ ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਅਤੇ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਦਾ ਹੈ | ਪਰ ਸ਼ਾਸਕ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ | ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ, ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਸਾਧਾਂ-ਸੰਤਾਂ, ਕਥਿਤ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ਾਂ, ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ, ਡੇਰੇਦਾਰਾਂ, ਬਾਬਿਆਂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਮਾਗਮਾਂ 'ਚ ਸਾਧ-ਸੰਤ-ਮਹੰਤ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਦ ਕਿ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 51 ਏ (ਐਚ) ਸਰਕਾਰਾਂ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚ ਪੈਦਾ ਕਰ ਕੇ ਪੜਚੋਲ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਰੁਚੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ |
ਏਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 13 (1) (3) ਵਿਚ ਇਹ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸੰਵਿਧਾਨ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਵੀ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨ, ਉਪ-ਕਾਨੂੰਨ, ਨਿਯਮ, ਆਦੇਸ਼, ਅਧਿਆਦੇਸ਼, ਰੂੜੀ ਜਾਂ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਨਿਰਰਥਕ ਹੋਵੇਗਾ | ਭਾਵ ਉਹ ਜ਼ੀਰੋ ਅਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਹੀਰੋ ਹੋਵੇਗਾ | ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਅਖੰਡਤਾ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਗ਼ੈਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਵਾਦ ਆਦਿ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਨ ਕਿਉਂਕਿ ਅਜਿਹੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਭਾਰਤੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮਾਜਿਕ ਏਕਤਾ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਕਤਾ, ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਸੱਟ ਮਾਰਦੀ ਹੈ | ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਲਕਸ਼ ਸਭ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਦੇਣਾ ਹੈ | ਇਸ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨਾਬਰਾਬਰੀ ਤੇ ਗ਼ਰੀਬੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਦਾ ਹੈ | ਫਿਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਕਾਰਪੋਰੇਟਾਂ ਦਾ ਧਨ ਧੜਾਧੜ ਕਿਵੇਂ ਵਧਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ?
ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ, ਲੋਕਤੰਤਰ ਰਾਹੀਂ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਬਰਾਬਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੈ | ਪ੍ਰੰਤੂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਆਗੂ ਅਫ਼ਸਰ ਜਿੰਨਾ ਧਿਆਨ ਰਾਜਨੀਤੀ ਚਮਕਾਉਣ ਵੱਲ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਓਨਾ ਹੀ ਉਹ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ | ਸਰਕਾਰਾਂ, ਸਹਿਕਾਰੀ ਅਦਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਘਰਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਠੇਕੇ 'ਤੇ ਦੇ ਕੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਤੋਂ ਪੱਲਾ ਛੁਡਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ | ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਪੁਲਿਸ, ਅਫ਼ਸਰਸ਼ਾਹੀ ਵੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਕਲਾਵੇ 'ਚ ਹੈ | ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀ ਕੋਲ, ਲੋਕਤੰਤਰ ਨੂੰ ਸਫ਼ਲ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ 'ਚੋਂ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਜਾਤ-ਪਾਤ ਅਤੇ ਗ਼ਰੀਬੀ-ਅਮੀਰੀ ਵਿਚਕਾਰ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਵਧ ਰਹੇ ਪਾੜੇ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਕੋਈ ਕਾਰਗਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨਹੀਂ ਹੈ |
ਮੌਜੂਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਸਮਾਜਵਾਦ, ਸਮਾਨਤਾ ਦੀਆਂ ਧੱਜੀਆਂ ਉਡਾ ਰਹੀ ਹੈ | ਉਹ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਨ ਵਿਚ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ | ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਭੀਖ ਮੰਗਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੇਂਦਰ ਵਲੋਂ ਸਾਰੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਿਆਸੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਲਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ | ਇਹ ਕਾਂਗਰਸ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਨਵ-ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਰਹੀ ਹੈ | ਪਬਲਿਕ ਸੈਕਟਰ ਦਾ ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੇਲਵੇ ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਬੈਂਕਾਂ ਦਾ ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਚਲ ਰਹੀ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਸੰਵਿਧਾਨ ਪਬਲਿਕ ਸੈਕਟਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ |
ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦ ਅੰਗ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ 'ਚ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ | ਰਾਜਨੀਤਕ ਆਗੂ ਬਿਨਾਂ ਵਜ੍ਹਾ ਹੀ ਸਰਬਉਚ ਅਦਾਲਤ ਮਾਨਯੋਗ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਤੇ ਹਾਈਕੋਰਟਾਂ ਦੇ ਜੱਜਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿੰਤੂ-ਪ੍ਰੰਤੂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ | ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਰਬਉੱਚ ਪੜਤਾਲੀਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਸੀ.ਵੀ.ਏ. ਤੇ ਸੀ.ਬੀ.ਆਈ. ਵਿਚ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ | ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਤੇ ਸਰਕਾਰ 'ਚ ਖਿਚੋਤਾਣ ਹੈ | ਕਨੂੰਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋੜ ਰਹੇ ਹਨ | ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ | ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਅਨਰਥ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ | | ਸੰਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਉਲਟ ਨਿੱਜੀ ਹਿਤਾਂ ਲਈ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ |
ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਪ੍ਰਫੁਲਤ ਨਾ ਹੋਏ, ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਦੇ ਖਿਆਲ ਨਾਲ ਸੰਵਿਧਾਨ ਘਾੜਿਆਂ ਨੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿਚ ਇਹ ਵੀ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੇ ਉਪਰੋਕਤ ਤਿੰਨੇ ਮੁੱਖ ਅੰਗਾਂ ਦੇ 'ਪਬਲਿਕ ਸਰਵੈਂਟ' ( ਮੰਤਰੀ, ਐਮ ਪੀ, ਐਮ. ਐਲ. ਏ., ਆਗੂ, ਅਫ਼ਸਰਾਂ ) ਨੂੰ ਹਰ ਸਾਲ 31 ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਹੋਵੇਗਾ | ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸਰਕਾਰੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਆਈ. ਏ. ਐਸ., ਆਈ. ਪੀ. ਐਸ., ਪੀ. ਸੀ. ਐਸ., ਮੰਤਰੀ, ਐਮ. ਪੀ., ਐਮ. ਐਲ. ਏ., ਆਦਿ ਆਪਣੀ ਸਾਲਾਨਾ ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਹੇ | ਸਭ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵੈਂਟ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ |
ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੀਡੀਆ ਤੋਂ ਇਹ ਆਸ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਮੀਡੀਆ ਮਿਹਨਤਕਸ਼, ਦਲਿਤ, ਸ਼ੋਸ਼ਿਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਏਗਾ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸਕੀਮਾਂ ਦੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਕੇ ਆਰਥਿਕ ਸਮਾਨਤਾ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਲਈ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਵੇਗਾ | ਮੀਡੀਆ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਕੇ ਦੰਗਿਆਂ ਅਤੇ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਫ਼ਸਾਦਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾ ਕੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਰਾਹ ਪਾਏਗਾ | ਪਰ ਬਹੁਤਾ ਇਲੈਕਟਿ੍ਕ ਮੀਡੀਆ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਘਰਾਣਿਆਂ ਤੇ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਕਠਪੁਤਲੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ | ਮੀਡੀਆ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀ ਸਾਰ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ | ਮੀਡੀਆ ਖਿਲਾਫ਼ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕੌਾਸਲ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੀਡੀਆ 'ਚ ਖਰੀਦ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਹੈ | ਬਹੁਤੇ ਪ੍ਰੈੱਸ ਮੀਡੀਆ ਚੈਨਲ ਨਿੱਜੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਵੀ ਹੁਣ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਝਲਕ ਦਿਸਣ ਲੱਗ ਪਈ ਹੈ |
ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਰ ਕੋਨੇ 'ਚ ਅਨਾਰਕੀ ਦਾ ਬੋਲ-ਬਾਲਾ ਹੈ | ਅਨਾਰਕੀ ਦਾ ਅਗਲਾ ਰੂਪ ਤਾਨਸ਼ਾਹੀ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ, ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਨਾਂਅ ਦਾ ਲੋਕਤੰਤਰ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੱਤਾ ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਨਿੱਜੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੋਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਗਲੀ-ਮੁਹੱਲੇ ਦਾ ਮਸ਼ਟੰਡਾ ਹੋਵੇ, ਕਿਸੇ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਆਗੂ ਜਾਂ ਮੰਤਰੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਮਹਿਕਮੇ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੋਵੇ, ਸਭ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਛਿੱਕੇ ਟੰਗ ਕੇ ਮਨ ਮਰਜ਼ੀਆਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਤਰਾਂ ਵੀ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਵਰਤਾਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ |
ਸਾਡਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਲੋਕਤੰਤਰ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਗਊ-ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਤਾਂ ਸਖ਼ਤ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਮੰਤਰਾਲੇ ਬਣਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਟੈਕਸ ਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿਚ ਫੰਡ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸੈਂਕੜੇ ਬੱਚੇ ਮਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦਾ ਬੁਢਾਪਾ ਰੁਲ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਰੋਗੀ ਕੁਰਲਾ ਰਹੇ ਹਨ | ਗ਼ਰੀਬਾਂ, ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਛੇ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਉਡੀਕਦਿਆਂ ਹੀ ਸਾਢੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਏ ਹਨ | ਫਿਰ ਵੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜੀ ਲਗਾਤਾਰ 'ਸਭ ਕਾ ਵਿਕਾਸ' ਦੇ ਜੁਮਲੇ ਛੱਡੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ | ਆਰਥਿਕ ਅਪਰਾਧੀ ਤੇ ਦੇਸ਼ਧ੍ਰੋਹੀ ਦੇਸ਼ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਭੱਜ ਗਏ ਹਨ | ਲੋਕਤੰਤਰ ਜੁਮਲਾ-ਤੰਤਰ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ |
ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਅਨੁਛੇਦ 26 ਤੋਂ 30 ਤਕ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਰ ਧਰਮ ਤੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਅੱਜ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਮੁਸਲਮਾਨ, ਈਸਾਈ, ਬੋਧੀ, ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਦਲਿਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਤਰਸਯੋਗ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ | ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਦੇਸ਼ ਦਾ ਆਮ ਭਾਰਤੀ ਵੀ ਫਿਰਕੂ, ਜਾਤੀਗਤ, ਅਪਰਾਧਿਕ ਤੇ ਰਾਜਕੀ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਭੈਅ-ਭੀਤ ਹੈ | ਸੌੜੇ ਸਿਆਸੀ ਹਿਤਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਤੋਂ ਧਾਰਮਿਕ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਮੁਕੰਮਲ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ | ਸਿਰ ਕੱਢ ਲੇਖਕ, ਵਿਅਕਤੀ ਮਾਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਰਹਿੰਦੇ ਸਹਿਮੇ ਹੋਏ ਹਨ | ਕਿਧਰੇ 1947 ਵਰਗਾ ਇਤਿਹਾਸ ਮੁੜ ਨਾ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾਵੇ |
ਹਕੀਕੀ ਜਮਹੂਰੀਅਤਪਸੰਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਫਿਰਕੂ ਜਨੂੰਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼, ਇਕ ਮੰਚ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਅੰਦੋਲਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਦ ਹੀ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਤੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿ ਸਕੇਗਾ |

-ਜੀ.ਟੀ. ਰੋਡ, ਸਿਵਲ ਕੋਰਟਸ, ਫਗਵਾੜਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98145 17499

2018 ਦੀਆਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਨਿਊਟਰੀਨੋ ਬੜੇ ਸੂਖਮ ਕਣ ਹਨ | ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਹਰ ਇਕ ਸਕਿੰਟ ਵਿਚ ਇਕ ਸੌ ਟਰਿਲੀਅਨ ਨਿਊਟਰੀਨੋ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਲੰਘ ਰਹੇ ਹਨ | ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ | ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਸਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਗੁੜੇ ਰਹੱਸ ਲੱਭਣ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹਨ | ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ ਦੀ ਆਈਸ ਕਿਊਬ ਅਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਲਾਜ਼ਾਰ ਗਲੈਕਸੀ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਹਾਈ ਐਨਰਜੀ ਨਿਊਟਰੀਨੋ ਦੀ ਪੈੜ ਫੜੀ ਹੈ | ਬੜੀ ਭੈੜੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਐਲਜ਼ਾਈਮਰ | ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਇਸ ਸਾਲ ਇਕ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਪੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਹੈ | ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਐਲਜ਼ਾਈਮਰ ਰੋਗੀਆਂ ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਸਟੈਮ ਸੈੱਲ ਵਰਤ ਕੇ ਨਿਊਰਾਨ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ | ਐਲਜ਼ਾਈਮਰ ਰੋਗੀਆਂ ਵਿਚ ਐਪੋਈ-4 ਜੀਨ ਦੀਆਂ ਦੋ-ਦੋ ਕਾਪੀਆਂ ਸਨ | ਇਹ ਜੀਨ ਐਲਜ਼ਾਈਮਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਇਸ ਜੀਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਿਊਰਾਨ ਵਿਕਸਤ ਕਰ ਕੇ ਐਲਜ਼ਾਈਮਰ ਉਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਦੇ ਰਾਹ ਤਾਂ ਵਿਗਿਆਨੀ ਤੁਰ ਹੀ ਪਏ ਹਨ | ਰੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਕਦੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਅਜੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ | ਹਾਂ, ਸਟੈਮਸੈੱਲ ਟਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਨਾਲ ਸਿਕਲ ਸੈੱਲ ਅਨੀਮੀਆ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਵਿਚ ਉਹ ਇਸੇ ਵਰ੍ਹੇ ਸਫ਼ਲ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ |
ਬੁਢੇਪੇ ਨੂੰ ਟਾਲਣ ਪਖੋਂ ਬੋਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਸਾਲ ਚੂਹਿਆਂ ਉਤੇ ਕੁਝ ਸਫ਼ਲ ਤਜਰਬੇ ਕੀਤੇ ਹਨ | ਐਨ.ਏ.ਡੀ. ਮਾਲੀਕਿਊਲ ਦਾ ਲੈਵਲ ਬੁਢੇਪੇ ਵਿਚ ਘਟਦਾ ਹੈ | ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਚੂਹਿਆਂ ਵਿਚ ਇਸ ਲੈਵਲ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਰੱਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁਢੇਪੇ ਦੀਆਂ ਕਈ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾ ਕੇ ਬੁਢੇਪੇ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਵੱਲ ਕਦਮ ਪੁੱਟੇ ਹਨ | ਇਸੇ ਆਧਾਰ ਉਤੇ ਡਾਈਟਰੀ ਸਪਲੀਮੈਂਟ ਬਣਾ ਕੇ ਐਲਜ਼ਾਈਮਰ ਕੈਂਸਰ ਆਦਿ ਰੋਗਾਂ ਉਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਰੋਸ਼ਨ ਹੋਈ ਹੈ | ਇਲਾਜ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਇਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੇ ਯਤਨ ਵਧੇਰੇ ਹਨ | ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਇਕ ਨਵਾਂ ਅੰਗ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ | ਹੈਰਾਨ ਹਨ ਉਹ ਕਿ ਅਜੇ ਤੱਕ ਇਸ ਦਾ ਪਤਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲੱਗਾ | ਹੁਣ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਿਆਪਕ ਪੱਧਰ ਉਤੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਛਾਣਬੀਣ ਕਰਨਗੇ | ਲਿੰਫੈਟਿਕ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਇਸ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਚੈਨਲ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਸੰਘਣੀ ਪਰਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ | ਹੁਣ ਇਸ ਨੂੰ ਇੰਟਰ ਸਟੀਟੀਅਮ ਨਾਂਅ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ | ਦ੍ਰਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਇੰਟਰ ਸਟੀਟੀਅਮ ਨੂੰ ਚਕਿਤਸਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮਝਦੇ ਹਨ | ਮਲਟੀਪਲ ਸਕਲੀਰਾਸਿਸ ਬੜੀ ਘਾਤਕ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ | ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਸਟੈਮ ਸੈੱਲ ਵਧੇਰੇ ਕਾਰਗਰ ਸਾਬਤ ਹੋਏ ਹਨ | ਇਸ ਵਿਚ ਕੈਮੋਥੀਰਾਪੀ ਉਪਰੰਤ ਰੋਗੀ ਦੇ ਪਾਚਣ-ਤੰਤਰ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਸਟੈਮ ਸੈੱਲਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ | ਇਸ ਨਾਲ ਖੂਨ ਤੇ ਬੋਨ ਮੈਰੋ ਛੇਤੀ ਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੋਏ | ਇਸ ਘਾਤਕ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਇਲਾਜ ਵੱਲ ਵੱਡੀ ਛਾਲ ਹੈ ਇਹ ਖੋਜ | ਬੁਢੇਪੇ ਵਿਚ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋਣ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਏ.ਐਮ.ਡੀ. (ਏਜ਼ ਰੀਲੇਟਡ ਮੈਕੂਲਰ ਡੀਜੈਨਰੇਸ਼ਨ) | ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਦੋ ਰੋਗੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸਟੈਮ ਸੈੱਲ ਇੰਪਲਾਂਟ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਾਪਸ ਪਰਤਾਉਣ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲਤਾ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਹੈ | ਇਸ ਵਿਧੀ ਦੇ ਸਾਈਡ ਇਫੈਕਟ ਦੇਖਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਰਖਾਂ ਉਪਰੰਤ ਇਸ ਨੂੰ ਮੋਤੀਏ ਦੇ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਾਂਗ ਆਮ ਆਦਮੀ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਯਤਨ ਜਾਰੀ ਹਨ | ਬਰਥ ਕੰਟਰੋਲ ਲਈ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਾਲੀ ਗੋਲੀ ਵਾਂਗ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਇਕ ਗੋਲੀ ਡੀ.ਐਮ.ਏ.ਯੂ. ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਡਾਕਟਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਬਣਾਈ ਹੈ | ਬਰੈਸਟ ਓਵਰੀ ਦਾ ਕੈਂਸਰ ਬਹੁਤ ਮਾੜਾ ਹੈ | ਇਸ ਦਾ ਪਤਾ ਦੇਰ ਨਾਲ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਇਹ ਘਾਤਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਆਮ ਔਰਤਾਂ ਵਲੋਂ ਘਰ ਵਿਚ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਮੁਟੇਸ਼ਨਾਂ ਚੈੱਕ ਕਰਨ ਲਈ ਸਸਤੀ ਕਿੱਟ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ | ਇਸ ਦੀ ਸੀਮਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਜੇ ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਨ ਮੁਟੇਸ਼ਨਾਂ ਹੀ ਚੈੱਕ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਕੈਂਸਰ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੁਟੇਸ਼ਨਾਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ | ਘਾਤਕ ਟਿਊਮਰਾਂ ਤੇ ਕੁਝ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਟੀਕੇ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਵੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਇਸ ਸਾਲ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ |
ਸੂਰਾਂ ਤੇ ਭੇਡਾਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਸੈੱਲ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਕੁਝ ਸਫ਼ਲਤਾ ਮਿਲੀ ਹੈ | ਭੇਡ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਭਰੂਣ ਬਣ ਸਕੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ 0.01 ਫ਼ੀਸਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸੈੱਲ ਹਨ | ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਸੂਰ ਦੇ ਹਾਈਬਰਿੱਡ ਭਰੂਣ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਵੀ ਹੋਏ ਹਨ | ਇਹ ਸਭ ਤਜਰਬੇ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅੰਗ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਹਨ | ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਇਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕੀਮਤੀ ਜਾਨਾਂ ਬਚਾਉਣ ਵਿਚ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋਣਗੇ | ਇੰਜ ਹੀ ਨੈਨੋਬਾਟ ਵਰਤ ਕੇ ਕੈਂਸਰ ਸੈੱਲਾਂ ਨੂੰ ਥਾਏਾ ਮਾਰਨ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲਤਾ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਹੈ | ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਗੰਜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਗੰਜ ਉਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਲਈ ਇਕ ਨਵਾਂ ਰਸਾਇਣ ਡਾਈ ਮੀਥਾਈਲ ਪਾਲੀ ਸਿਲੋਕਸੇਨ ਲੱਭਿਆ ਹੈ | ਜਾਨ ਹਾਪਕਿਨਜ਼ ਕੈਂਸਰ ਸੈਂਟਰ ਨੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ 8 ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਟੇਜ ਉਤੇ ਦੱਸ ਪਾਉਣ ਲਈ 40 ਫ਼ੀਸਦੀ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲ ਰਿਹਾ ਬਲੱਡ ਟੈਸਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ |
ਤੇ ਅੰਤ ਵਿਚ 2018 ਦੀਆਂ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਉਹ ਲੱਭਤਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਯੋਗ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ | ਇਸ ਸਾਲ ਦਾ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਬਾਇਆਲੋਜੀਕਲ ਸਿਸਟਮ ਵਿਚ ਵਰਤਣਯੋਗ ਆਪਟੀਕਲ ਟਵੀਜ਼ਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਤੇ ਉੱਚ ਤੀਬਰਤਾ ਦੀਆਂ ਅਤਿ ਨਿੱਕੀਆਂ ਆਪਟੀਕਲ ਪਲਸਾਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ | ਜੇਤੂ ਹਨ ਆਰਥਰ ਐਸ਼ਕਿਨ, ਗੇਰਾਰਡ ਮੋਰੂ ਤੇ ਬੀਬੀ ਡੋਨਾ ਸਟਰਿਕਲੈਂਡ | ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਐਨਜ਼ਾਈਮਾਂ ਦੇ ਇਛਿਤ ਵਿਕਾਸ ਵਾਸਤੇ ਅਤੇ ਪੈਪਟਾਈਡਾਂ/ਐਾਟੀਬਾਡੀਜ਼ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਖੋਜਾਂ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ | ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਰਹੱਸਾਂ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਤੇ ਵਰਤਣ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ | ਜੇਤੂ ਹਨ ਫਰਾਂਸਿਸ ਆਰਨਾਲਡ, ਜਾਰਜ ਸਮਿਥ ਅਤੇ ਗਰੈਗਰੀ ਵਿੰਟਰ | ਚਤਿਕਸਾ ਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਲਈ ਜੇਮਜ਼ ਐਲੀਸਨ ਤੇ ਤਸੂਕੂ ਹੋਜੋ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਉਤੇ ਬਰੇਕਾਂ ਲਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭਾਂਤ-ਭਾਂਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਰੇਕਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦੇ ਪੈਂਤੜੇ ਲੱਭੇ ਹਨ | ਇਸ ਨਾਲ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੁਧਾਰ ਹੋਣਗੇ | ਕੈਂਸਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਵਿਚ ਮਦਦ ਮਿਲੇਗੀ ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਰੋਗੀਆਂ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚੇਗੀ |
ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੱਭਤਾਂ ਵਿਚ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਵਧੀਆ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਦਾ ਹੱਥ ਹੈ | ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨ ਨੇ ਇਸ ਸਾਲ ਬਨਾਵਟੀ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਅੱਗੇ ਕਦਮ ਪੁੱਟੇ ਹਨ | ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇਕ ਐਟਮ ਮੋਟੀ ਸਟੋਰੇਜ਼ ਜੁਗਤ ਐਟਮਰਿਸਟਰ ਬਣਾਈ ਹੈ | ਗੂਗਲ ਨੇ 72 ਕਿਊਬਿਟ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕਵਾਂਟਮ ਚਿਪ ਬਣਾਈ ਹੈ | ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਦੋ ਲੱਖ ਟਰਿਲੀਅਨ ਕੈਲਕੂਲੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਤੀ ਸਕਿੰਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਮਿਟ ਨਾਂਅ ਦਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਸੁਪਰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਬਣਾ ਕੇ ਚੀਨ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦਾ ਕਾਰਨਾਮਾ ਇਸੇ ਸਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ | (ਸਮਾਪਤ)

-ਹਾਊਸ ਨੰਬਰ 2, ਸਟਰੀਟ ਨੰਬਰ 9, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨਗਰ, ਪਟਿਆਲਾ) |
ਫੋਨ ਨੰ: 98722-60550.
ਫੋਨ : 0175-2372010, 2372998,

ਕੂੰਜਾਂ : ਸਾਡੀ ਲੰਮੀ ਉਡਾਰੀ ਵੇ...

ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਮੁੱਢ ਕਦੀਮ ਤੋਂ ਹਰ ਸਾਲ ਸਿਆਲ ਰੁੱਤ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹਲਕੀ ਗੁਲਾਬੀ ਜਿਹੀ ਠੰਢ ਪੈਂਦਿਆਂ ਹੀ ਸਾਈਬੇਰੀਆ, ਰੂਸ, ਕਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ, ਮੰਗੋਲੀਆ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਚੀਨ ਤੋਂ ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਰੇਸ਼ੀਆ, ਤੁਰਕੀ, ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਠੰਢੇ ਮੁਲਕਾਂ ਤੋਂ ਹੋਰਨਾਂ ਲੱਖਾਂ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ -ਨਾਲ ਪਰਵਾਸੀ ਕੰੂਜਾਂ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕੌਮੀ ਜਲਗਾਹਾਂ ਹਰੀਕੇ ਪੱਤਣ ਝੀਲ, ਰੋਪੜ ਜਲਗਾਹ ਅਤੇ ਕਾਂਝਲੀ ਝੀਲ ਸਮੇਤ ਹੁਸੈਨੀਵਾਲ ਝੀਲ, ਮੰਡ ਭਰਥਲਾ, ਨੰਗਲ ਝੀਲ, ਸੁਖਨਾ ਝੀਲ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਸਮੇਤ ਹੋਰਨਾਂ ਜਲਗਾਹਾਂ ਅਤੇ ਜਲਥਾਵਾਂ ਉਪਰ ਆ ਕੇ ਆਪਣਾ ਡੇਰਾ ਲਗਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਸਨ | ਹੁਣ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਸਿਆਲ ਰੁੱਤੇ ਵੱਖ- ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ -ਲੱਖਾਂ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ- ਵੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਪਰਵਾਸੀ ਕੂੰਜਾਂ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਾਈਬੇਰੀਆ ਦੀਆਂ ਕੂੰਜਾਂ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ | ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਕੂੰਜਾਂ ਜਾਂ ਸਾਰਸਾਂ ਦੀਆਂ 15 ਕਿਸਮਾਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅੱਧੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਤਾਂ ਹੁਣ ਆਲੋਪ ਹੋਣ ਕਿਨਾਰੇ ਹਨ | ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਕੰੂਜਾਂ/ਸਾਰਸ ਦੀਆਂ ਸਿਰਫ ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਹੀ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਿਰਫ ਇਕ ਜਾਤੀ ਸਾਰਸ ਕਰੇਨ ਹੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਰੈਣ ਬਸੇਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ | ਕੰੂਜਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਕੀ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਸਿਆਲ ਰੁੱਤੇ ਠੰਢ ਦੇ ਦਿਨ ਕੱਟਣ ਹੀ ਭਾਰਤ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਸਿਆਲ ਰੁੱਤ ਦੇ ਖਤਮ ਹੁੰਦਿਆਂ ਸਾਰ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਵਤਨਾਂ ਨੂੰ ਉਡਾਰੀ ਮਾਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ | ਦੋ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਕ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਹਰ ਸਾਲ ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ ਇਹ ਕੰੂਜਾਂ ਦੀਆਂ ਡਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਸਨ | ਕੰੂਜ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਪੰਛੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਵਲੋਂ ਕੰੂਜਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਕੂੰਜਾਂ ਦੀ ਘੱਟ ਰਹੀ ਆਮਦ ਅਤੇ ਗਿਣਤੀ ਕਾਰਨ ਕੂੰਜ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰਾਜ ਪੰਛੀ ਐਲਾਨਿਆਂ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਸਾਈਬੇਰੀਆ, ਮੰਗੋਲੀਆ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਮੱਧ ਯੂਰਪ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੂੰਜਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਗਰਦਨ ਲੰਮੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਲੰਮੀਆਂ, ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਖੁਰਦਰੀਆਂ ਦਿਸਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੂੰਜਾਂ ਦੀ ਉਚਾਈ 75 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਦੇ ਲਗਪਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 85 ਤੋਂ 100 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੂੰਜਾਂ ਦਾ ਭਾਰ 2 ਅਤੇ 3 ਕਿਲੋ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਕੂੰਜਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਭਾਵੇਂ ਨੀਲੀ ਭਾਅ ਮਾਰਦਾ ਸਲੇਟੀ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕੂੰਜਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ | ਕੰੂਜਾਂ ਦੀ ਚੁੰਝ ਛੋਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਗਰਦਨ ਦਾ ਪਿੱਠ ਵਾਲਾ ਪਾਸਾ ਚਿੱਟਾ ਅਤੇ ਪੂਛ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਕੰੂਜਾਂ ਦੇ ਖੰਭ ਭਾਵੇਂ ਸਫੈਦ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਚਿੱਟੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਨਾਂ ਖੰਭਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਇਹ ਕੂੰਜਾਂ ਡਾਰਾਂ ਵਿਚ 5 ਹਜ਼ਾਰ ਮੀਟਰ ਤੋਂ 8 ਹਜ਼ਾਰ ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੱਕ ਉਡਦੀਆਂ ਹਨ | ਇਹ ਕੰੂਜਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੈਅਬੱਧ ਡਾਰ ਵਿਚ ਉਡਾਣ ਭਰਦੀਆਂ ਹਨ | ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਇਕ ਕੰੂਜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੋਢੀ ਕੂੰਜ ਜਾਂ ਲੀਡਰ ਕੂੰਜ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਤਿੰਨ ਕੂੰਜਾਂ, ਫਿਰ ਪੰਜ ਕੂੰਜਾਂ, ਫਿਰ ਸੱਤ ਕੰੂਜਾਂ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਕੂੰਜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੱਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ | ਲੰਮੀਂ ਉਡਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਕੂੰਜਾਂ ਦਾ ਮੋਢੀ ਆਗੂ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਾਰੀਆਂ ਪਰਵਾਸੀ ਕੰੂਜਾਂ ਦੀ ਇਕੋ ਜਿੰਨੀ ਊਰਜਾ ਖਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ |
ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਇਹ ਕੰੂਜਾਂ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਵਤਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਪੈਂਡੇ ਮੁੜ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਪੈਂਡੇ ਇਹ ਕੂੰਜਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਆਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ | ਕੂੰਜਾਂ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਪ੍ਰਤੀ ਪੂਰੀਆਂ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ | ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋ- ਦੋ ਦੇ ਜੋੜਿਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਵਿਚਰਦੀਆਂ ਹਨ | ਇਨਾਂ ਕੂੰਜਾਂ ਦੇ ਜੋੜਿਆਂ ਦਾ ਜਦੋਂ ਇਕ ਸਾਥੀ ਢਿਲਾ ਮੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਦੂਜੀ ਕੂੰਜ ਰੁਦਨ ਕਰ ਕਰ ਕੇ ਸਭ ਨੂੰ ਰੋਣ ਲਗਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ | ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਕੂੰਜ ਡਾਰ ਵਿਚੋਂ ਵਿਛੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਫਿਰ ਉਹ ਵੀ ਰੋਂਦੀ ਕੁਰਲਾਉਂਦੀ ਬਹੁਤ ਰੁਦਨ ਕਰਦੀ ਹੈ | ਹੁਣ ਇਹ ਕੰੂਜਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਥਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਜਾਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ ਹਨ | ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਰਵਾਸੀ ਕੂੰਜਾਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨਾਲ ਰੋਸਾ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿਰ ਜੋੜ ਕੇ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੌਣ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰੁੱਖ ਲਗਾ ਕੇ, ਜਲ ਸੋਮਿਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਕੇ, ਖੇਤੀ/ਫ਼ਸਲਾਂ ਉਪਰ ਕੀੜੇਮਾਰ ਦਵਾਈਆਂ/ਜ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਮੁਕਤ ਸ਼ੁੱਧ ਵਾਤਾਵਰਨ ਮੁੜ ਸਿਰਜਣ, ਤਾਂ ਕਿ ਕੰੂਜਾਂ ਦਾ ਰੋਸਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਸਕੇ ਅਤੇ ਇਹ ਕੂੰਜਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨੀਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਮੁੜ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਉਡਾਰੀਆਂ ਭਰ ਸਕਣ |

-ਲੱਕੀ ਨਿਵਾਸ, 61 ਏ ਵਿਦਿਆ ਨਗਰ ਪਟਿਆਲਾ |
ਮੋਬਾਈਲ : 9463819174

ਨਹਿਰਾਂ ਤੇ ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁਹੱਪਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈਮਬਰਗ

ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਜਰਮਨੀ ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਕਰੀਬ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਨਿੱਘ ਮਾਣਿਆ ਅਤੇ ਇਥੇ ਕਰੀਬ ਸੂਰਜ ਵੀ ਸਾਢੇ ਚਾਰ ਘੰਟੇ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ , ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਹਿਣ ਸਹਿਣ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ | ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਦਿਖਾਵੇ ਨੂੰ ਮੁੱਢੋਂ ਰੱਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਇਥੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਸੁਖੀ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਥੇ ਹਰ ਇਕ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਕੁੱਲੀ, ਗੁੱਲੀ ਤੇ ਜੁੱਲੀ ਸਮੇਤ ਜੀਵਨ ਬਸਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਰੀਆਂ ਸੁੱਖ ਸਹੂਲਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ | ਕਰੀਬ 8 ਕਰੋੜ 28 ਲੱਖ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਜਰਮਨੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਥੇ ਵਸਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਉਹ ਸਹੂਲਤਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ, ਜੋ ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜਿਊਣ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ | ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਹੈਮਬਰਗ ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਦਰ ਇਕ ਅਲਸਟਰਾ ਨਾਂਅ ਦੀ ਝੀਲ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੋਕ ਇਥੋਂ ਦਾ ਦਿਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਗਰਮੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਸਮੇਂ ਇਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਸੈਲਾਨੀ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਝੀਲ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਬੋਟਾਂ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ , ਜਦ ਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਵਿਚ ਅਥਾਹ ਵਾਧਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ |
ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਮੁਹਬੱਤ
ਹੈਮਬਰਗ ਵਿਚ ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਈ ਕਿ ਜਰਮਨੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਬੜੀ ਸੰਜੀਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਝੀਲ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਅੰਦਰ ਆਪਣਾ ਰੈਣ-ਬਸੇਰਾ ਬਣਾਈ ਬੈਠੇ ਕਬੂਤਰ ਵਰਗੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਪੰਛੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੋਹ ਦੀ ਤਸਦੀਕ ਹੈ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਕਾਇਦਾ ਗਿਣਤੀ ਜੋ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹੈ, ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਲਈ ਰਿੰਗ ਪਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਵਧੇਰੇ ਠੰਡ ਪੈਣ ਲਗਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਖੇਰੂਆਂ ਨੂੰ ਇਥੋੋਂ ਫੜ ਕੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜਗ੍ਹਾ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਤੇ ਮੁੜ ਮੌਸਮ ਸਹੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਇਸ ਝੀਲ ਕਿਨਾਰੇ ਛੱਡਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਹੈ |
ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਆਮਤਾਂ
ਜਰਮਨੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਬਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਉਸਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਕੁਦਰਤ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਨਿਆਮਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ | ਇਸ ਝੀਲ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬਣੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਟਲ, ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਸਮੇਤ ਖ਼ਰੀਦੋ-ਫਰੋਖ਼ਤ ਲਈ ਬਣੇ ਮਾਲ ਹੈਮਬਰਗ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਚਾਰ-ਚੰਨ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ | ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਲੈ ਕੇ ਘੁੰਮ ਸਕਦੇ ਹਨ , ਜਦਕਿ ਵਪਾਰ ਲਈ ਵੀ ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਦਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਟਰੱਕਾਂ ਆਦਿ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੋਣ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਛੋਟੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੰਮ ਲੈਣਾ ਇਸਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦਾ ਹੈ | ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈਮਬਰਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਨਹਿਰਾਂ ਸਮੇਤ ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢੇ ਬਣਾਈਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਕਈ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਇਮਾਰਤਾਂ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਚੋਖਾ ਵਾਧਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਦਫ਼ਤਰ, ਹੋਟਲ, ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਸਮੇਤ ਹੋੋਰ ਵਪਾਰਕ ਅਦਾਰੇ ਸਥਾਪਤ ਹਨ |
ਵਿਲੱਖਣ ਸੀਵਰੇਜ਼ ਪ੍ਰਣਾਲੀ
ਜਰਮਨੀ ਨੇ ਚੰਗੇ ਸੀਵਰੇਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਰਿਕਾਰਡ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਇਥੋਂ ਦੇ ਮੂਲ ਵਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ 'ਚ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸੀਵਰੇਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਚਾਰ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਇਸ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਆਉਣ ਦੀ ਕੋਈ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦੀ |
ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਪਰਖ
ਭਾਵੇਂ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਬਾਸ਼ਿੰਦੇ ਹਰ ਤਰਾਂ ਦੇ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਨੂੰ ਮੂਲੋਂ ਹੀ ਰੱਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਜਦੋਂ ਹਕੀਕੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਸ਼ਕ ਤੇ ਮੁੱਹਬਤ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਖ਼ਤ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਬੌਣੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ | ਇਸ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਇਸ ਝੀਲ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅੰਦਰ ਜਾ ਰਹੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਇਕ ਥਾਂ ਰੁਕੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਨਾਪਣ ਲਈ ਬਣਾਏ ਆਰਜ਼ੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕਿਨਾਰੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਜੋੜੇ ਪੁੱਜਦੇ ਹਨ | ਇਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਲੋਹੇ ਦੇ ਬਣੇ ਇਕ ਜਾਲ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੰਦਰੇ ਲਗਾਕੇ ਚਾਬੀਆਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦੇਣ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਵੀ ਇਸ ਜਿੰਦਰੇ ਵਾਂਗ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਚੱਕੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਦੇ ਵੀ ਟੁੱਟੇਗੀ ਨਹੀਂ | ਅਜਿਹੇ ਵਰਤਾਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਰ ਪ੍ਰੇਮੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਰਖਰੂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅਗਲੇ ਪੰਧ ਵੱਲ ਇਥੋਂ ਹੀ ਪਰਵਾਜ਼ ਭਰਦਾ ਹੈ |
ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਬੱਲੇ-ਬੱਲੇ
ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਥੇ ਵਸਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕ ਦਹਾਕਿਆਂ-ਬੱਧੀ ਕੀਤੀ ਸਖਤ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰ ਕੇ ਯੂਰਪੀ ਮੁਲਕਾਂ ਅੰਦਰ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਸਿਰ ਉਚਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ | ਇਹ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵੇ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਜਾਤੀਵਾਦ ਨੂੰ ਬੜਾਵਾ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਜਰਮਨੀ ਵਸਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਫਲਸਫੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਚਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ | ਹਰ ਵਰਗ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਐਤਵਾਰ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਪਵਿੱਤਰ ਗੁਰੂ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ 'ਤੇ ਮੋਹਰ ਹੈ | ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਤਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਹੀ ਹਾਂ, ਬਲਕਿ ਹੋਰਨਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸੈਲਾਨੀ ਵੀ ਉਥੋਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਯਤਨਾਂ ਤੋਂ ਬੇਹੱਦ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ |

-ਪਿੰਡ ਤੇ ਡਾਕ: ਬੁਟਾਹਰੀ, ਜ਼ਿਲਾ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 94178-00027

ਕੋਈ ਰਾਜਾ 'ਬਿਆਹਣ' ਆਇਆ ਏ...

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਮਾਂ ਤੇ ਚਾਚੀ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਾਲੂ ਦੇਣ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪਤੀ ਵੇਖਣ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦੀਆਂ ਹਨ | ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਹੁਲੀ ਦੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ, ਨਾਨੀ, ਮਾਸੀ, ਚਾਚੀ, ਮਾਮੀ ਅਤੇ ਸਹੇਲੀਆਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਮਿਲਦੇ ਹਨ |
ਨੀ ਤੂੰ ਲੁਕ ਜਾ ਰਾਧਾ!
ਤੇਰੇ ਕਿ੍ਸ਼ਨ ਚੰਡੋਕੇ ਆਏ |
ਨੀ ਮੈਂ ਲੁਕੀਉ ਨਾ ਰਹਿਜਾਂ!
ਬਾਬਲ ਧਰਮੀ ਸਦਾਏ |
ਬਰਾਤ ਦੇ ਢੁਕਾਅ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਹੁਲੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, 'ਮੈਂ ਤਾਂ ਲੁਕ ਜੂੰਗੀ ਬਾਬਲ ਜੀ ਦੀ ਗੋਦ, ਸੱਜਣ ਜਦ ਆਵਣਗੇ |' ਪਰੰਤੂ ਜਦੋਂ ਬਰਾਤ ਢੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਬਾਬਲ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਲੁਕਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹਿਮਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਾਅਵਤ ਉਸ ਦੇ ਬਾਬਲ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਜੰਞ ਦੇ ਘਰ ਪੁੱਜਣ 'ਤੇ ਭਾਵ ਜੰਞ ਦੇ ਢੁਕਾਅ ਸਮੇਂ ਲਾੜੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਜਾਂਜੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ | ਜੇ ਜੰਞ ਨਾਲ ਵਾਜੇ ਵਾਲੇ ਨਾ ਆਉਣ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਲਾੜੇ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਗ਼ਰੀਬੀ ਦਾ ਸੂਚਕ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਮੇਲਣਾਂ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਲਾੜੇ ਵਾਲੀ ਧਿਰ ਨੂੰ ਭੰਡਦੀਆਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਨੀਵਾਂ ਵਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ :
ਪਿੰਡ ਦਿਓ ਮੁੰਡਿਓ, ਪੈਸਾ ਪੈਸਾ ਪਾਉ |
ਲਾੜੇ ਜੋਗਾ ਇਕ ਬਾਜਾ ਮੰਗਵਾਉ |
ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਜੁੜਿਆ ਨਈਾ,
ਨਿਲੱਜਿਓ ਲੱਜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਈਾ |
ਲਾੜੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਮੇਲਣਾਂ ਉਹਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀਆਂ :
ਜੀਤੇ, ਕੱਲੜਾ ਕਿਉਂ ਆਇਆਂ ਵੇ ਤੂੰ ਅੱਜ ਦੀ ਘੜੀ |
ਨਾਲ ਬੇਬੇ ਨੂੰ ਨਾ ਲਿਆਇਆ ਵੇ ਤੂੰ ਅੱਜ ਦੀ ਘੜੀ |
ਹਰਿਆਣੇ ਵਿਚ ਇਹ ਰਿਵਾਜ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜੰਞ ਦੇ ਢੁਕਾਅ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਵਰ, ਕੰਨਿਆ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉਤੇ ਜਾ ਕੇ 'ਟੋਰਨ ਚਟਕਾਰਨ' ਦੀ ਰਸਮ ਅਦਾ ਕਰਦਾ ਸੀ | ਜਦੋਂ ਵਰ, ਕੰਨਿਆ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਦਹਲੀਜ਼ ਟੱਪਣ ਲਗਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਕੰਨਿਆ ਦੇ ਘਰ ਵਾਲੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉਤੇ ਛਾਣਨੀ ਵਿਚ ਦੀਵਾ ਜਗਾ ਕੇ ਜਾਂ ਲੱਕੜੀ ਦਾ ਤੋਤਾ ਬਣਾ ਕੇ ਟੰਗ ਦਿੰਦੇ ਸਨ | ਵਰ ਇਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਮੇਜ਼ ਉਤੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਵੇ ਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਚੁੱਕਦਾ ਸੀ ਕਿ ਨਾ ਦੀਵਾ ਡਿਗਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਬੁਝਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜੇ ਤੋਤਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਹੁੰਦਾ ਸੀ | ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਕੰਨਿਆ ਦੀ ਮਾਂ ਜੁਆਈ ਦਾ ਆਦਰ-ਮਾਣ ਕਰਦੀ ਸੀ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸਾਲੀ ਉਸ ਦੀ ਆਰਤੀ ਉਤਾਰਦੀ ਸੀ | ਇਹ ਰਸਮ ਵਰ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਾਹਲੇ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਮਾਲਕ | ਇਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ | ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਖੱਤਰੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜੰਞ ਦੇ ਢੁਕਾਅ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਨਿਆ ਦੇ ਘਰ ਵਾਲੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉਤੇ ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਕਪਾਹ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਰ ਹਰ ਵਾਰੀ ਹਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਰਸਮ ਰਾਹੀਂ ਵਰ ਕੁੜੀ ਦੇ ਸੱਤਾਂ ਗੁਨਾਹਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ |
ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਜੰਞ ਦਾ ਢੁਕਾਅ 'ਮੈਰਿਜ ਪੈਲੇਸਾਂ' ਵਿਚ ਬਹੁਤਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਪੈਲੇਸ ਕਲਚਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਅਜਿਹਾ ਘਰ ਵਿਚ ਘੱਟ ਥਾਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਰਿਵਾਜ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ | ਅਸੀਂ ਮੈਰਿਜ ਪੈਲੇਸ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ (ਸਟੇਟਸ ਸਿੰਬਲ) ਬਣਾ ਲਿਆ ਹੈ | ਹੁਣ ਤਾਂ ਮੱਧ ਵਰਗੀ ਤਬਕਾ ਵੀ ਅਮੀਰਾਂ ਦੀ ਦੇਖਾ-ਦੇਖੀ ਆਪਣੀ ਔਲਾਦ ਦੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਮੈਰਿਜ ਪੈਲੇਸ ਬੁੱਕ ਕਰਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਹੈ | 'ਢੁਕਾਅ' ਸਮੇਂ ਮਿਲਣੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਹੋਰ ਰਸਮਾਂ ਵੀ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ | ਮਿਲਣੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਰਾਤ ਦੇ ਪੰਡਾਲ ਵਿਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਾੜੇ ਵਲੋਂ ਜਦੋਂ ਰਿਬਨ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਵਰ ਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਵਲੋਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਲੀਆਂ ਉਪਰ 'ਸਨੋਅ ਸਪਰੇਅ' ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਰਸਮ ਵੇਲੇ ਅਤਰ-ਫੁਲੇਲ ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ | ਇਸ ਸਮੇਂ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਜ਼ਾਕ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ |
ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਲਈ ਮਹਿੰਗੇ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗਾ ਜਾਂ ਸੋਹਣੇ ਤੋਂ ਸੋਹਣਾ ਪੈਲੇਸ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਅੱਜ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਵਿਆਹਾਂ ਉਤੇ ਬੇਲੋੜਾ ਖਰਚਾ ਕਰਕੇ ਅਨੇਕ ਪਰਿਵਾਰ ਤਣਾਅ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣ ਲਗਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਚੁੱਕੇ ਗਏ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦੀਆਂ ਭਾਰੀ ਰਕਮਾਂ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਉਤਾਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀਆਂ | ਨਤੀਜਤਨ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਸੋ, ਸਧਾਰਨ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਜੇ ਕੰਗਾਲ ਹੋਣੋ ਬਚਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਲੋੜ ਹੈ ਇਸ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹ ਪਾਉਣ ਦੀ | ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰਾ ਇਕ ਮਜ਼ਮੂਨ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਬਠਿੰਡੇ ਤੋਂ ਇਕ ਪਾਠਕ ਦਾ ਫੋਨ ਆਇਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੱਚੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗੁਰੂ ਘਰ ਹੀ ਕੀਤਾ, ਕੋਈ ਪੈਲੇਸ ਬੁੱਕ ਨਹੀਂ ਕਰਾਇਆ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫੋਕੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਦੇ-ਸਾਧੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਿਨਾਂ ਦਾਜ-ਦਹੇਜ ਦੇ ਆਪਣੀ ਔਲਾਦ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ | ਸਭ ਸੰਗਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ | ਵਰ ਵਾਲੀ ਧਿਰ ਨੇ ਲੰਗਰ ਛਕਿਆ ਤਾਂ ਧੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਧੀ ਵਾਲੇ ਲੰਗਰ ਛਕਣ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਵਰ ਵਾਲੀ ਧਿਰ ਨੇ ਲੰਗਰ ਛਕਾਉਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ | ਸ਼ਾਬਾਸ਼ੇ! ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤਿਆਂ ਚੰਗੀ ਲੀਹ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ | ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ ਜੇ ਬਾਕੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵੀ ਆਪਣੀ ਔਲਾਦ ਦੇ ਪੈਲੇਸਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਆਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮ (ਫੇਰੇ, ਲਾਵਾਂ, ਨਿਕਾਹ) ਸੰਪੰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨੇਪਰੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ | ਪੈਲੇਸਾਂ ਵਿਚ ਖ਼ਰਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਧਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਆਹਰੇ ਲਾਉਣ ਲਈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਕੰਮ-ਧੰਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ | (ਸਮਾਪਤ)

-ਅਸਿਸਟੈਂਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ |
ਮੋਬਾਈਲ : 85678-86223.

ਭੁੱਲੀਆਂ ਵਿਸਰੀਆਂ ਯਾਦਾਂ

ਸ: ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ ਆਰਟਿਸਟ ਦੇ 75ਵੇਂ ਜਨਮ ਦਿਨ 'ਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ | ਇਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਸਿੰਘ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ | ਇਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਅੰਮਿ੍ਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੇਖਣ ਆਈ ਸੀ ਤੇ 'ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ' ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਵੇਖ ਕੇ ਸ: ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ ਆਰਟਿਸਟ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਪੇਂਟਿੰਗ ਨੂੰ ਅੰਮਿ੍ਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੇ ਬੜੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਸੀ | ਇਸ ਵਕਤ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਹਸਤੀਆਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹਨ | ਪਰ ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਛੱਡ ਗਈਆਂ ਹਨ |

-ਮੋਬਾਈਲ : 98767-41231

ਕੋਈ ਰਾਜਾ 'ਬਿਆਹਣ' ਆਇਆ ਏ...

'ਢੁਕਾਅ' ਸ਼ਬਦ ਉਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੌਕੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਜੰਞ ਲੜਕੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜੂਹ/ਘਰ ਦੇ ਬੂਹੇ ਜਾਂ ਪੈਲੇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦੁਆਰ 'ਤੇ ਪੁੱਜਦੀ ਹੈ | ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਵਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਕੇ-ਸੰਬੰਧੀ ਜਾਂ ਦੋਸਤ-ਮਿੱਤਰ ਜਦੋਂ ਸਮੂਹਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕੰਨਿਆ ਨੂੰ ਵਿਆਹੁਣ ਲਈ ਘਰ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਸਮੂਹ ਜੰਞ/ਬਰਾਤ ਜਾਂ ਜਨੇਤ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ | ਜੰਞ ਨਾਲ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਯਾਨੀ ਜਾਂਞੀ ਉਸੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਜੰਞ ਨਾਲ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹ 'ਤੇ ਆਉਣ ਸੰਬੰਧੀ ਸੱਦਾ-ਪੱਤਰ/ਕਾਰਡ ਮਿਲਦਾ ਹੈ | ਉਹ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ ਸਵਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ |
'ਢੁਕਾਅ' ਸਮੇਂ ਜੰਞ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਾਜੇ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਵਾਜੇ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਉਪਰ ਵਰ/ਲਾੜੇ/ਵਿਆਹੁਲੇ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਦੋਸਤ-ਮਿੱਤਰ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੱਚ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਵਾਜੇ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ 'ਨਚਾਰ' ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | 'ਨਚਾਰ' ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਭੇਸ ਧਾਰ ਕੇ ਔਰਤਾਂ ਵਾਂਗ ਨੱਚਣ ਵਾਲੇ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਬਰਾਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਘੋੜੀ ਉਤੇ ਲਾੜਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਘੋੜੀ ਦੀ ਲਗਾਮ ਘੋੜੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਫੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਲਾੜੇ ਦੀ ਸ਼ਾਨੋ-ਸ਼ੌਕਤ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਲਾੜੇ ਦੇ ਅੱਗੇ ਸਰਵਾਲ੍ਹਾ ਬੈਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | 'ਸਰਵਾਲ੍ਹਾ' ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਰਥ ਹਨ 'ਸਿਰ ਵਾਲਾ' ਭਾਵ 'ਸਿਰ ਦਾ ਸਾਈਾ' | ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਭਾਰਤ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਸਾਧਨ ਬਹੁਤੇ ਵਿਕਸਤ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਜੰਞ ਗੱਡੇ-ਗੱਡੀਆਂ, ਡੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਰੱਥਾਂ ਆਦਿ ਵਿਚ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜਾਂ ਹਾਥੀਆਂ-ਘੋੜਿਆਂ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਜਾਂਦੀ ਸੀ | ਉਸ ਸਮੇਂ ਜੰਞ ਦੇ ਡਾਕੂਆਂ ਜਾਂ ਧਾੜਵੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਲੁੱਟੇ ਜਾਣ ਦਾ ਡਰ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਵਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਵੀ | ਸ਼ਰੀਕੇ ਵਿਚੋਂ ਵਰ ਦੇ ਭਰਾ, ਚਾਚੇ, ਤਾਏ ਜਾਂ ਮਾਮੇ ਦੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਸਰਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ | ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਭੂਆ ਦੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਸਰਵਾਲੇ੍ਹ ਵਜੋਂ ਬਿਠਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਕਿ ਉਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਅਣਹੋਣੀ ਜਾਂ ਦੁਰਘਟਨਾ ਨਾ ਵਾਪਰ ਜਾਵੇ | ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਸ਼ੌਕ ਵਜੋਂ ਹੀ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਸਰਵਾਲਾ ਬਣਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |
ਢੁਕਾਅ ਦੇ ਅਰਥ 'ਪੁੱਜਣ', 'ਢੁੱਕਣ' ਜਾਂ 'ਆਉਣ' ਦੇ ਵੀ ਹਨ | ਜੰਞ ਦੇ ਪਿੰਡ ਪਹੁੰਚਣ 'ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈਣ ਆਉਂਦੀ ਸੀ | ਜੰਞ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜੂਹ ਵਿਚ ਪੁੱਜਣ 'ਤੇ ਹੀ ਕੰਨਿਆ ਦੇ ਘਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਪੁੱਜ ਜਾਂਦੀ ਸੀ | ਕੰਨਿਆ ਘਰ ਆਏ ਮੇਲ, ਸਮੂਹ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਵੀ ਇਸ ਸਮੇਂ ਬੜੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਛੇਤੀ ਦੇਖੀਏ ਬਰਾਤੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਹਨ? ਜੰਞ ਦੇ ਢੁਕਾਅ ਵੇਲੇ ਹੀ ਸਭ ਨੂੰ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁੜੀ ਦਾ ਸਹੁਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ?
ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਪੁੰਜ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਫਿਲੌਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਮੌ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ | ਹੋਇਆ ਇੰਝ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ, ਸਾਈਾ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਜੀ, ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ, ਭਾਈ ਸਾਲ੍ਹੋ ਜੀ, ਭਾਈ ਮੰਝ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਛੱਜੋ ਜੀ ਆਦਿ ਸਾਧੂ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਬਰਾਤ ਲੈ ਕੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਢੱੁਕੇ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਚੌਧਰੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਕਿਸ਼ਨ ਚੰਦ ਖੱਤਰੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸਾਧਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨਾ ਤੋਰੇ ਅਤੇ ਕੋਈ ਵਿਉਂਤ ਬਣਾ ਕੇ ਜੰਞ ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਦੇਵੇ | ਸ੍ਰੀ ਕਿਸ਼ਨ ਚੰਦ ਨੇ ਚੌਧਰੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲਈ | ਵਿਉਂਤ ਬਣਾ ਕੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਕ ਪੁਰਾਣੇ ਜੰਡ ਨੂੰ ਉਪਰੋਂ ਕੱਟ ਕੇ ਕਿੱਲੇ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ | ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਵਿਆਹੁਣ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਘੋੜੇ ਉਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਨੇਜ਼ੇ ਨਾਲ ਕਿੱਲਾ ਪੁੱਟਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਫੇਰ ਲੜਕੀ ਦੇ ਫੇਰੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਗੁਰੂ ਜੀ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿੱਲਾ ਪੁੱਟਣ ਦੀ ਥਾਂ ਕਿੱਲਾ ਗੱਡਣ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦਰਸਾ ਕੇ ਜੰਞ ਸਮੇਤ ਮੁੜਨ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਮੰਨ ਕੇ ਕਿੱਲਾ ਜੜ੍ਹਾਂ ਸਮੇਤ ਪੁੱਟ ਦਿੱਤਾ | ਕਿਸ਼ਨ ਚੰਦ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਧੀਆਂ ਹਰਿਹਾਂ ਤੇ ਗੰਗਾ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ | ਹਰਿਹਾਂ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਗੰਗਾ ਦਾ ਕੋਈ ਕਸੂਰ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਦੀ ਰਸਮ ਨਿਭਾਈ | ਲਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਲੀ ਹਰਿਹਾਂ ਨਾਲ ਜਿਹੜੇ ਛੰਦ ਉਚਾਰੇ ਸਨ ਉਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਪੰਨਾ 1361 'ਤੇ ਫੁਨਹੇ ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਦਰਜ ਹਨ |
ਜੰਞ ਦੀ ਆਮਦ 'ਤੇ ਮੁੰਡੇ-ਕੁੜੀਆਂ ਰੌਲਾ ਪਾਉਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, 'ਜੰਞ ਆ ਗਈ ਬਈ! ਜੰਞ ਆ ਗਈ!' ਇੱਥੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਲਾੜੇ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਿਰ ਉਤੇ ਦੁੱਭ (ਹਰੀ ਘਾਹ) ਟੰਗ ਕੇ ਉਸ ਦੀ 'ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ' ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਸਕੇ ਕਿ ਲਾੜੇ ਦਾ ਪਿਤਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਦੁੱਭ ਟੰਗਣ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਉਸ ਤੋਂ ਲਾਗ ਲੈਂਦਾ ਹੈ | ਪੰਚਾਇਤ ਜੰਞ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਅਤੇ ਅਗਵਾਈ ਕਰਕੇ ਅਰਾਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ | ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਪੰਚਾਇਤ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਘੋੜੀ ਚੜਿ੍ਹਆ ਲਾੜਾ ਤੇ ਮਗਰ-ਮਗਰ ਜੰਞ ਚਲਦੀ ਹੈ | ਪੰਚਾਇਤ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ | ਜੰਞ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ, ਜੰਞ ਘਰ, ਪੰਚਾਇਤ ਘਰ, ਡੇਰੇ ਜਾਂ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਹ ਥਾਵਾਂ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ |
ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਕੰਨਿਆ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦਾ ਕਾਰਜ ਮੰਨਦਾ ਹੈ | ਜੰਞ ਘਰ ਪਿੰਡ ਵਲੋਂ ਪੈਸੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਵਾਸਤੇ ਬਣਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਗ਼ਰੀਬ ਘਰਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਬਰਾਤ ਨੂੰ ਜੰਞ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਠਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹਨ | ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਜੰਞ ਘਰ ਅਤੇ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਦੋਵੇਂ ਸਥਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਵਿਚ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ | ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉਥੇ ਜੰਞ ਨੂੰ ਡੇਰੇ ਵਿਚ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਪਿੰਡ ਦੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਬਣਾਏ ਗਏ ਘਰ ਨੂੰ 'ਡੇਰਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਹ ਡੇਰਾ ਢਾਲ (ਪੈਸੇ) ਇਕੱਠੀ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਸਾਧ/ਮਹੰਤ ਵਲੋਂ ਮੰਦਰ ਬਣਾ ਕੇ ਰੋਜ਼ ਪੂਜਾ-ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਡੇਰਿਆਂ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪੁੰਨ ਦੇ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕੜਾਹਿਆਂ ਵਿਚ ਚੌਲ ਬਣਾ ਕੇ ਵੰਡੇ ਜਾਣੇ | ਡੇਰੇ ਵਿਚ ਇਕ ਬਰੋਟੇ/ਬੋਹੜ ਦਾ ਰੁੱਖ, ਖੂਹ, ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਕੁਝ ਕਮਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਡੇਰਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਹੰਤਾਂ/ਸਾਧਾਂ ਦਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜਿਸ ਵੀ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਬਰਾਤ ਨੂੰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਬਰਾਤੀ ਦੁਬਾਰਾ ਸਜਦੇ-ਸੰਵਰਦੇ ਹਨ | ਹਰ ਬਰਾਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਅਤੇ ਸੁਹਣਾ ਦਿਸੇ | ਉਪਰੰਤ ਬਰਾਤੀਆਂ ਦੇ ਉਸ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਕੰਨਿਆ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਚਾਹ-ਪਾਣੀ ਲਈ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਚਾਵਾਂ ਲੱਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਅਤੇ ਲਾੜੇ ਦੇ ਦੋਸਤ-ਮਿੱਤਰ ਨੱਚਦੇ-ਟੱਪਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਨੱਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਉਤੋਂ ਲਾੜੇ ਦੇ ਮਾਮੇ, ਚਾਚੇ, ਤਾਏ, ਫੁੱਫੜ, ਮਾਸੜ ਅਤੇ ਦੋਸਤ-ਮਿੱਤਰ ਆਦਿ ਰੁਪਏ ਵਾਰ ਕੇ ਵਾਜੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ |
ਪਿੰਡ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਜਾਂ ਡੇਰੇ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਣ 'ਤੇ ਵਰ ਤੇ ਕੰਨਿਆ ਦੇ ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਦੀ 'ਮਿਲਣੀ' ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਿਲਣੀ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਬਰਾਤ ਜੰਞ-ਘਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ | ਪਰੰਤੂ ਕਈ ਲੋਕ ਜੰਞ ਦੇ ਘਰ ਪੁੱਜਣ 'ਤੇ ਘਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਮਿਲਣੀ ਦੀ ਰਸਮ ਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਮਿਲਣੀ ਦੀ ਰਸਮ ਮੈਰਿਜ ਪੈਲੇਸਾਂ ਵਿਚ ਜੰਞ ਦੇ ਢੁਕਾਅ ਉਪਰੰਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ | ਸਿੱਖ ਲੋਕ ਭਾਵ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਇਸ਼ਟ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਮਿਲਣੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਈ ਜੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ | ਪਾਠੀ ਸਿੰਘ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚੋਂ ਵਿਆਹ ਸੰਬੰਧੀ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਗਾਇਨ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਪਉੜੀਆਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ | ਉਪਰੰਤ ਮਿਲਣੀ ਦੀ ਰਸਮ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ | ਕੰਨਿਆ ਦਾ ਪਿਤਾ ਵਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੰਬਲ/ਖੇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਰੁਪਏ ਸ਼ਗਨ ਵਜੋਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ | ਵਰ ਅਤੇ ਕੰਨਿਆ ਦੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਮਾਮੇ, ਚਾਚੇ, ਤਾਏ, ਭਰਾ, ਮਾਸੜ ਅਤੇ ਫੁੱਫੜ ਆਦਿ ਦੀ ਵੀ ਮਿਲਣੀ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ | ਮਿਲਣੀ ਸਮੇਂ ਕਈ ਲੋਕ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੜੇ ਅਤੇ ਮੁੰਦਰੀਆਂ ਆਦਿ ਵੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ | ਮਿਲਣੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਿੱਥੀ ਗਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ |
ਲਾੜੀ ਦੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਜੰਞ ਦੀ ਆਮਦ 'ਤੇ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਭੱਜਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਜੀਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਣ | ਜੀਜੇ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਉਪਰੰਤ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਵਿਆਹੁਲੀ ਨਾਲ ਹਾਸਾ-ਠੱਠਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ | ਉਹ ਕਦੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੋਰੀ-ਚੋਰੀ ਆਪਣਾ ਵਰ ਵੇਖ ਲੈਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਦੇ ਲੁਕਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਦੇ ਵਰ ਵਿਚ ਨੁਕਸ ਕੱਢ ਕੇ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਕਾਵਿਕ ਰੰਗਣ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ | ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੱਜਣਾਂ ਅਤੇ ਆਦਰਸ਼ਕ ਪਾਤਰਾਂ ਨਾਲ ਉਪਮਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਉਹ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ :
ਉਚੀ ਰੋੜੀ ਡੰਮ ਡੰਮ ਬੱਜੈ
ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਬਿਆਹਣ ਆਇਆ ਏ |
ਦੇ ਦੇ ਮਾਤਾ ਸਿਰੇ ਦਾ ਸਾਲੂ
ਮੈਂ ਵੀ ਰਾਜਾ ਦੇਖਣ ਜਾਣਾ ਏ |
ਇਹ ਸੁਹਾਗ ਗੀਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਉਪਜ ਹੈ ਜਦੋਂ ਲੜਕੀ ਦਾ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ | ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਜੀਵਨ-ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦਾ | ਇਸ ਲਈ ਨਿਸਚਿਤ ਦਿਨ 'ਤੇ ਢੋਲ-ਵਾਜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਜਦੋਂ ਬਰਾਤ ਢੁੱਕਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਅਣਭੋਲ ਬਾਲੜੀ ਸੰਗਦੀ ਹੋਈ ਇਸ ਗੀਤ ਰਾਹੀਂ ਮਾਂ ਤੇ ਚਾਚੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਾਲੂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇਣ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ-ਸਿਰ ਢਕ ਕੇ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਜਾ ਸਕੇ | ਵਿਆਹ ਦਾ ਸਾਲੂ ਸਿਰ ਦੇ ਸਾਈਾ ਯਾਨੀ ਪਤੀ ਦੇ ਜਿਉਂਦੇ ਹੋਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁੱਭ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ |
(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਅੰਕ 'ਚ)

-ਅਸਿਸਟੈਂਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ |
ਮੋਬਾਈਲ : 85678-86223.

ਜਲਗਾਹਾਂ ਇਕ ਅਨਮੋਲ ਤੋਹਫ਼ਾ

ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਪੌਦੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਫੇਫੜੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜਲਗਾਹਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਗੁਰਦੇ | ਜਲਗਾਹਾਂ ਬੇਅੰਤ ਪੌਦਿਆਂ, ਛੋਟੇ ਜੀਵਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ, ਥਣਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ, ਮੱਛੀਆਂ ਆਦਿ ਦਾ ਰੈਣ ਬਸੇਰਾ ਹਨ | ਜਲਗਾਹਾਂ ਕੇਵਲ ਦੇਸੀ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀ ਸਗੋਂ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ ਜੋ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪਰਵਾਸ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਵੀ ਰਹਿਣ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ | ਲੱਖਾਂ ਹੀ ਦੇਸੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੰਛੀ ਜਲਗਾਹਾਂ 'ਤੇ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ | ਇਹ ਨਜ਼ਾਰਾ ਏਨਾ ਸੁੰਦਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਬਿਆਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ | ਜਲਗਾਹਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਵੀ ਨੇ, ਵੱਡੀਆਂ ਵੀ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵੀ | ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਜਲਗਾਹਾਂ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਅਸਿੱਧੇ ਫਾਇਦਿਆਂ ਬਾਰੇ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਨ, ਚੌਗਿਰਦੇ ਨੂੰ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਹਨ | ਜਲਗਾਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਲੱਖਾਂ ਹੀ ਦੇਸ਼ੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੰਛੀਆਂ, ਜੀਵਾਂ, ਮੱਛੀਆਂ ਆਦਿ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਥਾਂ ਹਨ ਉੱਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਵੀ ਹੈ | ਜਲਗਾਹਾਂ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਪੱਖੋਂ ਬਹੁਤ ਅਮੀਰ ਸਥਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਪਯੋਗੀ ਜੜ੍ਹੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਜਲਗਾਹਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ | ਅਨੇਕਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਸੁੱਰਖਿਅਤ ਅਤੇ ਸੰਕਟਕਾਲ਼ੀਨ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਲਗਾਹਾਂ 'ਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ | ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਵਿਚ ਵੀ ਜਲਗਾਹਾਂ ਦਾ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ | ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲਾ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘਟਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਬੇਹਿਸਾਬਾ ਪਾਣੀ ਧਰਤੀ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢਣਾ , ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਏਜੰਸੀ 'ਰੁੱਖ' ਆਦਿ ਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਘਟਣਾ ਆਦਿ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਲਗਾਤਾਰ ਘਟਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਜਲਗਾਹਾਂ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਇਕ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ | ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਵਿਚ ਵੀ ਜਲਗਾਹਾਂ ਦਾ ਅਹਿਮ ਰੋਲ ਹੈ | ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜਲਗਾਹਾਂ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਦੇਸ਼ੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੰਛੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਪੰਛੀ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਲਈ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਹੇ ਹਨ | ਬਹੁਤ ਸਾਰ ਖੋਜਕਰਤਾ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਪਰਵਾਸ ਅਤੇ ਪਰਵਾਸ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਜਣਨ ਆਦਿ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਦੇਸ਼ੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਆਮਦ ਨਾਲ ਸੈਰ ਸਪਾਟੇ ਨੂੰ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਕੁਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਅਹਿਮ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ 'ਜਲਗਾਹਾਂ' |
ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਖਾਰੇ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜਲਗਾਹਾਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ | ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਵੱਡੀਆਂ ਜਲਗਾਹਾਂ ਜਿਵੇ ਐਮਾਜ਼ੋਨ, ਸੁੰਦਰਬਨ, ਗੰਗਾ ਬ੍ਰਾਹਮਪੁਤਰ ਡੈਲਟਾ, ਪੈਟਾਨਲ ਜਲਗਾਹ, ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਆਦਿ | ਜਲਗਾਹਾਂ ਉਤੇ 1971 ਵਿਚ ਯੂਨੈਸਕੋ (Unesco) ਨੇ ਇਕ ਸੰਮੇਲਨ ਕਰਵਾਈਆਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਮਸਰ ਸੰਮੇਲਨ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿਚ ਜਲਗਾਹਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ, ਮਹੱਤਵ, ਅਤੇ ਜਲਗਾਹਾਂ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਸਥਾਈ ਵਰਤੋਂ ਉੱਤੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ | ਕੁਝ ਜਲਗਾਹਾਂ ਨੂੰ , ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਬੜਾ ਮਹੱਤਵ ਹੈ, ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਲਗਾਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਮਸਰ ਜਲਗਾਹ ਜਾਂ ਰਾਮਸਰ ਸਥਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਲਗਪਗ 2331 ਰਾਮਸਰ ਜਲਗਾਹਾਂ ਹਨ |
ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਰਾਮਸਰ ਜਲਗਾਹਾਂ ਬਾਰੇ :
• ਹਰੀਕੇ ਜਲਗਾਹ (8arike Lake), ਪੰਜਾਬ
• ਕਾਂਜਲੀ ਜਲਗਾਹ (Kanjli ), ਪੰਜਾਬ
• ਰੋਪੜ ਜਲਗਾਹ (Ropar), ਪੰਜਾਬ
• ਕੋਲੇਰੂ ਜਲਗਾਹ, (Kolleru Lake) ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
• ਦੀਪੋਰ ਬੀਲ ਜਲਗਾਹ (4eepor 2eel), ਆਸਾਮ
• ਨਾਲ ਸਰੋਵਰ ਜਲਗਾਹ (Nalsarovar 2ird Sanctuary), ਗੁਜਰਾਤ
• ਚੰਦਰ ਤਾਲ (3handertal Wetland), ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
• ਪੌਾਗ ਡੈਮ (Pong 4am Lake), ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
• ਰੇਣੁਕਾ ਝੀਲ (Renuka Wetland), ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
• ਹੋਕੇਰਾ ਜਲਗਾਹ ((8okera Wetland), ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ
• ਮਾਨਸਰ ਜਲਗਾਹ (Mansar Lakes), ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ
• ਸੋਮੋਰਿਰੀ ਜਲਗਾਹ (Tsomoriri), ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ
• ਵੁੱਲਰ ਝੀਲ (Wular lake), ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ
• ਅਸ਼ਟਮੂਡੀ ਜਲਗਾਹ (1shtamudi Wetland), ਕੇਰਲਾ
• ਸਸਥਮਕੋਟਾ ਜਲਗਾਹ (Sasthamkotta Lake), ਕੇਰਲਾ
• ਵੇਂਬਨਾਦ ਜਲਗਾਹ (Vembanad Wetland), ਕੇਰਲਾ
• ਭੁੱਜ ਜਲਗਾਹ (2hoj wetland), ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
• ਲ਼ੋਕਤਕ ਜਲਗਾਹ (Loktak Lake), ਮਨੀਪੁਰ
• ਭਿਤਰਕਾਨਿਕਾ ਜਲਗਾਹ (2hitarkanika), ਉੜੀਸਾ
• ਚਿਲਿਕਾ ਝੀਲ (3hilika lake), ਉੜੀਸਾ
• ਸਾਂਭਰ ਜਲਗਾਹ (Sambhar Lake), ਰਾਜਸਥਾਨ
• ਕਿਓਲਾਦਿਓ ਜਲਗਾਹ (Keoladeo National Park), ਰਾਜਸਥਾਨ
• ਪੁਆਇੰਟ ਕੈਲੀਮਰੇ ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ ( Point 3alimere Wildlife and 2ird Sanctuary), ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ
• ਰੁਦਰਸਾਗਰ ਝੀਲ (Rudrasagar Lake), ਤਿ੍ਪੁਰਾ
• ਅੱਪਰ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਜਾਂ ਗੰਗਾ ਨਹਿਰ (Upper 7anga River) , ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
• ਪੂਰਵੀ ਕਲਕੱਤਾ ਜਲਗਾਹ (5ast 3alcuttta wetland) , ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ
ਬੜੇ ਹੀ ਮਾਣ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਜਲਗਾਹਾਂ: ਹਰੀਕੇ ਜਲਗਾਹ, ਕਾਂਜਲੀ ਜਲਗਾਹ ਅਤੇ ਰੋਪੜ ਜਲਗਾਹ ਰਾਮਸਰ ਜਲਗਾਹਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ | ਆਓ! ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਜਲਗਾਹਾਂ ਬਾਰੇ:-
ਕਾਂਜਲੀ ਜਲਗਾਹ: ਕਾਂਜਲੀ ਜਲਗਾਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ | ਇਹ ਜਲਗਾਹ ਕਾਲੀ ਵੇੲੀਂ ਉਤੇ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ | ਇਹ ਇਕ ਮਸਨੂਈ ਜਲਗਾਹ ਹੈ | ਇਸ ਜਲਗਾਹ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ ਵੀ ਹੈ | ਇਹ ਜਲਗਾਹ ਇਕ ਵਧੀਆ ਪਿਕਨਿਕ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦੇਸੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਇਕ ਕਿ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਸਥਾਨ ਹੈ | ਇੰਟਰਨੈਟ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਡਾਟੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਥੇ ਲਗਭਗ 4 ਥਣਧਾਰੀ, 90 ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ |
ਹਰੀਕੇ ਪੱਤਣ ਜਾਂ ਹਰੀਕੇ ਜਲਗਾਹ: ਇਹ ਇਕ ਮਸਨੂਈ ਜਲਗਾਹ ਹੈ | ਇੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂਦੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਹੀ ਪੰਛੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ | ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਇਹ ਨਜ਼ਾਰਾ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਬਣਦਾ ਹੈ |
ਰੋਪੜ ਜਲਗਾਹ: ਰੋਪੜ ਜਲਗਾਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੋਪੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ | ਇੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੀ ਦੇਸ਼ੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੰਛੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੱਛੀਆਂ, ਪ੍ਰੋਟੋਜੋਆ (ਇਕ ਕੋਸ਼ ਵਾਲੇ ਜੀਵ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਦੀਆਂ ਹਨ |
ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਰਣਜੀਤ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਨੰਗਲ ਜਲਗਾਹ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਲਗਾਹ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ | ਨੰਗਲ ਜਲਗਾਹ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਪੰਛੀ ਰੂਸ , ਚੀਨ, ਯੁਕਰੇਨ, ਕਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ ਆਦਿ ਮੁਲਕਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ | ਭਾਵੇਂ ਨੰਗਲ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਲਗਾਹ ਹੈ ਪਰ ਦੇਸ਼ੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਆਮਦ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਚਾਰ ਚੰਨ ਲੱਗ ਜਾਦੇ ਹਨ |
ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜਲਗਾਹਾਂ ਕੁਦਰਤ ਵਲੋਂ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਜੀਵ ਜੰਤੂਆਂ , ਪੰਛੀਆਂ ਆਦਿ ਲਈ ਇਕ ਅਹਿਮ ਤੋਹਫਾ ਹੈ ਪਰ ਅੱਜ ਜਲਗਾਹਾਂ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਗਵਾਉਂਦੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ | ਜਲਗਾਹਾਂ ਹੇਠਲਾ ਰਕਬਾ ਹੁਣ ਘਟਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਗੈਰ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਕਾਰਨ ਅੱਜ ਜਲਗਾਹਾਂ 'ਤੇ ਖਤਰਾ ਮੰਡਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਬੇਅੰਤ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ , ਜਲਗਾਹਾਂ ਦਾ ਭਰਨਾ, ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ, ਵਧਦੀ ਆਬਾਦੀ ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ | ਕਾਂਜਲੀ ਜਲਗਾਹ ਵਿਚ ਵਧਦੀ ਹੋਈ ਜਲਕੁੰਭੀ ਇਕ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ | ਜਲਵਾਯੂ ਵਿਚ ਬਦਲਾਅ ਕਾਰਨ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਪਰਵਾਸ ਘਟ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਰਲੇਵਾਂ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਜਲੀ ਹਾਲਾਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਗੜਬੜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਟਿਕਾਣੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ | ਮਹਿਮਾਨ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵੀ ਇਕ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ | ਜਿੱਥੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜਲਗਾਹਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਪੁਖਤਾ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵੀ ਫ਼ਰਜ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਹਿਮਾਨ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ | ਵਧਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕਾਰਨ ਕਈ ਜੀਵ ਪ੍ਰਜਣਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦੇ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘਟਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ |
ਜਲਗਾਹਾਂ ਸਾਡੀਆਂ ਅਨਮੋਲ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਹਨ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਅਉਣਾ ਪਵੇਗਾ | ਹਰ ਸਾਲ 2 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਲਗਾਹ ਦਿਵਸ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜਲਗਾਹਾਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ |
ਆਓ, ਆਪਾਂ ਵੀ ਇਸ ਜਲਗਾਹ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਮਨਾਈਏ ਅਤੇ ਜਲਗਾਹਾਂ ਦੇ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਕਰੀਏ |

-(ਚੌਗਿਰਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ), ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰੋਪੜ
ਮੋਬਾਈਲ : 99149-65937

ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦਿਨ ਤੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਰਾਤ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ

ਇਸ ਧਰਤੀ ਉਪਰ ਇਕ ਸਮੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਇਕਸਾਰਤਾ ਨਾਲ਼ ਚਲਦੇ ਹਨ | ਧਰਤੀ ਦੇ ਘੁੰਮਦਿਆਂ-ਚਲਦਿਆਂ ਕਿਤੇ ਮੀਂਹ ਤੇ ਕਿਤੇ ਬਰਫ ਪੈਂਦੀ ਹੈ | ਕਿਤੇ ਹੁੰਮ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਸੀਤ ਲਹਿਰ ਵਗਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ | ਕਿਸੇ ਖਿੱਤੇ ਵਿਚ ਕੜਾਕੇ ਦੀ ਠੰਢ ਤੇ ਕਿਤੇ ਅੱਤ ਦੀ ਗਰਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਇਥੋਪੀਆ ਵਿਚ ਦਨਾਕਿਲ ਦਾ ਖੇਤਰ ਅਜਿਹਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਤਾਪਮਾਨ 34 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਖੇਤਰ 40 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੱਕ ਦੀ ਗਰਮੀ ਤੇ ਲੂਅ ਨਾਲ਼ ਜੂਝਦੇ ਹਨ ਪਰ ਰੂਸ, ਯੂਰਪ 'ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ-ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਧੁਰ ਉਤਰ (ਨੌਰਥ ਪੋਲ) ਵਿਚ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਤਾਪਮਾਨ ਮਨਫੀ 20 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਰਦ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਹੈ | ਕਮਾਲ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਸਮੇਂ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਉਪਰ ਮੌਸਮ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੈ | ਕਿਤੇ ਦਿਨ ਤੇ ਕਿਤੇ ਰਾਤ ਹੋਇਆ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਹਰੇਕ ਜਗ੍ਹਾ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਕਿਤੇ ਦਿਨ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਿਤੇ ਰਾਤ ਲੰਬੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ | ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਦਿਨ ਬਹੁਤ ਲੰਬਾ ਜਾਂ ਰਾਤ ਬਹੁਤ ਲੰਬੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ | ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਦਿਨ ਲੰਬੇ ਤੇ ਰਾਤਾਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀਆਂ ਜਾਂ ਨਾਮਾਤਰ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਸੂਰਜ ਚੜਿ੍ਹਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ | ਅਜਿਹੀ ਇਕ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ਅਲਾਸਕਾ (ਅਮਰੀਕਾ) ਦਾ ਛੋਟਾ ਕਸਬਾ ਊਟਕਿਆਗਵਿਕ | ਉਸ ਨਿੱਕੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਂਅ ਬੈਰੋ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਵਿਚ ਊਟਕਿਆਗਵਿਕ ਵਿਚ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ | ਟੁੰਡਰਾ ਖੇਤਰ (ਜਿੱਥੇ ਸਰਦੀ ਕਾਰਨ ਜ਼ਮੀਨ ਸਦਾ ਜੰਮੀ ਰਹਿੰਦੀ ਤੇ ਦਰਖਤ/ਬਨਸਪਤੀ ਉੱਗ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ) ਵਿਚ ਪੈਂਦੇ ਊਟਕਿਆਗਵਿਕ ਨੂੰ ਸੜਕੀ ਤੇ ਰੇਲ ਰਸਤੇ ਜਾਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ | ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਊਟਕਿਆਗਵਿਕ ਵਿਚ ਲੱਗਪਗ 4500 ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ | ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਉਥੇ ਗਰਮ ਰੁੱਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ | ਦਸੰਬਰ ਤੇ ਜਨਵਰੀ ਵਿਚ ਤਾਪਮਾਨ ਮਨਫੀ 30 ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ | ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਲੰਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਸੁੱਕੀ ਠੰਢ ਪੈਂਦੀ ਹੈ | ਸਾਰੇ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਅਗਸਤ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਠੰਢ ਵਾਲ਼ਾ ਮਹੀਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤਾਪਮਾਨ 9 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ |
ਊਟਕਿਆਗਵਿਕ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਥੇ ਇਨੀਂ ਦਿਨੀਂ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਦਾ | ਹਰੇਕ ਸਾਲ ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਅੱਧ ਕੁ ਤੋਂ ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਲੱਗਪਗ 65 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਉਥੇ ਸੂਰਜ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ | ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਘੁੱਪ ਹਨੇਰੇ ਤੇ ਮੂੰਹ ਹਨ੍ਹੇਰੇ ਵਾਲ਼ੀ ਲੰਬੀ ਰਾਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ | ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸੱਜਰੀ ਸਵੇਰ ਅਤੇ ਤਰਕਾਲ਼ਾਂ ਕੁ ਜਿੰਨਾ ਚਾਨਣ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅਕਾਸ਼ ਸਾਫ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸੂਰਜ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਨਾ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਅਸਤ ਹੋਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਲਗਾਤਾਰ ਹਨ੍ਹੇਰੇ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਕਿ ਘੜੀਆਂ 'ਤੇ ਸਮਾਂ ਕਿਹੜਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ | 65 ਦਿਨ ਉਥੇ ਕੋਈ ਚਮਕਦਾ ਦਿਨ, ਦੁਪਹਿਰ, ਲੌਢਾ ਵੇਲ਼ਾ ਵਗੈਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ | ਕਦੇ ਕਦੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇ ਸੂਰਜ ਛੁਪਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਲ਼ਾ ਚਾਨਣ ਦਿਸਦਾ ਹੈ | ਰਾਤ ਹੀ ਰਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਲੰਬੀ ਰਾਤ ਦੇ ਉਸ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅੱਕ ਕੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਰਾਤ ਆਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ |
ਊਟਕਿਆਗਵਿਕ ਖਿੱਤੇ 'ਚ 18 ਨਵੰਬਰ 2018 ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਛੁਪ ਗਿਆ ਸੀ | ਹੈਰਾਨੀ ਭਰੀ ਗੱਲ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਿਨ ਦੁਪਹਿਰ ਮਗਰੋਂ ਪੌਣੇ ਇਕ ਵਜੇ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸੂਰਜ ਚੜਿ੍ਹਆ ਸੀ ਅਤੇ (ਘੰਟੇ ਕੁ ਬਾਅਦ) ਪੌਣੇ ਦੋ ਕੁ ਵਜੇ ਛੁਪ ਗਿਆ | ਹੁਣ ਉਥੇ 2019 ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ 23 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨਾ ਹੈ | ਉਸ ਦਿਨ ਸੂਰਜ (ਬਾਅਦ ਦੁਪਹਿਰ) 1 ਵਜੇ ਤੋਂ 4 ਮਿੰਟਾਂ ਬਾਅਦ ਚੜ੍ਹੇਗਾ ਅਤੇ ਘੰਟੇ ਕੁ ਬਾਅਦ, 2 ਵਜੇ ਤੋਂ 15 ਮਿੰਟਾਂ ਬਾਅਦ ਛੁਪ ਜਾਣਾ ਹੈ | ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕਮਾਲ ਮੁਤਾਬਿਕ ਉਸ ਦਿਨ ਉਥੇ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਦਿਨ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਦਿਨ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾਵੇਗਾ | ਮਈ ਤੱਕ ਦਿਨ ਏਨਾ ਕੁ ਲੰਬਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ 12 ਮਈ ਤੋਂ 1 ਅਗਸਤ ਤੱਕ (ਲੱਗਪਗ ਢਾਈ ਮਹੀਨੇ) ਸੂਰਜ ਛੁਪੇਗਾ ਨਹੀਂ | ਲਗਾਤਾਰ ਦਿਨ ਰਹੇਗਾ ਤੇ ਰਾਤ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗੀ | ਏਨੇ ਲੰਬੇ ਦਿਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਉਥੇ ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਘੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੂਈਆਂ ਨਾਲ ਨਾਪਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਲੰਬੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਰੁੱਤ ਨੂੰ ਭੁਲੇਖੇ ਨਾਲ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਦਿਨ ਆਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 65 ਦਿਨਾਂ ਦੀ (ਲੰਬੀ) ਰਾਤ ਤੋਂ ਅੱਕ ਕੇ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਰਾਤ ਆਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ | ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਤਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਧਰਤੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ-ਮਿਣਤੀ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਭੂਗੋਲਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉਪਰ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਦਿਨ ਅਤੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਰਾਤ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ | ਧਰਤੀ ਦੇ ਜਿਸ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ 24 ਘੰਟੇ ਸੂਰਜ ਨਾ ਚੜ੍ਹੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪੋਲਰ ਨਾਈਟ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਊਟਕਿਆਗਵਿਕ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 24 ਘੰਟੇ ਸੂਰਜ ਨਾ ਛੁਪਣ ਕਾਰਨ ਲਗਾਤਾਰ ਚਾਨਣ ਨੂੰ ਪੋਲਰ ਡੇਅ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਨੂਨਾਵੁੱਤ ਏਰੀਆ ਦੇ ਧੁਰ ਉਤਰ ਵਿਚ ਗ੍ਰਾਈਸ ਫਿਓਰਡ ਵਿਖੇ ਪੋਲਰ ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਲੰਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | 2019 ਵਿਚ ਉਥੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਸੂਰਜ ਊਟਕਿਆਗਵਿਕ ਤੋਂ ਵੀ ਦੋ ਹਫਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ (10 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ) ਦੁਪਹਿਰੇ ਸਵਾ ਬਾਰਾਂ ਕੁ ਵਜੇ ਨਿਕਲੇਗਾ ਅਤੇ ਘੰਟੇ ਬਾਅਦ ਛੁਪ ਜਾਵੇਗਾ | ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਉਥੇ 1 ਨਵੰਬਰ 2018 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਲੰਬੀ ਰਾਤ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗੀ |

-ਫੋਨ: +14168953784,
nadala.nadala@gmail.com

2018 ਦੀਆਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ

ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਨਿਰੰਤਰ ਕੁਦਰਤ, ਯਥਾਰਥ ਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਰਹੱਸ ਫਰੋਲ ਕੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਰਾਮਦੇਹ, ਸਿਹਤਮੰਦ ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਜੁਟੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ | ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸੁਪਨੇ ਪੂਰੇ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਨਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਸਿਰਜਦੇ ਹਨ | 2018 ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਕਿੰਨੀਆਂ ਹੀ ਨਵੀਆਂ ਮੱਲਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਹਨ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੱਭਤਾਂ ਨੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਇਸ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਉਤੇ ਵਸਦੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮੁਢ ਤੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਗੰੁਝਲਾਂ ਦੀ ਰਤਾ ਵਧੇਰੀ ਸਮਝ ਦਿੱਤੀ ਹੈ | ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਚ ਚਤਿਕਸਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਨਵੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਜਗਾਈਆਂ ਹਨ | ਅਸਾਧ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵੱਲ ਕਦਮ ਪੁੱਟੇ ਹਨ | ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਪੁਲਾੜ ਤੇ ਅਥਾਹ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਥਾਹ ਪਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਜ ਵੀ ਇਸ ਵਰ੍ਹੇ ਨਿਰੰਤਰ ਅੱਗੇ ਤੁਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਅਤੀਤ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ 2018 ਦੇ ਵਰ੍ਹੇ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਕੜੀ ਵਿਚ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਆਓ ਦੋਵੇਂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਉਤੇ ਝਾਤੀ ਮਾਰੀਏ |
ਗੱਲ ਪੁਲਾੜ ਤੇ ਅਥਾਹ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੀਏ | 2018 ਵਿਚ ਸਪੇਸ ਐਕਸ ਨੇ 27 ਇੰਜਣਾਂ ਵਾਲੇ ਫਾਲਕਨ ਰਾਕਟ ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ | ਇਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਸ ਦੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤੋਂ ਯੋਗ ਬੂਸਟਰ ਇੰਜਣ ਸਨ ਜੋ ਸਫ਼ਲਤਾ ਸਹਿਤ ਧਰਤੀ ਉਤੇ ਉਤਾਰ ਲਏ ਗਏ | ਇਸ ਰਾਕਟ ਵਿਚ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਈਲਾਨ ਮਸਕ ਦੀ ਲਾਲ ਟੈਸਲਾ ਰੋਡਸਟਰ ਕਾਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਕ ਡੰਮੀ ਡਰਾਈਵਰ ਨਾਲ ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ | ਇਹ ਕਾਰ ਮੰਗਲ ਪਾਰ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਤੁਰੀ ਫਿਰਦੀ ਹੈ |
ਪੁਲਾੜ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਇਕ ਨਵਾਂ ਰਹੱਸ ਇਸ ਸਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹਾ | ਸਾਲ ਕੁ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਸਾ ਨੇ ਸਕਾਟ ਕੈਲੀ ਨਾਂਅ ਦੇ ਇਕ ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀ ਨੂੰ ਇਕ ਸਾਲ ਲਈ ਪੁਲਾੜ ਵਿਚ ਭੇਜਿਆ ਸੀ | ਉਸ ਦੇ ਜੁੜਵੇਂ ਭਰਾ ਮਾਰਕ ਕੈਲੀ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉਤੇ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ | ਇਸ ਸਾਲ ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀ ਸਕਾਟ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਕੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਜੀਨਾਂ ਦੇ ਟੈਸਟ ਕੀਤੇ ਗਏ | ਸਿੱਟਾ ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਸਕਾਟ ਦੇ ਸੱਤ ਫੀਸਦੀ ਜੀਨ ਨਾਰਮਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੇ | ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਇਮਿਊਨ ਸਿਸਟਮ ਭਾਵ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਉਤੇ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਹੋਵੇਗਾ | ਯਾਨੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪੁਲਾੜ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਸਿਹਤ ਉਤੇ ਕੁਝ ਮਾੜੇ ਅਸਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ |
ਇਸ ਰਤਾ ਕੁ ਨਿਰਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਖ਼ਬਰ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਕ ਪੁਲਾੜ ਬਾਰੇ ਚੰਗੀ ਖ਼ਬਰ | ਇਟਲੀ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੰਗਲ ਦੀ ਧਰੁਵੀ ਟੋਪੀ ਹੇਠਾਂ ਇਕ ਜ਼ਮੀਨਦੋਜ਼ ਤਰਲ ਪਾਣੀ ਦੀ ਝੀਲ ਲਹਿਰਾ ਰਹੀ ਹੈ | ਮੰਗਲ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਤਾਂ ਉਜਾੜ ਹੈ | ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਬਰਫ਼ ਦਾ ਹੀ ਪਤਾ ਸੀ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਨੂੰ | ਪੁਲਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਇਸ ਸਾਲ ਦੀ ਇਕ ਵੱਡੀ ਘਟਨਾ ਪਾਰਕਰ ਸੋਲਰ ਪਰੋਬ ਦੀ ਸਫ਼ਲ ਢੰਗ ਨਾਲ ਛੱਡੇ ਜਾਣ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨੇੜਿਉਂ ਸਮਝਣ ਜਾਣਨ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਏਨਾ ਨੇੜੇ ਜਾਵੇਗੀ, ਜਿੰਨਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਪਰੋਬ ਅਜੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਗਈ | ਮਰਕਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਤੋਂ ਵੀ ਨੇੜੇ ਜਾਏਗੀ ਇਹ | ਪੁਲਾੜ ਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਰਹੱਸਾਂ ਪੱਖੋਂ ਹੀ ਇਸੇ ਵਰ੍ਹੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਗਰੀਨਲੈਂਡ ਦੀਆਂ ਬਰਫ਼ਾਂ ਹੇਠ ਪੂਰੇ ਪੈਰਿਸ ਸ਼ਹਿਰ ਜਿੱਡੇ ਵੱਡੇ ਟੋਏ ਨੂੰ ਖੋਜਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ 5 ਅਰਬ ਟਨ ਭਾਰੇ ਮੀਟੀਆਰੀਟ ਨੇ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ | ਸ਼ਾਇਦ ਤੀਹ ਲੱਖ ਤੋਂ ਸਵਾ ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ | ਪੁਲਾੜੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਇਸ ਸਾਲ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਵਰਣਨਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ, ਮੰਗਲ ਉਤੇ ਨਾਸਾ ਵਲੋਂ ਉਤਾਰਿਆ ਇਨਸਾਈਟ ਲੈਂਡਰ | ਇਹ ਲੈਂਡਰ ਮੰਗਲ ਉਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੀ ਅੱਠਵੀਂ ਸਫ਼ਲ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ | ਇਹ ਮੰਗਲ ਦੀ ਬਾਹਰਲੀ ਸਤ੍ਹਾ ਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਮੰਗਲ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਦੀ ਮਿੱਟੀ, ਖਣਿਜ, ਬਣਤਰ, ਤਾਪਮਾਨ ਆਦਿ ਨੂੰ ਦੋ ਸਾਲ ਤੱਕ ਫਰੋਲਦਾ ਰਹੇਗਾ |
ਇਸੇ ਸਾਲ ਕ੍ਰਿਓਸਟੀ ਰੋਵਰ ਨੇ ਮੰਗਲ ਉਤੋਂ ਚੱਟਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਅਜੀਬ ਤਸਵੀਰਾਂ ਭੇਜੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਦਿਸ਼ਾਈ ਤਸਵੀਰਾਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਕ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਥਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਤ ਹੋਣ ਦੇ ਭੁਲੇਖੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ | ਇਹ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਭੰਬਲਭੂਸਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੀ ਪਤਾ ਮੰਗਲ ਉਤੇ ਕਦੇ ਕੋਈ ਜੀਵ ਵਸਦੇ ਰਹੇ ਹੋਣ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਜਾਰੀ ਹੈ | ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਐਕਸੋ-ਪਲੇਨੈਟ ਹੁਣ ਤੱਕ ਲੱਭੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ | ਐਕਸੋ-ਪਲੇਨੈਟ ਭਾਵ ਸਾਡੇ ਸੂਰਜ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰੀ ਗ੍ਰਹਿ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਪੈਟਰਨ ਦਿਸਿਆ ਹੈ | ਉਹ ਸਿਧਾਂਤਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਹ ਕਲਪਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਹਨ ਕਿ ਇਕੋ ਸੂਰਜ (ਤਾਰੇ) ਦੇ ਐਕਸੋ-ਪਲੇਨੈਟਾਂ ਵਿਚ ਆਕਾਰ ਲਗਪਗ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਰਸਪਰ ਵਿਥ ਵੀ ਖਾਸੀ ਨੇਮਬੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਇਸ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਕੋਈ ਨੇਮ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੁਸ਼ਟੀ ਤੇ ਹੋਰ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ | ਇਹੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਜਾਣੀ-ਪਛਾਣੀ ਵਿਧੀ ਹੈ |
ਨਾਸਾ ਨੇ ਇਸੇ ਸਾਲ ਸੈਕਸਟੈਂਟ ਨਾਂਅ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਕੇ ਅਜਿਹੀ ਵਿਧੀ ਲੱਭੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੁਲਾੜੀ ਜਹਾਜ਼ ਪੁਲਾੜ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਪਲਸਾਰ ਦੀ ਮਦਦ ਲੈ ਸਕਣਗੇ | ਪੁਲਾੜ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇਸੇ ਸਾਲ ਯੂਰੇਨਸ ਤੇ ਨੇਪਚੂਨ ਉਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਇਕ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਲੱਭਿਆ ਹੈ ਜੋ ਧਰਤੀ ਉਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ | ਇਸ ਨੂੰ ਉਹ ਸੁਪਰ ਆਇਨਿਕ ਪਾਣੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ | ਐਾਡਰੋਮੀਡਾ ਤੇ ਮਿਲਕੀ ਵੇਅ ਗਲੈਕਸੀਆਂ ਦੇ ਡਾਰਕ ਮੈਟਰ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦੀ ਗਣਨਾ ਨਾਲ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਗਲੈਕਸੀਆਂ ਵਿਚ ਢੇਰ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਇਸੇ ਸਾਲ ਕੱਢਿਆ ਹੈ | ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਐਨਸੇਲੇਡਸ, ਯੂਰੋਪਾ ਤੇ ਟਾਈਟਨ ਜਿਹੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿਆਂ ਉਤੇ ਬਰਫ਼ ਦੀ ਇਕ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਲੱਭੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਈਸ-7 ਦਾ ਨਾਂਅ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ | ਧਰਤੀ ਉਤੇ ਅਜੇ ਇਹ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿਚ ਹੀ ਬਣ ਸਕਦੀ ਸੀ | ਪੁਲਾੜ ਵਿਚ 9 ਅਰਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਰ੍ਹੇ ਦੂਰ ਇਕਾਰਸ ਨਾਂਅ ਦਾ ਇਕ ਨੀਲਾ ਸੁਪਰ ਜਾਇੰਟ ਤਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਲੱਭਿਆ ਹੈ | ਐਕਸੋ ਪਲੈਨੈੱਟ ਖੋਜਣ ਲਈ ਨਾਸਾ ਨੇ ਇਸੇ ਸਾਲ ਟੈਸ ਨਾਂਅ ਦੀ ਸਰਵੇ ਪਰੋਬ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ ਹੈ | ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਤਾਜ਼ਾ ਖੋਜਾਂ ਨੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਧਰਤੀ ਉਤਲਾ ਬਹੁਤਾ ਪਾਣੀ ਅਸੈਟਰਾਇਡਾਂ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਾਪਸ 107 ਬੀ ਨਾਂਅ ਦੇ ਐਕਸੋਪਲੈਨੈਟ ਉਤੇ ਹੀਲੀਅਮ ਵੀ ਲੱਭੀ ਹੈ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਸੂਰਜ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਸਾਥੀ ਪਲੂਟੋ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਬੌਣਾ ਗ੍ਰਹਿ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਕਾਮੇਟਾਂ ਤੇ ਕਿਊਪਰ ਬੈਲਟ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਸੀ | ਡਾਨ ਨਾਂਅ ਦਾ ਪੁਲਾੜੀ ਜਹਾਜ਼ ਇਸੇ ਸਾਲ ਸੀਅਰਜ਼ ਨਾਂਅ ਦੇ ਬੌਣੇ ਗ੍ਰਹਿ ਨੇੜੇ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੇ ਪੈਂਤੀ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਨੇੜੇ ਤੱਕ ਜਾਣ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਪੁਲਾੜ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਇਸੇ ਵਰ੍ਹੇ ਆਮ ਸੁਪਰਨੋਵਾ ਤੋਂ ਤੀਹ-ਚਾਲੀ ਗੁਣਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਿਸਫੋਟ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਜੇ ਤੱਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਵੇਵ ਹੈ, ਗੈਮਾਰੇ ਬਰਸਟ ਹੈ ਜਾਂ ਸੁਪਰਨੋਵਾ | ਇਸ ਨੂੰ ਐਸ.ਐਨ. 2018 ਕਿਊ ਦਾ ਨਾਂਅ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਾਲ ਦੀ ਘੜੀ | ਨਾਸਾ ਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸਪੇਸ ਏਜੰਸੀ ਨੇ ਇਸ ਸਾਲ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਵਿਸਥਾਰ ਦੀ ਦਰ 2.2 ਫੀਸਦੀ ਅਸ਼ੁੱਧੀ ਤੱਕ ਲੱਭ ਕੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਸਾਢੇ ਤਿਹੱਤਰ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸਕਿੰਟ ਪ੍ਰਤੀ ਮੈਗਾ ਪਾਰਸੈਕ ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਸਾਲ ਜੁਪੀਟਰ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਨਵੇਂ ਚੰਨ ਲੱਭੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 79 ਹੋ ਗਈ ਹੈ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਸੂਰਜੀ ਵਿਹੜੇ ਦੇ ਸਿਰੇ ਉਤੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਦੇ ਇਕ ਕੰਧ ਵਰਗੇ ਗੈਸੀ ਪਸਾਰੇ ਦਾ ਵੀ ਪਤਾ ਲਾਇਆ ਹੈ | ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਸਿੱਟੇ ਉਤੇ ਵੀ ਅਪੜੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਡੀ ਧਰਤੀ ਨਾਲੋਂ ਦੋ ਤੋਂ ਚਾਰ ਗੁਣਾਂ ਵੱਡੇ ਐਕਸੋ ਪਲੇਨੈਟਾਂ ਉਤੇ ਪਾਣੀ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹਨ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਨਿਸਚੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਚੰਨ ਦੇ ਓਹਲੇ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਬਰਫ਼ ਖੁੱਲ੍ਹਮ-ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਵੀ ਮਿਲੇ ਹਨ ਕਿ ਜੀਵਨ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫਾਸਫੋਰਸ ਦੇ ਯੋਗਿਕ ਪੁਲਾੜ ਵਿਚ ਬਣੇ ਹਨ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਦੂਰ ਅਤੀਤ ਵਿਚ ਮੰਗਲ ਉਤੇ ਢੇਰ ਪਾਣੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ | ਇਸੇ ਨਵੰਬਰ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਇਕ ਤਾਰੇ ਨੂੰ ਲੱਭਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਢੇ ਤੇਰਾਂ ਅਰਬ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ | ਯਾਨੀ ਬਿੱਗ ਬੈਂਗ ਤੋਂ ਛੇਤੀ ਪਿਛੋਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਗਵਾਹ | 8 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਚੀਨ ਨੇ ਚੰਨ ਦੇ ਓਹਲੇ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਉਤਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਪੁਲਾੜੀ ਜਹਾਜ਼ ਚਾਂਗ-4 ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ |
ਪੁਲਾੜ ਤੇ ਧਰਤ ਬਾਹਰੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਧਰਤੀ ਤੇ ਇਸ ਉਤਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਲੱਭਤਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ | ਇਸ ਸਾਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਹਫ਼ਤੇ ਰੋਮ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇਕ ਬਾਇਆਨਿਕ ਹੱਥ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਛੂਹਣ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਹੈ | ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਪਹਿਨਣਾ ਵਰਤਣਾ ਸੰਭਵ ਹੈ |
ਮੈਸਾਚੂਸੈਟਸ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨੈਨੋਫਾਈਬਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਲੱਭੀ | ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਇਕ ਟੀਮ ਨੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਇਕ ਬਾਇਓਮੈਟੀਰੀਅਲ ਡਿਲੀਵਰੀ ਸਿਸਟਮ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਵਾਈ ਸਰੀਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹਿੱਸੇ ਉਤੇ ਸਿੱਧੀ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਸਾਈਡ ਈਫੈਕਟ ਘੱਟ ਹੋਣ | ਇਸੇ ਸਾਲ ਸਟੈਮਸੈਲ ਤੇ ਜੀਨ ਐਡਿਟਿੰਗ ਨਾਲ ਇਕੋ ਸੈਕਸ ਦੇ ਚੂਹਿਆਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਤੋਂ ਚੂਹੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸਫ਼ਲ ਤਜਰਬਾ ਚੀਨੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਕੀਤਾ | ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਯਤਨ ਮਨੁੱਖੀ ਜੋੜਿਆਂ ਵਿਚ ਕਰਨ ਦੀ ਸੰ ਭਾਵਨਾ ਇਸ ਤਜਰਬੇ ਨੇ ਰੋਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਹੈ | ਇਸ ਕਾਰਜ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਅਜੇ ਕਾਨੂੰਨੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਨੈਤਿਕ ਅੜਿੱਕੇ ਹਨ | ਨਿਕਟ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੱਥ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਝਿਜਕਦਾ ਹੈ |
2018 ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਲੱਭਤ ਹੈ 20 ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਭਾਰੀ ਭਰਕਮ ਵੱਡਅਕਾਰੀ ਡਾਇਨਾਸੋਰ | 26,000 ਪੌਾਡ ਭਾਰਾ ਇਹ ਜੀਵ ਕਦੇ ਅਰਜਨਟਾਈਨਾ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਸੀ | ਇਸ ਨੂੰ ਫਾਸਿਲ ਸਕੈਲਟਨਾਂ ਨਾਲ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ | ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੀ ਇਕ ਗੁਫਾ ਵਿਚੋਂ ਮਨੁੱਖ ਵਲੋਂ 73,000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਰੀਆਂ 9 ਲਾਲ ਲਕੀਰਾਂ ਕੁਝ ਹੱਡੀਆਂ ਤੇ ਸੰਦ ਮਿਲੇ ਹਨ | ਇਹ ਸਮੱਗਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਕੇਤਾਂ, ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਮੁਲਵਾਨ ਸਮਝੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ | ਟਰਟਲ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੱਛੂ ਵਰਗੇ ਵੱਡਅਕਾਰੀ ਜੀਵ ਕਹੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਪਰ ਵੱਡਾ ਸੈੱਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਸਾਲ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਖੋਜ ਉਪਰੰਤ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ 22 ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਟਰਟਲਾਂ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉਤੇ ਇਹ ਸੈੱਲ ਨਹੀਂ ਸਨ | ਰੂਸ ਦੇ ਅਲਜਈ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਨੱਬੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮਰੀ ਇਕ ਇਸਤਰੀ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਨੋਮ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਨੁੱਖੀ ਨਸਲਾਂ ਦੇ ਸਨ | ਇਕ ਨੀਡਰਥਲ ਸੀ ਤੇ ਦੂਜਾ ਡੈਨੀਸੋਵਾਨ | ਅਲਬਰਟਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਟੀਮ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਾਢੇ ਦਸ ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਸੱਪ ਦੇ ਭਰੂਣ ਦਾ ਪਿੰਜਰ ਖੋਜਿਆ ਹੈ | ਇਸ ਟੀਮ ਨੂੰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਏਸ਼ੀਆ ਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਦਰਮਿਆਨ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਇਕ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਈ | (ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਅੰਕ 'ਚ)

-ਹਾਊਸ ਨੰਬਰ 2, ਸਟਰੀਟ ਨੰਬਰ 9, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨਗਰ, ਪਟਿਆਲਾ) |
ਫੋਨ ਨੰ: 98722-60550, 0175-2372010, 2372998.

ਮਾੜਾ ਹੁੰਦੈ ਗਰਮ ਸੁਭਾਅ

ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਸੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਹੋਰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਾਂ | ਇਸ ਦਾ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਰਮ ਸੁਭਾਅ | ਉੱਨਤੀ ਦਾ ਮੌਕਾ ਸਾਹਮਣੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਹ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆ ਗੱਲਾਂ ਉੱਤੇ ਭੜਕ ਉੱਠਦੇ ਹਨ, ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਆਫਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੌਕਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਮਨ ਨੂੰ ਦਿਲਾਸਾ ਦੇਣ ਲਈ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਮਜਬੂਰ ਹਾਂ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ | ਸੱਚ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਵਿਚ ਉਤਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਕਦੇ ਵੀ ਆਤਮ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ | ਜੇ ਕਦੇ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰਨ ਤਾਂ ਉਹ ਇਹ ਜਾਣ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬੀਤ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਉਸ ਨੂੰ ਟਾਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ | ਜਿਵੇਂ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਨੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਗਰਮ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿਉ, ਫਿਰ ਸਫਲਤਾ ਪਿੱਛੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ,ਸਫਲਤਾ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਛੇ ਦੌੜੇਗੀ |
ਜ਼ਰਾ ਧਿਆਨ ਦਿਓ ਕਿ ਕਿਸੇ ਉੱਚੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਅਸੀਂ ਸਾਲਾਂ ਬੱਧੀ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜਦੋਂ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੇ ਹੋਈਏ, ਸਫ਼ਲਤਾ ਸਾਡੇ ਪੈਰ ਚੁੰਮਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋਵੇ ਤੇ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਗੱਲ 'ਤੇ ਗਰਮ ਮਿਜਾਜ਼ੀ ਸਾਡੇ ਕੀਤੇ ਕਰਾਏ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਫੇਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ | ਇਕ ਇਨਸਾਨ ਨੇ ਵੀਹ ਵਰ੍ਹੇ ਇਕ ਸਹਾਇਕ ਦੀ ਪਦਵੀ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਲਗਨ ਤੇ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੈਨੇਜਰ ਬਣਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅਣਥੱਕ ਯਤਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ | ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਵੀ ਇਹ ਹੀ ਨਿਕਲਿਆ | ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਕਾ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਕ ਦਿਨ ਮਾਲਕ ਦੀ ਕਿਸੇ ਗੱਲ 'ਤੇ ਭੜਕ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਿੰਟ ਵਿਚ ਹੀ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੇ ਵਰਿ੍ਹਆਂ ਦੇ ਸਿੰਜੇ ਸੁਪਨੇ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਫੇਰ ਕੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ | ਮੈਨੇਜਰ ਬਣਦਾ-ਬਣਦਾ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਹੋ ਗਿਆ | ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, 'ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਦਾ? ਮੈਂ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ ਤੇ ਆਪੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਿਆ |'
ਮੈ ਖੁਦ 'ਗਰਮ ਸੁਭਾਅ' ਦੀ ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਝੱਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮੇਰੇ ਕਈ ਵਾਰ ਵੱਡੇ ਨੁਕਸਾਨ ਵੀ ਹੋਏ ਹਨ | ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਗੁਸੇ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਕਿੳਾੁਕਿ ਗੁੱਸਾ ਲਾ-ਇਲਾਜ ਬਿਮਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਨ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ | ਵੈਰ, ਈਰਖਾ, ਨਫ਼ਰਤ, ਜਾਤ-ਪਾਤ, ਊਚ-ਨੀਚ, ਅਮੀਰੀ-ਗ਼ਰੀਬੀ ਸਭ ਗਰਮ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਹੀ ਉਪਜ ਹਨ | ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਸੁਭਾਅ ਹਰ ਇਕ ਦਾ ਮਨ ਮੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ | ਮਿੱਠ ਬੋਲੜੇ ਸੁਭਾਅ ਕਾਰਨ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵੀ ਮਿੱਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਜਿਵੇਂ ਕੋਇਲ ਦੀ ਸੁਰੀਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਹਰ ਕੋਈ ਸੁਣਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਾਂ ਜਿਥੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਬੇਸੁਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਕਾਂ-ਕਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਟੇ ਮਾਰ ਕੇ ਭਜਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ |
ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਮਾੜੀ ਮਾੜੀ ਗੱਲ 'ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਪੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸੰਗਠਿਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਤੋੜ-ਭੰਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਵੀ ਆਲੋਚਨਾ ਨਹੀਂ ਸਹਿ ਸਕਦੇ ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਬਦਲੇ ਲਈ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਕਦੇ ਸਫ਼ਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ | ਭਾਵੁਕਤਾ ਦੀ ਰੌਾਅ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣਾ ਕਿੰਨਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ | ਇਹ ਕਦੇ ਜਾਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਾਰਨ ਸਦਾ ਹੀ ਇਹੀ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਣ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਤਮ ਸਨਮਾਨ ਨੂੰ ਠੇਸ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਹੈ | ਦਰਅਸਲ ਅਜਿਹੀ ਭਾਵੁਕਤਾ ਇਕ ਮਾਨਸਿਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਹਉਮੈ ਤੇ ਆਤਮ ਸਨਮਾਨ ਨੂੰ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ, ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਭਰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਹਉਮੈ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਨਾ ਰੱਖ ਕੇ ਹਉਮੈ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਕੇ ਚੱਲੀਏ | ਸਾਨੂੰ ਹਉਮੈ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਚੱਲਣਾ ਅਸਫ਼ਲਤਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ | ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮੈਚ ਹਾਰਦਾ ਖਿਡਾਰੀ ਠੰਢੇ ਸੁਭਾਅ ਨਾਲ ਮੈਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਹੋਸ਼ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲੈਂਦਾ ਹੋਇਆ ਹਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਵਿਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਹੋਸ਼ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਕੇ ਜੋਸ਼ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਚਾਹੇ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਤਾਕਤਵਰ ਹੋਵੇ ਕਈ ਵਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਰਮ ਮਿਜਾਜ਼ੀ ਜੋਸ਼ ਕਾਰਨ ਮੈਚ ਜਿੱਤਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਆਖੀਰ ਵਿਚ ਹਾਰ ਦਾ ਮੂੰਹ ਦੇਖਣਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |
ਗਰਮ ਮਿਜਾਜ਼ੀ ਕੋਈ ਏਨਾ ਗੰਭੀਰ ਮਸਲਾ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਅਸੀਂ ਕਾਬੂ ਨਾ ਪਾ ਸਕੀਏ ਇਸ ਲਈ ਸਿਰਫ ਏਨਾ ਸੋਚਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਕਿ ਆਖਰ ਇਹ ਹੈ ਕੀ? ਸਾਨੂੰ ਕ੍ਰੋਧ ਕਿਉਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਦੀ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਘੋਖ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਸਾਫ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਈਰਖਾ, ਸਾੜੇ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤਕੜੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਅਸੀਂ ਦੂਸਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਉੱਠਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਜਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ | ਇਸ ਲਈ ਦੂਸਰਿਆਂ ਦੀ ਰਾਇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਮਹੱਤਵ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਤੇ ਕਿਸੇੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸਾਥੋਂ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ | ਅਸੀਂ ਸੁਆਰਥ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਹੀ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਆਪਣਾ ਫੈਸਲਾ ਦੂਸਰਿਆਂ 'ਤੇ ਲੱਦਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ | ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਰਾਇ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਮਨਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਕਰੋਧਿਤ ਹੋ ਉੱਠਦੇ ਹਾਂ, ਤੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਤੋਂ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਰਮ ਮਿਜ਼ਾਜ ਵਿਅਕਤੀ ਸੁਆਰਥੀ ਤੇ ਈਰਖਾਲੂ ਹੰਦਾ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਹਉਮੈ ਤੇ ਆਤਮ ਸਨਮਾਨ ਵਾਲਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਇੱਜ਼ਤ ਦਾ ਖਿਆਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨੂੰ ਠੇਸ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ |

-ਭਗਤਾ ਭਾਈ ਕਾ |
ਮੋਬਾਈਲ : 9872102614

ਭੁੱਲੀਆਂ ਵਿਸਰੀਆਂ ਯਾਦਾਂ

ਪ੍ਰੋ: ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮੇਲੇ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਵਨ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਚ ਸ: ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਸ: ਇੰਦਰਜੀਤ ਹਸਨਪੁਰੀ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ | ਕੋਲ ਹੀ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ, ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ ਜੋਗੀ, ਸ: ਸੂਬਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ | ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚਲੇ ਬਹੁਤੇ ਪਾਤਰ ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਦਰਮਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹਨ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਛੱਡ ਗਏ ਹਨ |

ਮੋਬਾਈਲ : 98767-41231

ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ-ਏ-ਗ਼ਜ਼ਲ: ਤਲਤ ਮਹਿਮੂਦ

ਆਪਣੀ ਸੋਜ਼ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਸੰਗੀਤ-ਮੱਦਾਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 'ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ-ਏ-ਗ਼ਜ਼ਲ' ਤਲਤ ਮਹਿਮੂਦ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਫਰਵਰੀ, 1924 ਨੂੰ ਵਾਲਿਦ ਸ਼ੇਰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਅਹਿਮਦ ਅਤੇ ਵਾਲਿਦਾ ਰਫ਼ੀ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਬੇਗ਼ਮ ਦੇ ਘਰ ਲਖਨਊ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ | ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਔਲਾਦ ਸਨ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਲਿਦ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਲਾ ਕਹਿ ਕੇ ਅੱਲ੍ਹਾ ਨੂੰ ਹੀ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਚਾਹਤ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਅਤ ਹੀ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਸਨ | ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਤਲਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਾਲਿਦ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਘਰ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾ ਮਿਲਿਆ | ਉਸ ਦੀ ਭੂਆ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਣਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਸੀ | ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੱਦ 'ਤੇ ਬਾਲਕ ਤਲਤ ਨੂੰ ਮੌਸੀਕੀ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਲੈਣ ਲਈ ਲਖਨਊ ਦੇ ਮੌਰਿਸ ਕਾਲਜ 'ਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਵੀ ਦਿਵਾ ਦਿੱਤਾ | ਤਲਤ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿਸ਼ਾ ਲੈ ਕੇ ਬੀ.ਏ. ਕੀਤੀ | ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਹੀ ਉਹ 'ਦਾਗ਼', 'ਗ਼ਾਲਿਬ' ਅਤੇ 'ਮੀਰ ਤਕੀ ਮੀਰ' ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਗਾਉਂਦਾ ਸੀ | ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਸ ਨੇ ਲਖਨਊ ਦੇ ਰੇਡੀਓ ਕੇਂਦਰਾਂ ਤੋਂ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ |
ਸਾਲ 1939 ਵਿਚ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ 'ਚ ਤਲਤ ਨੂੰ ਮੌਸੀਕਾਰ ਕਮਲ ਦਾਸ ਗੁਪਤਾ ਦਾ ਗੀਤ 'ਸਬ ਦਿਨ ਏਕ ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ' ਗਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਲਖਨਊ 'ਚ ਬੇਹੱਦ ਮਕਬੂਲ ਹੋਇਆ | ਲਗਪਗ ਇਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਹਿੱਜ਼ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਵਾਇਸ ਦੀ ਟੀਮ ਕਲਕੱਤੇ ਆਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ 2 ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਗਏ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਚੱਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਹੋਰ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਗ਼ਜ਼ਲ 'ਤਸਵੀਰ ਤੇਰੀ ਦਿਲ ਮੇਰਾ ਬਹਿਲਾ ਨਾ ਸਕੇਗੀ' ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ | ਇਹ ਗ਼ਜ਼ਲ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ 'ਚ ਇਕ ਫ਼ਿਲਮ 'ਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਈ |
ਕੁੰਦਨ ਲਾਲ ਸਹਿਗਲ ਦੀ ਮਕਬੂਲੀਅਤ ਤੋਂ ਮੁਤਾਸਿਰ ਹੋ ਕੇ ਤਲਤ ਵੀ ਗੁਲੂਕਾਰ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਬਣਨ ਲਈ ਸੰਨ 1944 'ਚ ਕਲਕੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜੋ ਉਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਮਨੋਰੰਜਨ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ | ਕਲਕੱਤੇ 'ਚ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬੰਗਲਾ ਗੀਤਾਂ ਤੋਂ ਹੋਈ | ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਗਾਇਕ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਉਸ ਨੂੰ 'ਤਪਨ ਕੁਮਾਰ' ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਗਵਾਇਆ | ਤਪਨ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਗਾਏ 100 ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਹੋਏ | ਤਲਤ ਮਹਿਮੂਦ ਨੇ ਬਤੌਰ ਅਦਾਕਾਰ ਕੁਲ 13 ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੀਤ ਗਾਏ | ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਐੱਮ. ਪੀ. ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ, ਕਲਕੱਤਾ ਦੀ 'ਰਾਜ ਲਕਸ਼ਮੀ' (1945) ਸੀ | ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ 'ਚ ਉਸ ਨੇ ਮੌਸੀਕਾਰ ਰੌਬਿਨ ਚੈਟਰਜੀ ਦੇ ਸੰਗੀਤ 'ਚ ਦੋ ਏਕਲ ਗੀਤ 'ਜਾਗੋ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ ਜਾਗੋ', 'ਤੂ ਸੁਨ ਲੇ ਮਤਵਾਲੇ' ਗਾਏ ਜੋ ਉਸ 'ਤੇ ਹੀ ਫ਼ਿਲਮਾਏ ਗਏ | ਇਸ ਬੈਨਰ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਤੁਮ ਔਰ ਮੈਂ' (1947) 'ਚ ਉਸ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ | ਕਲਕੱਤੇ ਵਿਚ ਦੋ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 'ਚ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਰੂਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਾ ਹੋਈ | 1949 ਵਿਚ ਨਿਊ ਥਿਏਟਰਜ਼ ਬੰਦ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਤਲਤ ਕਲਕੱਤੇ ਤੋਂ ਮੰੁਬਈ ਆ ਗਿਆ | ਇੱਥੇ ਉਹ ਮੌਸੀਕਾਰ ਅਨਿਲ ਬਿਸਵਾਸ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ | ਉਸ ਵੇਲੇ ਤਲਤ ਦੀ ਮਕਬੂਲੀਅਤ ਮੁੰਬਈ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ | ਇਸ ਵਾਰ ਮੌਸੀਕਾਰ ਅਨਿਲ ਬਿਸਵਾਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮਸਤਾਨ ਸਟੂਡੀਓ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਆਰਜ਼ੂ' (1950) ਵਿਚ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗੁਲੂਕਾਰ ਵਜੋਂ ਗਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ | ਦਲੀਪ ਕੁਮਾਰ 'ਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਇਆ ਗਿਆ ਗੀਤ 'ਐ ਦਿਲ ਮੁਝੇ ਐਸੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲੇ ਚਲ, ਯਹਾਂ ਕੋਈ ਨਾ ਹੋ' ਹਿੱਟ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤਲਤ ਮੌਸੀਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਸੰਦ ਬਣ ਗਿਆ | ਇਸ ਸਮੇਂ ਮੌਸੀਕਾਰ ਨੌਸ਼ਾਦ ਅਲੀ ਆਪਣੇ ਲਈ ਬਿਹਤਰੀਨ ਗਾਇਕ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ 'ਚ ਸਨ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਲਤ ਕੋਲੋਂ ਦਲੀਪ ਕੁਮਾਰ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮ 'ਬਾਬੁਲ' (1950) 'ਚ ਚਾਰ ਗੀਤ ਗਵਾਏ | ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਇਕ ਯੁਗਲ ਗੀਤ 'ਮਿਲਤੇ ਹੀ ਆਂਖੇਂ, ਦਿਲ ਹੂਆ ਦੀਵਾਨਾ ਕਿਸੀ ਕਾ' (ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਨਾਲ) ਬਹੁਤ ਹਿੱਟ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੇ ਮੁਕਾਮ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ¢
ਕੁੰਦਨ ਲਾਲ ਸਹਿਗਲ ਵਾਂਗ ਗੁਲੂਕਾਰ-ਅਦਾਕਾਰ ਬਣਨ ਦੀ ਚਾਹਤ ਤਲਤ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਹੀ | ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕੀ ਵਿਚੋਂ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨੂੰ ਪੁਖ਼ਤਾ ਪਛਾਣ ਮਿਲ ਗਈ, ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਫਿਰ ਕਿਸਮਤ ਅਜ਼ਮਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ | ਫ਼ਿਲਮ 'ਰਾਜ ਲਕਸ਼ਮੀ' (1945), 'ਤੁਮ ਔਰ ਮੈਂ' (1947), 'ਆਰਾਮ' (1951) ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਗਾਏ ਗੀਤਾਂ 'ਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਤਲਤ ਨੇ 10 ਫ਼ਿਲਮਾਂ 'ਚ ਹੀਰੋ ਦੇ ਮਰਕਜ਼ੀ ਕਿਰਦਾਰ ਅਦਾ ਕੀਤੇ | ਇਹ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਹਨ 'ਸੰਪਤੀ' (1949), 'ਦਿਲ-ਏ-ਨਾਦਾਨ' (1953), 'ਡਾਕ ਬਾਬੂ' (1954), 'ਵਾਰਿਸ' (1954), 'ਰਫ਼ਤਾਰ' (1955), 'ਦੀਵਾਲੀ ਕੀ ਰਾਤ' (1956), 'ਏਕ ਗਾਂਵ ਕੀ ਕਹਾਨੀ' (1957), 'ਲਾਲਾ ਰੁਖ' (1958), 'ਮਾਲਿਕ' (ਸੁਰੱਈਆ) ਅਤੇ 'ਸੋਨੇ ਕੀ ਚਿੜੀਆ' (1958) ਅਦਾਕਾਰਾ ਨੂਤਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਕਰਾਰ' ਆਈ | ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਪਾਰਕ ਪੱਖੋਂ ਸਫ਼ਲ ਤੇ ਕਈ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹੀਆਂ | ਤਲਤ ਮਹਿਮੂਦ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਫ਼ਲ ਅਦਾਕਾਰ ਸਾਬਤ ਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ | ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੀਆਂ ਤਰਜ਼ਾਂ ਖ਼ੁਦ ਤਾਮੀਰ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚ 'ਗ਼ਮ-ਏ-ਆਸ਼ਿਕੀ ਸੇ ਕਹਿਦੋ' ਤੇ 'ਤੁਮਨੇ ਯੇ ਕਯਾ ਸਿਤਮ ਕੀਯਾ' ਬਿਹਤਰੀਨ ਮਿਸਾਲ ਹਨ¢
1950ਵਿਆਂ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਤਲਤ ਨੇ ਮੰੁਬਈ ਦਾ ਰੁਖ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਬਣਨ ਵਾਲੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਫ਼ਿਲਮਸਾਜ਼, ਹਿਦਾਇਤਕਾਰ, ਮੌਸੀਕਾਰ, ਸ਼ਾਇਰ-ਨਗ਼ਾਮਨਿਗ਼ਾਰ, ਅਦਾਕਾਰ-ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਨ ਜਾਂ ਕਹਿ ਲਵੋ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਬੋਲ-ਬਾਲਾ ਸੀ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦੀ ਸੁਹਬਤ ਮਾਣਦਿਆਂ ਤਲਤ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਬਾਨ ਨਾਲ ਉਲਫ਼ਤ ਹੋ ਗਈ | ਉਸ ਦੀ ਚਾਹਤ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੇ | ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸਰਦੂਲ ਕਵਾਤੜਾ ਕੋਲ ਰੱਖੀ | ਖ਼ੈਰ ਉਸ ਦੀ ਚਾਹਤ ਚਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 'ਚ ਨਗ਼ਮਾਸਾਰਈ ਕਰਕੇ ਪੂਰੀ ਹੋਈ | ਬਤੌਰ ਗੁਲੂਕਾਰ ਤਲਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ ਰੂਪਬਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮਜ਼, ਬੰਬੇ ਦੀ 'ਮੁਟਿਆਰ' (1950) | ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਚ ਮੌਸੀਕਾਰ ਵਿਨੋਦ ਦੇ ਮੁਰੱਤਿਬ ਸੰਗੀਤ 'ਚ ਤਲਤ ਨੇ ਦੋ ਗੀਤ ਗਾਏ | ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨੇ ਸਰਦੂਲ ਕਵਾਤੜਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ | ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਕੌਡੇ ਸ਼ਾਹ' (1953) ਬਣਾਈ ਤਾਂ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਾਸਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਅਤੇ ਤਲਤ ਮਹਿਮੂਦ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵਰਮਾ ਮਲਿਕ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਦੋਗਾਣਾ ਗੀਤ 'ਜ਼ੁਲਫ਼ਾਂ ਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਈਆਂ, ਹੱਡੀਆਂ ਨੇ ਰੁਲ ਗਈਆਂ' ਗਵਾਇਆ | ਸਮਸ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ, ਬੰਬੇ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਲਾਰਾ ਲੱਪਾ' (1953) ਲਈ ਮੌਸੀਕਾਰ ਧਨੀ ਰਾਮ ਨੇ ਵੀ ਤਲਤ ਮਹਿਮੂਦ ਲਈ ਤਰਜ਼ ਤਾਮੀਰ ਕੀਤੀ | ਮਨੋਹਰ ਸਿੰਘ ਸਹਿਰਾਈ ਦੇ ਲਿਖੇ ਇਸ ਰੁਮਾਨੀ ਯੁਗਲ ਗੀਤ ਨੂੰ ਤਲਤ ਨੇ ਆਸ਼ਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਗਾਇਆ 'ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੀ ਸੇਜ ਦੀਏ ਰਾਣੀਏ ਨੀ ਹੋ' ਜਿਸ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ-ਮੱਦਾਹਾਂ ਵਲੋਂ ਬੇਹੱਦ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ | ਤਲਤ ਮਹਿਮੂਦ ਨੇ 1960 'ਚ ਰਿਲੀਜ਼ਸ਼ੁਦਾ ਕਾਲੜਾ ਚਿੱਤਰਾ ਦੀ ਸਿੰਧੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਸੱਸੀ ਪੁਨੂੰ' ਵਿਚ ਵੀ ਨਿਰਮਲਾ ਸਪਰੂ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਯੁਗਲ ਗੀਤ 'ਪਰਦੇਸੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰੀਤ ਲਾਉਣੀ' ਗਾਇਆ | ਬਤੌਰ ਗੁਲੂਕਾਰ ਉਸ ਨੇ ਚਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ 5 ਗੀਤ ਗਾਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਇਕ ਉਰਦੂ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ | 1960ਵਿਆਂ ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤਕ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 'ਚ ਉਸ ਦੇ ਗਾਏ ਗੀਤ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੋਣ ਲੱਗੇ | ਫ਼ਿਲਮ 'ਸੁਜਾਤਾ' (1959) ਦਾ ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ 'ਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਇਆ 'ਜਲਤੇ ਹੈਂ ਜਿਸ ਕੇ ਲੀਏ, ਤੇਰੀ ਆਂਖੋਂ ਕੇ ਦੀਏ' ਯਾਦਗਾਰੀ ਗੀਤ ਹੈ |
ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਰ ਉਸ ਨੇ 1964 'ਚ ਫ਼ਿਲਮ 'ਜਹਾਂਆਰਾ' 'ਚ ਗਾਇਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਮੌਸੀਕਾਰ ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਸਨ | ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫ਼ਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਤਲਤ ਵਰਗੀ ਆਵਾਜ਼ ਲਈ ਕੋਈ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਨਹੀਂ ਬਚੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਗ਼ੈਰ-ਫ਼ਿਲਮੀ ਗਾਇਨ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਬਰਾਬਰ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਐਲਬਮਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ | ਗ਼ਜ਼ਲ ਮੌਸੀਕੀ ਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਦੂਜਾ ਰੂਪ ਹੀ ਬਣ ਗਏ ਸਨ |
ਤਲਤ ਮਹਿਮੂਦ ਨੂੰ 1956 ਵਿਚ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਸੱਦਿਆ ਗਿਆ | ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਫ਼ਨਕਾਰ ਦੇ ਜਾਣ ਦਾ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਮੌਕਾ ਸੀ | ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਐਨਾ ਸਫ਼ਲ ਰਿਹਾ ਕਿ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ 'ਚ ਉਸ ਦੇ ਕੁੱਲ 22 ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੋਏ, ਫਿਰ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮੰਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਚੱਲ ਪਿਆ | ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ 'ਚ ਲਗਾਤਾਰ ਮਸਰੂਫ਼ ਰਹੇ | ਫ਼ਿਲਮੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਰੁਖ਼ਸਤੀ ਮਿਲਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਤਾਂ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ 'ਚ ਆਏੇ ਦਿਨ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੋਣ ਲੱਗੇ | ਫ਼ਿਲਮਾਂ 'ਚ ਗਾਉਣ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋਣ ਦਾ ਮਲਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਿਹਾ | ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਤਾਦਾਦ ਜਾਂ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਿਚ ਕਦੇ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਆਈ¢
1970ਵਿਆਂ ਦੇ ਦਹਾਕੇ 'ਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਹੋਈਆਂ 'ਵੋ ਦਿਨ ਯਾਦ ਕਰੋ' (1971), 'ਸ਼ਾਇਰ-ਏ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਮਹਿਜ਼ੂਰ' (1972), 'ਸੁਬਹਾ ਜ਼ਰੂਰ ਆਏਗੀ' (1977) ਅਤੇ 'ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਟੱਕਰ' (1978) | ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 200 ਫ਼ਿਲਮਾਂ 'ਚ ਲਗਪਗ 500 ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਤੇ 250 ਗ਼ੈਰ-ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ | ਉਸ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਚਿਰਾਗ਼ ਜਲਤਾ ਰਹਾ' ਲਈ ਮੌਸੀਕਾਰ ਨਾਹਲ ਅਬਦੁੱਲਾ ਦੀ ਮੌਸੀਕੀ 'ਚ 2 ਗੀਤ ਗਾਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੋਲ ਹਨ 'ਕੁਛ ਹੂਆ ਨਾ ਹਾਸਿਲ ਅਬ ਤਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼-ਏ-ਬੇਕਾਰ ਸੇ' ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ 'ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਿਕਲਨਾ ਦਿਲ ਕਾ ਸੰਭਲਨਾ¢'
ਸਾਲ 1992 ਵਿਚ ਤਲਤ ਮਹਿਮੂਦ ਨੂੰ 'ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ' ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ | ਮਰਹੂਮ ਗੁਲੂਕਾਰਾ ਬੇਗ਼ਮ ਅਖ਼ਤਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬਰਸੀ 'ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਲਕ ਦੇ ਉਮਦਾ ਗੁਲੂਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ 'ਬਜ਼ਮ-ਏ-ਰੂਹ-ਏ ਗ਼ਜ਼ਲ' ਵਰਗੇ ਵੱਕਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ | ਮਖ਼ਮਲ਼ੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਧਨੀ ਤਲਤ ਮਹਿਮੂਦ ਹਿਆਤੀ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਵਕਤ ਦੌਰਾਨ ਚੱਲਣ-ਫਿਰਨ ਅਤੇ ਬੋਲਣ 'ਚ ਦਿੱਕਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਸਨ | 9 ਮਈ, 1998 ਨੂੰ 74 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ |

-ਮੋਬਾਈਲ : 97805-09545.

ਸਾਹਿਤਕ ਸਰਗਰਮੀ: ਚਾਰ ਲੇਖਕ ਸਭਾਵਾਂ ਨੇ ਕਰਵਾਇਆ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਮਾਰੋਹ ਅਤੇ ਕਵੀ ਦਰਬਾਰ

ਨਵੇਂ ਵਰ੍ਹੇ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਆਮਦੀਦ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸਭਾ ਸੇਖੋਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਜਨਵਾਦੀ ਲੇਖਕ ਮੰਚ ਪੰਜਾਬ, ਬਿਜਲੀ ਬੋਰਡ ਲੇਖਕ ਸਭਾ, ਲੋਕ ਲਿਖਾਰੀ ਸਭਾ ਜਗਰਾਉਂ ਅਤੇ ਪੰਡਤ ਪਦਮ ਨਾਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਕਮੇਟੀ ਵਲੋਂ ਸਥਾਨਕ ਨਛੱਤਰ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਹਾਲ ਵਿਖੇ ਸਾਲਾਨਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਮਾਰੋਹ ਅਤੇ ਕਵੀ ਦਰਬਾਰ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ | ਸਮਾਗਮ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਡਾ: ਤੇਜਵੰਤ ਮਾਨ ਸਭਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਭੁਪਿੰਦਰ, ਬਿਕਰਮ ਸ਼ਰਮਾ, ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਜਗਤਾਰ, ਡਾ: ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨਿਰਾਲਾ, ਦਰਸ਼ਨ ਬੁੱਟਰ ਅਤੇ ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ ਨੇ ਕੀਤੀ | ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾਨ ਸਨ ਹਲਕਾ ਵਿਧਾਇਕ ਬੀਬੀ ਸਰਵਜੀਤ ਕੌਰ ਮਾਣੰੂਕੇ | ਇਸ ਮੌਕੇ ਡਾ: ਅਰਵਿੰਦ ਕੌਰ ਕਾਕੜਾ ਨੂੰ ਸਫਦਰ ਹਾਸ਼ਮੀਂ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਡਾ: ਸਰੋਜ ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਪਿੰ੍ਰ: ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਅਰਮਿੰਦਰ ਸੋਹਲ ਨੂੰ ਪਿੰ੍ਰ: ਤਖ਼ਤ ਸਿੰਘ ਗ਼ਜ਼ਲ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਸਤਪਾਲ ਭੀਖੀ ਨੂੰ ਸੰਤ ਰਾਮ ਉਦਾਸੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਭਾਸ਼ੋ ਅਤੇ ਕੇ. ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਿਰਦਾਰ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਹਾਕਮ ਸਿੰਘ ਰੂੜੇਕੇ ਨੂੰ ਜਨਵਾਦੀ ਕਵਿਤਾ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਦਰਸ਼ਨ ਬੁੱਟਰ ਅਤੇ ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ ਨੂੰ ਪਾਸ਼ ਕਵਿਤਾ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਡਾ: ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨਿਰਾਲਾ ਅਤੇ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਅਖਾੜਾ ਨੂੰ ਪੰਡਿਤ ਪਦਮ ਨਾਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਬਲਬੀਰ, ਜਲਾਲਾਬਾਦੀ ਅਤੇ ਅਵਤਾਰਜੀਤ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਭੇਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੰਜੀਵ ਗੁਪਤਾ ਨੂੰ ਹਰਭਜਨ ਹਲਵਾਰਵੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ |
ਟੱਲੇਵਾਲੀਏ ਕਵਿਸ਼ਰੀ ਜਥੇ ਨੂੰ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਪਾਰਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਭੇਟ ਕੀਤੇ ਗਏ | ਡਾ: ਤੇਜਵੰਤ ਮਾਨ, ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਜਗਤਾਰ ਅਤੇ ਭੁਪਿੰਦਰ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ | ਇਸ ਮੌਕੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਵੀ ਦਰਬਾਰ ਵੀ ਹੋਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਉਪਰੋਕਤ ਕਵੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਵਤਾਰ ਜਗਰਾਉਂ, ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫਿਰ, ਹਰਕੋਮਲ ਬਰਿਆਰ, ਰਾਜਦੀਪ ਤੂਰ, ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਸੋਹੀ, ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ੌਕੀ, ਰਜਿੰਦਰ ਸ਼ੌਕੀ, ਬਿਕਰਮ ਸ਼ਰਮਾ, ਰਾਹੁਲ ਰੂਪਾਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਲਾਮ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ | ਇਸ ਮੌਕੇ ਬੋਲਦਿਆਂ ਬੀਬੀ ਮਾਣੂੰਕੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਇਨਕਲਾਬ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕਲਮਾਂ ਨੇ ਤਲਵਾਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ | ਮੰਚ ਸੰਚਾਲਨ ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸਭਾ ਸੇਖੋਂ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਪਵਨ ਹਰਚੰਦਪੁਰੀ ਨੇ ਕੀਤਾ |

••






Website & Contents Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 2002-2018.
Ajit Newspapers & Broadcasts are Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust.
The Ajit logo is Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 1984.
All rights reserved. Copyright materials belonging to the Trust may not in whole or in part be produced, reproduced, published, rebroadcast, modified, translated, converted, performed, adapted,communicated by electromagnetic or optical means or exhibited without the prior written consent of the Trust. Powered by REFLEX