ਤਾਜਾ ਖ਼ਬਰਾਂ


ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ 'ਚ ਫੌਜ ਨੇ ਨਕਾਰਾ ਕੀਤਾ ਆਈ. ਈ. ਡੀ., ਟਲਿਆ ਵੱਡਾ ਹਾਦਸਾ
. . .  11 minutes ago
ਸ੍ਰੀਨਗਰ, 27 ਮਈ- ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਰਾਜੌਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ 'ਚ ਜੰਮੂ-ਪੁੰਛ ਕੌਮੀ ਹਾਈਵੇਅ 'ਤੇ ਫੌਜ ਨੇ ਅੱਜ ਅਤਿ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਸਫੋਟਕ ਉਪਕਰਨ (ਆਈ. ਈ. ਡੀ.) ਨੂੰ ਨਕਾਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਰਕ ਸੂਤਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਚਿੰਗੁਸ ਦੇ ਕੱਲਾਰ ਪਿੰਡ 'ਚ ਅੱਜ ਸਵੇਰੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਗਸ਼ਤ...
ਵਿਕਾਸ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਲਈ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਵੱਲੋਂ ਕੈਬਨਿਟ ਨਾਲ ਬੈਠਕ
. . .  23 minutes ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 27 ਮਈ- ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਨੇ ਕੌਮੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਤੀ 'ਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਵਿਕਾਸ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਲਈ ਕੈਬਨਿਟ ਨਾਲ ਬੈਠਕ ਕੀਤੀ। ਕੈਬਨਿਟ 'ਚ ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਉਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਮਨੀਸ਼ ਸਿਸੋਦੀਆ, ਗੋਪਾਲ ਰਾਏ ਸਮੇਤ......
ਪੰਜਾਬ ਕਾਂਗਰਸ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੁਨੀਲ ਜਾਖੜ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਹਾਈ ਕਮਾਂਡ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਅਸਤੀਫ਼ਾ
. . .  12 minutes ago
ਅਬੋਹਰ, 27 ਮਈ (ਸੁਖਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ)- ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਤੋਂ ਹੋਈ ਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੁਨੀਲ ਜਾਖੜ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਹਾਈਕਮਾਂਡ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜਾਖੜ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਸਕੱਤਰ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ...
ਯੂਰਪੀਅਨ ਸੰਸਦੀ ਚੋਣਾਂ 'ਚ ਪੰਜਾਬੀ ਮੂਲ ਦੀ ਨੀਨਾ ਗਿੱਲ ਨੇ ਮੁੜ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ
. . .  about 1 hour ago
ਲੰਡਨ, 27 ਮਈ (ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬੱਧਨੀ ਕਲਾਂ)- ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਲੋਕ-ਤੰਤਰ ਸੰਸਦ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸੰਸਦ ਦੀ ਹੋਈ ਚੋਣ 'ਚ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀ ਜਨਮੀ ਨੀਨਾ ਗਿੱਲ ਨੇ ਮੁੜ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਨੀਨਾ ਗਿੱਲ ਨੂੰ ਵੈਸਟ ਮਿਡਲੈਂਡ ਦੇ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ...
ਆਈ.ਐਸ.ਆਈ. ਨੇ ਪਠਾਨਕੋਟ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉਡਾਉਣ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਧਮਕੀ
. . .  about 1 hour ago
ਪਠਾਨਕੋਟ, 27 ਮਈ (ਆਸ਼ੀਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ)- ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਖ਼ੁਫ਼ੀਆ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਤੋਂ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪਠਾਨਕੋਟ ਸਿਟੀ ਅਤੇ ਕੈਂਟ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਉਡਾਉਣ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਜੀ.ਆਰ.ਪੀ ਪਠਾਨਕੋਟ .....
ਯੂਰਪੀਅਨ ਸੰਸਦੀ ਚੋਣਾਂ 'ਚ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾੜਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ, ਸਿਰਫ਼ 3 ਸੀਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ
. . .  about 1 hour ago
ਲੰਡਨ, 27 ਮਈ (ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬੱਧਨੀ ਕਲਾਂ)- ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਲੋਕ-ਤੰਤਰ ਸੰਸਦ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸੰਸਦ ਦੀ ਹੋਈ ਚੋਣ 'ਚ 28 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ 400 ਮਿਲੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਯੂ. ਕੇ. ਵਲੋਂ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸੰਸਦ 'ਚ 73 ਮੈਂਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਇਸ ਵਾਰ ਯੂਰਪ ਨਾਲੋਂ...
ਚੀਨ 'ਚ ਫ਼ੈਕਟਰੀ ਦੀ ਛੱਤ ਡਿੱਗਣ ਕਾਰਨ ਦੋ ਮੌਤਾਂ, 15 ਜ਼ਖਮੀ
. . .  about 1 hour ago
ਬੀਜਿੰਗ, 27 ਮਈ- ਚੀਨ ਦੇ ਜਿਆਂਗਸ਼ੂ ਸੂਬੇ 'ਚ ਫ਼ੈਕਟਰੀ ਦੀ ਛੱਤ ਡਿੱਗਣ ਕਾਰਨ ਦੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਜਦਕਿ 15 ਹੋਰ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ ਹਨ। ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ 'ਚੋਂ 5 ਦੀ ਹਾਲਤ ਗੰਭੀਰ ਦੱਸੀ....
ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਬੈਠਕ ਸ਼ੁਰੂ
. . .  about 1 hour ago
ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ, 27 ਮਈ (ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਂਗਟ)- ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਲਾਂਘੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਦੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸਰਹੱਦ ਦੀ ਜ਼ੀਰੋ ਲਾਈਨ 'ਤੇ ਅੱਜ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੋਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਤਕਨੀਕੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਬੈਠਕ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਬੈਠਕ...
ਪੀ. ਐੱਸ. ਗੋਲੇ ਨੇ ਸਿੱਕਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਚੁੱਕੀ ਸਹੁੰ
. . .  about 2 hours ago
ਗੰਗਟੋਕ, 27 ਮਈ- ਸਿੱਕਮ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਮੋਰਚਾ (ਐੱਸ. ਕੇ. ਐੱਮ.) ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਤਮਾਂਗ ਨੇ ਅੱਜ ਸਿੱਕਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਹਲਫ਼ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੀ. ਐੱਸ. ਗੋਲੇ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਪਾਲ ਗੰਗਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੇ ਇੱਥੇ ਪਲਜੋਰ ਸਟੇਡੀਅਮ 'ਚ...
ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਗੁਰਿਆਈ ਗੁਰਪੁਰਬ ਦੇ ਸੰਬੰਧ 'ਚ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸਮੂਹ ਵਿਖੇ ਸਜਾਏ ਗਏ ਸੁੰਦਰ ਜਲੋ
. . .  about 2 hours ago
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 27 ਮਈ (ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੱਸ)- ਅੱਜ ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਗੁਰਿਆਈ ਗੁਰਪੁਰਬ ਦੇ ਸੰਬੰਧ 'ਚ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਰਾਏ ਜੀ ਵਿਖੇ ਸੁੰਦਰ ਜਲੋ ਸਜਾਏ ਗਏ...
ਹੋਰ ਖ਼ਬਰਾਂ..

ਦਿਲਚਸਪੀਆਂ

ਸਵਾਲ

ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਵਲੋਂ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਲਈ ਅੱਜ ਮਨਰੇਗਾ ਸਕੀਮ ਵਾਲੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਲਾਏ ਹੋਏ ਸਨ | ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿਚੋਂ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਾ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ ਤਾਂ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਜਮਾਤ ਪਾਸ ਕਰ ਕੇ ਗਈ ਇਕ ਲੜਕੀ ਨੇਂ ਆ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਬੁਲਾਈ |
'ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਬੇਟਾ | ਹੋਰ ਸੁਣਾ ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਪੜ੍ਹਦੀ ਹੈਂ?'
'ਪੜ੍ਹਨਾ ਕੀ ਏ ਸਰ | ਮੇਰਾ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਆਉਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪਾਪਾ ਦੀ ਪੈੜ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ | ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੰਮੀਂ ਨੇਂ ਆਪਣਾ ਤੇ ਮੇਰਾ ਨਾਂਅ ਮਨਰੇਗਾ ਦੀ ਲਿਸਟ ਵਿਚ ਲਿਖਵਾ ਦਿੱਤਾ | ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹਾਲੇ ਛੇਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ | ਸਾਡੀ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਨਾਲ ਹੀ ਘਰ ਦਾ ਮਾੜਾ ਮੋਟਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ |'
'ਓਹ ਬੇਟਾ, ਇਹ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਮਾੜੀ ਗੱਲ ਹੋਈ | ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਜੇ ਤੂੰ ਅੱਗੇ ਕਿਸੇ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦੇਵੀਂ | ਜਿੰਨੀਂ ਕੁ ਵੀ ਤੇਰੀ ਬਣਦੀ ਸਰਦੀ ਮਦਦ ਹੋਈ, ਮੈਂ ਆਪਣੇਂ ਵਲੋਂ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਾਂਗਾ |'
'ਸਰ ਫਿਰ ਪੜ੍ਹ-ਲਿਖ ਕੇ ਵੀ ਕਿਹੜਾ ਕੋਈ ਢੰਗ ਸਿਰ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਜਾਣੀ ਹੈ | ਨਾਲੇ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਕਿੰਨਾਂ ਕੁ ਸਮਾਂ ਮੇਰੀ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਰਹੋਗੇ...ਅੱਛਾ ਸਰ ਚਲਦੀ ਹਾਂ... |' ਤੇ ਜਾਂਦੀ ਹੋਈ ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਸਵਾਲ ਮੇਰੇ ਜ਼ਿਹਨ ਤੇ ਛੱਡ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਕ ਸਵਾਲ ਹੀ ਬਣਿਆਂ ਰਹੇਗਾ |

-ਜਗਰਾਉਂ | ਮੋ: 94179-85058.


ਖ਼ਬਰ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰੋ

ਆਲ੍ਹਣੇ

ਹੋਲੀਆਂ ਵਿਚ ਲਗਦੇ ਵੱਡੇ ਮੇਲੇ ਵਿਚ, ਉਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕੇ ਤੋ ਗ਼ਰੀਬ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਔਰਤਾਂ-ਮਰਦਾਂ ਨੇ ਧਾਗੇ, ਸੇਬੇ, ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਬਰੀਕ ਤਾਰਾਂ, ਕੱਖਾਂ, ਕਾਨਿਆਂ, ਤੀਲੀਆਂ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਵੇਚਣ ਲਈ ਬਣਾ ਕੇ ਲਿਆਂਦੇ ਸਨ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਲ੍ਹਣਿਆਂ ਵਿਚ ਨਿੱਕੀਆਂ-ਨਿੱਕੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਸੂਮ ਚਿੜੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੋਟ ਬੱਚੇ ਬੜੇ ਕਲਾਤਾਮਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਸਨ | ਇਵੇਂ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸੱਚੀ-ਮੁੱਚੀਂ ਦੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਹੋਣ... |
ਆਲ੍ਹਣਿਆਂ ਵਿਚ ਰੱਖੇ ਗਏ ਕੱਖ, ਕਣ ਹੂ-ਬਹੂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਅਸਲੀ ਆਲ੍ਹਣਿਆਂ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ ਪਾ ਰਹੇ ਸਨ | ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਪਹੰੁਚੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਲ੍ਹਣਿਆਂ ਵੱਲ ਬੜੀ ਗੁਹ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ... ਅਤੇ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਮਾਸੂਮ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਣ 'ਤੇ ਇਕ ਹੋਕਾ ਜਿਹਾ ਭਰਦੇ... | ਕਈ ਬਜ਼ੁਰਗ ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਲਈ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਉਪਰ ਬਣੇ ਕੰਕਰੀਟ ਦੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾ ਰਹੇ ਸਨ | ਕਈ ਝੋਨੇ-ਕਣਕ ਤੇ ਫ਼ਸਲਾਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀਆਂ ਸਪਰੇਆਂ ਨੂੰ | ਕਈ ਲੋਕ ਬੀਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਹੋਏ ਖਾਤਮੇ ਤੋਂ ਚਿੰਤਤ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਸਨ |
ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਆਏ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਹੱਥੋਂ-ਹੱਥੀਂ ਇਹ ਆਲ੍ਹਣੇ ਖਰੀਦੇ, ਤਾਂ ਕਿ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਸਕਣ ਕਿ ਸਾਡੇ ਇਥੇ ਕਦੇ ਚਿੜੀਆਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ | ਮੈਂ ਇਕ ਕਿਨਾਰੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਿੰਨਾ ਚਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮਿਹਨਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਵੱਲ ਨੀਝ ਲਾ ਕੇ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਕਿੰਨੇ ਰਹਿਮ ਦਿਲ, ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ ਇਨਸਾਨ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਮਾਸੂਮ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚੋਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਰਹੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਨੂੰ ਜੀਵਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਪਰਾਲੇ ਜਾਰੀ ਰੱਖ ਰਹੇ ਹਨ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਸੂਮ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਕਿੰਨੀਆਂ ਬਹਾਰਾ ਸਨ ਤੇ ਕਿੰਨਾ ਖੁਸ਼ੀ ਖੇੜਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ | ਆਕਾਸ਼! ਇਹ ਮਾਸੂਮ ਪੰਛੀ ਮੁੜ ਸਾਡੇ ਘਰਾਂ, ਸਾਡੇ ਬਨ੍ਹੇਰਿਆਂ ਉਪਰ ਬੈਠਣ, ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਹਿਕਣ, ਸਾਨੂੰ ਮਿੱਠੇ-ਮਿੱਠੇ ਗੀਤ ਸੁਣਾਉਣ | ਇਹੋ ਅਰਦਾਸ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਮੇਲੇ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਆਲ੍ਹਣਾ ਉਸ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਵਿਕਰੇਤਾ ਕੋਲੋ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵੱਲ ਹੋ ਤੁਰਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੋਤਰੇ-ਪੋਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਦੱਸ ਸਕਾ ਕਿ ਸਾਡੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਕਦੇ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ |

-ਪਿੰਡ ਚੋਗਾਵਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ |
ਮੋਬਾਈਲ : 9855250365.

ਕੌੜਾ ਸੱਚ: ਜਦੋਂ ਆਵੇ ਰੱਬ ਦਾ ਸੱਦਾ

ਲੁਕਮਾਨ ਨੂੰ ਲੋਕ-ਇਤਿਹਾਸ ਮੁਤਾਬਿਕ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਚੋਟੀ ਦਾ ਹਕੀਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ | ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਅਜਿਹੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਪਲਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਰੋਗ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਪੁੱਟ ਕੇ ਮੁਕਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਨ |
ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ ਸਮਾਂ ਨੇੜੇ ਆਇਆ ਤਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਦਸਤ ਲੱਗ ਗਏ | ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਦਵਾਈਆਂ ਖਾਧੀਆਂ ਪਰ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਾ ਪਿਆ | ਉਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨਿੱਤ ਦਿਨ ਵਿਗੜਨ ਲੱਗੀ | ਉਸ ਦੇ ਕਈ ਮਿੱਤਰ-ਪਿਆਰੇ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਉਸ ਦੀ ਖਬਰ ਲੈਣ ਆਏ | ਇਕ ਸੱਜਣ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, 'ਹਕੀਮ ਜੀ! ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਕੀਮ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ | ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਦਸਤ ਆਪਣੀ ਬਣਾਈ ਦਵਾਈ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਸਕਦੇ? ਇਹਦੇ ਵਿਚ ਕੀ ਰਾਜ਼ ਹੈ? ਸਾਨੂੰ ਤਾਂ ਕੁਝ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੀ |'
ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਲੁਕਮਾਨ ਦੇ ਬਿਮਾਰ ਚਿਹਰੇ ਉਤੇ ਇਕ ਹਲਕੀ ਜਿਹੀ ਮੁਸਕਾਨ ਉੱਭਰ ਆਈ | ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਕ ਨੌਕਰ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਇਕ ਖਾਸ ਪੁੜੀ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ | ਫਿਰ ਉਸ ਸੱਜਣ ਨੂੰ ਪੁੜੀ ਦੇ ਕੇ ਲੁਕਮਾਨ ਬੋਲਿਆ, 'ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ! ਵੇਖ ਬਾਹਰ ਜਿਹੜਾ ਪਾਣੀ ਦਾ ਨਾਲਾ ਵਗ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚ ਇਸ ਪੁੜੀ ਨੂੰ ਘੋਲ ਕੇ ਪਾ ਦੇ | ਫਿਰ ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖੋਗੇ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਆ ਕੇ ਦੱਸਣਾ |'
ਉਸ ਸੱਜਣ ਨੇ ਇਉਂ ਹੀ ਕੀਤਾ | ਜਿਉਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਪੁੜੀ ਨਾਲੇ ਵਿਚ ਪਾਈ ਤਾਂ ਨਾਲੇ ਦਾ ਵਗਦਾ ਪਾਣੀ ਥਾਏਾ ਹੀ ਰੁਕ ਗਿਆ | ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਸੱਜਣ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਦੌੜਦਾ ਹੋਇਆ ਵਾਪਸ ਹਕੀਮ ਲੁਕਮਾਨ ਕੋਲ ਆਇਆ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, 'ਉਸ ਪੁੜੀ ਨੇ ਤਾਂ ਚਮਤਕਾਰ ਕਰ ਵਿਖਾਇਆ | ਨਾਲੇ ਦਾ ਪਾਣੀ ਤਾਂ ਵਗਣੋਂ ਇਕਦਮ ਰੁਕ ਗਿਆ |'
ਲੁਕਮਾਨ ਮੁੜ ਮੁਸਕਰਾ ਪਿਆ | ਫਿਰ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, 'ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਦੋ-ਚਾਰ ਪੁੜੀਆਂ ਦਰਿਆ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹ ਪਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਮੇਰੇ ਦਸਤਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਸਕਦੀਆਂ | ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਉਸ ਰੱਬ ਦਾ ਸੱਦਾ ਜੁ ਮੈਨੂੰ ਆ ਗਿਆ ਹੈ | ਉਸ ਸੱਚੇ ਰੱਬ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅੱਗੇ ਕੋਈ ਦਵਾਈ ਠਹਿਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ | ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਲੁਕਮਾਨ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋ ਗਿਆ |

-ਮੋਬਾਈਲ : 98146-81444.

ਮਤਲਬੀ ਰਿਸ਼ਤੇ

ਸੀਪੇ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਸਵਰਗ ਸਿਧਾਰ ਗਏ | ਉਦੋਂ ਮੌਤ ਦਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਪੰਚਾਇਤ ਸੈਕਟਰੀ ਬਣਾ ਕੇ ਦਿੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ | ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ ਨੇ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਪੰਚਾਇਤ ਸੈਕਟਰੀ ਕੋਲੋਂ ਮੌਤ ਦਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਫੜ ਕੇ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ | ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸਾਰ ਹੀ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ 'ਤੇ ਲਾਗਲੇ ਪਿੰਡ ਸੈਕਟਰੀ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ | ਪੰਚਾਇਤ ਸੈਕਟਰੀ ਨੇ ਮੌਤ ਦੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਦੀਆਂ 4-5 ਕਾਪੀਆਂ ਕੱਟ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਫੜਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵਾਜਿਬ ਸਰਕਾਰੀ ਫੀਸ ਮੈਥੋਂ ਵਸੂਲ ਕਰ ਲਈ ਤੇ ਸੈਕਟਰੀ ਨੇ ਨਾਲੋਂ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਯਾਰ ਤੇਰੇ ਸੀਪੇ ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਲਿਜਾਣਾ ਵੀ ਅਜੇ ਬਾਕੀ ਐ, 3-4 ਸਾਲ ਹੋ ਗਏ, ਉਹ ਪਤੰਦਰ ਲੈਣ ਹੀ ਨਈਾ ਆਏ, ਜੇ ਤੂੰ ਉਹ ਵੀ ਲਿਜਾਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਫੀਸ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾ ਦੇ... ਲੈ ਜਾ...' ਤੁਰੰਤ ਮੈਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੀਪੇ ਨੂੰ ਫੋਨ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਸੀਪੇ ਦਾ ਅੱਗੋਂ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਟਕੇ ਵਰਗਾ ਜਵਾਬ ਸੀ, ਕਿ ਯਾਰ ਜਿਹੜੇ ਕੰਮ ਲਈ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਅੱਜ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲਗਾਈ ਐ, ਉਹਨੂੰ ਹੀ ਪੂਰਾ ਕਰਲੈ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਅੱਜ ਜ਼ਰੂਰੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਤਾਂ ਪਟਵਾਰੀ ਕੋਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਸਬੰਧੀ ਵਸੀਅਤ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਉਣੀ ਐ... ਦੂਜਾ ਬੈਂਕ 'ਚ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਕੁਝ ਰੁਪਈਏ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਸਤੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਜ਼ਰੂਰੀ ਐ... ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਤਾਂ ਕੋਈ ਕੀਮਤੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ | ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਮੌਤ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਦੀ ਅਜੇ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਐ... ਜੇ ਲੋੜ ਹੋਈ ਤਾਂ ਫੇਰ ਕਿਤੇ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗੇ |

-ਪਿੰਡ: ਲੰਗੇਆਣਾ ਕਲਾਂ (ਮੋਗਾ)
ਮੋਬਾਈਲ : 9878117285

ਕਾਵਿ-ਵਿਅੰਗ

       ਸ਼ਗਨ
• ਹਰਦੀਪ ਢਿੱਲੋਂ •

ਤੁਰਦੇ ਲੀਡਰ ਨੂੰ ਚੁਕੰਨਾ ਕਰੇ ਬੀਵੀ,
ਕਈਆਂ ਦਲਾਂ ਦਾ ਤੇਰੇ ਗਿਰ ਭਾਰ ਮੀਆਂ |
ਔਖੇ ਵਾਅਦਾ ਖਿਲਾਫ਼ੀ ਤੋਂ ਲੋਕ ਬਹੁਤੇ,
ਕਰਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਣ ਤਕਰਾਰ ਮੀਆਂ |
ਘੇਰਾ ਪਾਉਣਗੇ ਕਾਲੀਆਂ ਝੰਡੀਆਂ ਦਾ,
ਥਾਂ-ਥਾਂ ਚੀਕਦੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਮੀਆਂ |
'ਮੁਰਾਦਵਾਲਿਆ' ਛਿੱਤਰ ਦਾ ਸ਼ਗਨ ਬੋਚੀਂ,
ਮਹਿੰਗਾ ਪਵੇ ਨਾ ਚੋਣ ਪ੍ਰਚਾਰ ਮੀਆਂ |

-1-ਸਿਵਲ ਹਸਪਤਾਲ, ਅਬੋਹਰ-152116.
ਮੋਬਾਈਲ : 98764-57242.

      ਕਿਰਦਾਰ
• ਰਮੇਸ਼ ਬੱਗਾ ਚੋਹਲਾ •

ਵੋਟਰ ਵੀਰ ਜੀ ਸਮਝ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲੈਣਾ
ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਗਿ੍ਫ਼ਤਾਰ ਬੀਬਾ |
ਜਿਹੜਾ ਮੰਗਦਾ ਭਲਾ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਦਾ,
ਉਸ ਦੇ ਪਾਇਓ ਸਰਪੰਚੀ ਦਾ ਹਾਰ ਬੀਬਾ |
ਕਹਿੰਦਾ ਹੋਰ ਤੇ ਕਰਦਾ ਕੁਝ ਹੋਰ ਜਿਹੜਾ,
ਦੇਣੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜੇ ਵਾਗਡੋਰ ਬੀਬਾ |
ਲਾਉਣ ਲੱਗਿਆਂ ਮੋਹਰ ਨਿਸ਼ਾਨ ਉੱਪਰ,
'ਚੋਹਲਾ' ਆਖਦਾ ਦੇਖੋ ਕਿਰਦਾਰ ਬੀਬਾ |

-1348/17/1, ਗਲੀ ਨੰ: 8, ਰਿਸ਼ੀ ਨਗਰ, ਐਕਸਟੈਨਸ਼ਨ (ਲੁਧਿਆਣਾ) | ਮੋਬਾ : 94631-32719.

ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ: ਵੋਟ ਚਰਚਾ

ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਸੱਥ ਵਿਚ ਵੋਟ ਚਰਚਾ ਜ਼ੋਰਾਂ 'ਤੇ ਸੀ | ਜਦੋਂ ਬੀਰੇ ਨੇ ਕੈਲੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਤੇਰਾ ਵੀ ਕੋਈ ਸਟੈਂਡ ਹੈ, ਹਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੂਹਰੇ ਲੱਗ ਕੇ ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਏਾ?' ਕੈਲੇ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਲੱਗਿਆ, ਕਹਿੰਦਾ, 'ਆਪਣਾ ਫਰਜ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਆਵੇ ਆਪਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜੀਅ ਆਇਆਂ ਆਖੀਏ | ਚੱਲ ਮੇਰਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਸਟੈਂਡ ਨਹੀਂ ਤੂੰ ਹਰ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਲੱਕੜ ਦਾ ਪੁੱਤ ਦੇ ਕੇ ਤੋਰ ਦੇਨਾ, ਕਹਿ ਦੇਨਾ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਵੋਟ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ਪਾਵਾਂਗੇ | ਤੇਰਾ ਵੀ ਕੋਈ ਦੀਨ ਧਰਮ ਹੈ |' ਏਨੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬੀਰੇ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆ ਗਿਆ ਕਹਿੰਦਾ, 'ਓਏ ਮੇਰਾ ਦੀਨ ਧਰਮ ਪਰਖ਼ਦਾਂ ਏਾ | ਘਰ ਆਇਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੀ ਆਖਾਂ | ਤੇਰੇ ਵਾਂਗੂੰ ਚਮਚਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ | ਨਾ ਹੀ ਝੋਲੀ ਚੁੱਕਦਾ ਹਾਂ | ਬੱਸ ਐਨਾ ਕਹਿਣ ਦੀ ਦੇਰ ਸੀ ਕੈਲ਼ਾ ਤੇ ਬੀਰਾ ਉਲਝ ਗਏ | ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਟਾਉਂਦੇ-ਹਟਾਉਂਦੇ ਹੀ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਜਿੰਨੀਆਂ ਵੀ ਲੱਗੀਆਂ ਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ | ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਹੀ ਗੱਲ ਸਰਪੰਚ ਸਾਹਿਬ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਗਈ | ਸਰਪੰਚ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਚੌਕੀਦਾਰ ਭੇਜ ਕੇ ਕੈਲ਼ੇ ਅਤੇ ਬੀਰੇ ਨੂੰ ਸਮੇਤ ਪੂਰੀ ਸੱਥ ਦੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਬੁਲਾ ਲਿਆ | ਵੇਂਹਦਿਆਂ-ਵੇਂਹਦਿਆਂ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਇਕੱਠ ਹੋ ਗਿਆ | ਸਰਪੰਚ ਸਾਹਿਬ ਕਹਿੰਦੇ, 'ਜੋ ਕੁਝ ਕੱਲ੍ਹ ਸ਼ਾਮੀਂ ਸੱਥ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਾੜਾ ਹੋਇਆ | ਪੂਰੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਪੰਚਾਇਤ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਸਰਬ-ਸੰਮਤੀ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸੇ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਕੋਈ ਦਖ਼ਲ ਨਹੀਂ ਸੀ | ਇਹ ਲੀਡਰ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਨਫਰਤ ਭਰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ | ਤੁਸੀਂ ਸਿਆਣੇ ਬਣੋ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਲੜਨਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਮੂਰਖਤਾ ਹੈ | ਇਹ ਅੰਦਰੋਂ ਇਕ ਹੀ ਹਨ | ਵੋਟ ਗੁਪਤ ਹੈ ਜੀਹਨੂੰ ਮਰਜ਼ੀ ਪਾਓ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਭਾਈਚਾਰਾ ਨਾ ਖਰਾਬ ਕਰੋ | ਮੈਂ ਕੈਲੇ ਅਤੇ ਬੀਰੇ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾਂ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਠੋ ਹੱਥ ਮਿਲਾਓ ਅਤੇ ਘੁੱਟ ਕੇ ਗਲਵਕੜੀ ਪਾਓ |' ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਉਠ ਕੇ ਹੱਥ ਮਿਲਾਇਆ ਅਤੇ ਗਲਵਕੜੀ ਪਾਈ | ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਕੱਠ ਨੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਤਾੜੀ ਵਜਾਈ | ਸਰਪੰਚ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਉਚੇ -ਸੁੱਚੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਪੂਰੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਭਰਪੂੁਰ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ |

-ਗਿੱਲ ਨਗਰ ਗਲੀ ਨੰ-13 .ਮੱਲਾਂਪੁਰ ਦਾਖ਼ਾ, ਲੁਧਿਆਣਾ |
ਮੋਬਾਈਲ : 9463542896






Website & Contents Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 2002-2018.
Ajit Newspapers & Broadcasts are Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust.
The Ajit logo is Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 1984.
All rights reserved. Copyright materials belonging to the Trust may not in whole or in part be produced, reproduced, published, rebroadcast, modified, translated, converted, performed, adapted,communicated by electromagnetic or optical means or exhibited without the prior written consent of the Trust. Powered by REFLEX