ਤਾਜਾ ਖ਼ਬਰਾਂ


ਵੇਰਕਾ ਵੱਲਾ ਰੋਡ 'ਤੇ ਮੈਰਿਜ ਪੈਲੇਸ ਨੂੰ ਲੱਗੀ ਅੱਗ
. . .  1 day ago
ਵੇਰਕਾ ,20 ਫ਼ਰਵਰੀ{ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੱਗਾ }- ਵੇਰਕਾ ਵੱਲਾ ਰੋਡ 'ਤੇ ਅਸਲਾ ਡੀਪੂ ਕੋਲ ਇਕ ਮੈਰਿਜ ਪੈਲੇਸ ਦੀ ਰਸੋਈ 'ਚ ਸਲੰਡਰ ਫੱਟਣ ਨਾਲ ਹੋਏ ਹਾਦਸੇ 'ਚ ਪੈਲੇਸ ਦਾ ਅੰਦਰਲ ਹਿੱਸਾ ਸੜ ਕੇ ਰਾਖ
ਹਾਦਸੇ ਦੌਰਾਨ ਇਕ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਇਕ ਗੰਭੀਰ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
. . .  1 day ago
ਤਰਨ ਤਾਰਨ, 20 ਫਰਵਰੀ (ਪਰਮਜੀਤ ਜੋਸ਼ੀ)-ਇੱਥੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕ ਸਰਹਾਲੀ ਰੋਡ 'ਤੇ ਇਕ ਬੱਸ ਅਤੇ ਸਵਿਫ਼ਟ ਕਾਰ ਵਿਚ ਹੋਈ ਭਿਆਨਕ ਟੱਕਰ ਦੌਰਾਨ ਕਾਰ ਸਵਾਰ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਦੀ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਇਕ ਦੀ ਹੋਰ ...
ਸਾਉਦੀ ਅਰਬ ਭਾਰਤ 'ਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰੇਗਾ 100 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦਾ ਨਿਵੇਸ਼ - ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲਾ
. . .  1 day ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 20 ਫਰਵਰੀ - ਸਾਉਦੀ ਅਰਬ ਭਾਰਤ 'ਚ 100 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰੇਗਾ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਨੇ...
ਯੇਦੀਯੁਰੱਪਾ ਵੱਲੋਂ ਆਡੀਓ ਟੇਪ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਐੱਫ.ਆਈ.ਆਰ ਖ਼ਾਰਜ ਕਰਨ ਲਈ ਪਟੀਸ਼ਨ
. . .  1 day ago
ਬੈਂਗਲੁਰੂ, 20 ਫਰਵਰੀ - ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਭਾਜਪਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੀ.ਐੱਸ.ਯੇਦੀਯੁਰੱਪਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਆਡੀਓ ਟੇਪ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਦਰਜ ਐੱਫ.ਆਈ.ਆਰ...
ਬਰਫ਼ ਦੇ ਤੋਦੇ ਡਿੱਗਣ ਕਾਰਨ ਫੌਜ ਦੇ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਦੀ ਮੌਤ, 5 ਫਸੇ
. . .  1 day ago
ਸ਼ਿਮਲਾ, 20 ਫਰਵਰੀ - ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਿੱਨੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ 'ਚ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਤੋਦੇ ਡਿੱਗਣ ਕਾਰਨ ਫੌਜ ਦੇ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਜਦਕਿ 5 ਜਵਾਨ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸਥਾਨਕ...
ਫ਼ਰਾਰ ਕਾਂਗਰਸੀ ਵਿਧਾਇਕ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ - ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਕਰਨਾਟਕ
. . .  1 day ago
ਬੈਂਗਲੁਰੂ, 20 ਫਰਵਰੀ - ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਐਮ.ਬੀ ਪਾਟਿਲ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਫ਼ਰਾਰ ਕਾਂਗਰਸੀ ਵਿਧਾਇਕ ਜੇ.ਐਨ ਗਣੇਸ਼ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਸੋਮਨਾਥ ਤੋਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ...
ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਧਾਰਾ 370 ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦਾ - ਰਾਜਪਾਲ ਰਾਜਸਥਾਨ
. . .  1 day ago
ਜੈਪੁਰ, 20 ਫਰਵਰੀ - ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਕਲਿਆਣ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਧਾਰਾ 370 ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵੱਖਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ...
ਰੂਹਾਨੀ ਰੰਗ 'ਚ ਰੰਗੀ 'ਪੰਜ ਤਖਤ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ' ਯਾਤਰਾ 'ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪਹੁੰਚੇ ਸ੍ਰੀ ਨਾਂਦੇੜ ਸਾਹਿਬ, ਦੇਖੋ ਤਸਵੀਰਾਂ
. . .  1 day ago
25 ਤੱਕ ਕਲਮ ਛੋੜ ਹੜਤਾਲ ਤੇ ਤਹਿਸੀਲ ਕਰਮਚਾਰੀ
. . .  1 day ago
ਖਮਾਣੋਂ, 20 ਫ਼ਰਵਰੀ (ਪਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ) - ਪੀ. ਐਮ. ਐਸ. ਯੂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੱਦੇ ਤੇ ਤਹਿਸੀਲ ਕਰਮਚਾਰੀ 25 ਫ਼ਰਵਰੀ ਤੱਕ ਕਲਮ ਛੋੜ ਹਡ਼ਤਾਲ ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਮੰਗਾ ਨੂੰ ਲੈਕੇ...
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਰੋਧੀ ਬਜਟ ਦੀ ਪੋਲ ਖੋਲ੍ਹੇਗਾ 'ਆਪ' ਦਾ ਯੂਥ ਵਿੰਗ
. . .  1 day ago
ਸੰਗਰੂਰ, 20 ਫਰਵਰੀ (ਧੀਰਜ ਪਸ਼ੋਰੀਆ)- ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਯੂਥ ਵਿੰਗ ਦੀ ਬੁਲਾਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਭਰਾਜ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਯੂਥ ਵਿੰਗ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡ-ਪਿੰਡ ਜਾ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ 2019-20 ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਰੋਧੀ ਬਜਟ ਦੀ ਪੋਲ .....
ਹੋਰ ਖ਼ਬਰਾਂ..

ਧਰਮ ਤੇ ਵਿਰਸਾ

ਗੁ: ਸ੍ਰੀ ਨਾਨਕਸਰ ਸਾਹਿਬ ਪਿੰਡ ਸੌੜੀਆਂ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ)

ਪਹਿਲੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਚਰਨ ਛੂਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਅਜਨਾਲਾ ਦਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਸੌੜੀਆਂ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਅਜਨਾਲਾ-ਚੋਗਾਵਾਂ ਰੋਡ 'ਤੇ ਆਬਾਦ ਹੈ। ਦਰਿਆ ਰਾਵੀ ਇੱਥੋਂ ਹੁਣ 7-8 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਮਿਆਂ 'ਚ ਦਰਿਆ ਰਾਵੀ ਇਸ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਪਾਸ ਤੋਂ ਹੋ ਕੇ ਵਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿੰਡ ਸੌੜੀਆਂ ਇਬਰਾਹੀਮ ਲੋਧੀ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਸਮੇਂ ਆਬਾਦ ਹੋਇਆ। ਕੁਝ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਇਹ ਪਿੰਡ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਆਬਾਦ ਹੋਇਆ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੱਖੋਂ ਗਲਤ ਹੈ। ਮੁਗ਼ਲ ਕਾਲ ਸਮੇਂ ਇਹ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਤੇ ਪਠਾਣਾਂ ਦਾ ਨਿਰੋਲ ਘੁੱਗ ਵਸਦਾ ਪਿੰਡ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪੰਜ ਵੱਡੇ ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਮਕਬਰੇ ਤੇ ਮਸਜਿਦਾਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮੁਸਲਿਮ ਪੀਰਾਂ-ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਦੇ ਤੱਕੀਏ ਅਤੇ ਮਜ਼ਾਰਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਇਸ ਪਿੰਡ 'ਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਿਚਲੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਨਾਨਕਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਚੌਥੀ ਉਦਾਸੀ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਨ ਪਾਏ। 15 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1986 ਨੂੰ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਮੌਜੂਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਕਾਰ-ਸੇਵਾ ਆਰੰਭ ਕਰਵਾਈ। ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਇਸ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਮੱਸਿਆ ਦਾ ਮੇਲਾ ਲਗਦਾ ਹੈ।
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਾਨਕਸਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਲੱਗੇ ਸੂਚਨਾ ਬੋਰਡ 'ਤੇ ਪਿੰਡ ਸੌੜੀਆਂ ਦੇ ਇਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਉਬਾਰੇ ਖਾਂ (ਅਸਲ ਨਾਂਅ ਅਬਦੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਖ਼ਾਂ) ਤੇ ਸ਼ਾਹ ਆਸਮਾਨ ਨਾਲ ਹੋਈ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ 'ਅੰਤ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਬਾਰੇ ਖ਼ਾਂ ਪਠਾਣ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦਾਈ ਦਾ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ।'
ਮੁਗ਼ਲ ਹਕੂਮਤ ਸਮੇਂ ਇਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮੰਡੀ ਵਿਚ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਮਿਲਦਾ ਸੀ। ਮਾਲ ਮਹਿਕਮੇ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨਸੀਰੂਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ (ਸੰਨ 1702-1748) ਦੇ ਸਮੇਂ ਪੰਜ ਵਰ੍ਹੇ ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਵੀਰਾਨ ਰਿਹਾ। ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਸਮੇਂ ਸ: ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਭੰਗੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ: ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਭੰਗੀ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਹਾਕਮ ਬਣਿਆ। ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਦਰਜਾ ਕਾਇਮ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸ: ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਸੌੜੀਆਂਵਾਲਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ: ਅਮੀਰ ਸਿੰਘ ਸੌੜੀਆਂਵਾਲਾ ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਰਬਾਰ 'ਚ ਜਰਨੈਲ ਸਨ। ਸ: ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਸੌੜੀਆਂਵਾਲਾ ਦੇ ਅਧੀਨ 300 ਘੋੜ-ਸਵਾਰ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਵਲੋਂ ਡੇਢ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਜਾਗੀਰ ਪਿੰਡ ਸੌੜੀਆਂ 'ਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਸੌੜੀਆਂ ਵਿਚਲੇ ਉਕਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ।


-ਮੋਬਾ: 93561-27771


ਖ਼ਬਰ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰੋ

ਬੜਾ ਅਜੀਬ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸੀ ਮੁਹੰਮਦ ਤੁਗਲਕ

ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਤੁਗਲਕ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਗਿਆਸਉੱਦੀਨ ਤੁਗਲਕ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਦਾ ਬਚਪਨ ਦਾ ਨਾਂਅ ਜੂਨਾ ਖਾਂ ਸੀ। ਅਜਿਹਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਰਾਨ, ਮੁਸਲਿਮ ਸ਼ਰੀਅਤ, ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰ, ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਚਿਕਿਤਸਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਗਿਆਨ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਅੰਦਰ ਜਾਨਣ ਦੀ ਤੀਬਰ ਇੱਛਾ ਸੀ। ਸ਼ਾਸਕ ਗਿਆਸਉੱਦੀਨ ਤੁਗਲਕ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਨੂੰ 'ਉਲਗ ਖਾਂ' ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਪਰ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਵਿਚ ਧੀਰਜ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਕਾਹਲ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਅਸਲੀਅਤ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਵਿਵਹਾਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਜੀਬ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸੀ। ਇਕ ਵਕਤ ਜੇਕਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਤੋਹਫਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨਨਿਵਾਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਭ ਦਾ ਮਨ ਮੋਹ ਲੈਂਦਾ ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਵਕਤ ਖੂਨ ਦਾ ਪਿਆਸਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਇਕ ਪਲ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿਮਰ ਅਤੇ ਦਿਆਲੂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਪਰ ਦੂਜੇ ਹੀ ਪਲ ਉਹ ਨਿਰਦਈ ਅਤੇ ਜ਼ਾਲਮ ਜਾਪਦਾ। ਸੁਲਤਾਨ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਾਲਮ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਜ਼ਿੰਦਾ ਆਦਮੀਆਂ ਦੀ ਖੱਲ ਲੁਹਾਉਣਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਖੰਭਿਆਂ 'ਤੇ ਟੰਗਣਾ, ਛਾਤੀਆਂ 'ਤੇ ਗਰਮ ਰਾਡਾਂ ਲਾਉਣੀਆਂ ਆਦਿ ਆਮ ਗੱਲ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ 'ਕਮਲਾ ਸੁਲਤਾਨ' ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਨੂੰ 'ਤੁਗਲਕੀ ਫਰਮਾਨ' ਆਖਦੇ ਸਨ।
ਇਕ ਵਾਰ ਸੁਲਤਾਨ ਦੁਆਰਾ ਇਕ ਬਗਾਵਤੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਮਾਸ ਨੂੰ ਬਰਿਆਨੀ ਵਿਚ ਭੁੰਨ ਕੇ ਉਸੇ ਬਗਾਵਤੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਖਾਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠਣ ਦਾ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਾਟਕੀ ਸੀ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਬੰਗਾਲ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਜਲਦੀ ਵਿਚ ਇਕ ਸ਼ਾਮਿਆਨਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪਰ ਉਸ ਸ਼ਾਮਿਆਨੇ ਉੱਪਰ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਮਿਆਨਾ ਥੱਲੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਦੇ ਪਿਤਾ ਗਿਆਸਉਦੀਨ ਤੁਗਲਕ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਮੋਰਾਕੋ ਯਾਤਰੀ ਇਬਨਬਤੂਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਹੀ ਇਹ ਸਾਜਿਸ਼ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਨੇ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਵਿਵਾਦਤ ਤਜਰਬੇ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਸਿੱਟੇ ਨਿਕਲੇ। ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1327 ਈਸਵੀ ਵਿਚ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਦੇਵਗਿਰੀ ਬਦਲਣ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਨਾਂਅ ਤਬਦੀਲ ਕਰਕੇ ਦੌਲਤਾਬਾਦ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਦਰਅਸਲ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਦਲਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮੀ ਸੀਮਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦਿੱਲੀ 'ਤੇ ਮੰਗੋਲਾਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਦਾ ਡਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਨੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨੂੰ ਦੌਲਤਾਬਾਦ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਮਤ ਹੈ ਕਿ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਬਗਾਵਤਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਲਈ ਅਤੇ ਵੱਧ ਕਰ ਉਗਰਾਉਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ। ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਦੌਲਤਾਬਾਦ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਲਗਪਗ 1500 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਸੀ। ਸੁਲਤਾਨ ਦੁਆਰਾ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੌਲਤਾਬਾਦ ਜਾਣ ਦਾ ਫਰਮਾਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰੀ ਵੱਸ ਸੁਲਤਾਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਪਈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਇਬਨਬਤੂਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲੈਣ 'ਤੇ ਇਕ ਅੰਨ੍ਹਾ ਅਤੇ ਇਕ ਲੰਗੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਮਿਲੇ। ਲੰਗੜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਘੋੜੇ ਦੀ ਪੂਛ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਘਸੀਟਦੇ ਹੋਏ ਦੌਲਤਾਬਾਦ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਪਰ ਰਾਹ ਵਿਚ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕੇਵਲ ਇਕ ਲੱਤ ਹੀ ਦੌਲਤਾਬਾਦ ਪਹੁੰਚੀ। ਪਰ ਸੁਲਤਾਨ ਦੀ ਇਹ ਯੋਜਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਫਲ ਰਹੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਸਤੇ ਦੀਆਂ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮਰ ਗਏ। ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਉੱਥੇ ਨਹੀਂ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸੁਲਤਾਨ ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮੀ ਸੀਮਾ 'ਤੇ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਗੜਬੜੀਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਸਕਿਆ। ਫਿਰ ਕੁਝ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਸੁਲਤਾਨ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਦੇਵਗਿਰੀ ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮੀ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਪਰ ਦੇਵਗਿਰੀ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇੱਥੋਂ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮੰਗੋਲਾਂ ਦੇ ਹਮਲਿਆ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਮੁਮਕਿਨ ਨਹੀਂ।
ਇਸ ਲਈ ਸੁਲਤਾਨ ਨੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਫਿਰ ਤੋਂ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਾਪਸ ਦਿੱਲੀ ਬਦਲਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੁਆਬ ਵਿਚ ਕਰ ਵਾਧਾ ਕਰਨਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਭੁੱਲ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਗੰਗਾ-ਜਮੁਨਾ ਦਾ ਦੁਆਬ ਇਕ ਉਪਜਾਊ ਖਿੱਤਾ ਸੀ ਪਰ ਕਰ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਦਾ ਵਕਤ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਕ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਾਲ ਕਾਰਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲੱਕ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਦੂਜਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਕਰ ਉਗਰਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਆਉਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਕਿਸਾਨ ਤੰਗ ਆ ਕੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜ ਗਏ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਬਰਨੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਾਂਗ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸੁਲਤਾਨ ਇੱਥੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰੁਕਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦੇ ਹੋਏ ਰਾਤੋ-ਰਾਤ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਫਰਮਾਨ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਦਰਅਸਲ ਮੱਧ ਕਾਲੀਨ ਸਮੇਂ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਕਮੀ ਆ ਗਈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਲੱਗੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਦੁਆਰਾ ਤਾਂਬੇ ਦੀ ਮੁਦਰਾ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਲਿਆ ਗਿਆ।
ਉਸ ਸਮੇਂ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਨੂੰ 'ਟੰਕਾ' ਅਤੇ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਨੂੰ 'ਜੀਤਲ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸੁਲਤਾਨ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਜੀਤਲ ਦਾ ਮੁੱਲ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਟਾਂਕੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਲੈ ਕੇ ਬਦਲੇ ਵਿਚ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਪਰ ਟਕਸਾਲ 'ਤੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦਾ ਪੂਰਾ ਕੰਟਰੋਲ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਜਾਅਲੀ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਪਾਰ ਸਮੇਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਿੱਕੇ ਪੱਥਰ ਸਮਾਨ ਸਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਵਣਜ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਧੱਕਾ ਲੱਗਿਆ। ਆਪਣੀ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਅਸਫਲ ਹੁੰਦੇ ਦੇਖ ਸੁਲਤਾਨ ਨੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਵਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਵਾਪਸ ਕਰਕੇ ਬਦਲੇ ਵਿਚ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਲੈਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਲੈ ਲਏ। ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀ ਇਸ ਮੂਰਖਤਾ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਾਹੀ ਖਜ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਖੋਰਾ ਲੱਗਿਆ। ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਿਲ ਦੇ ਬਾਹਰ ਬੇਕਾਰ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦਾ ਅੰਬਾਰ ਲੱਗ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਪਿਆ ਰਿਹਾ। ਸੁਲਤਾਨ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਇਕ ਉੱਚੇ ਮਨਸੂਬਿਆਂ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਇਸ ਲਈ ਸੁਲਤਾਨ ਦੁਆਰਾ ਖੁਰਾਸਨ ਨੂੰ ਫ਼ਤਹਿ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਇਸ ਲਈ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੁਆਰਾ ਲਗਪਗ ਇਕ ਲੱਖ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸੈਨਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇੰਨੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੈਨਾ ਦੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਪੈਸਾ ਖਰਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੁਆਰਾ ਖੁਰਾਸਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੁਲਤਾਨ ਦੁਆਰਾ ਸੈਨਾ 'ਤੇ ਖਰਚ ਕੀਤਾ ਪੈਸਾ ਵਿਅਰਥ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸੁਲਤਾਨ ਨੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕੇ ਕਰਾਚਲ ਨੂੰ ਫ਼ਤਹਿ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਕਰਾਚਲ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਇਕ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜ ਸੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਕਰਾਚਲ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਕਰਾਚਲ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਸਰਦੀ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕੇ ਕਾਰਨ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਔਕੜਾਂ ਆਈਆਂ। 10,000 ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚੋਂ ਸਿਰਫ 10 ਬੰਦਿਆਂ ਦਾ ਹੀ ਵਾਪਸ ਦਿੱਲੀ ਮੁੜਨਾ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਹਾਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਲਤਾਨ ਦੇ ਇਹ ਤਜਰਬੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਫਲ ਰਹੇ। ਆਮ ਜਨਤਾ ਵਿਚ ਸੁਲਤਾਨ ਖਿਲਾਫ ਰੋਹ ਵਧਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਥਾਂ-ਥਾਂ 'ਤੇ ਬਗਾਵਤਾਂ ਹੋਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਸੁਲਤਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਗਾਵਤਾਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਵਿਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਸਮਰਾਜ ਖੇਰੂੰ-ਖੇਰੂੰ ਹੋਣ ਲੱਗਾ। ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ 1351 ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਸਿੰਧ ਵਿਚ ਸੁਲਤਾਨ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਨੇ ਸੁੱਖ ਦਾ ਸਾਹ ਲਿਆ।


-masteramrinder@gmail.com

ਪੀਰ ਮੁਰੀਦਾਂ ਪਿਰਹੜੀ

ਪੀਰ ਬਹਿਲੋਲ

ਬਗ਼ਦਾਦ ਵਿਖੇ ਦਜਲਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਰੱਬੀ ਰੰਗ ਵਿਚ ਰੰਗਿਆ ਫ਼ਕੀਰ ਬਹਿਲੋਲ ਇਕ ਕੁਟੀਆ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਬਗ਼ਦਾਦ ਗਏ ਤਾਂ ਇਸ ਪੀਰ ਨਾਲ ਮੇਲ ਹੋਇਆ। ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਚੱਲੀਆਂ ਅਤੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨੇ ਪੀਰ ਨੂੰ ਦੀਵਾਨਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸਰਬ ਸਾਂਝੇ ਨਿਰਮਲ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਾ ਕਾਇਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁਰੀਦ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਬੇਨਤੀ ਕਰ ਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਅਟਕਾਈ ਰੱਖਿਆ। ਆਖ਼ਿਰ ਇਸ 'ਤੇ ਮਿਹਰ ਨਦਰਿ ਪਾ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਹੋਰ ਧਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਤਾਰਨ ਲਈ ਤੁਰ ਪਏ। ਪੀਰ ਬਹਿਲੋਲ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੱਠ ਸਾਲ ਜਿਊਂਦਾ ਰਿਹਾ ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਖਾਮੋਸ਼ ਪ੍ਰੀਤ ਇਕ ਮਿਸਾਲ ਬਣ ਗਈ। ਜਿਥੇ ਬੈਠ ਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਇਸ ਨਾਲ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਇਹ ਉਸ ਪੱਥਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਿਜਦਾ ਕਰ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ ਅਤੇ ਡੂੰਘੀ ਚੁੱਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਈ। ਨਾ ਇਹ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਬੋਲਦਾ ਸੀ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਅਨੋਖੀ ਦਾਸਤਾਨ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸਰਸ਼ਾਰਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਸ਼ਾਹ ਆਪ ਇਸ ਲਈ ਭੇਟਾਵਾਂ ਲੈ ਕੇ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋਇਆ ਪਰ ਪੀਰ ਨੇ ਅੱਖ ਪੁੱਟ ਕੇ ਵੀ ਨਾ ਦੇਖਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਚਕਵੀਂ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਅਤੇ ਚਕੋਰ ਚੰਦ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੇ ਹਨ, ਇਉਂ ਹੀ ਬਹਿਲੋਲ ਆਪਣੇ ਮਹਿਬੂਬ ਦੀ ਛੋਹ ਨਾਲ ਸੁਗੰਧਿਤ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੀ ਸਮਾਧੀ ਸਥਿਤ ਹੋਇਆ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਬਿਰਧ ਹੋ ਗਿਆ ਪਰ ਗਰਮੀ ਸਰਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਗ਼ੈਰ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਸਣ 'ਤੇ ਸਜਿਆ ਰਿਹਾ। 1920 ਵਿਚ ਸਵੀਡਨ ਨਾਰਵੇ ਵਿਚ ਵਸਦੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਆਨੰਦਾ ਚਾਰਯ ਨੇ ਉਸ ਥਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉੱਥੇ ਇਕ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਇਬਾਰਤ ਖੁਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਇਉਂ ਹੈ : 'ਇਸ ਥਾਂ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਨੇ ਫ਼ਕੀਰ ਬਹਿਲੋਲ ਨਾਲ ਬਚਨ ਕੀਤੇ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਈਰਾਨ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ, ਬਹਿਲੋਲ ਦੀ ਰੂਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ 'ਤੇ ਟਿਕੀ ਰਹੀ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਹਿਦ ਭਰੇ ਸਰਘੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਚਮਕੇ ਗੁਲਾਬ ਉੱਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਦੀ ਮੱਖੀ ਟਿਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।'
ਆਨੰਦਾਚਾਰੀਆ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ 'ਸਨੋਬਰਡਜ਼' ਵਿਚ ਇਸ ਇਕ ਭਾਵਪੂਰਤ ਕਵਿਤਾ ਵੀ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਵੀ ਇਹ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਉੱਕਰੇ ਅਰਬੀ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਕਾਇਮ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਕਤੀਆਂ ਪੀਰ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰੀਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ-
ਓਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਅਸੀਂ ਨਾ ਬੋਲਿਆ ਨਾ ਵੇਖਿਆ,
ਇਹ ਜ਼ੁਬਾਂ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ, ਇਹ ਨਜ਼ਰ ਪਥਰਾ ਗਈ।

ਖ਼ਾਲਸਾ ਫ਼ੌਜ ਨੇ 'ਢਾਈ ਫੁੱਟ' ਦਾ ਪੈਂਤੜਾ ਵਰਤ ਕੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਖ਼ੂਬ ਨੁਕਸਾਨ ਕੀਤਾ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਜਨਰਲ ਕੈਂਬੈਲ ਨੇ ਹਮਲਾ ਬੋਲਿਆ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਵੱਲ ਧੱਕਿਆ। ਪਾਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਉੱਪਰ ਬੀੜੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਪਾਂ ਨੇ ਗੋਲੇ ਵਰਸਾਏ। ਤੋਪਾਂ ਦੀ ਗੋਲਾਬਾਰੀ ਦੇ ਕਵਰ ਹੇਠ ਪੰਜਾਬੀ ਘੋੜਸਵਾਰ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰ ਆਏ ਤੇ ਇਕ ਤਕੜੇ ਹਮਲੇ ਵਿਚ ਕੈਂਬੈਲ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਖਦੇੜ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਇਕ ਤੋਪ ਤੇ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਦਾ ਝੰਡਾ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿਚ ਲੈ ਲਿਆ।
ਰਾਮ ਨਗਰ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਇਥੋਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਹੌਸਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੀ। ਮਾਤਹਿਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫਸਰਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ 'ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਹੁਤ ਹਿੰਮਤ ਵਿਚ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਸਾਡੇ ਕੈਂਪ ਤੋਂ ਸਿਰਫ ਅੱਧਾ ਮੀਲ ਦੂਰ ਹੀ ਤੁਰੇ ਫਿਰਦੇ ਸਨ।' ਤਿੰਨ ਸੀਨੀਅਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫਸਰ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਕਰਨਲ ਹਾਵਲੈਕ, ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਜਨਰਲ ਕੁਰੇਟੋਨ ਅਤੇ ਕੈਪਟਨ ਫਿਜ਼ੇਗਰਾਲਡ ਰਾਮ ਨਗਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀਵਾਲਾ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕਮਾਂਡ ਨੂੰ ਇਕ ਰੁੱਕਾ ਭੇਜਿਆ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਣਾ ਮੰਨ ਲੈਣ ਤਾਂ ਉਹ ਲੜਾਈ ਬੰਦ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਰੁੱਕੇ ਦਾ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਰਾਮ ਨਗਰ ਦੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਇਕ ਹਫ਼ਤਾ ਬਾਅਦ ਜਨਰਲ ਗੱਫ਼ ਚਨਾਬ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਉਮੀਦ ਤੋਂ ਉਲਟ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉੱਪਰ ਹਮਲਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਿਣ ਤੋਂ ਉਪਰਲੇ ਪਾਸੇ ਵਜ਼ੀਰਾਬਾਦ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਮਲਾਹਾਂ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਹੀ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਗੱਫ ਦੀ ਰਵਾਨਗੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਸਤੇ ਚਨਾਬ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕਿਨਾਰੇ ਗਿਆ ਤਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫੌਜ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਖਾਲੀ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਛੱਡ ਗਈ ਸੀ।
3 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰ ਬਾਅਦ ਸੱਦੂਲਾਪੁਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੋਲ ਕਮਾਦ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਤੋਪਾਂ ਦੀ ਝੜਪ ਹੋਈ। ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਓਂ ਗੋਲਾਬਾਰੀ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਸੀ। ਸਾਰਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਗਰਜਦੇ ਧਮਾਕਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਸੀ। ਤੋਪਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੱਧ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਪੱਲੜਾ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਭਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਸੱਦੂਲਾਪੁਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਾਮ ਨਗਰ ਦੀ ਹਾਰ ਦਾ ਘਾਟਾ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਵੀ ਅਫਵਾਹ ਫੈਲਾਅ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਟਾਰੀਵਾਲਾ ਜ਼ਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਚਨਾਬ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਕੇ ਜੇਹਲਮ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਚੱਜ ਦੋਆਬ ਤੱਕ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ।
ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਰਸੂਲ ਵਿਚ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨਾਂ ਲੈ ਲਈਆਂ, ਜੋ ਜੰਗਲੀ ਝਾੜੀਆਂ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਖਾਈਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜੇਹਲਮ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਆਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਮੋਰਚਿਆਂ ਤੋਂ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ 3 ਮੀਲ ਦੂਰ ਪਿੰਡ ਡਿੰਗੀ ਵਿਚ ਡੇਰੇ ਜਮਾਏ। ਕੁਝ ਦੇਰ ਵਾਸਤੇ ਦੋਵੇਂ ਫੌਜਾਂ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਉੱਪਰ ਟਿਕੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਰਾਸ਼ਨ ਮੁੱਕਣ ਲੱਗਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਡਿੰਗੀ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਤੇ 13 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਕ ਝੂਠਾ ਜਿਹਾ ਹਮਲਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮੋਰਚਿਆਂ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਿੱਲੇ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ ਕਿ ਅੱਟਕ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਰਾਖਵੀਂ ਫੌਜ ਉਥੇ ਰੱਖ ਕੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮਦਦ ਵਾਸਤੇ ਲੈ ਕੇ ਆ ਗਿਆ।
ਉਧਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਵਾਲੀ ਖ਼ਬਰ ਮੁਲਤਾਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਣ ਦੀ ਮਿਲੀ। ਉਥੇ 30 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਪ ਦਾ ਇਕ ਗੋਲਾ ਕਿਲ੍ਹੇ ਅੰਦਰਲੇ ਚਾਰ ਲੱਖ ਪੌਂਡ ਦੇ ਬਾਰੂਦ ਦੇ ਭੰਡਾਰ 'ਤੇ ਜਾ ਵੱਜਾ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ 500 ਰੱਖਿਅਕ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਬੰਬਈ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਫੌਜਾਂ ਆਉਣ ਨਾਲ ਤੇ ਗੋਲਾ ਬਰੂਦ ਮਿਲ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਮੂਲ ਰਾਜ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਹੁਤ ਪਤਲੀ ਹੋ ਗਈ ਤੇ 22 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਉਹ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟਣ ਵਾਸਤੇ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਚਿਲਿਆਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਜਿੱਤ, 13 ਜਨਵਰੀ, 1849
ਲਾਰਡ ਗੱਫ ਨੇ ਇਕੋ ਵੱਡਾ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਵਿਚ ਨਵੀਂ ਨਫਰੀ ਕਰਨਲ ਸਟਰਨਬਸ਼ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਗੋਰਖਾ ਯੂਨਿਟ ਅਤੇ ਰੋਹੇਲਿਆਂ ਦੀ ਆਣ ਮਿਲੀ। ਕਰਨਲ ਸਟਰਨਬਸ਼ ਇਕ ਵੇਲੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਸੀ ਤੇ ਰੋਹੇਲੇ ਹੁਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕੈਂਪਾਂ ਤੋਂ ਬਾਗੀ ਹੋ ਕੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਜੰਗਲੀ ਬੂਟੀਆਂ ਤੇ ਡੂੰਘੀਆਂ ਖੱਡਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸਕੀਮ ਬਣਾਈ ਤੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਵਹਿਣ ਨਾਲ ਕੁਝ ਮੀਲ ਹੋਰ ਹੇਠਾਂ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫੌਜਾਂ ਉੱਪਰ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਭਿਣਕ ਪੈ ਗਈ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਫੌਜਾਂ ਉਥੋਂ ਹਟਾ ਕੇ ਪਿੰਡ ਲਲਿਆਣੀ ਮੋਰਚਾ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਥੇ ਫਿਰ ਦੋਵਾਂ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੰਗਲੀ ਬੂਟੀਆਂ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਖਾਈਆਂ ਸਨ।
13 ਜਨਵਰੀ ਦੀ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫੌਜਾਂ ਚਿਲਿਆਂਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਵਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰਫ਼ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਜਨਰਲ ਇਲਾਹੀ ਬਖਸ਼ ਦੀਆਂ ਤੋਪਾਂ ਨੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਇਕ ਘੰਟੇ ਵਾਸਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਪਾਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਿਆ। ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਪਾਂ ਦੀ ਗਰਜ ਕੁਝ ਮੱਠੀ ਪਈ ਤਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਪੱਖ ਭਾਰਾ ਸੀ, ਇਕ ਵੱਡਾ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਿਆ ਵੱਲ ਧੱਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਇਹ ਹਮਲਾ ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਪੈਨੀਸਿਉਕ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਖ਼ਾਲਸਾ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਇਹ ਹਾਲਾਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਸੰਦ ਦੇ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਝਾੜੀਆਂ ਵਿਚ ਖਿੰਡਰ ਗਏ ਤੇ ਆਪਣਾ 'ਢਾਈ ਫੁੱਟ' ਨਾਂਅ ਦਾ ਪੈਂਤੜਾ ਵਰਤਣ ਲੱਗੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਹਿੱਟ ਐਂਡ ਰੱਨ' ਦਾ ਨਾਂਅ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਚੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਤੋਪਚੀਆਂ ਅਤੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਜਿਹੜੇ ਝਾੜੀਆਂ ਜਾਂ ਖਾਈਆਂ ਵਿਚ ਘਿਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹੱਥੋ-ਹੱਥ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਦਬੋਚ ਲੈਂਦੇ ਸਨ।
(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦੇ ਧਰਮ ਤੇ ਵਿਰਸਾ ਅੰਕ 'ਚ)

ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਕਦੋਂ, ਕਿਵੇਂ ਅਤੇ ਕਿਉਂ?

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਅਫ਼ਗ਼ਾਨੀ ਸੈਨਾ ਵਿਚ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰਥੱਲੀ ਮਚ ਗਈ। ਜਿਧਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਜਗ੍ਹਾ ਲੱਭੀ, ਉਹ ਉਧਰ ਹੀ ਭੱਜ ਤੁਰਿਆ। ਹੁਣ ਜਮਰੌਂਦ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਨਾ ਤਾਂ ਦੋਸਤ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਜਿਹਾਦੀ। ਸ: ਨਲੂਆ ਦੇ ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਭਜਦੇ ਹੋਏ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨੀਆਂ ਪਾਸੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ 14 ਵੱਡੀਆਂ ਤੋਪਾਂ ਵੀ ਖੋਹ ਲਈਆਂ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਸ: ਨਲੂਆ ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦੇਣ ਲਈ ਕੈਂਪ ਵਿਚ ਭੇਜਣ ਦੀ ਸੋਚ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਸ: ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ 'ਪੰਜ ਹੱਥਾ' ਸਿਰਫ਼ 1500 ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਗਾ ਕੇ ਦੁੜਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਦੱਰਾ ਖ਼ੈਬਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਾਫ਼ੀ ਦੂਰ ਤੱਕ ਨਿਕਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਸ 'ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਸ: ਨਲੂਆ ਨੂੰ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। ਉਧਰੋਂ ਸ਼ਮਸਉੱਦੀਨ ਖ਼ਾਨ ਨੇ 2000 ਜੰਗੀ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨਾਲ ਦੱਰਾ ਖ਼ੈਬਰ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਾਲਸੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ। ਕੁਝ ਨੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਨਾ ਸੁਣੀ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ 'ਪੰਜ ਹੱਥਾ' ਵੱਲ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਆਏ ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ: ਨਲੂਆ ਸਰਕਮਰ (ਰਤੀ ਚਟਾਨ) ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸਨ। ਇੱਥੇ ਇਕ ਚਟਾਨ ਵਿਚ ਗੁਫ਼ਾ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਗ਼ਾਜ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸ: ਨਲੂਆ ਉੱਪਰ ਗੋਲੀ ਚਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਇਕ ਗੋਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛਾਤੀ ਵਿਚ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਇਕ ਪੱਟ ਵਿਚ।
ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਸ: ਨਲੂਆ ਨੇ ਬੜੇ ਹੌਸਲੇ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸ: ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਖ਼ੁਰਦ ਨੂੰ ਸ: ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਭੇਜ ਕੇ ਆਪਣਾ ਘੋੜਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਜਮਰੌਂਦ ਵੱਲ ਮੋੜ ਲਿਆ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ: ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਮੀਰਪੁਰੀਏ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਬਾਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗੇ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਸ: ਨਲੂਆ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪਾਸ ਆਉਣ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪਾਸ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਰੀ ਫ਼ੌਜ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਪੂਰੀ-ਪੂਰੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਤੇ ਨਮਕ ਹਲਾਲ ਹੋ ਕੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਮਦਦ ਆਉਣ ਤੱਕ ਗੁਪਤ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ। ਬੱਸ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦ ਕਹਿ ਕੇ ਇਸ ਬੱਬਰ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਮੱਧਮ ਪੈ ਗਈ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਸਤੰਭ ਇਸ ਬਹਾਦਰ ਜਰਨੈਲ ਨੇ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1837 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ। ਸ: ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਮੀਰਪੁਰੀਏ ਨੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਪੂਰੇ ਧਾਰਮਿਕ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਨਾਲ ਸਰਦਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਕਨਾਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸੇ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਸ: ਨਲੂਆ ਦੀ ਸਮਾਧ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਮੁਨਸ਼ੀ ਸੋਹਣ ਲਾਲ 'ਉਮਦਾਤੁੱਤਵਾਰੀਖ਼' ਦਫ਼ਤਰ ਸੋਇਮ, ਹਿੱਸਾ ਚੁਹਾਰਮ, ਸਫ਼ਾ 397 'ਤੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ 6 ਮਈ ਨੂੰ ਰੋਹਤਾਸ ਦੇ ਮੁਕਾਮ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ ਕਿ ਸ: ਨਲੂਆ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਹੀ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਲਾਲ ਸੁਰਖ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਕਦਮ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਉਲਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਬਹਾਦਰ ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਇੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੁੱਖ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਸਭ ਦੰਗ ਰਹਿ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਕੁਝ ਦੇਰ ਦੀ ਚੁੱਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇੰਨਾ ਹੀ ਕਿਹਾ, 'ਮੇਰੇ ਬਹਾਦਰ ਜਰਨੈਲ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵਿਛੋੜਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਸਹਿ ਹੈ। ਅੱਜ ਖ਼ਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਬੁਰਜ ਢਹਿ ਗਿਆ।'
ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਕਹੇ ਇਹ ਉਪਰੋਕਤ ਸ਼ਬਦ ਬਿਲਕੁਲ ਸੱਚ ਸਾਬਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸ: ਨਲੂਆ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਖ਼ਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਨੀਂਹਾਂ ਵਿਚ ਤ੍ਰੇੜਾਂ ਭਰ ਆਈਆਂ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਬਾਅਦ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਵੇਖਦਿਆਂ ਖ਼ਾਲਸਾ ਰਾਜ ਢਹਿ-ਢੇਰੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਪੱਸ਼ਟ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਸ: ਨਲੂਆ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੀ।


-ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ। ਮੋਬਾ: 93561-27771

ਜਨਮ ਦਿਨ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼

ਸੇਵਾ ਤੇ ਸਿਮਰਨ ਦੀ ਮੂਰਤ : ਮਹੰਤ ਤੀਰਥ ਸਿੰਘ 'ਸੇਵਾਪੰਥੀ'

ਮਹੰਤ ਤੀਰਥ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 12 ਫਰਵਰੀ 1925 ਈ: ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਜੰਡਾਂਵਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੀਆਂਵਾਲੀ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿਚ ਪਿਤਾ ਸ: ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਸੇਵਾਬਾਈ (ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਉਪਰੰਤ ਨਾਂਅ ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ) ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਮੁੱਢਲੀ ਵਿਦਿਆ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚੋਂ ਮੌਲਵੀ ਗੁਲ ਇਮਾਮ, ਗ਼ੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ ਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਪਾਸੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਆਪ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਵੀ ਚੰਗੇ ਨੰਬਰ ਲੈ ਕੇ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ 12 ਸਾਲ ਹੀ ਘਰ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਝੁਕਾਅ ਸੇਵਾ ਵੱਲ ਸੀ।
ਸੰਨ 1938 ਈ: ਵਿਚ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹੰਤ ਆਸਾ ਸਿੰਘ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੂਰਪੁਰ ਟਿਕਾਣੇ ਲੈ ਆਏ ਤੇ ਮਹੰਤ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਅਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਟਿਕਾਣੇ ਵਿਚ ਸੇਵਾ, ਸਿਮਰਨ, ਵਿੱਦਿਆ, ਨਾਮ-ਅਭਿਆਸ ਕਮਾਈ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਅਰਥ-ਬੋਧ ਸਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। 1964 ਵਿਚ ਮਹੰਤ ਆਸਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਦਸਤਾਰ ਸਜਾ ਕੇ ਸਾਧੂ ਭੇਖ ਦਿੱਤਾ। ਮਹੰਤ ਆਸਾ ਸਿੰਘ ਦੇ 1 ਜਨਵਰੀ 1974 ਈ: ਨੂੰ ਸੱਚ-ਖੰਡ ਪਿਆਨਾ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ 14 ਜਨਵਰੀ 1974 ਈ: ਨੂੰ ਟਿਕਾਣੇ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਸੇਵਾਪੰਥੀ ਭੇਖ ਵਲੋਂ ਮਹੰਤ ਤੀਰਥ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਝਾੜੂ ਤੇ ਬਾਟਾ ਦੇ ਕੇ ਸੌਂਪੀ ਗਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਹੰਤ ਤੀਰਥ ਸਿੰਘ 'ਸੇਵਾਪੰਥੀ' ਦੀ ਉਮਰ 49 ਸਾਲ ਸੀ।
ਮਹੰਤ ਤੀਰਥ ਸਿੰਘ ਨੇ ਚਾਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ (ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ, ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ, ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਏ ਸਾਹਿਬ ਜੀ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ) ਦੀ ਚਰਨ-ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਲੱਖੀ-ਜੰਗਲ ਵਿਖੇ 125 ਫੁੱਟ ਉੱਚੇ ਸੋਨੇ ਖੰਡੇ ਜੜਤ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦਰਬਾਰ ਹਾਲ ਦੇ ਗੁੰਬਦਾਂ ਦੇ ਸੋਨਾ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਦੀਆਂ ਟੁਕੜੀਆਂ ਲਾਉਣ ਤੇ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨਾਮ ਲੇਵਾ ਸੰਗਤ ਦੇ ਭਰਪੂਰ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਨੋਟਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਗੋਨਿਆਣਾ ਬਾਈ ਜਗਤਾ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਨਗਰਾਂ ਵਿਚ ਅਣਗਿਣਤ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਵਾਈ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿੱਤਾ।
ਸੇਵਾ, ਸਿਮਰਨ ਦੇ ਪੁੰਜ, ਪਰ-ਉਪਕਾਰੀ, ਵਿੱਦਿਆਦਾਨੀ, ਹਰਮਨਪਿਆਰੀ ਮਨੋਹਰ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਮਹੰਤ ਤੀਰਥ ਸਿੰਘ 'ਸੇਵਾਪੰਥੀ' 15 ਜਨਵਰੀ, 2008 ਈ: ਦਿਨ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ 83 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਬਤੀਤ ਕਰ ਕੇ ਸੱਚਖੰਡ ਜਾ ਬਿਰਾਜੇ। ਮਹੰਤ ਤੀਰਥ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਵੱਡ ਅਕਾਰੀ ਤਸਵੀਰ ਕੇਂਦਰੀ ਸਿੱਖ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ।
ਮਹੰਤ ਤੀਰਥ ਸਿੰਘ 'ਸੇਵਾਪੰਥੀ' ਦਾ 94ਵਾਂ ਜਨਮ ਦਿਨ 12 ਫਰਵਰੀ ਦਿਨ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਟਿਕਾਣਾ ਭਾਈ ਜਗਤਾ ਜੀ ਸਾਹਿਬ, ਗੋਨਿਆਣਾ ਬਾਈ ਜਗਤਾ ਵਿਖੇ ਬੜੇ ਪ੍ਰੇਮ, ਸ਼ਰਦਾ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਸ੍ਰੀ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਦੇ ਭੋਗ ਪਾਏ ਜਾਣਗੇ, ਉਪਰੰਤ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਸੇਵਾ ਮਿਸ਼ਨ ਲੰਡਨ (ਯੂ. ਕੇ.) ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਸੇਵਾ ਸੁਸਾਇਟੀ (ਰਜਿ:) ਗੋਨਿਆਣਾ ਭਾਈ ਜਗਤਾ ਵਲੋਂ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਮੁਫ਼ਤ ਫੋਕੋ ਲੈਨਜ਼ ਉਪਰੇਸ਼ਨ ਕੈਂਪ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੈਂਪ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਸ੍ਰੀਮਾਨ ਮਹੰਤ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ 'ਸੇਵਾਪੰਥੀ' ਕਰਨਗੇ। ਡਾ: ਅਸ਼ੋਕ ਸਿੰਗਲਾ ਜੈਤੋ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਤੇ ਉਪਰੇਸ਼ਨ ਕਰੇਗੀ।


-1138/63-ਏ, ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਨਗਰ, ਗਲੀ ਨੰਬਰ 1, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਰੋਡ, ਜਮਾਲਪੁਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ।
E-mail : karnailsinghma@gmail.com

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਵਿਸਮਾਦੀ ਰਾਜ ਦਾ ਸੰਕਲਪ

ਜ਼ੁਲਮ ਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਬੇਹਾਲ ਮਾਰੇ-ਮਾਰੇ ਫਿਰ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਅੰਦਰ 'ਸਵਾ ਲਾਖ ਸੇ ਏਕ ਲੜਾਊਂ' ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਭਰਨ ਦਾ ਜੁਗ-ਪਲਟਾਊ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਆਇਆ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਆਗਮਨ ਅੰਧਕਾਰ ਦੀ ਰਾਤ ਵਿਚ ਸੱਚ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਪੈਗ਼ੰਬਰੀ ਅਜ਼ਮਤ ਦਾ ਅਨੰਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੂਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿਚ 'ਨਿਰਭਉ ਨਿਰਵੈਰੁ' ਬਣ ਕੇ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵਿਸਮਾਦੀ ਰਾਜ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਕਤੀ ਬੇਮੁਹਾਰੀ ਨਹੀਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਕਸੁਰ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਤਾਕਤ ਦੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਤੂਫਾਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਦੇ ਨਿਰਮਲ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਅਲੌਕਿਕ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਹੈ। ਲਾਲਸਾ ਤੇ ਕਬਜ਼ੇ ਦੀ ਥਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਪਰਉਪਕਾਰ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਹਰ ਦਿਲ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਊਚ-ਨੀਚ ਦੇ ਟਿੱਬਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਰਮਣੀਕ ਵਾਤਾਵਰਨ ਹੈ।
ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦਾ ਖੇਤਰ ਤੇ ਸਮਾਂ ਦੋਵੇਂ ਸੀਮਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਮਾਂ ਰੱਥ ਦੇ ਪਹੀਏ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਹਿੱਸਾ ਉੱਪਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਲਟ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਖ਼ਤ ਤੇ ਤਾਜ ਬਦਲਦੇ ਹਨ ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਦਰਦ ਨਹੀਂ ਘਟਦੇ ਸਗੋਂ ਵਧਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਆਪ ਜ਼ੁਲਮ ਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਕੂਮਤ ਕਰਨ ਦਾ ਅਵਸਰ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਹਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਆਪ ਅਜਿਹੇ ਭੈੜੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਗਲਤਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਭਾਂਪ ਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਵਿਸਮਾਦੀ ਰਾਜ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਰੂਪਮਾਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਰਾਜ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਪਰਉਪਕਾਰ, ਇਨਸਾਫ਼, ਬਰਾਬਰੀ ਤੇ ਮਿਲਵਰਤਨ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸੰਤ ਸਿਪਾਹੀ ਕੋਲ ਵਿਤਕਰਾ ਨਹੀਂ ਹਰ ਪ੍ਰਾਣੀ ਲਈ ਉਦਾਰਤਾ ਤੇ ਅਨੁਰਾਗ ਹੈ। ਉਹ 'ਪੂਰਨ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਤੀਤ ਸਜੈ॥' ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਵੈਰੀ ਜਾਂ ਬਿਗਾਨਾ ਨਹੀਂ ਉਹ ਭੋਗਵਾਦੀ ਰੁਚੀਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਕੰਚਨ ਤੇ ਲੋਹੇ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਜਨਤਾ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ, ਭੇਦ-ਭਾਵ ਤੇ ਨਾਰੀ ਦੀ ਬੇਪੱਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦੁਸ਼ਟ ਬਿਰਤੀ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਕੇ ਨਿਰਧਨਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
'ਮੁਖ ਤੇ ਹਰਿ ਚਿੱਤ ਮੈ ਜੁਧ ਬਿਚਾਰੈ॥' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਉਸਨੂੰ ਸਮੁੱਚੀ ਮਾਨਵਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਵ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ ਸਮਾਨਤਾ ਤੇ ਨਿਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਤਰੀਕੇ ਅਸਫ਼ਲ ਹੋ ਜਾਣ ਤਾਂ ਉਹ ਤਲਵਾਰ ਉਠਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸਚਾਈ, ਸਹਿਯੋਗ, ਸੇਵਾ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਦੂਤ ਬਣ ਕੇ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ। ਲਾਲਸਾ, ਕੱਟੜਤਾ ਤੇ ਸੰਕੀਰਨਤਾ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਕੰਬਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਸੁਭਾਗੇ ਨੈਣ ਅਨੇਕਤਾ ਵਿਚ ਏਕਤਾ ਦਾ ਦੀਦਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਲਈ ਕਿਸੇ ਰਾਜ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਨ। ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਭਲੇ ਤੇ ਅਮਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਤੇ ਪਿਆਰੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਕਾਤਲ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨਾਲ ਉਹ ਵਾਰਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਵਿਵਾਦ ਦੀ ਥਾਂ ਸੰਵਾਦ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਵਿਸਮਾਦੀ ਰਾਜ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਜਾਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਮੁਥਾਜ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸ਼ਰਧਾ ਭਰੇ ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਅਨਮੋਲ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ।


-ਟੀਚਰ ਕਾਲੋਨੀ ਵਾਰਡ ਨੰ. 11, ਕੁਰਾਲੀ (ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ, ਮੁਹਾਲੀ)।
ਮੋਬਾਈਲ : 70093-56607.

ਸ਼ਬਦ ਵਿਚਾਰ

ਹੁਕਮੇ ਕਰਮ ਕਮਾਵਣੇ ਪਇਐ ਕਿਰਤਿ ਫਿਰਾਉ॥

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ
ਮੰਗਲਵਾਰ ਦਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਸਿਰੀਰਾਗੁ ਮਹਲਾ ੩
ਹੁਕਮੇ ਕਰਮ ਕਮਾਵਣੇ
ਪਇਐ ਕਿਰਤਿ ਫਿਰਾਉ॥
ਹੁਕਮੇ ਦਰਸਨੁ ਦੇਖਣਾ
ਜਾਹ ਭੇਜਹਿ ਤਹ ਜਾਉ॥
ਹੁਕਮੇ ਹਰਿ ਹਰਿ ਮਨਿ ਵਸੈ
ਹੁਕਮੇ ਸਚਿ ਸਮਾਉ॥ ੫॥
ਹੁਕਮੁ ਨ ਜਾਣਹਿ ਬਪੁੜੇ
ਭੂਲੇ ਫਿਰਹਿ ਗਵਾਰ॥
ਮਨ ਹਠਿ ਕਰਮ ਕਮਾਵਦੇ
ਨਿਤ ਨਿਤ ਹੋਹਿ ਖੁਆਰੁ॥
ਅੰਤਰਿ ਸਾਂਤਿ ਨ ਆਵਈ
ਨਾ ਸਚਿ ਲਗੈ ਪਿਆਰੁ॥ ੬॥
ਗੁਰਮੁਖੀਆ ਮੁਹ ਸੋਹਣੇ
ਗੁਰ ਕੈ ਹੇਤਿ ਪਿਆਰਿ॥
ਸਚੀ ਭਗਤੀ ਸਚਿ ਰਤੇ
ਦਰਿ ਸਚੈ ਸਚਿਆਰ॥
ਆਏ ਸੇ ਪਰਵਾਣੁ ਹੈ
ਸਭ ਕੁਲ ਕਾ ਕਰਹਿ ਉਧਾਰੁ॥ ੭॥
ਸਭ ਨਦਰੀ ਕਰਮ ਕਮਾਵਦੇ
ਨਦਰੀ ਬਾਹਰਿ ਨ ਕੋਇ॥
ਜੈਸੀ ਨਦਰਿ ਕਰਿ ਦੇਖੈ ਸਚਾ
ਤੈਸਾ ਹੀ ਕੋ ਹੋਇ॥
ਨਾਨਕ ਨਾਮਿ ਵਡਾਈਆ
ਕਰਮਿ ਪਰਾਪਤਿ ਹੋਇ॥ ੮॥ ੩॥ ੨੦॥
(ਅੰਗ 6)
ਪਦ ਅਰਥ : ਹੁਕਮੇ-(ਤੇਰੇ) ਹੁਕਮ ਵਿਚ ਹੀ। ਕਰਮ ਕਮਾਵਣੇ-ਕਰਮ ਕਮਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਇਐ-ਪਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਰਤਿ-ਕੀਤੇ ਕਰਮ। ਫਿਰਾਉ-ਜਨਮ ਮਰਨ ਦਾ ਫੇਰ (ਗੇੜ)। ਦਰਸਨ ਦੇਖਣਾ-ਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਹ-ਜਿਧਰ। ਭੇਜਹ-ਤੂੰ ਭੇਜਦਾ ਹੈ। ਤਹ-ਉਧਰ ਹੀ। ਜਾਉ-ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਕਮੇ-ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਵਿਚ ਹੀ। ਸਚਿ-ਸਦਾ ਥਿਰ ਪਰਮਾਤਮਾ। ਸਮਾਉ-ਸਮਾਅ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਬਪੁੜੇ-ਵਿਚਾਰੇ। ਗਵਾਰ-ਮੂਰਖ। ਭੂਲੇ-ਭੁੱਲੇ ਭਟਕੇ। ਫਿਰਹਿ-ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਮਨ ਹਰਿ-ਮਨ ਦੇ ਹੱਠ ਦੁਆਰਾ। ਕਰਮ ਕਮਾਵਦੇ-ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਿਤ ਨਿਤ-ਸਦਾ। ਹੋਹਿ ਖੁਆਰੁ-ਖੱਜਲ ਖੁਆਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅੰਤਰਿ-ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ। ਸਚਿ-ਸੱਚੇ ਵਿਚ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ।
ਗੁਰਮੁਖੀਆ-ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ। ਹੇਤਿ-ਪਿਆਰ ਵਿਚ, ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ। ਸਚੀ-ਸਦਾ ਥਿਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ, ਸਦੀਵੀ। ਸਚਿ ਰਤੇ-ਸਦਾ ਥਿਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਰੰਗ ਵਿਚ ਰੰਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਚੈ-ਸਦਾ ਥਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ। ਸਚਿਆਰ-ਸੁਰਖੁਰੂ (ਹੋ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ)। ਕਰਹਿ ਉਧਾਰੁ-ਪਾਰਉਤਾਰਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਨਦਰੀ-ਨਿਗ੍ਹਾ ਵਿਚ ਹੀ। ਕਰਮ ਕਮਾਵਦੇ-ਕੰਮਕਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਦਰਿ ਕਰਿ ਦੇਖੈ-ਨਜ਼ਰ ਕਰਕੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਜੈਸੀ-ਜਿਹੋ ਜਿਹੀ। ਤੈਸਾ ਹੀ-ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ। ਕੋ-ਉਹ (ਜੀਵ)। ਕਰਮਿ-ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਹੀ।
ਹਰੇਕ ਜੀਵ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਵਿਚ ਵਿਚਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਬਾਣੀ 'ਜਪੁ' ਜੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਉੜੀ ਵਿਚ ਜਗਤ ਗੁਰੂ ਬਾਬੇ ਦੇ ਪਾਵਨ ਬਚਨ ਹਨ-
ਹੁਕਮੈ ਅੰਦਰਿ ਸਭੁ ਕੋ
ਬਾਹਰਿ ਹੁਕਮ ਨ ਕੋਇ॥ (ਪਉੜੀ ੨, ਪੰਨਾ)
ਪਰ ਜੇਕਰ ਜੀਵ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ (ਰਜ਼ਾ) ਦੀ ਸੋਝੀ ਪੈ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਉਹ ਹੰਕਾਰ ਭਾਵ ਮੈਂ-ਮੇਰੀ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਨਹੀਂ ਆਖਦਾ, ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ-
ਨਾਨਕ ਹੁਕਮੈ ਜੇ ਬੁਝੈ
ਤਹਉਮੈ ਕਹੈ ਨ ਕੋਇ॥ (ਪੰਨਾ 1)
ਮੈਂ-ਮੇਰੀ ਕਾਰਨ ਜੋ ਹਸ਼ਰ ਹਰਣਾਖਸ਼ ਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਜੱਗ ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੂਜਾ ਹੀ ਕਰਵਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਪੁੱਤਰ ਪਰਹਲਾਦ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਹੀ ਵੈਰੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੇ ਹਰ ਹੀਲੇ ਕੀਤੇ ਪਰ ਭਗਤ ਜਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਆਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਭਗਤ ਜੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਨਰਸਿੰਘ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਹਰਣਾਖਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਰ ਮੁਕਾਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਭਗਤ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਲਾਜ ਰੱਖੀ। ਰਾਗੁ ਆਸਾ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਪਾਵਨ ਬਚਨ ਹਨ-
ਹਰਿ ਜੁਗੁ ਜੁਗੁ ਭਗਤ ਉਪਾਇਆ
ਪੈਜ ਰਖਦਾ ਆਇਆ ਰਾਮ ਰਾਜੇ॥
ਹਰਣਾਖਸੁ ਦੁਸਟੁ ਹਰਿ ਮਾਰਿਆ
ਪ੍ਰਹਲਾਦੁ ਤਰਾਇਆ॥ (ਅੰਗ 451)
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਮੱਤ 'ਤੇ ਤੁਰ ਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵਸਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਅਜਿਹੇ ਗੁਰਮੁਖਾਂ ਦੇ ਮੁਖ ਸੋਹਣੇ ਹਨ, ਉਜਲੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਥੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਅਤੇ ਉਥੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿਚ ਬੜਾ ਆਤਮਿਕ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਸਦਾ ਨਾਮ ਜਪਣ ਸਦਕਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਸਾਰ ਸਮੁੰਦਰ 'ਚੋਂ ਪਾਰਉਤਾਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਵਾਕ ਹੈ-
ਗੁਰਮਤੀ ਮੁਖ ਸੋਹਣੇ
ਹਰਿ ਰਾਖਿਆ ਉਰਿ ਧਾਰਿ॥
ਐਥੈ ਓਥੈ ਸੁਖੁ ਘਣਾ
ਜਪਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਉਤਰੇ ਪਾਰਿ॥
(ਰਾਗੁ ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਮਹਲਾ ੩, ਅੰਗ 1346)
ਉਰਿ-ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ। ਐਥੈ-ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ। ਓਥੈ-ਪਰਲੋਕ ਵਿਚ। ਘਣਾ-ਬੜਾ।
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਿਮਰਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਿਰਤ-ਕਮਾਈ ਸਫਲਾ ਕਰ ਗਏ। ਦਰਗਾਹੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਉਜਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਕਈਆਂ ਦਾ ਛੁਟਕਾਰਾ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ-
ਜਿਨੀ ਨਾਮੁ ਧਿਆਇਆ ਗਏ ਮਸਕਤਿ ਘਾਲਿ॥
ਨਾਨਕ ਤੇ ਮੁਖ ਉਜਲੇ ਕੇਤੀ ਛੁਟੀ ਨਾਲਿ॥ ('ਜਪੁ' ਜੀ, ਅੰਗ 8)
ਅੱਖਰੀਂ ਅਰਥ : ਜੀਵ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਵਿਚ ਹੀ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੀਤੀ ਕਰਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਗੇੜ ਵਿਚ ਫਿਰਾਇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਥੇ-ਜਿਥੇ ਵੀ ਤੂੰ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜਦਾ ਹੈਂ, ਉਥੇ ਹੀ ਉਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਵਿਚ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਵਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਕਮ ਵਿਚ ਹੀ ਉਹ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਸਮਾਇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਹੜੇ ਵਿਚਾਰੇ ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ, ਉਹ ਮੂਰਖ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਹੀ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਭੁੱਲ ਕੇ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਭਟਕਦੇ ਫਿਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ (ਮਨਮੁਖ) ਜੋ ਵੀ ਮਨ ਦੇ ਹਠ ਦੁਆਰਾ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨਾਲ ਸਦਾ ਖੱਜਲ-ਖੁਆਰ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਅੰਦਰ ਕਦੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਦਾ ਥਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਚ ਕਦੇ ਪਿਆਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਦੇ ਦਰਸਾਏ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਗਮੁਰਮੁਖਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖੜੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ, ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਬੜੇ ਸੁੰਦਰ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਸਦਾ ਥਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਮ ਵਿਚ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਅਜਿਹੇ ਗੁਰਮੁਖ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਵਿਚ ਸੁਰਖਰੂ ਹੋ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਜਗਿਆਸੂ ਦਾ ਹੀ ਜਗਤ ਵਿਚ ਆਉਣਾ ਪ੍ਰਵਾਨ ਹੈ, ਸਫਲਾ ਹੈ, ਜੋ (ਕੇਵਲ ਆਪਣਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ), ਸਾਰੀ ਕੁਲ ਦਾ ਕਲਿਆਣ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
(ਵਾਸਤਵ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਣੀ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ) ਸਭ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਨਿਗ੍ਹਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕੰਮਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨਿਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਸਦਾ ਥਿਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਜਿਹੋ ਜਿਹੀ ਨਿਗ੍ਹਾ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਜੀਵ ਹੋ (ਬਣ) ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੀਜੀ ਨਾਨਕ ਜੋਤਿ ਦ੍ਰਿੜਿ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਮ ਵਿਚ ਵੱਡੀਆਂ ਵਡਿਆਈਆਂ ਹਨ ਪਰ ਇਸ (ਨਾਮ) ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਉਸ ਦੀ (ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ) ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।


-217-ਆਰ, ਮਾਡਲ ਟਾਊਨ, ਜਲੰਧਰ।

ਪ੍ਰੇਰਨਾ-ਸਰੋਤ

ਈਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਤੀ ਅਨੰਤ ਪ੍ਰੇਮ ਹੀ 'ਭਗਤੀ' ਹੈ

ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਸੰਤਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿਚ 'ਭਗਤੀ' ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਭਗਤੀਯੋਗ ਵਿਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ 'ਕਪਟਰਹਿਤ' ਹੋ ਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਖੋਜ ਨੂੰ ਹੀ 'ਭਗਤੀਯੋਗ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਪ੍ਰਤੀ ਅਨੰਦ ਪ੍ਰੇਮ ਹੀ ਭਗਤੀ ਹੈ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਖੋਜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਮੱਧ ਅਤੇ ਅੰਤ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭਗਤੀ ਸੂਤਰ ਵਿਚ ਨਾਰਦ ਜੀ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, 'ਪਰਮਾਤਮਾ ਪ੍ਰਤੀ ਅਨੰਤ ਪ੍ਰੇਮ ਹੀ ਭਗਤੀ ਹੈ।' ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਪਾਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਨਫਰਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਾਸ਼ਨਾ ਰੂਪੀ ਵਸਤੂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਦ ਤੱਕ ਸੰਸਾਰਿਕ ਵਾਸ਼ਨਾਵਾਂ ਡੇਰਾ ਜਮਾਈ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਦ ਤੱਕ ਇਹ ਪ੍ਰੇਮ ਪੈਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਭਗਤੀ ਕਰਮ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਇਕ ਹੀ ਟੀਚਾ ਹੈ ਪਰ ਭਗਤੀ ਤਾਂ ਸਾਧਨਾ ਸਰੂਪ ਹੈ।
ਭਗਤੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਂਡੀਲਏ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਜੇ ਛੱਡ ਵੀ ਦੇਈਏ ਤਾਂ ਵੀ ਗਿਆਨਪੱਥ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਵਿਆਸਸੂਤਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਭਗਤੀ ਸਬੰਧੀ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੂਤਰਾਂ ਦੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਭਗਤੀ ਕਾਂਡ ਦੇ ਸੂਤਰਾਂ ਦੇ ਭਾਵ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਢੁਕਵੀਂ ਵਿਆਖਿਆ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਗਿਆਨ, ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜਯੋਗ ਦਾ ਵੀ ਇਹ ਹੀ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ। ਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜਾਦੂ-ਟੂਣੇ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਠਗਣ ਲਈ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਮੁਕਤੀ ਲਾਭ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।


-ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਸਟੱਡੀ ਸਰਕਲ, ਜਲੰਧਰ। ਮੋਬਾ: 94175-50741

ਅਜੋਕੇ ਸੰਕਟ ਗ੍ਰਸਤ ਸਿੱਖ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ
ਮੰਗਲਵਾਰ ਦਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਫਰਕ ਸਿਰਫ ਨਾਮ ਜਪੋ ਦਾ ਹੀ ਹੈ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਨਾਮ ਜਪਣ ਦਾ ਅਰਥ ਰੂਹਾਨੀ ਚੇਤਨਾ ਜਗਾਉਣਾ ਸਮਝੀਏ ਤਾਂ ਸੱਚੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਵੀ ਸਹਿਮਤ ਹੋਣਗੇ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਚੇਤਨਾ ਜਗਾਏ ਬਿਨਾਂ ਕਿਰਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਛਕਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਸੱਚੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀਆਂ ਦਾ ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਅਖੌਤੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਜੋ ਨਾ ਲੋਕ-ਪੱਖੀ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਕੁਦਰਤ-ਪੱਖੀ ਹਨ, ਅਮਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿੱਖ-ਵਿਰੋਧੀ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖ ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਸਨ ਸਮਝਦੇ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਸਾਂਭਿਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਹੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵਿਚ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਵੀ ਪੁਰਾਣੇ ਕਈ ਕਾਮਰੇਡ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਸਾਲਾ 'ਕਿਰਤੀ' ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਤੋਂ ਵਾਕ ਲਿਆ ਗਿਆ।
ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੈ ਕਿ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਪੂਰਕ ਸਮਝਦੇ ਸਨ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਹ ਰਿਸ਼ਤਾ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਮੈਨੂੰ ਦੋ ਵੱਡੇ ਕਾਰਨ ਸਮਝ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਸਾਧਾਰਨ ਕਿਸਾਨੀ ਪਿਛੋਕੜ ਦੇ ਲੋਕ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਪਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਹ ਅਗਵਾਈ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਪੈਟੀ ਬੁਰਜੁਆ ਵਰਗ ਦੇ ਹੱਥ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜੜ੍ਹਾਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਨਾਲੋਂ ਪੱਛਮੀ ਉਦਾਰਵਾਦ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ। ਹਰੇ ਇਨਕਲਾਬ ਵੇਲੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਅਮੀਰ ਕਿਸਾਨੀ ਦਾ ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਮਰਾਜ ਨਾਲ ਗਠਜੋੜ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਜਮਾਤ ਕਿਸਾਨੀ ਤੋਂ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਵਿਚ ਬਦਲ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਅਮਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਰ ਖੇਤਰ (ਆਰਥਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ, ਵਿੱਦਿਅਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ) 'ਤੇ ਲਗਪਗ ਮੁਕੰਮਲ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਨਿਕਲਿਆ ਕਿ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਮਰਾਜੀ ਖਪਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਪੱਛਮੀ ਉਦਾਰਵਾਦ ਅਤੇ ਖਪਤਵਾਦ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਅਖੌਤੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਬਣ ਗਏ।
ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੁਕਸਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਖੌਤੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਦੋ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੁਕਸਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਨ ਹਰਾ ਇਨਕਲਾਬ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸ। ਹਰੇ ਇਨਕਲਾਬ ਨੇ ਸਿਰਫ ਸਾਡਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਾਡਾ ਸਮਾਜਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਸਦਾਚਾਰਕ, ਨੈਤਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਢਾਂਚਾ ਵੀ ਤਹਿਸ-ਨਹਿਸ ਕਰਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਸਿਰਫ ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਸਦਾਚਾਰਕ, ਨੈਤਿਕ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਬੰਜਰ ਹੋਣ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਫ਼ਸਰ ਵੀ ਇਹ ਸਵੀਕਾਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ ਕਿ ਹਰੇ ਇਨਕਲਾਬ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਕੱਤਰ ਸ: ਜੀ. ਕੇ. ਸਿੰਘ (ਆਈ.ਏ.ਐਸ.) ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ 'ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਦਾ ਸਿਧਾਰਥ' ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਈ.ਏ.ਐਸ. ਅਫਸਰਾਂ ਦੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਰੇ ਇਨਕਲਾਬ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਾਇਦਾ ਘੱਟ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਖੌਤੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਇਹ ਸਚਾਈ ਮੰਨਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰੇ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਭੁਗਤਦੇ ਹਨ।
ਦੂਜੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਪ੍ਰਵਾਸ ਦੀ। ਪ੍ਰਵਾਸ ਨੇ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਤਾਣਾ-ਬਾਣਾ ਲਗਪਗ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਘਾਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਅਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਟੱਪਰੀਵਾਸਾਂ ਵਾਲੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵੱਲ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਵਾਸ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਆਵਾਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਚਿਹਰਾ-ਮੋਹਰਾ ਅਤੇ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਹੀ ਬਦਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾੜ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਅੱਜ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਇਹ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ 90 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਗ਼ੈਰ-ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਹਾਲ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਵਾਸ ਅਤੇ ਆਵਾਸ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਬਾਕੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨੁਕਸਾਨ ਤਿੰਨ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚੋਂ ਜੱਟਾਂ ਦਾ ਉਜਾੜਾ, ਦੂਜਾ ਪੜਾਅ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀ ਹੋ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਪੜਾਅ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀ ਹੋ ਜਾਣਾ। ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਰੁਝਾਨ ਜਦੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਵੀ ਅਖੌਤੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਪ੍ਰਵਾਸ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਭੁਗਤ ਰਹੇ ਹਨ। ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਬੌਧਿਕ ਅਗਵਾਈ ਦੇਣ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਅਯੋਗ ਬੌਧਿਕ ਅਗਵਾਈ ਦੇ ਕੇ ਭੰਬਲਭੂਸੇ ਵਿਚ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਅੰਤ ਵਿਚ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਨੇ ਹੀ ਪੰਜਾਬ, ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਸਦਾਚਾਰਕ, ਨੈਤਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਜੇ ਅਜੋਕੇ ਸੰਕਟਗ੍ਰਸਤ ਸਿੱਖ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਸਾਰਥਿਕ ਭੂਮਿਕਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਸਮਝਣਾ ਪਵੇਗਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿਚ ਸਮਝਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਤੋਂ ਸੇਧ ਲੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਾਧਾਨ ਲੱਭਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੰਪਤੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਫਲਸਫਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਪੰਜਾਬ ਹੋਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਬਾਕੀ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਖਿੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਜੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸਤਿਕਾਰਤ ਸਥਾਨ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਫਲਸਫੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਸਮੁੱਚੇ ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਮਾਨਵਤਾ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਫਲਸਫੇ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਸਰਬ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਅਜੋਕੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਹੀਣ ਗਲੋਬਲਾਈਜੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨੈਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇ।
ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਫਲਸਫਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿੰਨੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਅਤੇ ਸਰਬ ਵਿਆਪਕਤਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਫਲਸਫੇ ਵਿਚ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਫਲਸਫੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਗਾਨਗੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੀ ਉਪਜ ਹੈ। ਇਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤੰਨ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੇਦ-ਭਾਵ, ਦਵੈਸ਼, ਈਰਖਾ ਅਤੇ ਵਿਤਕਰੇ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਸਮੁੱਚੀ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਲਾਵੇ ਵਿਚ ਲੈਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਆਲ ਇਨਕਲੂਸਿਵ ਬ੍ਰਦਰਹੁਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਫਲਸਫਾ ਮਲਿਕ ਭਾਗੋਆਂ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਭਾਈ ਲਾਲੋਆਂ ਦਾ ਫਲਸਫਾ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਅਰਥ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਫਲਸਫਾ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਅਜੋਕੇ ਸੰਸਾਰੀਕਰਨ ਦੇ ਲਾਭਾਂ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਹੈ, ਦੇ ਹਿਤਾਂ ਲਈ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਉਸ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਰਗ ਲਈ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅਜੋਕੇ ਸੰਸਾਰੀਕਰਨ ਦੇ ਲਾਭ ਉਠਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸੰਕੀਰਣਤਾ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਵੱਲ ਲਿਜਾਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਵਧ ਰਹੇ ਪਾੜੇ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। (ਸਮਾਪਤ)

ਧਾਰਮਿਕ ਸਾਹਿਤ

ਸਿਮਰ
(ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ)
ਲੇਖਕ : ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬੀਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ।
ਸਫ਼ੇ : 100, ਮੁੱਲ :195
ਸੰਪਰਕ : 99883-93512.


ਕਾਵਿ-ਖੇਤਰ ਦਾ ੳੁੱਘਾ ਨਾਂਅ ਹੈ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬੀਰ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਉਸ ਦੀ 11ਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ 550ਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ, 100 ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪਰਉਪਕਾਰਾਂ ਦਾ ਬਖਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਅੱਡ-ਅੱਡ ਹੈ। ਕਵੀ ਨੇ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੇ ਵਿਤਕਰਿਆਂ, ਨੇਕਨੀਅਤੀ, ਲਾਲਚ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ, ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੇ ਗੁਣ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ, ਹੁਕਮ, ਅਜੋਕੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਦੰਭ, ਦਵੰਦ, ਦੁਬਿਧਾ, ਲੰਗਰ ਦੀ ਮਹਾਨ ਪਰੰਪਰਾ, ਮਿੱਠਤ, ਨਿਮਰਤਾ, ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾ ਲਈ ਦੁਆ, ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ, ਫਰੇਬ ਰਹਿਤ ਜੀਵਨ, ਲਹਿਣੇ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਥਾਪਣ, ਨਾਰੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਲਈ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਵਲੋਂ ਚੁੱਕੀ ਬੁਲੰਦ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਦੇ ਆਸ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਨ ਬਸਰ ਕਰਨ ਵਰਗੇ ਅਹਿਮ ਨੁਕਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਛੋਹਿਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਛੋਟੀਆਂ ਬਹਿਰ ਦੀਆਂ ਤੇ ਬਾਕੀ ਵੱਡੀਆਂ ਹਨ। ਕਵੀ ਨੂੰ ਉਰਦੂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਤਕਰੀਬਨ ਹਰੇਕ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਉਰਦੂ-ਫਾਰਸੀ ਦੇ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਉਸ ਲਫ਼ਜ਼ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਰਥ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬੇਕਸੀ (ਮਜਬੂਰੀ), ਹਬੀਬ (ਪਿਆਰਾ), ਰਿਜ਼ਵਾਨ (ਸੁਰਗਾਂ ਦਾ ਰਾਖਾ), ਤਰਵਰ (ਰੁੱਖ), ਇਬਾਦਤ (ਸਿਮਰਨ) ਅਤੇ ਨਾਤਬਾਨ (ਕਮਜ਼ੋਰ)। ਆਓ, ਕੁਝ ਕਾਵਿਕ ਟੂਕਾਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ:
ਕੋਈ ਵੀ ਬਣ ਜਾਏ ਸ਼ਾਇਰ,
ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਜਪਕੇ 'ਬੀਰ',
ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਮੁਰੀਦ ਹਾਂ,
ਬਖ਼ਸ਼ ਦੇ ਨਾਨਕ ਫ਼ਕੀਰ। (ਪੰਨਾ :3)
ਬੰਦੇ ਓ ਬੰਦੇ, ਛੱਡ ਕਾਲੇ ਧੰਦੇ,
ਹਰ ਥਾਂ ਲਟਕ ਰਹੇ ਹਨ,
ਤੇਰੇ ਗਲੇ ਦੇ ਫੰਦੇ। (ਪੰਨਾ :24)
ਨਾ ਕਹਿ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਗੱਲ,
ਜੋ ਕਰਦੇ ਉਸ ਦਿਲ ਨਾਸਾਜ਼
ਜ਼ਬਾਨ ਦੇ ਵਿਚ ਰੱਖ ਮਿਠਾਸ,
ਕਾਮਯਾਬੀ ਦਾ ਇਹੋ ਰਾਜ਼। (ਪੰਨਾ:39) ਅਤੇ
ਦਸਤਾਰ ਹੈ ਆਨ ਬਾਨ ਸਿੱਖ ਦੀ
ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਹੈ ਸ਼ਾਨ ਸਿੱਖ ਦੀ।
'ਬੀਰ' ਦੀ ਪੁਸਤਕ, ਵਧੀਆ ਤਖ਼ਲੀਕ ਹੈ।


-ਤੀਰਥ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ
ਈਮੇਲ : tirathsinghdhillon04@gmail.com

ਬਰਸੀ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼

ਸੇਵਾ ਸਿਮਰਨ ਅਤੇ ਸਾਦਗੀ ਦੀ ਮੂਰਤ ਸਨ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ

ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਦਾਨੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵਰੋਸਾਏ ਸਿੱਖ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੋ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਲਯੁਗੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਕਾਮ, ਕਰੋਧ, ਲੋਭ, ਮੋਹ, ਹੰਕਾਰ ਜਿਹੇ ਵਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਸੇਵਾ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਸਨ। ਆਪ 16 ਫਰਵਰੀ 2014 ਨੂੰ ਪੰਜ ਭੌਤਿਕ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਗੁਰੂ ਚਰਨਾਂ 'ਚ ਵਲੀਨ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਸਾਦਗੀ ਜਿਹੇ ਲਹਿਜੇ ਨਾਲ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਅਤੇ ਹੱਥੀਂ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਤੇ ਇਸੇ ਕਿਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਵੀ ਨਿਭਾਇਆ। ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਭਾਗੋਵਾਲ (ਲੁੱਦਾ) ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸਰਵਣ ਕੌਰ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ 1939 ਈ: ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਨਿਆਵੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਵੇਂ ਸਿੱਖਿਆ ਖੇਤਰ 'ਚ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਪਰ ਲਿਵ ਸਦਾ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਬੰਦਗੀ ਨਾਲ ਹੀ ਜੁੜੀ ਰਹੀ। ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਅਥਾਹ ਸ਼ਰਧਾ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸੱਚ ਖੰਡ ਸਮਾਧ ਰਮਦਾਸ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਰਹੀ ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਸਦਕਾ ਹਰਿਆਣਾ (ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ) ਵਿਖੇ ਆ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਿਧਾਨ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਇਆ ਜਿਥੇ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦੇ ਹੋਏ ਦੀਨ-ਦੁਖੀਆ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਆਸਰਾ ਬਣੇ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇਸ ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਈਆਂ। ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪਿੰਡ ਮੇਘੋਵਾਲ ਗੁਰੂਕਾ ਵਿਖੇ ਬੀਬੀ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰੀਆਂ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦੇ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਆਪ ਜੀ 16 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਚੋਲਾ ਤਿਆਗਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਫ਼ਾਨੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਗਏ। ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੇਸ਼ੱਕ ਅੱਜ ਇਹ ਮਹਾਨ ਪੈਗੰਬਰ ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਿੱਖੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਕ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਪੁਸ਼ਪ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਤੀ 16 ਫਰਵਰੀ ਦਿਨ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਸਮਾਰੋਹ ਮੌਕੇ ਮਹਾਨ ਗੁਰਮਤਿ ਸਮਾਗਮ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਿਧਾਨ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਸਾਹਿਬ ਹਰਿਆਣਾ (ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ) ਵਿਖੇ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਓ ਆਪਾਂ ਸਾਰੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚੀਏ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਲੋਕ ਸੁਖੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਲੋਕ ਸੁਹੇਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰੀਏ।


-ਰਵਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੁਗਾਣਾ, ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲੁਗਾਣਾ
ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ, ਅਜੀਤ






Website & Contents Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 2002-2018.
Ajit Newspapers & Broadcasts are Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust.
The Ajit logo is Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 1984.
All rights reserved. Copyright materials belonging to the Trust may not in whole or in part be produced, reproduced, published, rebroadcast, modified, translated, converted, performed, adapted,communicated by electromagnetic or optical means or exhibited without the prior written consent of the Trust. Powered by REFLEX