ਤਾਜਾ ਖ਼ਬਰਾਂ


ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ 2019 : ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਨੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੂੰ 48 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ
. . .  1 day ago
ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਭਰੀ ਗੱਡੀ ਪਲਟੀ, 1 ਦੀ ਮੌਤ 2 ਗੰਭੀਰ 5 ਫੱਟੜ
. . .  1 day ago
ਘਨੌਰ,20ਜੂਨ(ਜਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੋਗੀਪੁਰ)- ਸਨੌਰ ਅਸਰ ਪੁਰ ਸੜਕ 'ਤੇ ਬਿਆਸ ਡੇਰੇ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਭਰੀ ਮਹਿੰਦਰਾ ਐਂਡ ਮਹਿੰਦਰਾ ਦੀ ਲੋਡਰ ਗੱਡੀ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਬੇਕਾਬੂ ਹੋ ਕੇ ਸੜਕ 'ਤੇ ਪਲਟ...
ਭਾਜਪਾ 'ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਟੀ.ਡੀ.ਪੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਰਾਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ
. . .  1 day ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 20 ਜੂਨ- ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਖ਼ਰਾਬ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਚੰਦਰ ਬਾਬੂ ਨਾਇਡੂ ਦੀ ਤੇਲਗੂ ਦੇਸਮ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਲੱਗਿਆ ਹੈ। ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਟੀ.ਡੀ.ਪੀ. ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ...
ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ 2019 : ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਨੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਈ 382 ਦੌੜਾਂ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਟੀਚਾ
. . .  1 day ago
ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਓਵਰ ਡੋਜ਼ ਕਾਰਨ ਨੌਜਵਾਨ ਦੀ ਹੋਈ ਮੌਤ
. . .  1 day ago
ਪੱਟੀ, 20 ਜੂਨ (ਕੁਲਵਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕੇ)- ਪੱਟੀ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਪਿੰਡ ਬਰਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਇਕ ਨੌਜਵਾਨ ਦੀ ਨਸ਼ੀਲਾ ਟੀਕਾ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋਣ ਦਾ ਸਮਾਚਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੀ ਬਾਂਹ 'ਚ ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਟੀਕੇ ਵਾਲੀ ਸਰਿੰਜ ਉਸੇ ....
ਵਾਟਰ ਸਪਲਾਈ ਤੇ ਸੈਨੀਟੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਸੀਨੀਅਰ ਸਹਾਇਕ 15 ਹਜ਼ਾਰ ਰਿਸ਼ਵਤ ਲੈਂਦਾ ਕਾਬੂ
. . .  1 day ago
ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, 20 ਜੂਨ (ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ)- ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿਜੀਲੈਂਸ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਪੁਲਿਸ ਕਪਤਾਨ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਿਸ਼ਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਹੇਠ ਟੀਮ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ ਸਤ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਤਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ 'ਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਟੀਮ ਸਹਿਤ ....
ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ 2019 : ਮੀਂਹ ਕਾਰਨ ਰੁਕਿਆ ਮੈਚ
. . .  1 day ago
ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ 2019 : ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦਾ ਚੌਥਾ ਖਿਡਾਰੀ ਆਊਟ
. . .  1 day ago
ਡਾ.ਓਬਰਾਏ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਸਦਕਾ ਵਤਨ ਪੁੱਜੀ 22 ਸਾਲਾ ਜਸਕਰਨ ਦੀ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੇਹ
. . .  1 day ago
ਰਾਜਾਸਾਂਸੀ, 20 ਜੂਨ (ਖੀਵਾ)- ਰੋਜ਼ੀ ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ਾ-ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਲੈ ਕੇ ਮਸਕਟ ਗਏ 22 ਸਾਲਾ ਜਸਕਰਨ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੋ ਬੀਤੀ 11 ਜੂਨ ਨੂੰ ਦੁਬਈ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਦਰਦਨਾਕ ਸੜਕ ਹਾਦਸੇ 'ਚ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਜਾ ਪਿਆ ....
ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ : ਬੱਸ ਦੇ ਡੂੰਘੀ ਖੱਡ 'ਚ ਡਿੱਗਣ ਕਾਰਨ 25 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ, 35 ਜ਼ਖਮੀ
. . .  1 day ago
ਸ਼ਿਮਲਾ, 20 ਜੂਨ- ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ ਦੇ ਕੁੱਲੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ 'ਚ ਇਕ ਨਿੱਜੀ ਬੱਸ ਦੇ ਡੂੰਘੀ ਖੱਡ 'ਚ ਡਿੱਗਣ ਕਾਰਨ 25 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਜਦਕਿ 35 ਲੋਕ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ....
ਹੋਰ ਖ਼ਬਰਾਂ..

ਅਜੀਤ ਮੈਗਜ਼ੀਨ

2019 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ

ਵੱਡਾ ਫ਼ਤਵਾ, ਵੱਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ

23 ਮਈ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਆਏ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦਾ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਜਾਰੀ ਹੈ | ਰਾਜਨੀਤਕ ਆਗੂਆਂ, ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਵਲੋਂ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ | ਭਾਜਪਾ ਅਤੇ ਭਾਜਪਾ ਪੱਖੀ ਧਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨਤੀਜੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਦਮਦਾਰ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹਨ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੱਤ ਹੈ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ੍ਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਜਿਹੜੀ ਸਰਕਾਰ ਚੱਲੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਮਾਣ ਵਧਾਇਆ ਹੈ |
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵੱਲ ਸੇਧਤ ਅੱਤਵਾਦ ਦਾ ਸਰਜੀਕਲ ਸਟ੍ਰਾਈਕ ਅਤੇ ਪੁਲਵਾਮਾ ਦੇ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਾਲਾਕੋਟ ਵਿਚ ਹਵਾਈ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਢੁਕਵਾਂ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਵੀ ਮੱਤ ਹੈ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀਆਂ ਵਿਕਾਸ ਨੀਤੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਗ਼ਰੀਬ ਵਰਗਾਂ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਗੈਸ ਕੁਨੈਕਸ਼ਨ ਦੇਣੇ, ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ ਸਿਹਤ ਯੋਜਨਾ ਅਧੀਨ ਗ਼ਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਲਾਜ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੇਣੀਆਂ, ਗ਼ਰੀਬ ਵਰਗਾਂ ਲਈ ਪਖਾਨੇ ਬਣਵਾਉਣੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕੇ ਘਰ ਦੇਣੇ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੱਕ ਬਿਜਲੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਅਤੇ ਗ਼ਰੀਬ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਖੋਲ੍ਹਣੇ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੇ ਲਾਭਕਾਰੀ ਭਾਅ ਦੇਣੇ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਆਰਥਿਕ ਮਦਦ ਦੇਣ ਲਈ ਸਾਲਾਨਾ 6000 ਰੁਪਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਾਤਿਆਂ ਵਿਚ ਪਾਉਣੇ ਆਦਿ ਨੀਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਗ਼ਰੀਬ ਵਰਗਾਂ ਨੂੰ ਫਾਇਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਵਜੋਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਆਮ ਲੋਕ ਭਾਜਪਾ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਲੋਕਤੰਤਰਿਕ ਗੱਠਜੋੜ ਨੂੰ ਵੋਟਾਂ ਪਾਉਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਆਏ ਹਨ | ਇਸ ਧਿਰ ਦਾ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਕੋਲ ਸ੍ਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਲੀਡਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਇਕਮੁੱਠ ਹੋ ਕੇ ਕੌਮੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਨੂੰ ਕੋਈ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇ ਸਕੀਆਂ ਹਨ | ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਭਾਜਪਾ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਪਿਛਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਕੋਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵੱਡੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਰਹੀਆਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਚੋਣਾਂ ਉਸ ਨੇ ਪੁਲਵਾਮਾ ਦੇ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਲਾਕੋਟ ਵਿਚ ਹਵਾਈ ਫ਼ੌਜ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਵਾਬੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਉਭਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰਕੂ ਆਧਾਰ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੋਟਰਾਂ ਦਾ ਧਰੁਵੀਕਰਨ ਕਰਕੇ ਜਿੱਤੀਆਂ ਹਨ | ਇਸ ਧਿਰ ਦਾ ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਜਪਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਗਾਂ ਵਿਚ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰਕੂ ਟਕਰਾਅ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਸਦਭਾਵਨਾ ਲਈ ਵੱਡੇ ਖ਼ਤਰੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣਗੇ |
ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੋਣ ਨਤੀਜਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸਾਡਾ ਮੱਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਸ੍ਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਜੋੜੀ ਵਲੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਿਆਸੀ ਚੁਣੌਤੀ ਨੂੰ ਆਗਾਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮਝਣ ਵਿਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ | ਸ੍ਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੌ ਮਤਭੇਦ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਣ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਅਣਥੱਕ ਲਗਨ ਦਾ ਕੋਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ | ਲੋਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਭੰਨ-ਤੋੜ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਹੈ | ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਵੀ ਇਕ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵਿਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ | ਦੂਜੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਬੂਥ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਸੰਗਠਨ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਹੈ | ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਮੁਹਾਰਤ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿਚ ਸੀ.ਪੀ.ਐਮ. ਦੇ ਲੀਡਰਾਂ ਕੋਲ ਹੁੰਦੀ ਸੀ | ਉਹ ਵੀ ਵੋਟਰਾਂ ਨਾਲ ਹੇਠਲੀ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਨਿਰੰਤਰ ਰਾਬਤਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿਚ ਲਗਪਗ 34 ਸਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ | ਹੁਣ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਜਥੇਬੰਦਕ ਮੁਹਾਰਤ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕੌਮੀ ਜਾਂ ਖੇਤਰੀ ਪਾਰਟੀ ਕੋਲ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਹੀ | ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਦੂਜੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਗੜ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸੰਨ੍ਹ ਲਾਉਣ 'ਚ ਭਾਜਪਾ ਕਾਮਯਾਬ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ | ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਹਰ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੋਇਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਵਰਕਰ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਪਾਰਟੀ ਲਈ ਘਰ-ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੋਇਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਅਤੇ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹਿੰਦੂਤਵ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵੀ ਇਕ ਧਰਮ-ਆਧਾਰਿਤ ਰਾਜ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਮਾਡਲ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਇਕ ਮਿਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ ਹੁਣ ਸੰਘ ਅਤੇ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਵਰਕਰਾਂ ਤੇ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ | ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਰਹੇ ਹਨ | ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਮਿਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੈ | ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਇਸ ਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਗ਼ੈਰ-ਭਾਜਪਾ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਹੈ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਧਰਮ-ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਤੇ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਨਾਲ ਨਿਰੰਤਰ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਸਿਹਤ, ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਸਬੰਧੀ ਭਖਦੇ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਠੋਸ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਕਰ ਸਕੇ ਹਨ | ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਚੋਖਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ | ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਅਕ ਤੇ ਸਨਅਤੀ ਅਦਾਰੇ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ | ਸੜਕਾਂ, ਆਵਾਜਾਈ ਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਕੰਮ ਹੋਏ ਹਨ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ | ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਸਿਹਤ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮਸਲੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾ ਕੇ ਹੀ ਸੰਘ ਅਤੇ ਭਾਜਪਾ ਹੁਣ ਹਿੰਦੂਤਵ+ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਮਾਡਲ ਲੋਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਤੋਂ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਖੇਤਰ ਆਪਣੇ ਅਥਾਹ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਸਮਾਜਿਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵੀ ਭਾਜਪਾ ਵਲੋਂ ਬੜੀ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ | ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਸਪਾ-ਬਸਪਾ ਗੱਠਜੋੜ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣਾ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਵਿਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਨਤਾ ਦਲ ਦੇ ਗੱਠਜੋੜ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਸਤ ਦੇਣੀ ਇਸੇ ਸਮਾਜਿਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੈ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾਂ ਵਿਚ ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੋਟੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਲਾਮਬੰਦ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿਚ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਲਾਮਬੰਦ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ | ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਇਸ ਦੇ ਕੀ ਸਿੱਟੇ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਗੱਲ ਤਾਂ ਵਕਤ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਪਈ ਹੈ | ਪਰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦਾ ਲਾਭ ਚੋਖਾ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਜੇਕਰ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਕਾਂਗਰਸ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਕੌਮੀ ਤੇ ਖੇਤਰੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਜਥੇਬੰਦਕ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਹਿੰਦੂਤਵ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਹੀ ਢੁਕਵਾਂ ਬਦਲ ਲੱਭਣਾ ਪਵੇਗਾ |
ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਆਏ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਰਹੇਗਾ | ਪਰ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭਾਜਪਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਜਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਬਹੁਮਤ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਣਗੇ? ਅਸੀਂ ਉੱਪਰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਇਰਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ੰਕੇ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ | ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੀਡੀਆ ਵਿਚ ਵੀ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਕਈ ਲੇਖ ਛਪੇ ਹਨ | ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਖ਼ਬਾਰ 'ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼' ਨੇ ਵੀ ਭਾਜਪਾ ਵਲੋਂ ਫ਼ਿਰਕੂ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਕਤਾਰਬੰਦੀ 'ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਹੈ | ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਰਤਾਨੀਆ ਤੋਂ ਛਪਣ ਵਾਲੇ 'ਦ ਇਕੋਨੋਮਿਸਟ' ਨੇ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ੰਕੇ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੇ ਸਨ | ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ 'ਟਾਈਮਜ਼' ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਕ ਲੇਖ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੂੰ 'ਡਿਵਾਈਡਰ-ਇਨ-ਚੀਫ਼' ਤੱਕ ਕਿਹਾ ਹੈ | ਹੁਣੇ-ਹੁਣੇ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਖ਼ਬਾਰ 'ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ' ਨੇ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ 'ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀ ਮੁਸਲਿਮ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਫ਼ਿਰਕੂ ਕਤਾਰਬੰਦੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ | ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਦਰਾਰੋਜ਼ਾ ਮੈਗਜ਼ੀਨ 'ਫਰੰਟ ਲਾਈਨ' ਨੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਝ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਸਨ |
ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਕੀ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਦੀ ਇਕ ਝਲਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ 23 ਮਈ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਚੋਣ ਨਤੀਜੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿਚ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰਕਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੰਮੇ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿਚ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਵਰਕਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੋਈ ਵੀ ਕੰਮ ਬਦਨੀਅਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ | ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵੀ ਕੋਈ ਜ਼ਿਆਦਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋਏਗੀ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰਾਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਮਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਨਾਲ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਦੇਸ਼ ਸਰਬ-ਮੱਤ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ 'ਸਬ ਕਾ ਸਾਥ, ਸਬ ਕਾ ਵਿਕਾਸ' ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲਣਗੇ ਅਤੇ ਪੰਜਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਬੁਲੰਦੀਆਂ 'ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਗੇ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵਲੋਂ ਕੀ ਬੋਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਹੁਣ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣਗੇ ਅਤੇ ਇਹ ਚਾਹੁੰਣਗੇ ਕਿ ਸਾਰੇ ਰਲ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵੱਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ |
ਅਸੀਂ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ੍ਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਭਾਜਪਾ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਲੋਕਤੰਤਰਿਕ ਗੱਠਜੋੜ ਦੀ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਿਹੜੇ ਉਕਤ ਵਿਚਾਰ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਵਰਕਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਅਮਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ | ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਸਰਕਾਰ ਸਮੇਂ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀ ਵਰਗਾਂ, ਦਲਿਤਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਨਿਰਪੱਖ ਖਿਆਲਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਨੇਕਾਂ ਵਾਰੀ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿਚ ਪਈ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਲੋਂ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਬਿਆਨ ਤਾਂ ਜਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਠੋਸ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿਚ ਅਸਫਲ ਹੀ ਰਹੇ ਹਨ | ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਗਾਂ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀਆਂ ਵਿਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ੰਕੇ ਅਤੇ ਫ਼ਿਕਰ ਪਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ | ਜੇਕਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਆਪਣੇ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਉਕਤ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ-ਮਾਲ ਦੀ ਰਾਖੀ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਯਤਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਇਹ ਜਿੱਤ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਡੀ ਹੋ ਜਾਏਗੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਕੇ ਉੱਭਰੇਗਾ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਤੀ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਸਦਭਾਵਨਾ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਵੇਗੀ | ਜਿਥੋਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਤਰਜੀਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਉਹ ਇਕ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਆਗੂ ਵਜੋਂ ਇਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨਾਲ ਨਿਪਟਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਿਹਤ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮਸਲੇ ਵੀ ਪਹਿਲ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ | ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੋਣ ਮਨੋਰਥ ਪੱਤਰ ਵਿਚ ਵੱਧ-ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਵਾਅਦੇ ਕੀਤੇ ਹਨ | ਆਪਣੀ ਪਿਛਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਸਬੰਧੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਦਾਅਵੇ ਕੀਤੇ ਸਨ ਪਰ ਇਸ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅੱਜ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕ ਗ਼ਰੀਬੀ ਅਤੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ | ਕਰੋੜਾਂ ਬੱਚੇ ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ | ਕਿਸਾਨ ਤੇ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਇਥੇ ਆਪਣਾ ਹਨੇਰਾ ਭਵਿੱਖ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹਿਜਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹਨ | ਅਗਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ ਡਟ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ | ਇਸ ਨਾਲ ਹੀ ਠੋਸ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਹੋ ਸਕਣਗੀਆਂ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ੍ਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ, ਭਾਜਪਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਈਵਾਲ ਕੌਮੀ ਲੋਕਤੰਤਰਿਕ ਗੱਠਜੋੜ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ |


ਖ਼ਬਰ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰੋ

ਖ਼ੂਬ ਸਾਂਭਿਆ ਹੈ ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ

ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਮੇਰੀ ਇੰਗਲੈਂਡ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ ਸ: ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ: ਡੀ. ਸਿੰਘ ਮਾਂਗਟ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ 'ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਲੋਹੇ ਦਾ ਪੁਲ' ਦੇਖਣ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਇਸ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਦੇਖਣ ਜਾਣ ਲਈ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਹਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ |
ਵੁਲਵਰਹੈਂਪਟਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੋਂ ਮਿਥੇ ਦਿਨ 'ਤੇ ਅਸੀਂ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਲਈ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ | ਇਥੋਂ ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਸਟੇਟਫੋਰਡ-ਓਪੋਨ-ਏਵਨ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਏਵਨ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਵੀ, ਡਰਾਮਾ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਆਮ ਕਰਕੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਕੌਮੀ ਕਵੀ ਅਤੇ 'ਬਾਰਡ ਆਫ ਏਵਨ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 26 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1564 ਨੂੰ ਸਟੇਟ ਫੋਰਡ-ਉਪੋਨ-ਏਵਨ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ | ਜਿਸ ਨੇ ਤਕਰੀਬਨ 38 ਡਰਾਮੇ, 154 ਛੋਟੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, 2 ਲੰਬੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਹਿਤ ਲਿਖਿਆ ਹੈ | ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਡਰਾਮਿਆਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ/ਤਰਜਮਾ ਤਕਰੀਬਨ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਹਰੇਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਹੈ |
ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀਆਂ ਮਲਾਈ ਵਰਗੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਹਰੇ ਭਰੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਸੰੁਦਰਤਾ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ |
ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰ ਪੈਦਲ ਚੱਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਕ ਚੌਰਾਹੇ 'ਤੇ ਲੱਗੇ ਬੋਰਡ ਵਲੋਂ ਦਰਸਾਏ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ | ਅੱਗੇ ਬਹੁਤ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਸਨ ਪਰ ਇਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਪੈਦਲ ਹੀ ਚੱਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ | ਇਥੇ ਤਕਰੀਬਨ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਸਨ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਗਹਿਣੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਘਰ ਦੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਜਾਂ ਕੋਈ ਸੌਗਾਤ ਖਰੀਦਣੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਮੌਜੂਦ ਸੀ | ਇਥੇ ਦੁਕਾਨਾਂ 'ਤੇ ਕੋਈ ਮੋਲ-ਤੋਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ | ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਥਾਂ-ਥਾਂ 'ਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਲਈ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਕੱਪੜੇ ਬਦਲਣ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵਾਸ਼ਰੂਮ ਆਦਿ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ | ਲੋਕੀਂ ਖਾ-ਪੀ ਵੀ ਰਹੇ ਸਨ ਪਰ ਗੰਦਗੀ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ | ਕੁਝ ਕਲਾਕਾਰ ਮੇਕਅੱਪ ਕਰ ਕੇ ਬੁੱਤ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ, ਪਰ ਮੰਗਦੇ ਨਹੀਂ, ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰ ਕੇ ਪੈਸੇ ਕੁਮਾਉਂਦੇ ਹਨ | ਬਾਹਰ ਹਲਕੀ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸੂਰਜ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਝਾਤੀ ਮਾਰ ਲੈਂਦਾ ਸੀ |
ਸਟੇਟਫੋਰਡ-ਉਪੋਨ-ਏਵਨ ਵਰਗੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦਾ ਦੋ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਘਰ ਹੋਣਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕਾਫ਼ੀ ਅਮੀਰ ਸੀ | ਜੌਹਨ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ 1568 ਵਿਚ ਸਟੇਟਫੋਰਡ ਦਾ ਮੇਅਰ ਵੀ ਬਣਿਆ ਸੀ | ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ, ਜੌਹਨ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਅਤੇ ਮੈਰੀ ਐਡਰਸਨ ਦਾ ਬੇਟਾ ਸੀ | ਇਹ ਆਪਣੇ 8 ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਤੀਜੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਸੀ | ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਥਨਕ ਗਰਾਮਰ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦਾ ਵਿਆਹ 16 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਐਨੀ ਹਾਥਵੇਅ ਨਾਲ ਹੋਇਆ | ਜਿਸ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੋ ਜੁੜਵਾ ਸਨ | ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਾਮਯਾਬ ਕੈਰੀਅਰ ਲੰਦਨ ਵਿਖੇ ਇਕ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਕ ਡਰਾਮਾ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਵੀ ਸੀ | ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ 1589 ਤੋਂ 1613 ਤੱਕ ਕਾਫੀ ਸਰਗਰਮ ਰਹੇ | ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਨੇ ਕੁਝ ਹਾਸਰਸ, ਵਿਅੰਗ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਨਾਟਕ ਲਿਖੇ | ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਮਕਬੂਲ ਹੋਏ | ਫਿਰ ਕੁਝ ਦੁਖਾਂਤ (ਟਰੈਜਡੀ) ਵਾਲੇ ਨਾਟਕ ਲਿਖੇ | ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਾਟਕ ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਸਿਲੇਬਸ ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ | ਜਿਸ ਥਾਂ 'ਤੇ ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ 1847 ਵਿਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਾਰਕ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ | ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦੀ ਮੌਤ ਸੰਨ 1616 ਵਿਚ ਹੋਈ |
ਇਕ ਐਨਟੀਕ ਸਟੋਰ ਵਿਚੋਂ ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਘਰ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਸੀ | ਅਸੀਂ ਪੰਜੇ ਜਣੇ ਘਰ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ | ਬਾਹਰ ਘਾਹ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਸੀ | ਫਿਰ ਘਰ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੋਣ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਕਮਰਾ ਉਹ ਸੀ ਜਿਥੇ ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ | ਉਸ ਦੇ ਮੰਜੇ ਬਿਸਤਰੇ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਉਸ ਦੇ ਮੰਜੇ ਉੱਪਰ ਕਨੋਪੀ ਵੀ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ | ਕਮਰੇ ਦੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੇ ਵੇਲ ਬੂਟਿਆਂ ਅਤੇ ਚਮਕੀਲੇ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ | ਅੱਗੇ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਕਮਰਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਲੱਕੜ ਦਾ ਮੇਜ਼ ਅਤੇ ਬੈਠਣ ਵਾਸਤੇ ਲੱਕੜ ਦਾ ਹੀ ਬੈਂਚ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਕੁਝ ਬਰਤਨ, ਨਮਕ ਦਾਨੀ, ਗਲਾਸ, ਬਹੁਤ ਸੰੁਦਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਸਨ | ਉਥੇ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਬੋਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਪਰਿਵਾਰ ਇਸ ਮੇਜ 'ਤੇ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਸੀ | ਇਹ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰ ਕੀ ਕੀ ਖਾਂਦਾ ਸੀ | ਬੋਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚ ਛੁਰੀ-ਕਾਂਟੇ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਲੱਕੜ ਦੇ ਚਮਚੇ ਜ਼ਰੂਰ ਪਏ ਸਨ | ਉਸ ਤੋਂ ਅਗਲਾ ਕਮਰਾ ਜੌਹਨ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਚਮੜੇ ਦੇ ਦਸਤਾਨੇ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ | ਦਸਤਾਨੇ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਸੰਦ ਵੀ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਸਨ | ਇਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਗਾਈਡ ਆਏ ਹੋਏ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ |
ਸਾਰੇ ਕਮਰੇ ਇਕ-ਦੂਸਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ | ਉਸ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਕਮਰੇ ਨੂੰ ਗਰਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਅੰਗੀਠੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ | ਅਗਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦਾ ਕੱਚ ਦਾ ਜੱਗ ਅਤੇ ਸੈਰਮਿਕ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਲੂਣ ਦਾਨੀ ਬਹੁਤ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ |
ਕਮਰੇ ਦੀਆਂ ਖਿੜਕੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ਿਆਂ ਉੱਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਾਂਅ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਥੇ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਬੋਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ੀਸ਼ਿਆਂ ਉੱਪਰ ਮਹਾਨ ਹਸਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਕੇਟਿਸ ਲੇਖਕ ਵਾਲਟਰ ਸਕੋਟ, ਫਿਲਾਸਫਰ ਥੌਮਸ ਕਾਰਲਾਇਲ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਮਹਾਨ ਕਲਾਕਾਰ ਐਲਨ ਟੈਰੀ ਅਤੇ ਹੈਨਰੀ ਇਰਵਿੰਗ ਆਦਿ ਹਨ |
ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਇਕ ਰਿਵਾਜ ਸੀ ਕਿ ਜੋ ਕੋਈ ਇਨਸਾਨ ਉਸ ਥਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਆਉਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਉੱਪਰ ਆਪਣਾ ਨਾਂਅ ਖੋਦ ਦਿੰਦਾ | ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਨਾਂਅ 1806 ਵਿਚ ਖੋਦਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਖਿੜਕੀਆਂ 'ਤੇ ਜਗ੍ਹਾ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਦੀਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੀਲਗ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਨਾਂਅ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ |
ਸੰਨ 1860 ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਕਿਤਾਬ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ | ਅਖੀਰਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਕਾਨੀਆ ਨਾਲ ਇਕ ਲੇਟੇ ਹੋਏ ਆਦਮੀ ਦੀ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਸੀ | ਉਸ ਨਾਲ ਫੋਟੋ ਖਿਚਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਵੱਲ ਕਦਮ ਵਧਾ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਧਰੋਹਰ (ਨਿਸ਼ਾਨੀ) ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਜ਼ਬਾਨ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ |

-ਫੋਨ : 98159-34125.
drkalsi@gmail.com

ਹੁਣ ਗੁਬਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲੇਗਾ ਇੰਟਰਨੈੱਟ

ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਪ੍ਰਾਂਤ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਦੂਰ ਦਰਾਜ਼ ਦੇ ਪਿੰਡ, ਅੱਜ ਵੀ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਤਕਨੀਕ ਨਾਲੋਂ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਹਨ | ਇਹ ਬੜੀਆਂ, ਖੌਫ਼ਨਾਕ ਹਾਲਤਾਂ ਵਾਲਾ ਸੂਬਾ ਹੈ | ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਕਾਰਨ, ਸੰਕਟ ਵਾਲੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ 'ਚ ਰਾਹਤ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਭਾਰੀ ਦਿੱਕਤਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿੱਕਤਾਂ ਨੂੰ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ 'ਚ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਯੋਗ 'ਐਰੋਸਟੈਟ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਬੈਲੂਨ' ਉਤਰਾਖੰਡ 'ਚ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿਖੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ | ਇਹ ਤਜਰਬਾ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ, ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗੁਬਾਰਾ ਤਕਨੀਕ ਸੱਤ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਅੰਦਰ 5 ਐਮ.ਬੀ.ਪੀ.ਐਸ. ਤੱਕ ਡਾਟਾ ਸਪੀਡ ਦਾ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਅਤੇ ਮੋਬਾਈਲ ਸੰਪਰਕ ਜੋੜਨ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਾ ਸਕੇਗੀ | ਅਜਿਹਾ ਤਜਰਬਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਤਰਾਖੰਡ ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ |
ਗੁਬਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ : ਗੁਬਾਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੂਗਲ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਕੰਪਨੀ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ | ਇਸ ਕੰਪਨੀ ਨੇ 'ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਲੂਨ' ਅਧੀਨ 15 ਜੂਨ, 2013 ਨੂੰ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਕ੍ਰਾਈਸਟ ਚਰਚ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਖੇਤਰ 'ਚ 15 ਮੀਟਰ ਵਿਆਸ ਅਤੇ 12 ਮੀਟਰ ਉਚਾਈ ਵਾਲੇ, ਪਾਲੀਥੀਨ ਤੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਤੋਂ ਬਣੇ, ਹੀਲੀਅਮ ਗੈਸ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਤੀਹ ਗੁਬਾਰੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਉਡਾਏ ਸਨ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਬਾਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੇ ਪਛੜੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਤਕਰੀਬਨ 4.7 ਅਰਬ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਲੀ ਮਕਸਦ ਹੈ | ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਦਾ ਸਸਤਾ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਵੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੈ |
ਇਹ ਇਕ ਅਜੀਬੋ-ਗਰੀਬ ਮੌਕਾ ਮੇਲ ਸੀ ਕਿ ਅਗਲੇ ਹੀ ਦਿਨ 16 ਜੂਨ, 2013 ਨੂੰ ਕੇਦਾਰਨਾਥ 'ਚ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਵਾਪਰ ਗਈ ਸੀ | ਇਸ ਵੇਲੇ ਬੜੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਜੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਵਾਲੇ ਗੁਬਾਰੇ, ਇਥੇ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਫੋਨ ਸੇਵਾਵਾਂ ਤੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਜ਼ਰੀਏ, ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਤੇ ਰਾਹਤ ਪਹੁੰਚਾਉਣ 'ਚ ਸੌਖ ਹੋ ਜਾਣੀ ਸੀ | ਭਾਰਤ ਜਿਹੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਇਹ ਤਜਰਬਾ ਬੜਾ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਿੱਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ |
ਅਜੇ ਤੱਕ ਸਵਾ ਅਰਬ ਦੀ ਵਸੋਂ ਵਿਚੋਂ ਚਾਲੀ-ਪੰਤਾਲੀ ਕਰੋੜ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਸੇਵਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਹੈ | ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ 'ਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ | ਉਹ ਘਰਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਦਫ਼ਤਰਾਂ 'ਚ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਵਿਕਾਸ ਏਜੰਸੀ (ਆਈ.ਟੀ.ਡੀ.ਏ.) ਨੇ ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਮੰੁਬਈ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਗੁਬਾਰਾ ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਦੇ ਆਈ.ਟੀ. ਪਾਰਕ ਵਿਖੇ 8 ਜੂਨ, 2018 ਨੂੰ ਸੂਬੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਲੋਂ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ | ਪੰਤ ਇਸ ਗੁਬਾਰਾ ਤਕਨੀਕ ਦੇ ਰਚੇਤਾ ਹਨ |
ਐਰੋਸਟੈਟ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਗੁਬਾਰਾ : ਛੱਡੇ ਗਏ ਗੁਬਾਰੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ 'ਚ ਸਟ੍ਰੈਟੋਸਫੀਅਰ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ, ਕਾਫ਼ੀ ਉਚਾਈ ਤੇ, ਹਵਾ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਉਡਦੇ ਹਨ | ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਦੇ ਇਸ ਭਾਗ 'ਚ ਨਾ ਤਾਂ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਉਡਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮੌਸਮੀ ਗੁਬਾਰਿਆਂ ਦੇ ਟਕਰਾਉਣ ਦਾ ਡਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਇਹ ਗੁਬਾਰੇ ਟਰਾਂਸਵਰਸ ਬੈਟਰੀ, ਸੋਲਰ ਪੈਨਲ, ਜੀ.ਪੀ.ਐਸ. ਸਿਸਟਮ, ਐਾਟੀਨਾ, ਗੁਬਾਰੇ ਦੀ ਚਾਲ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਯੰਤਰ, ਨਾਈਟ ਵਿਜ਼ਨ ਕੈਮਰਾ, ਵਰਖਾਮਾਪੀ (ਰੇਨ ਗੇਜ਼), ਵੈਦਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਆਦਿ ਉਪਕਰਨਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ |
ਇਹ ਗੁਬਾਰੇ ਇਕ ਰੱਸੀ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਬਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ | ਗੁਬਾਰੇ ਕਾਫ਼ੀ ਦੇਰ ਬਿਨਾਂ ਬਾਲਣ ਉਡਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ |
ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਤੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਲੂਨ : ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦੀ ਖੋਜ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਸਾਨੂੰ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਨਾਲ ਜੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਇੰਟਰਨੈੱਟ | ਫੇਸਬੁੱਕ, ਟਵਿੱਟਰ ਜਿਹੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਲੱਭਦਿਆਂ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਜਾਂ ਗੂਗਲ ਸਰਚ ਇੰਜਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇ, ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਬਿਨਾਂ ਅਧੂਰੀ ਹੈ | ਚਿੱਠੀ-ਪੱਤਰ ਦੀ ਥਾਂ ਈਮੇਲ ਸਾਨੂੰ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਨੇ ਹੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ | ਝੱਟ 'ਚ ਰੇਲ ਤੇ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਦੀਆਂ ਟਿਕਟਾਂ ਬੁੱਕ ਕਰਵਾ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ | ਸੋਚੋ ਜੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤਾਰਾਂ 'ਚੋਂ ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਤਾਰ ਕੱਟੀ ਜਾਵੇ | ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਇਕ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣ ਕੇ ਖਲੋ ਜਾਵੇਗਾ | ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਗੁਬਾਰੇ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਇਕ ਚਮਤਕਾਰ ਜਾਂ ਵਰਦਾਨ ਬਣ ਕੇ ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ 'ਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ |
ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਲੂਨ ਦੇ ਗੁਬਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ 'ਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਰੇਕ ਗੁਬਾਰਾ ਤਕਰੀਬਨ 1250 ਵਰਗ ਕਿ. ਮੀ. ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਸਹੂਲਤ ਦੇਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ | ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਲੂਨ 'ਚ ਜਿਹੜੀ ਤਕਨੀਕ ਵਰਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਗੂਗਲ ਦੀ ਉਸੇ ਟੀਮ ਦੇ ਤਕਨੀਸ਼ੀਅਨਾਂ ਨੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲਾਂ 'ਬਿਨਾਂ ਚਾਲਕ ਤੋਂ ਕਾਰ' ਅਤੇ ਆਗਮੇਟਿਡ ਰਿਐਲਿਟੀ 'ਤੇ ਬਣੇ ਗੂਗਲ ਚਸ਼ਮੇ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ |
ਹਰੇਕ ਗੁਬਾਰੇ 'ਚ ਜਿਹੜੇ ਟ੍ਰਾਂਸੀਵਰ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਟ੍ਰਾਂਸੀਵਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਜੋੜਦੇ ਹਨ | ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰੀਂ ਲੱਗੇ ਐਨਟੀਨਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਸਿਗਨਲ ਵੀ ਘੱਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ |
ਇੰਝ ਵੀ ਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ : ਉਂਜ ਤਾਂ ਗੂਗਲ ਕੰਪਨੀ ਗੁਬਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ 'ਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਅੱਗੇ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾ ਟਿਕ ਸਕਣ | ਹਵਾ ਗੁਬਾਰੇ ਉਡਾ ਕੇ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਮੁਲਕ ਦੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿਚ ਲੈ ਜਾਵੇ | ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ 'ਚ ਗੂਗਲ ਕੰਪਨੀ ਲਈ ਖਤਰਾ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ | ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲੈਣੀ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ | ਚੇਤੇ ਰਹੇ ਕਿ ਸਟ੍ਰੈਟੋਸਫੀਅਰ ਵਿਚ ਉੱਡਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਬਾਰੇ ਹਰ ਮੁਲਕ ਨੇ ਕਰੜੇ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਹਨ |
ਗੁਬਾਰਿਆਂ ਦੀ ਮੁਨਿਆਦ : ਗੂਗਲ ਕੰਪਨੀ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਗੁਬਾਰਿਆਂ ਦੇ ਇਕ ਚੱਕਰ 'ਚ ਪਰੋ ਦੇਣ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਦੇਖ ਰਹੀ ਹੈ | ਇਸੇ ਸੰਕਲਪ ਅਧੀਨ ਉਸ ਨੇ 'ਲੂਨ ਫਾਰ ਆਲ' (ਬੈਲੂਨ ਫਾਰ ਆਲ ਦਾ ਸੰਖੇਪ) ਟੈਗਲਾਈਨ ਬਣਾਈ ਸੀ | ਗੁਬਾਰਿਆਂ ਦਾ ਨੈੱਟਵਰਕ ਬਣ ਜਾਣ ਨਾਲ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਇਮਾਰਤ 'ਤੇ ਲੱਗੇ ਐਾਟੀਨੇ ਤੋਂ ਗੁਬਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ | ਇੰਜ ਤੇਜ਼ ਗਤੀ ਵਾਲਾ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਸਾਡੇ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨਾਂ, ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਯੰਤਰਾਂ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਲੱਗੇਗਾ | ਇਸ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਗੂਗਲ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗੁਬਾਰੇ ਆਸਮਾਨ 'ਚ ਛੱਡਣੇ ਪੈਣਗੇ | ਇਹ ਕੋਈ ਸੌਖਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਬਾਰਿਆਂ ਦੀ ਔਸਤ ਮੁਨਿਆਦ ਸੌ ਦਿਨ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ੰਕੇ ਜਤਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਮੁਨਿਆਦ ਪੂਰੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਇਹ ਗੁਬਾਰੇ ਫਟ ਜਾਣਗੇ ਤੇ ਡਿਗਣ ਸਮੇਂ ਕੋਈ ਸਮੱਸਿਆ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰ ਦੇਣਗੇ? ਪਰ ਗੂਗਲ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸ਼ੰਕਾ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗੁਬਾਰੇ ਜੀਵਨ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਉਤਾਰ ਲਏ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਨਵੇਂ ਗੁਬਾਰੇ ਤਾਇਨਾਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਗੇ |
ਉਪਯੋਗਤਾ : ਆਈ.ਟੀ.ਡੀ. ਏ. ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਮਿਤ ਸਿਨਹਾ ਨੇ ਐਰੋਸਟੈਟ ਬੈਲੂਨ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਵੇਲੇ ਕਿਹਾ, 'ਇਸ ਐਰੋਸਟੈਟ ਗੁਬਾਰੇ ਨੇ ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਦੇ ਮਾਰੂ ਹੜ੍ਹਾਂ ਵੇਲੇ ਸੈਂਕੜੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਬਚਾ ਲੈਣੀਆਂ ਸਨ | ਇਹ ਗੁਬਾਰਾ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਤਕਨੀਕ ਹੋਰ ਵੀ ਕਿੰਨੇ ਖੇਤਰਾਂ 'ਚ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ | ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਸਿਹਤ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ 'ਚ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦੀ ਉਪਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਐਰੋਸਟੈਟ ਬੈਲੂਨ ਤੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਲੂਨ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਬੇਹੱਦ ਲੋੜ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਮੁਲਕ ਦੇ ਹਰ ਕੋਨੇ 'ਚ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਸੇਵਾਵਾਂ ਮਿਲ ਸਕਣ | ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇਣ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਬਣ ਜਾਣ | ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਚਾਉਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕੈਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ 'ਚ ਵੀ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਸੇਵਾਵਾਂ ਸਾਡੀਆਂ ਭਾਈਵਾਲ ਬਣ ਜਾਣ |
ਉਮੀਦਾਂ : ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਇਹੀ ਗੁਬਾਰੇ ਮੁਲਕ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਜਬਰੀ ਨਾਲ ਹੰੁਦੀ ਘੁਸਪੈਠ ਰੋਕਣ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰਸਾਨੀ ਕਰ ਸਕਣਗੇ | ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲਾਂ 'ਚ ਗ਼ੈਰ-ਸਮਾਜਿਕ ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਅਨਸਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲੁਕਣਗਾਹਾਂ 'ਤੇ ਨਿਗ੍ਹਾ ਰੱਖਣਗੇ | ਮੌਸਮ ਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਸਿੱਲ੍ਹੇ ਤਾਪਮਾਨ, ਪੌਣ ਗਤੀ, ਉਚਾਈਆਂ ਤੇ ਹਾਲਾਤ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਕਰਨਗੇ | ਨਫੀਸ ਟੈਲੀਮੈਡੀਸਿਨ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੂਰ ਦਰਾਜ਼ ਪਿੰਡਾਂ 'ਚ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਚਣਗੇ ਅਤੇ ਨਿਦਾਨ (ਇਲਾਜ) ਵੀ ਕਰਨਗੇ | ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਾਉਣ ਹਿਤ ਦੇਖਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਗੂਗਲ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਕਦੋਂ ਤੱਕ ਸਾਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਏ?

-ਮੋਬਾਈਲ : 97806-67686.
mayer_hk@yahoo.com

ਵਿਗਿਆਨਕ ਗਲਪ ਦੀ ਦੁਨੀਆ

ਵਿਗਿਆਨ ਯਥਾਰਥ ਦੇ ਰਹੱਸ ਫਰੋਲ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਨੇਮ ਲੱਭਦਾ ਹੈ | ਯਥਾਰਥ ਦੀਆਂ ਕਠੋਰ ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰ ਕੇ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸੁਖਾਵਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ | ਵਿਗਿਆਨ ਸੁਖਾਵੇਂ ਹਾਲਾਤ ਦੀ ਵੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਜੁਗਤਾਂ ਦੀ ਵੀ | ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਉਦੇਸ਼ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸੁਖਾਵੇਂ, ਬਿਹਤਰ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਹੈ | ਨਿਆਂਪਰਕ ਤੇ ਸੁਚੱਜੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੁਖਾਵੀਆਂ ਭੌਤਿਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਹੈ | ਸਾਹਿਤ ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਯਥਾਰਥ ਦੇ ਇਛਿਤ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਲਈ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ | ਵਿਗਿਆਨ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਪਰਸਪਰ ਨਾਤਾ ਵਿਗਿਆਨ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਹਿਤ/ਯਥਾਰਥ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮਝ ਤਿੱਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਸਾਹਿਤਕ-ਗਲਪ ਵਿਚ ਕਲਪਿਤ ਜੁਗਤਾਂ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥਕ ਪੱਧਰ ਉਤੇ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਨਵੀਆਂ ਅੰਤਰ-ਦਿ੍ਸ਼ਟੀਆਂ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ | ਇਹੀ ਨਹੀਂ ਸਾਹਿਤ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੀ ਨੈਤਿਕ/ਸਮਾਜਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਵਿਗਿਆਨਕ-ਗਲਪ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ, ਜਿਸ ਪ੍ਰਤੀ ਨਾ ਆਮ ਪਾਠਕ ਸੁਚੇਤ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਜਾਂ ਸਾਹਿਤ-ਚਿੰਤਕ | ਆਓ, ਬਹੁਤ ਹੱਦ ਤੱਕ ਅਣਗੌਲੇ ਵਿਗਿਆਨਕ-ਗਲਪ ਦੇ ਜਗਤ ਉਤੇ ਝਾਤੀ ਮਾਰੀਏ | ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਗਲ ਅਜੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣੀ ਹੈ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨ-ਗਲਪ ਦੀ ਚਰਚਾ ਹੀ ਅਸੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ | ਉਂਜ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਬੱਚੇ ਤੇ ਜਵਾਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵਿਗਿਆਨ-ਗਲਪ ਦੇ ਵੀ ਸ਼ੌਕੀਨ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਉਤੇ ਉਸਰੀਆਂ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਵੀ | ਸਟਾਰ ਟਰੈਕ, ਬੈਕ ਟੂ ਦਾ ਫਿਊਚਰ, ਇੰਟਰ-ਸਟੈਲਰ ਤੇ ਅਰਾਈਵਲ ਜਿਹੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ |
ਚਲੋ ਮਾਰੋ ਆਪਣੀ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਉਡਾਰੀ ਤੇ ਕਲਪਿਤ ਕਰੋ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੀ ਜੈਨੇਵਾ ਝੀਲ ਕਿਨਾਰੇ ਬਣੇ ਹੋਟਲ ਦਾ | ਉਸ ਹੋਟਲ ਦਾ ਜਿਸ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਦੋ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਕਵੀ ਬਾਇਰਾਨ ਤੇ ਸ਼ੈਲੇ ਬੈਠੇ ਸਨ | ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ੈਲੇ ਦੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬੀਵੀ ਮੇਰੀ | ਵਰ੍ਹਾ 1816 ਦਾ ਤੇ ਮਹੀਨਾ ਜੂਨ | ਨਿਰੰਤਰ ਬਾਰਿਸ਼ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ ਬਾਹਰ | ਝੜੀ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ | ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਹੋਟਲ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਬੱਝਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ | ਬਾਇਰਨ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਂ ਕੱਟਣ ਲਈ ਹਰ ਬੰਦਾ ਕੋਈ ਭੂਤੀਆ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਵੇ | ਘੋਸਟ ਸਟੋਰੀ | ਮੇਰੀ ਦੀਆਂ ਰੁਚੀਆਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਹਨ | ਉਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅਨਾਟਮੀ ਬਾਰੇ ਵੈਸੇਲੀਅਸ਼ ਦੀ ਉਹ ਕਿਤਾਬ ਤਾਜ਼ੀ-ਤਾਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੀ ਚੀਰ-ਫਾੜ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਤਸਵੀਰ ਤੇ ਕਾਰਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤਿ੍ਤ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ | ਹੱਡੀਆਂ ਤੇ ਨਾੜੀਆਂ ਦੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਕਿਤਾਬ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਉਸ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ | ਬਾਹਰ ਬਿਜਲੀ ਲਿਸ਼ਕਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਲੰਦਨ ਵਿਚ ਗੈਲਵਿਨਿਜਮ ਬਾਰੇ ਵੇਖਿਆ ਇਕ ਡਰਾਉਣਾ ਤਜਰਬਾ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ | ਤਾਜ਼ਾ ਫਾਹੇ ਲੱਗੇ ਇਕ ਅਪਰਾਧੀ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਕਰੰਟ ਲਾਇਆ ਗਿਆ | ਮੁਰਦੇ ਦੇ ਜਬਾੜੇ ਕੰਬੇ | ਅੱਖ ਕੰਬੀ ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਈ | ਇਹ ਡਰਾਵਣਾ ਦਿ੍ਸ਼ ਵੈਸੇਲੀਅਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ, ਲਿਸ਼ਕਦੀ ਬਿਜਲੀ, ਭੂਤੀਆ ਮਾਹੌਲ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਟੇਬਲ ਉਤੇ ਬਲਦੀ ਮੋਮਬੱਤੀ ਸਾਰੇ ਕੁਝ ਨੇ ਰਲਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਅੰਦਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਿਰਜਕ ਨੂੰ ਵਖਤ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਇਕ ਬਨਾਵਟੀ ਜੀਵ ਦੀ ਭੂਤੀਆ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਉਭਾਰੀ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਝਿਆ, ਸਭ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ |
ਉਸ ਵੇਲੇ ਤਾਂ ਗੱਲ ਆਈ-ਗਈ ਹੋ ਗਈ ਪਰ ਮੇਰੀ ਇਸ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਦੇਰ ਤੱਕ ਨਾ ਭੁੱਲੀ | ਲਗਪਗ ਡੇਢ ਸਾਲ ਉਹ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਪਰਤ-ਦਰ-ਪਰਤ ਸਵਾਰਦੀ ਵਿਸਤਾਰਦੀ ਰਹੀ | ਪਹਿਲੀ ਜਨਵਰੀ 1818 ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਫਰੈਕਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ | ਵਿਗਿਆਨ ਗਲਪ ਦਾ ਜਨਮ ਸੀ ਇਹ | ਨਾਵਲ ਸੀ ਇਹ | ਇਸ ਦਾ ਨਾਇਕ ਵਿਕਟਰ ਫਰੈਂਕਨਸਟਾਈਨ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿਚ ਇਕ ਬਨਾਵਟੀ ਜੀਵ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਅੱਠ ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ, ਪੀਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਭਾਰੀ ਡਰਾਉਣਾ ਸਰੀਰ, ਅਰਧ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਚਮੜੀ ਵਿਚੋਂ ਖੂਨ, ਨਾੜੀਆਂ, ਹੱਡੀਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ | ਭਿਅੰਕਰ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ | ਵਿਕਟਰ ਆਪ ਹੀ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਉਹ ਜਿਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਹ ਜੀਵ ਉਥੇ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਆ ਡਰਾਉਂਦਾ ਹੈ | ਕਈ ਕਤਲ ਕਰਦਾ ਹੈ | ਵਿਕਟਰ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਲਈ ਇਕ ਮਾਦਾ ਜੀਵ ਵੀ ਸਿਰਜੇ | ਵਿਕਟਰ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਣਾ ਕੇ ਹੀ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਉਹ ਉਸ ਵਰਗਾ ਮਾਦਾ ਜੀਵ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ | ਉਸ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਭੂਤ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ, ਉਸ ਦੀ ਨਵ-ਵਿਆਹੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਅੰਤ ਉਹ ਵਿਕਟਰ ਨੂੰ ਵੀ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਅੱਜ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਵਿਚ ਫਰੈਂਕਸਟਾਈਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਿਰਜਕ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦੇਣ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਸਰਵ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤ ਹੈ | ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਇਸ ਨਾਵਲ ਉਤੇ |
ਵਿਗਿਆਨ ਗਲਪ ਵਿਚ ਦੂਜਾ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਜੂਲਜ਼ ਵਰਨ ਨੇ ਪੁੱਟਿਆ | ਉਸ ਨੇ ਅਰਾਊਾਡ ਦੀ ਅਰਥ ਇਨ ਏਟੀ ਡੇਜ਼ ਲਿਖਿਆ | ਉਸ ਨੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਸੈਰ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਉਪਰੰਤ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਕੇਂਦਰ ਤੱਕ, ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨਾਂ ਤੱਕ ਦੇ ਨਜ਼ਾਰੇ ਚਿਤਰਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਵਲ ਲਿਖੇ | ਇਹ ਸਨ ਜਰਨੀ ਟੂ ਦੀ ਸੈਂਟਰ ਆਫ਼ ਅਰਥ, 20,000 ਲੀਗਜ਼ ਅੰਦਰ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਫਾਈਵ ਵੀਕਸ ਆਨ ਏ ਬੈਲੂਨ | ਉਸ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਂਤ-ਭਾਂਤ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਰਸਾਲੇ, ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ, ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਫਰੋਲਾ-ਫਰਾਲੀ ਕਰਕੇ ਨਿੱਠ ਕੇ ਵਿਚਾਰੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਵਰਤੋਂ ਆਪਣੀ ਗਲਪ ਵਿਚ ਕੀਤੀ | ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੇ ਲੱਭਤਾਂ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਵਿਸਤਾਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਚਿਤਵਿਆ | ਇਸ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ ਜਗਤ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣਾਇਆ | ਉਸ ਦੇ ਲਾਏ ਕਈ ਪੂਰਵ ਅਨੁਮਾਨ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਵਰਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦਾ ਪੈਗੰਬਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਨਾਲ ਚੇਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਉਸ ਦੀ ਗਲਪ ਵਿਚ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਤੱਕ ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਸੰਚਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ | ਬੱਘੀਆਂ ਜਲਣ ਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਇੰਜਣਾਂ ਆਸਰੇ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ | ਪਾਣੀ ਥੱਲੇ ਸਬ-ਮੇਰੀਨਾਂ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ | ਚੇਤੇ ਰਹੇ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਉਕਤ ਕਿਤਾਬਾਂ 1873 ਤੱਕ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਲਪਿਤ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਕਈ ਦਹਾਕੇ ਬਾਅਦ ਯਥਾਰਥ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨਾ ਨਸੀਬ ਹੋਇਆ | ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਦੋ ਗਲਪ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਵੀ ਇਹੀ ਹਾਲ ਹੈ | 'ਫਰਾਮ ਦਾ ਅਰਥ ਟੂ ਦ ਮੂਨ' ਅਤੇ 'ਆਫ਼ ਆਨ ਏ ਕਾਮੇਟ' ਦਾ ਗਲਪ ਜਗਤ ਸੌ-ਡੇਢ ਸੌ ਸਾਲ ਪਿਛੋਂ ਯਥਾਰਥ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ | ਵਰਨ ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀ ਉਤੇ ਪ੍ਰਵੇਗ (ਐਕਸੈਲਰੇਸ਼ਨ) ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ | ਚੰਦ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਈ ਸਬੀਲਾਂ ਸੋਚਦਾ ਹੈ | ਚੰਦ ਵੱਲ ਰਾਕਟ ਦਾਗਣ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਫਲੋਰੀਡਾ ਦਾ ਤੱਟ ਹੀ ਉਚਿਤ ਲਗਦਾ ਹੈ | ਉਹ ਪੁਲਾੜ ਵਾਹਨ ਦਾ ਨਾਂਅ ਕੋਲੰਬੀਐਡ ਰੱਖਦਾ ਹੈ | ਨਾਸਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਪੇਸ਼ ਸ਼ਟਲ ਦਾ ਨਾਂਅ ਕੋਲੰਬੀਆ ਰੱਖਿਆ | ਉਸ ਨੇ ਫਲੋਰੀਡਾ ਵਿਚ ਸੱਚਮੁੱਚ ਰਾਕਟ ਲਾਂਚ ਸੈਂਟਰ ਵੀ ਬਣਾਇਆ | 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਮਾਰਕੋਨੀ ਜਿਹੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਯੂਰੀ ਗਾਗਾਰਿਨ ਵਰਗੇ ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੇ ਜੂਲਜ਼ ਵਰਨ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਾ ਉਚੇਚਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਹੈ |
(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਅੰਕ 'ਚ)

ਫੋਨ ਨੰ: 98722-60550. 0175-2372010.

ਕੰਪਿਊਟਰੀ ਨੁਕਤੇ : ਬਣਾਓ ਬਿਨਾਂ ਨਾਂਅ ਅਤੇ ਦਿੱਖ ਵਾਲਾ ਫੋਲਡਰ

ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਵਿੰਡੋ ਦੇ ਕਿਸੇ ਫੋਲਡਰ ਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਤੋਂ ਛੁਪਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਖ਼ਰਮਸਤੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਇਹ ਨੁਕਤਾ ਕਮਾਲ ਦਾ ਹੈ | ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਬਿਨਾਂ ਨਾਂਅ ਵਾਲਾ ਫੋਲਡਰ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਫੋਲਡਰ ਨੂੰ ਗ਼ਾਇਬ ਕਰਨ ਦੇ ਨੁਕਤੇ ਦੱਸਾਂਗੇ |
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਰਾਈਵ, ਫੋਲਡਰ ਜਾਂ ਡੈਸਕਟਾਪ 'ਤੇ ਜਾਓ | ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਮਾਊਸ ਦਾ ਰਾਈਟ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ | 'ਨਿਊ' ਅਤੇ ਫਿਰ 'ਫੋਲਡਰ' ਦੀ ਚੋਣ ਕਰੋ | ਫੋਲਡਰ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂਅ (New 6older) ਲਿਖਿਆ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇਗਾ | ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਕੀ-ਬੋਰਡ ਤੋਂ 1LT+0160 ਦੱਬੋ | ਐਾਟਰ ਬਟਨ ਦਬਾਓ, ਨਾਂਅ ਲੋਪ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ |
ਜੇ ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਇਸ ਬਿਨਾਂ ਨਾਂ ਵਾਲੇ ਫੋਲਡਰ ਦੇ ਆਈਕਾਨ ਨੂੰ ਗ਼ਾਇਬ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੈ | ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਆਪਣੇ ਫੋਲਡਰ 'ਤੇ ਰਾਈਟ ਕਲਿੱਕ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ 'ਪ੍ਰਾਪਰਟੀਜ਼' 'ਤੇ ਜਾਓ | ਹੁਣ ਸਿਖਰਲੇ 'ਕਸਟੋਮਾਈਜ਼' ਬਟਨ ਨੂੰ ਦਬਾਉਂਦਿਆਂ 'ਚੇਂਜ ਆਈਕਾਨ' 'ਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰ ਦਿਓ | ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਕਲਾਂ ਵਾਲੇ ਆਈਕਾਨ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣਗੇ | ਇੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖੋਗੇ ਕਿ ਕੁਝ ਆਈਕੋਨਾਂ/ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਖ਼ਾਲੀ ਥਾਂ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇਗੀ | ਇੱਥੇ ਹੀ ਫੋਲਡਰ ਨੂੰ ਛੂਹ-ਮੰਤਰ ਕਰਨ ਦਾ ਰਹੱਸ ਛੁਪਿਆ ਹੈ | ਕਿਸੇ ਵੀ ਖ਼ਾਲੀ ਦਿੱਖ ਵਾਲੇ ਆਈਕਾਨ (ਥਾਂ) 'ਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ | 'ਓਕੇ' ਦਬਾਓ | ਅਪਲਾਈ ਬਟਨ ਦਬਾਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਫੋਲਡਰ ਅਦਿ੍ਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ | ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਉੱਤੇ ਮਾਊਸ ਦਾ ਪੁਆਇੰਟਰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਵੋਗੇ ਤਾਂ ਇਹ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲੱਗੇਗਾ | ਇਸ ਫੋਲਡਰ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਦਿੱਖ ਦੇਣ ਲਈ ਉਕਤ ਤਰੀਕਾ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ |
ਤੁਸੀਂ ਆਮ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਨਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਫੋਲਡਰ ਨੂੰ ਵੀ ਲੋਪ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ | ਯਾਦ ਰੱਖੋ ਜੇ ਫੋਲਡਰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਤੋਂ ਨਾਂਅ ਲੁਕਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਉਸ ਤੇ ਰਾਈਟ ਕਲਿੱਕ ਕਰ ਕੇ 'ਰੀਨੇਮ' ਕਮਾਂਡ ਜਾਂ ਕੀ-ਬੋਰਡ ਤੋਂ 62 ਬਟਨ ਦੱਬੋ |
ਮਾਊਸ ਬਿਨਾਂ ਬਣਾਓ ਟੇਬਲ
ਐਮਐਸ ਵਰਡ ਵਿਚ ਮਾਊਸ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਵਰਤਿਆਂ ਟੇਬਲ ਬਣਾਉਣਾ ਸੰਭਵ ਹੈ | ਇੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਜਮ੍ਹਾਂ (+) ਅਤੇ ਘਟਾਓ (-) ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪਾ ਕੇ ਹੀ ਟੇਬਲ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹੋ | ਆਓ! ਜਾਣੀਏ ਅਜਿਹਾ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਵਰਡ ਦੀ ਨਵੀਂ ਫਾਈਲ ਵਿਚ ਇਕ ਜਮ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਪਾਓ | ਹੁਣ ਕੁਝ ਘਟਾਓ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਪਾ ਕੇ ਫਿਰ ਜਮ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਪਾ ਦਿਓ | ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਨਿਸ਼ਾਨ (+---------+) ਪਾਉਣ ਉਪਰੰਤ 'ਐਾਟਰ' ਦੱਬਣ ਨਾਲ ਟੇਬਲ ਦਾ ਇਕ ਕਾਲਮ (ਸਿਖਰ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਲਾਈਨ) ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ | ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਤਿੰਨ ਕਾਲਮਾਂ ਵਾਲਾ ਟੇਬਲ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕੁਝ ਘਟਾਓ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪਾਉਣ ਉਪਰੰਤ ਫਿਰ ਜਮ੍ਹਾਂ ਪਾਓ ਤੇ ਅੱਗੇ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੋ | ਐਾਟਰ ਬਟਨ ਦਬਾਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਟੇਬਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰੋਅ (ਖੱਬੇ ਤੋਂ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਲਾਈਨ) ਨਜ਼ਰ ਆਵੇਗੀ | ਹੁਣ ਹੋਰ ਰੋਅਜ਼ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਰਸਰ ਇਸ ਰੋਅ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸੈੱਲ (ਡੱਬੇ) ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਕੀ-ਬੋਰਡ ਦਾ ਟੈਬ ਬਟਨ ਦਬਾਓ | ਇਹ ਕੰਮ ਓਨੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰੱਖੋ ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਰੋਅਜ਼ ਨਾ ਬਣ ਜਾਣ |
ਫ਼ੋਨ ਨੂੰ ਟੀ.ਵੀ. ਵਿਚ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਪੜ੍ਹੋ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਜੇਬੀ ਯੰਤਰ ਯਾਨੀ ਕਿ ਸਮਾਰਟ ਫ਼ੋਨ ਦੀ ਸਤਹ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਗਰਦਨ 'ਤੇ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਦਾ ਇਕ ਬਦਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਮਾਰਟ ਫ਼ੋਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਐਾਡਰਾਇਡ ਜਾਂ ਸਮਾਰਟ ਟੀਵੀ ਵਿਚ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਸੁਨੇਹੇ, ਤਸਵੀਰਾਂ, ਆਡੀਓ ਤੇ ਵੀਡੀਓ ਆਦਿ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ |
ਫੋਨ ਅਤੇ ਟੀ.ਵੀ. ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿਚ ਜੋੜਨ ਲਈ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਜੰਤਰ ਵਾਈ-ਫਾਈ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਣ | ਜੇ ਘਰ ਵਿਚ ਵਾਈ-ਫਾਈ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਫ਼ੋਨ ਨੂੰ ਹਾਟ-ਸਪਾਟ ਰਾਹੀਂ ਟੀ.ਵੀ. ਨਾਲ ਜੋੜ ਸਕਦੇ ਹੋ | ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਆਪਸੀ ਸੰਪਰਕ ਬਣਾਉਣ ਮਗਰੋਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਫ਼ੋਨ ਦੀਆਂ 'ਸੈਟਿੰਗਜ਼' ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਇੱਥੋਂ 'ਮੋਰ' ਅਤੇ ਫਿਰ 'ਵਾਇਰਲੈੱਸ ਡਿਸਪਲੇ' ਬਦਲ ਚੁਣਨ ਉਪਰੰਤ ਆਪਣੇ ਟੀਵੀ ਦੇ ਨਾਂਅ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰੋ | ਤੁਹਾਡੇ ਸਮਾਰਟ ਫ਼ੋਨ ਦੀ ਸਕਰੀਨ ਟੀ.ਵੀ. ਦੀ ਵੱਡੀ ਸਕਰੀਨ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲੱਗੇਗੀ | ਈ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇਹ ਜੁਗਤ ਬੜੀ ਕਮਾਲ ਦੀ ਹੈ |
ਕੀ-ਬੋਰਡ ਤੋਂ ਹੀ ਬਦਲੋ ਫੌਾਟ
ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਟਾਈਪਿੰਗ, ਕਾਂਟ-ਛਾਂਟ ਅਤੇ ਸਜਾਵਟ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਮਾਊਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜਿੰਨੀ ਘੱਟ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਓਨੀ ਹੀ ਚੰਗੀ ਹੈ | ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮਾਊਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਵਿਘਨ ਤਾਂ ਪਾਉਂਦੀ ਹੀ ਹੈ, ਨਾਲ ਗਤੀ ਵੀ ਧੀਮੀ ਕਰਦੀ ਹੈ | ਇਸ ਲਈ ਇਕ ਚੰਗਾ ਟਾਈਪਕਾਰ, ਸੰਪਾਦਕ, ਪੇਜ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੀ-ਬੋਰਡ ਦੇ ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ ਵਰਤਦਾ ਹੈ | ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਮੈਟਰ ਦੇ ਫੌਾਟ ਦੇ ਆਕਾਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਜਾਂ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਕੀ-ਬੋਰਡ ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ ਹੈ ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ | ਆਓ, ਬਿਨਾਂ ਮਾਊਸ ਵਰਤਿਆਂ ਫ਼ੌਾਟ ਦਾ ਆਕਾਰ ਬਦਲਣ ਦਾ ਨੁਕਤਾ ਸਿੱਖੀਏ |
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਠ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰੋ ਜਿਸ ਦਾ ਤੁਸੀਂ ਫੌਾਟ ਵਧਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ | ਹੁਣ ਕੀ-ਬੋਰਡ ਤੋਂ 3TRL ਬਟਨ ਦੱਬ ਕੇ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਚੌਰਸ ਬ੍ਰੈਕਟ (]) ਵਾਲੇ ਬਟਨ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦਬਾਉਂਦੇ ਰਹੋ | ਤੁਸੀਂ ਵੇਖੋਗੇ ਕਿ ਹਰ ਵਾਰ ਪਾਠ ਦਾ ਆਕਾਰ ਇਕ ਪੁਆਇੰਟ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾਵੇਗਾ | ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੌਾਟ ਦਾ ਆਕਾਰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ 3TRL+[ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ |

-ਫੋਨ : 94174-55614

ਭੁੱਲੀਆਂ ਵਿਸਰੀਆਂ ਯਾਦਾਂ

ਸ: ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ ਆਰਟਿਸਟ ਅਤੇ ਸ: ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਦੀ ਆਪਸੀ ਗੂੜ੍ਹੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਸੀ | ਸ: ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ ਆਰਟਿਸਟ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪ੍ਰੀਤ ਨਗਰ ਰਹਿ ਕੇ ਹਿਮਾਚਲ ਵਿਚ ਅੰਦਰੇਟੇ ਚਲੇ ਗਏ ਸੀ | ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸ: ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਪ੍ਰੀਤ ਨਗਰ ਆਏ | ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਸ: ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਸ: ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਪਤਨੀ ਵੀ ਬੈਠੇ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ | ਉਹ ਬੀਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ | ਇਸ ਵਕਤ ਤਿੰਨੇ ਹਸਤੀਆਂ ਰੱਬ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਯਾਦ ਤਸਵੀਰ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ ਹੈ |

ਮੋਬਾਈਲ : 98767-41231

ਮਿਸਰ ਦੇ ਰੱਹਸਮਈ ਪਿਰਾਮਿਡ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਮਿਸਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪਿਰਾਮਿਡ
ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਦਾ ਟੂਰ ਗਿਜ਼ਾ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪਿਰਾਮਿਡਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਾਹਿਰਾ ਤੋਂ 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਮਿਮਫਸ, ਦਾਸ਼ੂਰ ਅਤੇ ਸੱਕਾਰਾ ਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਤਨ ਥੇਹਾਂ ਵੇਖਣ ਦਾ ਸੀ | ਕੁਦਰਤੀ ਉਸ ਦਿਨ ਆਇਆ ਗਾਈਡ ਮਾਰਕੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਿਆਣਾ, ਮਿਲਾਪੜਾ ਇਸਾਈ ਮੁੰਡਾ ਸੀ ਜੋ ਛੇਤੀ ਹੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਘੁਲ਼ ਮਿਲ਼ ਗਿਆ | ਮਿਸਰ ਵਿਚ ਟੂਰਿਸਟ ਗਾਈਡ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਬੜੇ ਮਾਹਿਰ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਗਰੈਜੂਏਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਵੀ | ਮਾਰਕੋ ਜਿੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸੱਭਿਅਤਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਰਿਹਾ ਓਥੇ ਮੈਥੋਂ ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਧਰਮਾਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਪੁੱਛਦਾ ਰਿਹਾ | ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਮੁਤਾਸਰ ਹੋਇਆ | (ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਵਾਪਸੀ ਵਾਲ਼ੇ ਦਿਨ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਾਹਿਰਾ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਆਂਗਨਵਾੜੀ ਸਕੂਲ ਵੀ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ)
ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਤਨ ਮਿਸਰ ਮੁਲਕ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਸੀ, ਉੱਪਰੀ ਅਤੇ ਹੇਠਲਾ | ਉੱਪਰੀ ਮਿਸਰ ਮਤਲਬ ਜਿਧਰੋਂ ਦਰਿਆ ਨੀਲ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ ਭਾਵ ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ | ਤਕਰੀਬਨ 3100 ਈ: ਪੂਰਵ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦਾ ਏਕੀਕਰਨ ਹੋ ਗਿਆ , ਮੇਨਸ ਨਾਂ ਦੇ ਫਿਰੋਨ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ | ਉਸੇ ਨੇ ਹੀ ਮੈਮਫਿਸ ਨਗਰ ਵਸਾਇਆ ਅਤੇ ਮਿਸਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਇਆ | ਏਕੀਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਰੇਕ ਰਾਜਾ ਦੋ ਤਾਜ ਪਹਿਨਦਾ ਸੀ, ਉੱਪਰੀ ਮੁਲਕ ਦਾ ਚਿੱਟਾ ਅਤੇ ਹੇਠਲੇ ਮੁਲਕ ਦਾ ਲਾਲ | ਅੱਜ ਮੇਮਫਿਸ ਵਿਚ ਪੁਰਾਤਨ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਖੰਡਰ ਹਨ | ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਥੇ ਰਾਮਸਜ਼ ਦੂਜੇ ਮਹਾਨ (ਓਜ਼ੀਮੇਂਡਿਸ) ਦੀ 32 ਫੁੱਟ ਲੰਬੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੂਰਤੀ ਵੀ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਲੇਟੀ ਹੋਈ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਹੈ | ਹੈਰਾਨੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਇਸੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਮੈਂ ਹਾਲੇ ਕਲ੍ਹ ਹੀ ਵੇਖ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ |
ਮੈਮਫਿਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸੱਕਾਰਾ ਨਾਂਅ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਮਿਸਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਮਕਬਰਿਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ | ਜਿਅਨ ਫੀਲਿਪੇ ਨਾਂ ਦੇ ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਪੁਰਾਤਵ ਖੋਜੀ ਨੇ 1930 ਵਿਚ ਇਸ ਥਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੰਡਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ | ਏਥੇ ਹੀ ਦੂਨੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਪਿਰਾਮਿਡ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਬਾਕੀ ਦੇ ਪਿਰਾਮਿਡ ਵਾਂਗ ਪੱਧਰ ਸਤਹਿ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਪੌੜੀਆਂਨੁਮਾ ਹੈ | ਇਸ ਨੂੰ ਤੀਜੀ ਕੁਲ ਦੇ ਰਾਜੇ ਜੋਸਰ ਨੇ 2667 ਤੋਂ 2648 ਬੀ.ਸੀ ਵਿਚ ਬਣਵਾਇਆ | ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੱਥਰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਪਹਿਲਾਂ ਮਕਬਰੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਦੇ ਹੀ ਬਣਦੇ ਸਨ | ਏਥੇ ਹੀ ਉਹ ਮੈਦਾਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਰਾਜੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੇ ਹਰ ਤੀਹ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ 'ਤੇ ਅਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਫਿੱਟਨਸ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਬਲਦ ਨਾਲ ਲੜ ਕੇ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਸਨ |
ਸਕਾਰਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸੀਂ ਪਹੁੰਚੇ ਦਾਸ਼ੂਰ ਜਿਥੇ ਕਿ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਪਿਰਾਮਿਡ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ | ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਲਾਲ ਪਿਰਾਮਿਡ ਹੈ ਜੋ ਕਿ 90 ਮੀਟਰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅਤੇ 40 ਮੀਟਰ ਥੱਲੇ ਹੈ | ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਵਾਸਤੇ ਲਗਭਗ 4'__1MP__4' ਦੀ ਸੁਰੰਗ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਝੁਕ ਕੇ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਪੌਡਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਉਤਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ | ਲਾਲ ਪਿਰਾਮਿਡ ਤੋਂ ਕੋਈ 1 ਕਿਲੋਮੀਟਰ 'ਤੇ ਇਕ ਅਜੀਬ ਪਿਰਾਮਿਡ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੈਂਟ (ਮੁੜਿਆ) ਪਿਰਾਮਿਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਬਣਤਰ 54 ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਕੋਣ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪਰ ਉਸਾਰੀ ਅਸੱਥਿਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਤਰੇੜਾਂ ਪੈ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਪੱਰੀ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ 43 ਡਿਗਰੀ 'ਤੇ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ | ਇਹ ਪਿਰਾਮਿਡ ਚੌਥੀ ਕੁਲ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੌਫਰ ਨੇ ਬਣਵਾਏ |
ਟੂਰ ਦੇ ਵਿਚ ਹੀ ਕਿਸੇ ਵਧੀਆ ਹੋਟਲ ਦਾ ਖਾਣਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਮਿਸਰੀ ਪਕਵਾਨ ਮਿਰਚ ਮਸਾਲਾ ਘੱਟ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸੁਆਦ ਨਹੀਂ ਲਗਦੇ | ਨਾਲ਼ੇ ਓਥੇ ਬਰੈੱਡ ਜਾਂ ਨਾਨ ਠੰਢੇ ਖਾਧੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਦੁੱਧ ਬੋਤੀ ਦਾ ਮਿਲ਼ਦਾ ਹੈ | ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਰੀ ਸੀ ਗਿਜ਼ਾ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪਿਰਾਮਿਡ ਵੇਖਣ ਦੀ | ਗਿਜ਼ਾ ਦੇ ਪਠਾਰ ਕਾਹਿਰਾ ਤੋਂ ਕੋਈ 18 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹਨ ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਹੀ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ | ਇਸ ਥਾਂ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਪਿਰਾਮਿਡ ਹਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਚੌਥੀ ਕੁਲ ਦੇ ਰਾਜੇ ਖੁਫੂ ਦਾ ਉਸ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤ ਖਾਫਰੂ ਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਪੋਤੇ ਮੰਕਾਰੂ ਦਾ | (ਖੁਫੂ ਅਸਲ ਵਿਚ ਦਾਸੂਰ ਵਾਲ਼ੇ ਨੌਫੂਰ ਰਾਜੇ ਦਾ ਬੇਟਾ ਸੀ) | ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਕ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਰਾਣੀ ਖੇਂਤਕਾਰੂ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਵੀ ਹੈ | ਪਰ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਅਜੂਬਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ੁਮਾਰ ਖੁਫੂ ਦੇ ਪਿਰਾਮਿਡ ਨੂੰ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਇਕੋ ਇਕ ਬਕਾਇਆ ਅਜੂਬਾ ਹੈ | ਇਸ ਦੀ ਉਸਾਰੀ 2560 ਤੋਂ 2540 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਗਈ | ਪੁਰਾਤਨ ਮਿਸਰ ਵਿਚ ਮਾਨਤਾ ਸੀ ਕਿ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਜੇ ਦੀ ਦੇਵਤੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਵੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗੀ | ਉੁਸ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਮੰਮੀ ਬਣਾ ਕੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਤਾਬੂਤਾਂ ਵਿਚ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਸਮੇਤ ਰਸਦ-ਪਾਣੀ, ਧੰਨ-ਦੌਲਤ, ਹੀਰੇ-ਜਵਾਹਰਾਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਵਸਤਾਂ ਪਿਰਾਮਿਡਾਂ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਾਸਤੇ ਸਾਂਭ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ | ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਚਮੜੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਖਾਸ ਅਹਿਮੀਅਤ ਸੀ | ਸ਼ੁਰੂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਮਕਬਰੇ ਪਿਰਾਮਿਡਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸੀ | ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਿਚ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅਵਾਮ ਇਸ ਨੂੰ ਕੌਮੀ ਮਿਸ਼ਨ ਮੰਨ ਕੇ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਚਾਹੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਹਨਤਾਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਿਰਾਮਿਡਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਛੇੜ ਨਾ ਸਕੇ | ਪਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਕੀਮਤੀ ਸ਼ੈਆਂ-ਲੱਟ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ | ਮਿਸਰ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਿਰਾਮਿਡ ਹਨ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਲੱਭ ਰਹੇ ਹਨ | ਪਿਛਲੇ ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 160 ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 200 ਤੋਂ ਉਤੇ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ | (ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਅੰਕ 'ਚ)

-ਮੋਬਾਈਲ : 98144-22617

ਪਾਲੀਵੁੱਡ ਝਰੋਖਾ ਦਲਜੀਤ ਤੋਂ ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ ਤੱਕ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਬਾਵਜੂਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੇ, ਦਿਲਜੀਤ ਦੀ ਨਿਮਰਤਾ ਅਜੇ ਵੀ ਕਾਇਮ ਹੈ | ਉਸ ਦੇ ਠਰੰ੍ਹਮੇ ਵਾਲੇ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਵੀ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਹਨੀ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ ਤੱਕ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਵਡਭਾਗਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ | ਕਹਿਣ ਦਾ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਮ ਜਾਂ ਕਲਾਕਾਰ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਪੂਰਾ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ | ਇਹ ਨਿਮਰਤਾ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦਾ ਅਧਾਰ ਹੈ |
ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਤਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਣ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਡਰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਲੀਵੁੱਡ ਦਾ ਇਹ ਹੀਰਾ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀ ਚਕਾਚੌਾਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਝੂਠੀਆਂ ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ ਅੱਗੇ ਮੱਧਮ ਨਾ ਕਰ ਲਏ | ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਬੈਨਰ ਆਪੋ-ਆਪਣੀ ਗਿ੍ਫ਼ਤ 'ਚ ਲੈਣ ਲਈ ਉਤਾਵਲੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਉਸ ਤੋਂ ਦਿਲਜੀਤ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ | ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵੇਲੇ ਸ਼ਾਹਿਦ ਕਪੂਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਜੈ ਦੇਵਗਨ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਨਾਇਕ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਉਤਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਕਾ ਸ਼ਰਮਾ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਬੈਨਰ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬਣਾਉਣਾ ਫ਼ਕਰ ਸਮਝ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਭਲ ਕੇ ਚੱਲਣਾ ਪਵੇਗਾ |
ਫਿਰ ਦਿਲਜੀਤ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਦੁਆਬੇ ਵਾਲੇ ਗਰਾੲੀਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰਨਾਵੀਏਾ (ਦਲਜੀਤ) ਨੂੰ ਵੀ ਕਦੇ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਨੇ ਸਿਰ ਮੱਥੇ ਬਿਠਾਇਆ ਸੀ |
ਪਰ ਔਖੇ ਵੇਲੇ ਵਿਸਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ | ਲਗਪਗ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਸਥਿਤੀ ਕਰਨ ਦੀਵਾਨ ਅਤੇ ਅਮਰ ਨਾਥ ਵਰਗਿਆਂ ਹਿੰਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦਿਆਂ ਮਹਾਨ ਨਾਇਕਾਂ ਦੀ ਵੀ ਰਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕੀ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਏ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਨਾਇਕ ਲਈ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਇਕ ਵਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ?
ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉੱਤਰ ਮੈਨੂੰ ਜੁਗਲ ਕਿਸ਼ੋਰ ਨੇ ਇੰਜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਦਰਅਸਲ ਸਾਡੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਨਾਇਕ ਝਟਪਟ ਸਟਾਰਡਮ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਮਹੱਤਵਹੀਣ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇਨਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ | ਜੇਕਰ ਉਹ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਸੰਜੀਦਗੀ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲੈਣ ਤਾਂ ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਫ਼ਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ |
ਜੁਗਲ ਕਿਸ਼ੋਰ ਨੇ ਇਹ ਕਥਨ ਆਪਣੇ-ਆਪ 'ਤੇ ਵੀ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ | ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਤੋਂ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦਾ ਇਕ ਕਾਮਯਾਬ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰ ਬਣ ਕੇ ਵੀ ਉਭਰਿਆ ਸੀ |
ਸਾਡਾ ਮੰਤਵ ਇਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਹੈ ਕਿ ਦਿਲਜੀਤ ਆਪਣੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿਚ ਵਿਲੱਖਣ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਹਾਸਲ ਕਰੇ | ਸਿਨੇਮਾ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਂਤਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਹੀ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹੱਦਾਂ ਟੱਪੀਆਂ ਹਨ | ਜਿਥੇ ਅਭਿਨੈ ਖੇਤਰ 'ਚ ਕਮਲ ਹਾਸਨ ਅਤੇ ਰਜਨੀਕਾਂਤ ਨੇ ਪ੍ਰਾਂਤਿਕ ਸਿਨੇਮਾ ਤੋਂ ਉਠ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਝੰਡੇ ਗੱਡੇ, ਉਥੇ ਸਤਿਆਜੀਤ ਰੇਅ ਨੂੰ ਵੀ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ | ਉਸ ਦਾ ਆਧਾਰ ਉਸ ਦਾ ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਹੀ ਸੀ |

-ਮੋਬਾਈਲ : 099154-93043.

ਮਿਸਰ ਦੇ ਰਹੱਸਮਈ ਪਿਰਾਮਿਡ

ਮਿਸਰ ਯਾਨੀ ਕਿ ਈਜਿਪਟ ਵੇਖਣ ਦੀ ਤਮੰਨਾ ਮੈਂ ਕਦੋਂ ਦਾ ਸੀਨੇ ਵਿਚ ਲਈ ਫਿਰਦਾ ਸੀ | ਇਹ ਸੁਪਨਾ ਏਨੀ ਛੇਤੀ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਇਸ ਦਾ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਸੀ | ਆਦਤ ਮੁਤਾਬਕ ਮੈਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਟੂਰ ਵਿਚ ਦੁਬਈ ਅਤੇ ਮਿਸਰ ਵੀ ਫਿੱਟ ਕਰ ਲਏ | ਮਿਸਰ ਮੁੱਢ ਕਦੀਮ ਤੋਂ ਹੀ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸਭਿਅੱਤਾਵਾਂ ਦੀ ਬੇਹੱਦ ਰਹੱਸਮਈ ਧਰਤੀ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਦੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਸੱਤਰ ਸਦੀਆਂ ਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਵਸੋਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਪੱਕਾ ਰਿਕਾਰਡ ਮਿਲਦਾ ਹੈ | ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ ਸਾਰੇ ਮਿਸਰ ਵਿਚ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਉੱਤੇ ਉੱਕਰਿਆ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਗਜ਼ ਪਪਾਇਰਸ ਉਤੇ ਲਿਖਿਆ ਪਿਆ ਹੈ | ਮਿਸਰ ਦੇ ਕੁਲ 36 ਸ਼ਾਹੀ ਵੰਸ਼ ਹੋ ਗੁਜ਼ਰੇ ਹਨ | 321 ਈ: ਪੂਰਵ ਇਹ ਸੱਭਿਅਤਾ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਥੇ ਯੂਨਾਨੀ, ਰੋਮਨ, ਅਰਬ, ਫਰਾਂਸੀਸੀ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਅਤੇ ਓਟੋਮਨ ਰਾਜ ਰਿਹਾ | 1952 ਵਿਚ ਆਧੁਨਿਕ ਮਿਸਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਦਰ ਕਰਨਲ ਨਾਸਰ ਬਣੇ |
ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਉਂਝ ਤਾਂ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਏਨਾ ਕੁੱਝ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਮਹੀਨਾ ਵੀ ਥੋੜਾ ਹੈ ਪਰ ਖਾਸ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੀ ਘੱਟੋ ਘਟ 10 ਦਿਨ ਮੰਗਦੀਆਂ ਹਨ | ਨੈੱਟ ਉਪੱਰ ਲੱਭ ਕੇ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਗਾਈਡ ਟੂਰ ਬੁੱਕ ਕਰਵਾ ਲਏ | (ਬਿਨਾਂ ਗਾਈਡ ਤੋਂ ਉਥੇ ਘੁੰਮਣ ਦਾ ਕੋਈ ਫਾਇਦਾ ਨਹੀਂ) ਇਹ ਟੂਰ ਅੱਧੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦਸ ਦਿਨ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ | ਮਿਸਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਾਹਿਰਾ ਦੇ ਉਪ ਨਗਰ ਗਿਜ਼ਾ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਇਨਸਾਨੀ ਕਲਾ ਕਿਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਮਨ ਮੰਤਰ ਮੁਗਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਸੁੰਨ | ਮਿਸਰ ਦੇ ਲੋਕ ਬੜੇ ਹਸਮੁਖ , ਸੋਹਣੇ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨ ਨਵਾਜ਼ ਹਨ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਖਾੜੀ ਦੇ ਅਰਬਾਂ ਵਾਲ਼ੀ ਫੂੰ-ਫਾਂ ਅਤੇ ਮੜਕ ਨਹੀਂ | ਹੋਟਲ ਸਸਤੇ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਭਾਵੇਂ ਛੋਟੇ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ | ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਥਲ ਪੁਥਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਥੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਵੀ | ਅੱਸੀ ਫੀਸਦੀ ਵਸੋਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਵੀਹ ਫੀਸਦੀ ਇਸਾਈ ਪਰ ਸਾਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਅਮਨ ਨਾਲ਼ ਹਨ | ਧਾਰਮਿਕ ਕੱਟੜਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ, ਨਾ ਰਹਿਣੀ ਵਿਚ ਤੇ ਨਾ ਲਿਬਾਸ ਵਿਚ | ਔਰਤਾਂ ਜੀਨ ਸ਼ਰਟ ਵਿਚ ਆਮ ਦਿਸ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ | ਸ਼ਰਾਬਬੰਦੀ ਨਹੀਂ, ਬੀਅਰ ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਠੇਕੇ ਵੀ ਲੱਭ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਮਹਾਂਨਗਰ ਕਾਹਿਰਾ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਦੋ ਕਰੋੜ ਹੈ ਅਤੇ ਭੀੜ ਕਲਕੱਤੇ ਵਰਗੀ | ਕਾਰਾਂ ਦਰਮਿਆਨੀਆਂ ਪਰ ਦੋ ਪਹੀਆ ਵਾਹਨ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੇ | ਮਹਿੰਗਾਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਘੱਟ ਜਾਪੀ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਲੋਕ ਇਸ ਤੋਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ | ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੀ ਦਿਹਾੜੀ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਈਆਂ ਵਿਚ ਸੱਤ ਸੌ ਹੈ | ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੀ ਆਬਾਦੀ ਸਣੇ ਦੇਹਾਤ ਬਹੁਮੰਜ਼ਿਲੇ ਫਲੈਟਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ | ਮਿਸਰ ਵਿਚ ਬਖਸ਼ੀਸ਼ ਭਾਵ ਟਿੱਪ ਮੰਗਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਬਹੁਤ ਹੈ ਪਰ ਕੋਈ ਕਲਾਕਾਰ ਜਿਵੇਂ ਤਨੂਰਾ ਡਾਂਸ ਵਰਗੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੇਲ ਜਾਂ ਬਖਸ਼ੀਸ਼ ਦੀ ਤਵੱਕੋ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ | ਭਾਰਤੀ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਤਾਂ ਉੱਕਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪਰ ਮਿਸਰ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲ ਬਹੁਤ ਮਕਬੂਲ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ | ਮੈਂ ਜਿੱਧਰ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ 'ਮਹਾਰਾਜਾ' ਕਹਿ ਕੇ ਬਲਾਉਂਦੇ | ਨਾਲੇ ਫੋਟੋਆਂ ਖਿਚਵਾਉਂਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ 'ਇੰੰਡੀਆ, ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖ਼ਾਨ, ਅਮਿਤਾਭ ਬਚਨ!' ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ | ਲੋਕ ਮਿਸਰ ਵਿਚ ਅਜੂਬੇ ਵੇਖਣ ਅਉਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਮਿਸਰੀਆਂ ਵਾਸਤੇ ਅਜੂਬਾ ਮੈਂ ਸਾਂ |
ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਮੁਤਾਬਕ ਕਾਹਿਰਾ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਹੁਸੈਨੀ ਮਸਜਦ, ਖਲੀਲੀ ਬਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਮਸਜਿਦ ਵੇਖਣੀ ਸੀ | ਕਾਹਿਰਾ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ 1902 ਵਿਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ | ਇਸ ਵਿਚ ਐਸ ਵੇਲੇ 120000 ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਮਿਸਰੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ੈਆਂ ਦਿਖਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ | ਅਸਲ ਵਿਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਗੱਭੇ ਤਹਿਰੀਰ ਸਕੇਅਰ (ਚੌਕ) ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਥੋੜੀ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਲਾਇਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਿਨ ਬਦਿਨ ਵਧਣ ਕਾਰਨ ਮਿਸਰ ਦੇ ਕੌਮੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਾਸਤੇ ਇਕ ਨਵੀਂ ਇਮਾਰਤ ਬਣਾ ਲਈ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਸਾਲ ਇਹ ਉਥੇ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ | ਉਂਝ ਤਾਂ ਮਿਸਰ ਦੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਨਾਲ ਮੁਤੱਲਕ ਵਸਤਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹਨ ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭੰਡਾਰ ਕਾਹਿਰਾ ਵਿਚ ਹੀ ਹੈ | ਸੈਲਾਨੀਆਂ , ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਹਜੂਮ ਸੀ | ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਅਮਰੀਕਾ, ਜਾਪਾਨ, ਇਟਲੀ ਅਤੇ ਵਲੈਤ ਤੋਂ ਸਨ | ਤਿੰਨ ਮੰਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਮਿਸਰ ਦੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ 7000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਖਾਤਮੇ ਤੱਕ ਦੇ ਅਤੇ ਓਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ, ਯੂਨਾਨੀ, ਰੋਮਨ ਤੇ ਅਰਬ ਯੁਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ , ਮੂਰਤੀਆਂ, ਗਹਿਣੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਿੱਕ ਸੁੱਕ ਦੇਖ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ | ਪਰ ਇਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ 18ਵੀਂ ਕੁੱਲ ਦੇ ਰਾਜੇ ਤੂਤਮਖਾਨਮ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ਼ਿਆ ਖਜ਼ਾਨਾ | ਮਿਸਰ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਾਸਤੇ ਪੂਰੀ ਸੁਖ ਸਹੂਲਤ ਲਈ ਉਸਦੇ ਮਕਬਰੇ ਵਿਚ ਸੋਨਾ, ਹੀਰੇ, ਖਾਣ ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਅਨਾਜ, ਬੀਅਰ, ਗਿਰੀਆਂ , ਨੌਕਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮੂੂਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬੇਸ਼ ਕੀਮਤੀ ਸ਼ੈਆਂ ਰੱਖ ਦਿੰਦੇ ਸੀ | ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹੀ ਇਕ ਮਕਬਰੇ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ਹਿਦ ਦੀ ਸ਼ੀਸ਼ੀ ਮਿਲ਼ੀ ਸੀ ਅਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵੀ ਇਹ ਸ਼ਹਿਦ ਖਾਣ ਲਾਇਕ ਸੀ ! ਇਹ ਮਕਬਰੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਵਕਫੇ ਦੌਰਾਨ ਲੁੱਟ ਲਏ ਗਏ ਪਰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਕੋ ਇਕ ਸਹੀ ਸਲਾਮਤ ਮਕਬਰਾ ਤੂਤਮਖਾਨਮ ਦਾ 1922 ਵਿਚ ਮਿਲਿਆ ਸੀ | ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁੱਲ ਚਾਰ ਕੁਇੰਟਲ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਅਦਭੁੱਤ ਵਸਤਾਂ ਲੱਭੀਆਂ ਸਨ ਜੋ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿਚ ਪਈਆਂ ਹਨ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਪਰਤਾਂ ਵਾਲ਼ੇ ਤਾਬੂਤ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਕਮਰੇ ਦੇ ਅਕਾਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਕਸੇ ਵੀ ਹਨ | ਸਭ ਤੋਂ ਦਿਲਕਸ਼ ਤੂਤਮਖਾਨਮ ਦਾ ਸੋਨੇ ਦਾ ਮਖੌਟਾ ਹੈ |
ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਮਿਸਰ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਤਨ ਮੰਮੀਆਂ ਵਾਲਾ ਕਮਰਾ | ਇਹ ਕਮਰਾ ਵੇਖਣ ਵਾਸਤੇ ਅਲਹਿਦਾ ਟਿਕਟ ਲੈਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦੇ ਟਿਕਟ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਮਹਿੰਗੀ ਹੈ | ਪਰ ਇਹ ਦੇਖੇ ਬਗੈਰ ਛੱਡਣ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ | ਕਦੀਮੀ ਮਿਸਰ ਦੇ ਲੋਕ ਰਾਜੇ ਰਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮਿ੍ਤਕ ਦੇਹ ਨੂੰ ਖਾਸ ਲੇਪ ਲਾ ਕੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖ ਲੈਂਦੇ ਸੀ | ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਿਗਰ, ਗੁਰਦੇ ਅੰਤੜੀਆਂ, ਦਿਮਾਗ ਕੱਢ ਕੇ ਮਰਤਬਾਨ ਨੁਮਾ ਭਾਂਡਿਆਂ ਵਿਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਕੇ ਤਾਬੂਤ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ | ਇਸ ਮੰਮੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਮਿਸਰ ਵਾਸੀ ਮਾਹਿਰ ਸਨ | ਇਸ ਕਮਰੇ ਵਿਚ 4500 ਸਾਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2500 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਮੰਮੀਜ਼ ਪਈਆਂ ਹਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੱਠ ਮੰਮੀਜ਼ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਰਾਮਸਜ਼ ਦੂਜੇ ਦੀ ਮੰਮੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ | ਹੈਰਾਨੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਤਾਲੀ ਸਦੀਆਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਮੀਆਂ ਦੀ ਚਮੜੀ, ਨੱਕ, ਕੰਨ, ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਿਰ ਦੇ ਵਾਲ਼ ਵੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪੱਟੀਆਂ ਨਾਲ ਇਹ ਲਾਸ਼ਾਂ ਲਪੇਟੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਂਝ ਹੀ ਹਨ!
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਤੇ ਮੇਰਾ ਗਾਈਡ ਖਲੀਲੀ ਬਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬਣੀ ਹੁਸੈਨੀ ਮਸਜਿਦ ਵੇਖਣ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਜੋ ਕਿ ਅੰਦਰੋਂ ਅਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਇਮਾਰਤ ਹੈ | ਇਹ ਮਸਜਿਦ ਮੁਢੱਲੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 1153 ਵਿਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ | ਇਹ ਅਫਰੀਕਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮਸਜਿਦ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਇਕ ਫਿਰਕੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦੋਹਤਰੇ ਇਮਾਮ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੋਂ 250 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਰ ਲਿਆ ਕੇ ਇਥੇ ਦਫਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ | ਮੈਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਮਸਜਿਦ ਵਿਚ ਗੈਰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਦਾਖਲਾ ਮਨ੍ਹਾਂ ਹੈ (ਬਾਹਰ ਬੋਰਡ ਵੀ ਲੱਗਿਆ ਸੀ) ਪਰ ਸ਼ਾਇਦ ਪਗੜੀਧਾਰੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮੇਰੇ ਮੁਸਲਿਮ ਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੀ ਨਾ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ | ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਾਹਿਰਾ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਬਣੀ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਮਸਜਿਦ ਵੀ ਭਵਨ ਕਾਰੀ ਦਾ ਇਕ ਦਿਲਕਸ਼ ਨਮੂਨਾ ਹੈ | ਉੱਚੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਬਣੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਹੋਰ ਵੀ ਅਕਾਰਸ਼ਕ ਲਗਦੀ ਹੈ | ਇਹ ਮਸਜਿਦ ਕਹਿਰਾ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਬਣੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਉੱਚੀ ਪਹਾੜੀ 'ਤੇ ਹੈ | ਕਿਲ੍ਹਾ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇਸਲਾਮਿਕ ਦੌਰ ਵਿਚ ਉਸਰਿਆ ਅਤੇ ਪੰਜ ਛੇ ਸਦੀਆਂ ਸੱਤਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ | ਇਸੇ ਅਹਾਤੇ ਵਿਚ ਮਿਸਰ ਦੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਪੁਲੀਸ ਦਾ ਕੌਮੀ ਅਜਾਇਬਘਰ ਵੀ ਹੈ |
(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਅੰਕ 'ਚ)

ਪਿੰਡ ਮੰਡਿਆਣੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ-141101.
ਮੋਬਾਈਲ : 98144-22617

ਮੋਹ ਬਿਨਾਂ ਜਿਊਣਾ ਔਖਾ

ਪੱਕੇ, ਪਾਕ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣਵੰਤ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਯੁੱਗ ਬੀਤ ਗਿਆ ਲਗਦਾ ਹੈ | ਲੋੜਾਂ, ਲਾਲਚਾਂ ਤੇ ਆਪਸੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੇ ਰਸਮੀ ਤੇ ਰੂਹਹੀਣ ਬੰਧਨਾਂ 'ਚ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਦਿਖਾਵਟੀ ਤੇ ਦੇਹ-ਧਾਰੀ ਸਰੂਪਾਂ ਦੇ ਮੁਰੀਦ ਹੋ ਗਏ ਹਨ | ਲਾਈਆ ਤੇ ਤੋੜ ਨਿਭਾਵੀਂ ਆਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਸੂਮ ਮੁਹੱਬਤਾਂ ਤੇ ਮੋਹਖੋਰੀਆਂ ਦਾ ਗਾਇਨ ਹੁਣ ਗੀਤਾਂ ਤੇ ਸੰਗੀਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਤੇ ਵਿਰਦ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ | ਨਾ ਲੱਗੀਆਂ ਦੀ ਖ਼ੁਮਾਰੀ ਤੇ ਨਾ ਟੁੱਟੀਆਂ ਦਾ ਵੈਰਾਗ | ਅੰਦਰੂਨੀ ਖਾਲੀਪਨ ਨਾਲ ਖੜਕਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ | ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਉਮਰ ਨਿਭਾਉਣ ਤੇ ਪੁਗਾਉਣ ਲਈ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਨ, ਜੇਰੇ, ਜੁੱਸੇ ਤੇ ਜ਼ਿਆਰਤ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਜੋਕੀ ਮਤਲਬੀ ਤੇ ਮੋਹਹੀਣ ਮੰਡੀ ਨੇ ਨਪੀੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ | ਸਬੰਧਾਂ ਵਿਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਆ ਜਾਣ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ, ਤਰੰਗਾਂ ਤੇ ਤੈਆਂ ਮਾਨਵੀ ਤੇ ਮਾਸੂਮ ਨਹੀਂ ਰਹੀਆਂ | ਮੇਰੇ ਇਕ ਮਿੱਤਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੀ ਇਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਸਭ ਪੈਸੇ ਦੇ ਸਬੰਧ ਤੇ ਸਾਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਸਾ ਹੈ ਫਿਰ ਚਾਚੇ-ਤਾਏ, ਦਾਦੇ-ਨਾਨੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੱਤਾਹੀਣ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਸਿੱਖਿਆ ਉਸ ਉਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ | ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਉਸ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਤੇ ਉਲਾਰ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਨਾ ਦੇਸ਼ ਵਾਲਾ ਪਰਿਵਾਰ ਝਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਾਲਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ |
ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਤੇ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਬੇਹੱਦ ਸਮਝਦਾਰੀ, ਸਨੇਹ ਤੇ ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਕੁਝ ਕੁ ਰਿਸ਼ਤੇ ਕਮਾ ਕੇ ਰੱਖਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ | ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਮਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਆਪਸੀ ਮਿਲਵਰਤਨ, ਮੋਹ ਤੇ ਮਾਨਵਕਾਰੀ ਦੇ ਸੁਚੱਜੇ ਤੇ ਸਚਿਆਰੇ ਸੁਮੇਲ ਵਿਚੋਂ ਉਪਜਦਾ ਹੈ | ਗੁੜ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਨਵ-ਜੰਮੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਮਹਿਜ਼ ਰਸਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ | ਇਸ ਮਾਸੂਮ ਵਰਤਾਰੇ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਨਵ-ਜੰਮੇ ਜੀਅ ਲਈ ਮਾਨਵੀ ਮਿਠਾਸ ਦੇ ਔਸ਼ਧੀ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਭਵਿੱਖਮੁਖੀ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ | ਚੰਗੇ ਸੁਪਨੇ ਲੈਣ ਨਾਲ ਧੜਕਣਾਂ ਸੰੁਦਰ ਤੇ ਸਜੀਵ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ | ਨਵੀਂ, ਨਿਰਾਲੀ ਤੇ ਨਰੋਈ ਦੁਨੀਆ ਵਸਾਉਣ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਆਦਰਸ਼ਕ ਤੇ ਅਨੋਖੀ ਅੰਬਰਕਾਰੀ ਦਾ ਭਾਵਨਾਮੁਖੀ ਭਵਿੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ |
ਰਾਜਨੀਤਕ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵੰਡਾਂ ਤੇ ਵਾਹਗਿਆਂ ਨੇ ਆਪਸੀ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਕੁਸੈਲਾ ਤੇ ਕਿਰਕਿਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ | ਪਿੰਡਾਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਮੁਹੱਲਿਆਂ ਤੇ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਾਂ ਤੇ ਵਿਤਕਰਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਵਿੰਗ ਤੇ ਵਲਗਣ ਬਣ ਗਏ ਹਨ | ਲੋਕੀਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧੜਿਆਂ ਦੇ ਮਰਨਿਆਂ-ਪਰਨਿਆਂ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਨਿਰਮੋਹੇ ਤੇ ਨਿਰਦਈ ਯੁੱਗ ਨੇ ਮੌਤ ਵਰਗੀ ਸਭ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸ਼ੈਅ ਨੂੰ ਵੀ ਸਰਬ ਸਾਂਝੀ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਰਤਾਰਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤਾ | ਹੁਣ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਧੜਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ |
ਵਿਥਾਂ ਤੇ ਵਿਵਾਦ ਏਨੇ ਬਾਰੀਕ ਤੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ-ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਉਗ ਆਏ ਹੋਣ | ਮੇਰੇ ਦੋ ਦੋਸਤ ਇਕੱਠੇ ਪੜ੍ਹੇ ਤੇ ਇਕੱਠੇ 35 ਸਾਲ ਸ਼ਰੀਕਾਂ ਵਾਂਗੂ ਪੜ੍ਹਾ ਕੇ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ | ਇਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਵੱਡਾਆਕਾਰੀ ਦਰਸਾਉਣ ਦੀ ਤਾਂਘ ਤੇ ਤਣਾਓ ਨੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਜਮਾਤੀਆਂ ਵਰਗਾ ਹੋਣ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ | ਖ਼ੁਸ਼ਆਮਦੀਦ ਤੇ ਅਲਵਿਦਾਇਗੀ ਦੇ ਭਾਵਨਾਮਈ ਤੇ ਭਾਗਸ਼ੀਲ ਪਲ ਵੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਖਹਿਬਾਜ਼ੀਆਂ ਤੇ ਖਾਰਾਂ ਨੇ ਸੰੁਦਰ ਤੇ ਸੁਰੀਲੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤੇ | ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਾਲ ਕਿਸੇ ਸੰਸਥਾ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਕਈ ਵਾਰ ਇਕ ਵੀ ਪੱਕਾ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣਵੰਤ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਹੁੰਦਾ ਜੋ ਰਹਿੰਦੀ ਉਮਰ ਭਰ ਭਾਵੁਕ ਸੇਕ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸਕੇ | ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਜਾਣ ਨੂੰ ਜੀਅ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ | ਕਿੰਨਾ ਮੋਹ ਖੋਰਾ ਤੇ ਮਾਨਵੀ ਸੀ ਮੇਰਾ ਬਾਪ ਜੋ ਉਮਰ ਭਰ ਲਾਇਲਪੁਰ ਦੀ ਜਰਖੇਜ਼ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ | ਅਸੀਂ ਉਹਨੂੰ ਹਲ ਪੰਜਾਲੀ, ਬਲਦਾਂ, ਟਿੰਡਾਂ, ਕਣਕਾਂ, ਮੱਕੀਆਂ ਤੇ ਆਡਾਂ ਬੰਨਿ੍ਹਆਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਦੇਖਿਆ ਹੈ | ਕੱਚੇ ਕੋਠੇ ਲਿੰਬਦੀ/ਲਿਪਦੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਪੋਟਿਆਂ 'ਚੋਂ ਮਾਨਵੀ ਮੋਹ ਦੀਆਂ ਝਨਾਵਾਂ ਸਿੰਮਦੀਆਂ ਦੇਖੀਆਂ ਨੇ | ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਤੇ ਘਰ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਰਹੇ | ਮਾਪੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਧੜਕਣਸ਼ੀਲ ਮਾਨਵੀ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ | ਸੁਪਨਸ਼ੀਲ ਤੇ ਸਿਆਣੇ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੇ | ਰਿਸ਼ਤੇ ਤੇ ਰਿਜ਼ਕ ਕਮਾਉਣ ਦੀ ਕਲਾ ਤੇ ਕਾਰਗਿਰੀ ਮਾਪਿਆਂ ਤੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੇ ਸੋਹਬਤ ਵਿਚੋਂ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾਵਿਕ ਉਗਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ | ਹੁਣ ਗੁਰੂ ਤੇ ਮਾਪੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਕਾਰਾਤਮਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਤੇ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਤੇ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਨੈਤਿਕ ਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਗਿਰਾਵਟ ਤੇ ਗ਼ਲੀਜ਼ਤਾ ਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ | ਜਦੋਂ ਮਾਨਵੀ ਮਾਪਦੰਡ, ਮਿਆਰ ਤੇ ਮਾਅਨੇ ਹੀ ਮੁੱਲਹੀਣ ਹੋ ਜਾਣ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਹਸ਼ਰ ਵੀ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਪੂਰਾ ਪੰਜਾਬ ਉਜੜਨ ਦੇ ਰਾਹ ਤੁਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਵਿਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਇਥੋਂ ਦੀ ਨੈਤਿਕ ਕੰਗਾਲੀ ਤੇ ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰ ਕੋਹਰਾਮ ਨਾਲੋਂ ਚੰਗੀ ਲਗਦੀ ਹੈ | ਕੰਗਾਲੀਆਂ ਤੇ ਕੋਹਰਾਮ ਰੂਹਾਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਲਹਿਦਾ ਤੇ ਆਤੰਕਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਲੋਕ ਆਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੁਣ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਦਾ ਸਕਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ |
ਰਿਸ਼ਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਖੁਰਾਕ ਤੇ ਖ਼ਾਬਗੋਈ ਵਰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਫ਼ਕੀਰ ਤੇ ਫਲਸਫਾਨਾ ਲੋਕ ਹੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਭਰ ਜਿਊਾਦਾ ਤੇ ਜਾਗਿ੍ਤ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ | ਅਸਥਾਈ ਲੋੜਾਂ ਤੇ ਲਾਲਚਾਂ ਨੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਜਾਨ ਕੱਢ ਲਈ ਹੈ | ਮਿਲ ਬੈਠਣ ਦੀ ਜਾਚ ਤੇ ਜੁਸਤਜੂ ਗਵਾਚ ਗਈ ਹੈ | ਗੁਫ਼ਤਗੂ ਦਾ ਮਹਿਫਲੀ ਮਹਾਤਮ ਮੁੱਕ ਗਿਆ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਗਏ ਤਾਂ ਕਈ ਵਿਰਲੀਆਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੱਲਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ | ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਵਿਦਵਾਨ ਕੌਫੀ ਹਾਊਸ ਦੇ ਬਾਹਰ ਮਲੰਗਾਂ ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਵਾਂਗੂ ਬੈਠਦੇ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼, ਗੁਫਤਗੂ, ਹਾਸਿਆਂ ਤੇ ਟੋਟਕਿਆਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਗਹੁ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਤੇ ਮਾਣਦੇ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗਾ ਥੀਣ ਤੇ ਜੀਣ ਦੀ ਹਸਰਤ ਤੇ ਹੌਸਲਾ ਜਾਗਦਾ | ਪਰ ਹੁਣ ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ | ਨਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਜਿਹੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਨਾ ਮੋਹ ਤੇ ਮੁਲੰਗੀ ਜੇਹਾ ਆਸਮਾਨ | ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿਚ ਜੂੜੇ ਲੋਕ ਤਰੱਕੀਆਂ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨੇ ਜੀਰ ਲਏ ਹਨ | ਚਾਪਲੂਸ ਚੇਲਿਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵਿਚੋਂ ਵਿਰਲਾ ਹੀ ਲੱਭਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਲਮ ਤੇ ਅਹਿਸਾਸ ਦੀ ਖੋਜ ਤੇ ਖ਼ਾਕਸਾਰੀ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧ ਹੋਵੇ |
ਸਦੀਵੀ ਤੇ ਸਥਾਈ ਦੀ ਥਾਂ ਅਸਥਾਈ ਤੇ ਅਵਸਰਵਾਦੀ ਸਬੰਧ ਤੇ ਸ਼ਰੀਕੇ ਚੰਗੇ ਲਗਦੇ ਹਨ | ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਕੁਝ ਚੰਗਾ ਕਰਨ ਦੀ ਤਮੰਨਾ ਤੇ ਤੇਹ ਨੂੰ ਪੁਗਾਉਣਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ | ਨਿੱਜਵਾਦ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਦੋ ਹੋਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ | ਸੁਚੱਜੇ ਸੁਮੇਲ ਤੇ ਸਹਿਕਾਰ ਦੀ ਥਾਂ ਹਾਜ਼ਰੀਆਂ ਹਜ਼ੂਰੀਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ੂਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਹੈ | ਜਦੋਂ ਘਰ, ਗੁਰਦੁਆਰੇ, ਸਕੂਲ, ਦਫ਼ਤਰ ਅਤੇ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿਚ ਲੋਕ ਹਾਜ਼ਰੀਆਂ ਲਈ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪੈਣ ਉਦੋਂ ਦਿਲ 'ਚੋਂ ਬੋਲਣ ਦੀ ਰਵਾਇਤ ਗੰੂਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ |
ਦੁੱਧ ਤੇ ਆਟੇ 'ਚ ਸੁਆਦ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਬੰਦਿਆਂ 'ਚ ਕਿਥੋਂ ਰਹਿਣਾ ਸੀ | ਵਹਿਣ ਦੁੱਖੋਂ ਅੱਥਰੂ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਨੇ | ਫਰੋਲਣ ਦੁੱਖੋਂ ਢਿੱਡ ਪਾਟ ਜਾਂਦੇ ਨੇ | ਡਾਕਟਰਾਂ ਕੋਲ ਜਾਣ ਦੀ ਵਿਹਲ ਹੈ ਪਰ ਆਪਣਿਆਂ ਕੋਲ ਜਾਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ | ਪ੍ਰਵਾਸ ਵਿਚ ਵਾਸ ਹੋਣ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਇਕ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਦਾ ਟੱਪਰੀਵਾਸਨੁਮਾ ਤੇ ਹਾਈਬ੍ਰੈੱਡ ਜਲਾਵਤਨੀ ਸੰਸਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੰਜ ਪੁੱਟਣਾ ਉਖਾੜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੜਕ ਨੂੰ ਹਾਈਵੇਅ ਸਰੂਪ ਦੇਣ ਲਈ ਬੁਲਡੋਜ਼ਰ ਕੰਢਿਆਂ 'ਤੇ ਲੱਗੇ ਛਾਂਦਾਰ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਉਖਾੜਦੇ ਮੇਟਦੇ ਹਨ |
ਪਰ ਇਸ ਸਭ ਕਾਸੇ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਪਣਿਆਂ ਦੇ ਮੋਹ ਬਿਨਾਂ ਜਿਊਣਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਆਪਣਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਣਾਉਣ-ਸਮਝਣ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਤੇ ਸ਼ਿੱਦਤ ਧੜਕਦੀ ਰਹਿਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ | ਢਲਦੀ ਉਮਰੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਬਹੁਤ ਚੇਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ | ਇਸ ਉਮਰੇ ਜੀਅ ਲਾਉਣ ਲਈ ਵਹਿੰਗੀ, ਡੰਗੋਰੀਆਂ ਤੇ ਹੁੰਗਾਰਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਸਾਡਾ ਪੋਤਰਾ ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਦੋਵਾਂ ਜੀਆਂ ਨਾਲ ਰਮਜ਼ੀ ਬਾਤਾਂ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਡੀਆਂ ਨਿਰਬਲ ਨਾੜਾਂ ਦੇ ਰੂਹ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਉਸ ਦੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਤੀਬਰ ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ |
ਜੀਅ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਲਾਵੇ, ਕਰ ਕਰ ਸੈਨਤਾਂ ਬੁਲਾਵੇ
ਰੀਝ ਜਿਊਣ ਦੀ ਜਗਾਵੇ, ਇਹਦੀ ਨੰਨ੍ਹੀ ਪ੍ਰਵਾਜ਼ |
ਰਿਸ਼ਤੇ, ਰੁੱਤਾਂ ਤੇ ਰੂਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਜ਼ ਕਦੇ ਨਾ ਮੁੱਕੇ, ਮੋਹ ਮਮਤਾ ਤੇ ਮਿਠਾਸ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਝਨਾਂ ਕਦੇ ਨਾ ਸੁੱਕੇ |

97, ਮਾਡਲ ਟਾਊਨ, ਕਪੂਰਥਲਾ |
ਮੋਬਾਈਲ : 84377-88856.

ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਕਿਵੇਂ ਲੱਭਦੇ ਹਨ?

ਹਰ ਸਾਲ ਲੱਖਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਇਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਜਾਣਾ ਤੇ ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਰੁਕਣਾ ਪਰਵਾਸ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ | ਹਰ ਸਾਲ ਲੱਖਾਂ ਪੰਛੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਠੰਢੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਗਰਮ ਸਥਾਨਾਂ ਵੱਲ ਪ੍ਰਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਭੋਜਨ ਦੀ ਬਹੁਲਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਪੰਛੀ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਭੁੱਖ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪਰਵਾਸ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ, ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਵੱਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਕੁਝ ਪ੍ਰਵਾਸ ਦੱਖਣੀ ਗੋਲਾਰਧ ਵੱਲ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਦੋਹਰੀ ਪੱਟੀ ਵਾਲੇ ਡਾਟ੍ਰੇਲ ਪ੍ਰਜਣਨ ਲਈ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਤੋਂ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਅਮਰੀਕੀ ਗੋਲਡਨ ਪਲੋਵਰ ਅਲਾਸਕਾ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕਿਆਂ 3325 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਉਡਾਣ ਭਰਦੇ ਹਨ | ਉੱਤਰੀ ਗੋਲਾਰਧ ਵਿਚ ਜੰਗਲੀ ਬੱਤਖਾਂ ਬਸੰਤ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਅਤੇ ਪਤਝੜ ਵਿਚ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪ੍ਰਵਾਸ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ |
ਪਰਵਾਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਦਿਨ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਵਿਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿਚ ਹਾਰਮੋਨ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ | ਸਰਦੀ ਵਧਣ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਢਕੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਉਦੋਂ ਖਾਣ ਲਈ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ ਤੇ ਬਨਸਪਤੀ ਘਟਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ | ਊਰਜਾ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਪਰਵਾਸੀ ਕੂੰਜਾਂ ਤੇ ਬੱਤਖਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ 'ਵੀ' ਅੱਖਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਸਮਾਨ 'ਚ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ | ਪਰਵਾਸ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਪੰਛੀ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਕਿਹੜਾ ਪੰਛੀ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਪੰਛੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਚ ਛੱਲੇ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ | ਸਰਦੀ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਇਹ ਪੰਛੀ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਟਿਕਾਣਿਆਂ 'ਤੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ |
ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਇਹ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਵਾਸ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਿਆਂ ਪੰਛੀ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਕਿਵੇਂ ਲੱਭ ਲੈਂਦੇ ਹਨ | ਕੁਝ ਪੰਛੀ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਸਿੱਖਦੇ ਹਨ | ਉਹ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਪਰਵਾਸ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਦੌਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਇਹ ਯੁਵਾ ਪੰਛੀ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਪ੍ਰਵਾਸ ਦਾ ਇਹ ਰਸਤਾ ਆਪਣੇ ਨਾਲੋਂ ਛੋਟੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ | ਕੁਝ ਪੰਛੀ ਆਪਣਾ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਨ ਭੂਮੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਸੰਕੇਤ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਰਬਤ, ਝੀਲਾਂ, ਤਟ ਜਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਤੈਅ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਦੂਜੇ ਪੰਛੀ ਰਸਤੇ ਲਈ ਤਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਜੇ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਆਕਾਸ਼ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਸਤਾ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਦਰਅਸਲ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਅਜੇ ਵੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕੇ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਲੱਭ ਲੈਂਦੇ ਹਨ |
ਸਿਰਫ ਪੰਛੀ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜੋ ਪਰਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ, ਦੁਧਾਰੂ ਉੱਡਣ ਵਾਲੇ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ, ਟਿੱਡੇ ਤੇ ਇੱਲਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਹਰੀਕੇ ਪੱਤਣ, ਕੇਸ਼ੋਪੁਰ ਮਿਆਣੀ ਛੰਭ, ਕਾਂਜਲੀ, ਰੋਪੜ ਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਜਲਗਾਹਾਂ ਤੇ ਝੀਲਾਂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ | ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ, ਝੀਲਾਂ ਵਿਚ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਕਬਜ਼ੇ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਗੰਦਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀਆਂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ | ਲੋੜ ਹੈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਜਲਗਾਹਾਂ, ਝੀਲਾਂ ਨੂੰ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸੈਰਗਾਹ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦਾ, ਤਾਂ ਕਿ ਸੈਲਾਨੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਲੈ ਸਕਣ |

-ਪਿੰਡ ਸੋਹੀਆਂ, ਡਾਕਖਾਨਾ ਚੀਮਾਂ ਖੁੱਡੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ |

ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਠੰਢੀ ਛਾਂ...

ਅੱਤ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨੇ ਸਭਨਾਂ ਦਾ ਜੀਣਾ ਮੁਹਾਲ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਦਿਨ-ਬਦਿਨ ਵਧ ਰਿਹਾ ਪਾਰਾ, ਮਨੁੱਖ ਤਾਂ ਕੀ ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀਆਂ ਸਭਨਾਂ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਤਪ ਰਹੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਝੰਬਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ, ਜਾਨਵਰ, ਜਨੌਰ ਕਿਸੇ ਸੰਘਣੇ ਰੁੱਖ ਦਾ ਆਸਰਾ ਭਾਲਦਾ ਹੈ | ਸਾਡੀਆਂ ਬਗੀਚੀਆਂ, ਘਰ, ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਸੜਕਾਂ ਕੰਢੇ ਆਦਿ ਸਭ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਛਾਂਦਾਰ ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਹੋਣਾ ਬੜਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ | ਤਰੱਕੀ ਦੀ ਪੌੜੀ ਚੜ੍ਹਦਿਆਂ ਮਨੁੱਖ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਘਣੀਆਂ ਛਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਪਿੱਪਲ ਬੋਹੜ ਆਦਿ ਨਾਮੀ ਰੁੱਖ ਘੱਟਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ | ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ ਹਰ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ-
ਪਿੱਪਲਾ ਵੇ ਮੇਰੇ ਪੇਕੇ ਪਿੰਡ ਦਿਆ ਤੇਰੀਆਂ ਠੰਢੀਆਂ ਛਾਵਾਂ
ਢਾਬ ਤੇਰੀ ਦਾ ਗੰਧਲਾ ਪਾਣੀ ਉਤੋਂ ਬੂਰ ਹਟਾਵਾਂ... |
ਅੱਜ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਚਾਹੇ ਪਿੰਡ ਤੇ ਚਾਹੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਹੋਣ, ਵੱਡ-ਆਕਾਰੀ ਰੁੱਖ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਿੱਪਲ, ਬੋਹੜ, ਪਿਲਕਣ, ਬਹੇੜਾ, ਕਣਕ ਚੰਪਾ, ਮਹਾਂਗਨੀ ਆਦਿ ਰੁੱਖ ਲਾਉਣ ਵਿਚ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ | ਇਹ ਇਕੱਲੇ-ਇਕੱਲੇ ਰੁੱਖ ਹੀ ਜੈਵਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ, ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਸਭਨਾਂ ਲਈ ਸਹਾਰੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਦੇ ਹਨ | ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਰਮਿਆਨੇ ਕੱਦ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ੀ ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਂਅ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਨਿੰਮ, ਟਾਹਲੀ, ਅੰਬ, ਤੁਣ, ਬਾਲਮ ਖੀਰਾ, ਮੌਲਸਰੀ, ਅਸ਼ੋਕਾ, ਚਕਰਸੀਆ, ਪੁਤਰਨਜੀਵਾ, ਰਬੜ ਰੁੱਖ ਆਦਿ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹਨ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੌਲਸਰੀ ਅਤੇ ਪੁਤਰਨਜੀਵਾ ਵਰਗੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਛਤਰ ਤਾਂ ਏਨਾ ਸੰਘਣਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਅਸੀਂ ਰੁੱਖ ਹੇਠ ਖੜ੍ਹ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਕਿਰਨ ਸਾਡੇ ਮੰੂਹ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪੁੱਜ ਪਾਉਂਦੀ | ਨਿੰਮ, ਟਾਹਲੀ ਅਤੇ ਤੁਣ ਆਦਿ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਲੱਕੜ ਵੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਖੂਬ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ | ਸੜਕਾਂ ਖਾਸ ਕਰ ਵੱਡੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਦੁਆਲੇ ਲਾਉਣ ਲਈ ਦਰਮਿਆਨੇ ਕੱਦ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਾਖੂਬੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ | ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ ਜਾਂ ਸਾਡੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਆਦਿ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖੂਬ ਵਰਤ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ |
ਘਰਾਂ, ਦਫਤਰਾਂ, ਛੋਟੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ, ਛੋਟੇ ਰਸਤਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੀ ਛਾਂ ਦੀ ਅਤਿਅੰਤ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ਲਈ ਛੋਟੇ ਕੱਦ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ | ਚੰਪਾ (ਪੈਗੋਡਾ ਟ੍ਰੀ), ਸੁਖਚੈਨ, ਡੇਕ, ਬਕੈਣ, ਸੋਮ ਚੰਪਾ, ਕਟਹਲ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਅਸ਼ੋਕ ਆਦਿ ਸਭ ਛੋਟੇ ਕੱਦ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹਨ, ਜਾਂ ਕੁਝ ਨੂੰ ਕਾਂਟ-ਛਾਂਟ ਕਰਕੇ ਛੋਟੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ | ਜਿਹੜੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰ ਦੀ ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਲੰਘਦੀਆਂ ਹੋਣ, ਉਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਛੋਟੇ ਕੱਦ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ |
ਫੁੱਲ ਅਕਸਰ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਖਾਸ ਕਰ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਰੁੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾਵੇ, ਜਿਹੜੇ ਛਾਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਲਈ ਕਚਨਾਰ, ਰੇਸ਼ਮੀ, ਰੰੂ (ਕਰੋਜੀਆ), ਮੰਦਾਰ, ਜਰੁੱਲ ਅਤੇ ਕੋਰਲੂਟੇਰੀਆ ਆਦਿ ਰੁੱਖ ਬਿਲਕੁਲ ਢੁਕਵੇਂ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਛਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਖੂਬਸੂਰਤ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਲੱਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਲਾਉਣ ਸਮੇਂ ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਜ਼ਿਹਨ ਵਿਚ ਰੱਖਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਕਤਾਰਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਇਕੋ ਰੰਗ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਖੂਬ ਨਿੱਖਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ | ਪਿੰਡ ਵੱਲ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਜਾਂ ਰਸਤਿਆਂ ਉੱਪਰ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਲਾ ਕੇ ਸੋਹਣੇ ਦਿ੍ਸ਼ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਸੰੁਦਰਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਰਾਹੀਆਂ ਲਈ ਠਹਿਰ/ਆਰਾਮ ਦਾ ਸਬੱਬ ਵੀ ਹੋ ਨਿਬੜਦੇ ਹਨ |
ਕੁਝ ਸੱਜਣ ਮਹਿਕਾਂ ਦੇ ਖੂਬ ਸ਼ੌਕੀਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਮੰਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਰੁੱਖ ਲਾਏ ਜਾਣ ਜੋ ਛਾਂ ਅਤੇ ਮਹਿਕਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੋਣ | ਕਣਕ ਚੰਪਾ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡਾ ਰੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਛਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹਲਕੀ ਮਹਿਕ ਵੀ ਖਿੰਡਾਉਂਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਚੰਪਾ, ਸੋਨ ਚੰਪਾ, ਮੌਲਸਰੀ ਅਤੇ ਡੇਕ ਆਦਿ ਅਜਿਹੇ ਰੁੱਖ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਦੋਵੇਂ ਯਾਨੀ ਛਾਂ ਅਤੇ ਮਹਿਕ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਚਾਹੇ ਲੱਖ ਪ੍ਰੋਫਿਊਮ, ਡਿਓ ਆਦਿ ਦੇ ਆਦੀ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ | ਹਰ ਘਰ ਜਾਂ ਵਹੀਕਲਾਂ ਆਦਿ ਵਿਚ ਫਰੈਸ਼ਨਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਈ ਹੈ ਪੰ੍ਰਤੂ ਕੁਦਰਤੀ ਮਹਿਕਾਂ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰੀਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ |
ਛਾਂਦਾਰ ਰੁੱਖ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਪਰੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵਾਦਲੇ ਫਲ ਪੈਂਦੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਸੋਨੇ 'ਤੇ ਸੁਹਾਗੇ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੋ ਨਿਬੜਦੀ ਹੈ | ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਛਾਂ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਪੰ੍ਰਤੂ ਫਲਦਾਰ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਅੰਬਾਂ ਅਤੇ ਤੂਤੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸੰਘਣੇ ਤੂਤਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਖੂਬ ਠੰਢੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸਾਡੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ:
'ਅੰਬਾਂ ਤੇ ਤੂਤਾਂ ਦੀ ਠੰਢੀ ਛਾਂ,
ਕੋਈ ਪ੍ਰਦੇਸੀ ਜੋਗੀ ਆ ਲੱਥਾ,
ਚੱਲ ਨੀ ਚੱਲ ਭਾਬੋ ਬਾਗ਼,
ਬਾਗ਼ ਦੇ ਪੱਜ ਜੋਗੀ ਵੇਖੀਏ |'
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜਾਮਣ ਦਾ ਰੁੱਖ ਵੀ ਖੂਬ ਛਾਂ ਅਤੇ ਫਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ | ਪੰ੍ਰਤੂ ਹੁਣ ਸਮੇਂ ਦਾ ਦੌਰ ਅਜਿਹਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਵੱਡਮੁੱਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਾਰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ | ਬੜਾ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦ ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਸੱਜਣ ਪਿੰਡ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹਮ-ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਰੁੱਖ ਲਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪਾਮ ਜਾਤੀ ਦੇ ਬੂਟੇ ਲਾ ਛੱਡਦੇ ਹਨ | ਪਾਮ ਲਾਉਣਾ ਮਾੜੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਪੰ੍ਰਤ ਰੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਲਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ | ਛਾਂਦਾਰ ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਬਦਲ ਕਦੇ ਵੀ ਫੌਕਸ ਟੇਲ ਵਰਗੇ ਰੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ | ਸੋ, ਸਾਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤਕਨੀਕੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੀ ਲਾਉਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ |

-ਮੋਬਾਈਲ : 98142-39041. landscapingpeople@rediffmail.com

ਸੱਚ ਦੀ ਮੌਤ

ਹਰ ਇਨਸਾਨ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚਿਆਰੇ ਹੋਣਾ ਕਿੰਨਾ ਚੰਗਾ ਹੈ | ਜੇ ਕੋਈ ਸੰਤ ਮਹਾਪੁਰਖ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਕਿਤੇ ਸੱਚ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਕਥਾ ਸੁਣਾ ਰਹੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੇ ਸਰੋਤੇ ਉਸ ਸੱਚੀ ਗਾਥਾ ਨੂੰ ਬੜੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਦੇ ਹਨ | ਪਰ ਜੇ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਇਕ ਸਰੋਤੇ ਨੂੰ ਉਸ 'ਤੇ ਅਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਆਖੀਏ ਤਾਂ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਲਜੁਗੀ ਜੀਵ ਆਖ ਕੇ ਆਪਣੀ ਅਸਮਰੱਥਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ | ਸਾਡਾ ਸੱਚ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਦਿਲ ਤਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਵੀ ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ 'ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ | ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਰਜ਼ੀ ਪੁੱਛ ਲਓ ਕਿ ਸੱਚ ਬੋਲਣਾ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਗ਼ਲਤ ਤਾਂ ਹਰ ਕੋਈ ਕਹੇਗਾ ਸੱਚ ਬੋਲਣਾ ਠੀਕ ਹੈ |
ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਦੀ ਜ਼ੁਰਅਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਹਨ, 'ਐਨਾ ਸੱਚ ਨਾ ਬੋਲ ਕਿ ਕੱਲਾ ਰਹਿ ਜਾਵੇਂ, ਚਾਰ ਕੁ ਬੰਦੇ ਛੱਡ ਲੈ ਮੋਢਾ ਦੇਣ ਲਈ |' ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਸੱਚ 'ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਸੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਣ ਦੇ ਯਤਨ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਜਾਨਾਂ ਗਵਾਈਆਂ ਹਨ ਸਚਿਆਰਿਆਂ ਨੇ ਪਰ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਅੱਜ ਇਸ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ | ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਦੀ ਹਾਥੀ ਲੰਘਦਾ ਦੇਖਿਆ ਹੈ? ਕਈ ਨਿਆਣੇ ਉਸ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਭੱਜੇ ਫਿਰਦੇ, ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੋਲ ਬੋਲਦੇ ਹਨ | ਕੋਈ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਕਿੱਧਰ ਹੈ, ਦੋਨੋਂ ਪਾਸੇ ਤਾਂ ਪੂਛਾਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ | ਕੋਈ ਰੋੜੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਹਾਥੀ ਆਪਣੀ ਤੋਰੇ ਮਸਤ ਤੁਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ | ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਮੇਹਣਾ ਹੈ ਛੱਡ ਕੇ ਮਦਾਨ ਭੱਜਣਾ | ਭਾਂਜਵਾਦੀ ਕਦੇ ਜੇਤੂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਕਰਦੇ | ਸੱਚ ਦੇ ਕਾਤਲ ਕਦੇ ਸਕੂਨ ਨਾਲ ਜੀਅ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਮੌਤੇ ਮਰਨ ਦਾ ਜੋ ਮਜ਼ਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਕ ਵੱਖਰਾ ਹੀ ਮਜ਼ਾ ਹੈ |

-ਮੋਬਾਈਲ : 98725-49506

ਸਮਾਂ

ਸਮਾਂ ਬਹੁਤ ਅਨਮੋਲ ਹੈ | ਲੰਘਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮਾਂ ਮੁੜ ਕੇ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਤੇ ਪਛਤਾਵਾ ਹੀ ਹੱਥ ਆਉਂਦਾ ਹੈ | ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ:
ਰਹੀ ਵਾਸਤੇ ਘੱਤ, ਸਮੇਂ ਨੇ ਇਕ ਨਾ ਮੰਨੀ |
ਫੜ ਫੜ ਰਹੀ ਧ੍ਰੀਕ, ਸਮੇਂ ਖਿਸਕਾਈ ਕੰਨੀ |
ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਸਕੀ ਰੋਕ, ਅਟਕ ਜੋ ਪਾਈ ਭੰਨੀ |
ਤਿੱ੍ਰਖੇ ਆਪਣੇ ਵੇਗ, ਗਿਆ ਟੱਪ ਬੰਨੇ ਬੰਨੀ |
ਹੋ! ਅਜੇ ਸੰਭਾਲ ਇਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ
ਕਰ ਸਫ਼ਲ ਉਡੰਦਾ ਜਾਂਵਦਾ |
ਇਹ ਠਹਿਰਨ ਜਾਚ ਨਾ ਜਾਣਦਾ |
ਲੰਘ ਗਿਆ ਨਾ ਮੁੜ ਕੇ ਆਂਵਦਾ |
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਇਕ ਕਹਾਵਤ ਹੈ 'ਟਾਈਮ ਇਜ਼ ਮਨੀ' ਭਾਵ ਸਮਾਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ ਤੇ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਹੈ | ਜਿਹੜਾ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਮਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ | ਫ੍ਰੈਂਕਲਿਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਸਮਾਂ ਹੀ ਜੀਵਨ ਹੈ | ਸਾਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਦੇ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਗਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ |'
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਬੜੇ ਸਾਰਥਿਕ ਬਚਨ ਕੀਤੇ ਹਨ:
ਨਾਨਕ ਸਮਿਓ ਰਮਿ ਗਇਓ
ਅਬ ਕਿਉ ਰੋਵਤ ਅੰਧ¨
ਸਮੇਂ ਨੂੰ 'ਕਾਲ' ਜਾਂ 'ਮੌਤ' ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਕਾਲ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਮੇਂ ਅੱਗੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਕੋਈ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ | ਜ਼ਰਾ ਸੋਚੋ, ਜੇਕਰ ਰੇਲਾਂ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਨਾ ਚੱਲਣ, ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਨਾ ਪਹੁੰਚਣ, ਵਿੱਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਨਾ ਖੁੱਲ੍ਹਣ, ਤਾਂ ਭਲਾ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ? ਜੇਕਰ ਅਜਿਹਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਹਫੜਾ-ਦਫੜੀ ਮਚ ਜਾਵੇਗੀ | ਇਹ ਸਮਾਂ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਕੰਮ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ |
ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਲਈ ਤਾਂ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹੋਰ ਵੀ ਮਹਾਨਤਾ ਹੈ | ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸਾਲ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿਚ ਨਿਸਚਿਤ ਮਿਤੀ ਤੇ ਨਿਸਚਿਤ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਕਰ ਕੇ ਵਿਖਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਜੇ ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੀਤੇ-ਕਰਾਏ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਫਿਰ ਜਾਵੇਗਾ |
ਰਸੂਲ ਹਮਜ਼ਾਤੋਵ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਬੀਤੇ ਉਤੇ ਪਿਸਤੌਲ ਨਾਲ ਗੋਲੀ ਚਲਾਓਗੇ ਤਾਂ ਭਵਿੱਖ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੋਪ ਨਾਲ ਫੰੁਡੇਗਾ | ਭਾਵ ਅਸੀਂ ਬੀਤੇ ਹੋਏ ਉਤੇ ਝੁਰਦੇ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾ ਡੁੱਬੇ ਰਹੀਏ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਵਰਤਮਾਨ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੰਭਲਾ ਮਾਰੀਏ |
ਸਮਾਂ ਵਹਿੰਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ | ਜਿਸ ਤਰ੍ਹੰ ਇਕ ਵਾਰ ਪੱਤਣ ਤੋਂ ਲੰਘਿਆ ਪਾਣੀ ਵਾਪਸ ਉਸ ਕਿਨਾਰੇ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿ ਵਾਰ ਲੰਘਿਆ ਸਮਾਂ ਵੀ ਕਦੇ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਪਰਤਦਾ | ਆਦਤਾਂ ਪਕੇਰੀਆਂ ਵੀ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ | ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਨਿਸਚਿਤ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ:
ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਨਾ ਆਦਤਾਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ,
ਭਾਵੇਂ ਕੱਟੀਏ ਪੋਰੀਆਂ ਪੋਰੀਆਂ ਜੀ |
ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛਾ ਛੁਡਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਹੱਥ ਧੋ ਬੈਠਦਾ ਹੈ | ਕਈ ਵਾਰ ਮਨੁੱਖ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਤਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਜਾਣ 'ਤੇ ਕਾਹਲੀ ਕਰਦਾ ਹੈ | ਕਾਹਲੀ ਅੱਗੇ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਟੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਪਰ ਕੰਮ ਦਾ ਭਾਰੀ ਬੋਝ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਤਣਾਅ ਵਿਚ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅਣਗਹਿਲੀ ਕਰਨ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ |
ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਾਰੇ ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਖੰੁਝ ਗਿਆ ਹੋਵੇ | ਇਕ ਸਕਿੰਟ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਤੱਕ ਦਾ ਪਤਾ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸੌਖੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਕਾਰਨ ਕਿਸੇ ਦੁਰਘਟਨਾ ਤੋਂ ਵਾਲ-ਵਾਲ ਬਚ ਗਿਆ ਹੋਵੇ |
ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੀ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਇਹ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ | ਸਾਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਰ ਇਕ ਪਲ ਛਿਣ ਨੂੰ ਵੀ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ | ਆਓ, ਅੱਜ ਤੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹੁਣੇ ਤੋਂ ਹੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਦਰ ਪਛਾਣਨ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਈਏ | ਬਕੌਲ ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ਕੁਮਾਰ:
ਏਕ ਚਿੰਗਾਰੀ ਕਹੀਂ ਸੇ ਢੂੰਡ ਲਾਏਾ ਦੋਸਤੋੋ,
ਇਸ ਦੀਏ ਮੇਂ ਤੇਲ ਸੇ ਭੀਗੀ ਹੋਈ ਬਾਤੀ ਤੋ ਹੈ |

-ਬੀ.ਏ. ਆਨਰਜ਼ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) ਅਕਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ, ਬਠਿੰਡਾ |
ਮੋਬਾਈਲ : 84270-92318.

ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸ: ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਹੰੁਦਲ ਦਾ ਸਨਮਾਨ

ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ, ਦਰਵੇਸ਼ ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਇਨਸਾਨ ਸ: ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਹੁੰਦਲ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਪਤਨੀ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ | ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ, ਸ: ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਭੰਡਾਲ ਅਤੇ ਡਾ: ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਭੰਡਾਲ ਵਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿਖੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ | ਦਰਅਸਲ ਇਹ ਅਕੀਦਤ ਸੀ ਹੰੁਦਲ ਸਾਹਿਬ ਵਲੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਉਕਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ-ਚਿੰਤਨ ਦੀ | ਇਹ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋਣਾ ਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਦੇਣ ਨੂੰ | ਇਸ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਹੰੁਦਲ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਧਾਈ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ-ਕਦਮ 'ਤੇ ਚਲਦਿਆਂ, ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਚੰਗਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਉਸਾਰੂ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਰਹਿਣ | ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਹੰੁਦਲ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁਸਤਕ-ਰੂਪੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਵਾਜਿਆ |

ਡਰ ਫਿਕਰ

ਹਰੀ ਰਾਮ ਨੇ ਅਜੇ ਬੁਰਕੀ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਾਈ ਕਿ ਬਾਹਰਲਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੜਕਿਆ |
'ਕੌਣ ਆ ਗਿਆ ਏਸ ਵੇਲੇ?' ਪਾਰਵਤੀ ਔਖੀ ਹੋਈ ਬੋਲੀ |
'ਮੈਂ ਦੇਖਦਾਂ ਜਾ ਕੇ ਕੌਣ ਹੈ, ਤੂੰ ਰੋਟੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖ ਦੇ | ਕੋਈ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ |'
'ਐਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਨਾ ਲੈ ਆਇਓ, ਘਰ ਵਿਚ ਆਟਾ ਸ਼ਾਮ ਜੋਗਾ ਈ ਹੈ, ਬੱਚੇ ਵੀ ਅੱਜ ਸਕੂਲੇ ਰੋਟੀ ਲੈ ਕੇ ਨਹੀਂ ਗਏ | ਪੈਸਾ ਵੀ ਘਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ |' ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਘਰ ਦੀ ਸਾਰੀ ਹਾਲਤ ਦੱਸੀ |
'ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਦੇਖਾਂ ਤਾਂ ਸਹੀ, ਕੌਣ ਹੈ?'
'ਕਿਤੇ ਬਾਪੂ ਹੀ ਨਾ ਆ ਜਾਵੇ, ਓਹਨੂੰ ਵੀ ਜਦੋਂ ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਏਧਰ ਹੀ ਆਉਂਦੈ | ਉਹਨੂੰ ਵੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ' ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੋਚਾਂ ਵਿਚ ਪਈ ਉਹ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲੱਗੀ | ਹਰੀ ਰਾਮ ਨਾਲ ਬਾਪੂ ਹੀ ਤੁਰਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ | ਉਹ ਮਨ ਵਿਚ ਕੁੜ੍ਹਦੀ ਬੋਲ-ਕੁਬੋਲ ਬੜਬੜਾਉਣ ਲੱਗੀ | ਉਸ ਦੇ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਹੀ ਠੰਢੇ ਹੋ ਗਏ | ਸਾਰੀ ਹਿੰਮਤ ਇਕੱਠੀ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅਨਮਨੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਉੱਠੀ ਤੇ ਬਾਪੂ ਦੇ ਪੈਰੀਂ ਹੱਥ ਲਾ ਕੇ ਰਸੋਈ ਵੱਲ ਨੂੰ ਹੋ ਤੁਰੀ |
'ਬਹੂ ਆ ਜਾ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਨੲੀਂ, ਬੜੇ ਓਦਰੇ-ਓਦਰੇ ਦਿਸ ਰਹੇ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਠੀਕ-ਠਾਕ ਤਾਂ ਹੋ ਨਾ?'
'ਹਾਂ ਬਾਪੂ ਅਸੀਂ ਠੀਕ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡਾ ਕਿਵੇਂ ਔਣ ਹੋਇਆ, ਏਨੇ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ?' ਹਰੀ ਨੇ ਜਾਨਣਾ ਚਾਹਿਆ |
'ਅਸੀਂ ਅੰਬਰਸਰ ਨੂੰ ਚੱਲੇ ਸੀ, ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ-ਜਾਂਦਾ ਮਿਲ ਚੱਲਾਂ, ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਮਿਲਿਆਂ ਨੂੰ ', ਬਾਪੂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਦਰੀ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਫਿਕਰ ਪੈ ਗਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਬਾਪੂ ਕਿਤੇ ਪੈਸੇ ਹੀ ਨਾ ਮੰਗ ਲਵੇ | ਦੋਵੇਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਮੰੂਹ ਵੱਲ ਦੇਖਣ ਲੱਗੇ | ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਹ ਕੁਝ ਬੋਲਦੇ, ਬਾਪੂ ਨੇ ਵੱਖੀ ਦੀ ਜੇਬ 'ਚ ਹੱਥ ਮਾਰਿਆ ਤੇ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਥੱਦੀ ਕੱਢ ਕੇ ਹਰੀ ਰਾਮ ਦੇ ਹੱਥ ਉਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ |
'ਏਹ ਕੀ ਬਾਪੂ ਜੀ?' ਹਰੀ ਰਾਮ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ ਬਾਪੂ ਦੇ ਮੰੂਹ ਵੱਲ ਦੇਖਣ ਲੱਗਾ |
'ਪੁੱਤ ਐਤਕੀਂ ਠੇਕੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਮਿਲ ਗਈ ਸੀ ਤੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨੇ ਵੀ ਚੰਗੀ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ | ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਆ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ | ਬਸ ਬੀਜ ਬਿਜਾਈ 'ਚ ਹੀ ਫਸਿਆ ਰਿਹਾ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਬਣਾ ਲੈਣੀ, 'ਗਾਂਹ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਆ ਜਾਊ', ਹਰੀ ਰਾਮ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ ਬਾਪੂ ਵੱਲ ਦੇਖਣ ਲੱਗਾ | ਉਹ ਕੁਝ ਵੀ ਬੋਲ ਨਾ ਸਕਿਆ |
'ਅੱਛਾ ਮੈਂ ਚਲਦਾਂ, ਗੱਡੀ ਦਾ ਟੈਮ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਸਾਥੀ ਉਡੀਕਦੇ ਹੋਣਗੇ', ਬਾਪੂ ਉੱਠ ਕੇ ਬਾਹਰਲੇ ਬੂਹੇ ਵੱਲ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਿਆ |
'ਬਾਪੂ ਚਾਹ ਨਾ ਪਾਣੀ, ਏਦਾਂ ਈ ਤੁਰ ਪਏ', ਹਰੀ ਰਾਮ ਬਾਪੂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ-ਜਾਂਦਾ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ |
'ਦੱਸਿਆ ਨਾ, ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਨੲੀਂ, ਹੁਣ ਜ਼ਰਾ ਜਲਦੀ ਹੈ | ਚਾਹ ਪਾਣੀ ਫੇਰ ਸਹੀ', ਕਹਿੰਦਾ ਬਾਪੂ ਬੂਹਿਉਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਿਆ |
ਹਰੀ ਰਾਮ ਨੇ ਅੰਦਰ ਆ ਕੇ ਪੈਸੇ ਗਿਣੇ ਤਾਂ ਉਹ ਪੰਜਾਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਨ | ਮੀਆਂ-ਬੀਵੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ ਕਦੇ ਹੱਥ 'ਚ ਫੜੇ ਨੋਟਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖਣ ਤੇ ਕਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਬੂਹੇ ਵੱਲ |

ਮਹਾਨ ਚਿੰਤਨ ਬੱਚੇ

ਇਕ ਔਰਤ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬੱਚਾ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਸਾਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ |'
ਅਤੇ ਅਲਮੁਸਤਫ਼ਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਤੁਹਾਡੇ ਬੱਚੇ ਤੁਹਾਡੀ ਮਲਕੀਅਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ |'
ਉਹ 'ਜ਼ਿੰਦਗੀ' ਦੀ ਆਪਣੀ ਤਾਂਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਧੀਆਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਜ਼ਰੀਏ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ |
ਤੁਸੀਂ ਭਾਵੇਂ ਆਪਣਾ ਪਿਆਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਓ ਪਰ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾ ਦਿਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ |
ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਨ ਉੱਤੇ ਛੱਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਮਕਾਨ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ, ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ |
ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗੇ ਬਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਭਾਵੇਂ ਕਰ ਲਵੋ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਬੀਤਿਆ ਕੱਲ੍ਹ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਿਆ ਹੈ | ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਕਮਾਨ ਹੋ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਬੱਚੇ ਜਿਊਾਦੇ ਤੀਰਾਂ ਵਾਂਗ ਚਲਦੇ ਹਨ |
ਉਹ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਅਨੰਤ ਦੇ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਖਿਚਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਤੀਰ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਦੂਰ ਜਾਣ |
ਖ਼ੁਸ਼ੀ-ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਉਸ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਖਿੱਚੇ ਜਾਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿੰਨਾ ਉਡਦਾ ਹੋਇਆ ਤੀਰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਨੀ ਹੀ ਉਹ ਕਮਾਨ ਪਿਆਰੀ ਹੈ ਜੋ ਡੋਲਦੀ ਨਹੀਂ |
('ਪੈਗ਼ੰਬਰ' ਵਿਚੋਂ)

ਅਨੁ: ਪ੍ਰੋ: ਬਸੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ
ਫੋਨ: 98149-41214

ਪਾਲੀਵੁੱਡ ਝਰੋਖਾ ਦਲਜੀਤ ਤੋਂ ਦਿਲਜੀਤ ਤੱਕ ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ

ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਦੁਆਬੇ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਭਾਗਾਂਵਾਲਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਨੂੰ ਦੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹਰਮਨ-ਪਿਆਰੇ ਨਾਇਕ ਦਿੱਤੇ ਹਨ | ਇਕ ਦਾ ਨਾਂਅ ਦਲਜੀਤ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਦਸੂਹੇ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦਾ ਨਾਂਅ ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਪਿੰਡ ਦੋਸਾਂਝ ਕਲਾਂ (ਜਲੰਧਰ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ |
ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਪਹਿਲੇ ਦਲਜੀਤ ਦੀ | ਇਹ ਦਲਜੀਤ ਕਿੱਤੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਵਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ | ਘਰ ਦਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਮੰੁਬਈ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਮਾਰਧਾੜ ਵਾਲੀਆਂ ਸਟੰਟ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ | ਉਸ ਦੀ ਗੱਡੀ ਚਲ ਪਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ 'ਸੀ' ਗਰੇਡ ਦੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 'ਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ | ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਖੇਤਰ 'ਚ ਮੁਲਖ ਰਾਜ ਭਾਖੜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ | ਫ਼ਿਲਮ 'ਦੋ ਲੱਛੀਆਂ' ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ 'ਲਾਜੋ', 'ਗੁੱਡੀ' ਅਤੇ 'ਪਗੜੀ ਸੰਭਾਲ ਜੱਟਾ' ਵਿਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ | ਦਲਜੀਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫ਼ਲ ਨਾਇਕ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ | ਪਰ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਵੇਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ 'ਚ ਬਣਦੀਆਂ ਸਨ | ਫਿਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੀ ਮਨੋਹਰ ਦੀਪਕ ਅਤੇ ਰਵਿੰਦਰ ਕਪੂਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿਚ ਬਤੌਰ ਨਾਇਕ ਆਪਣੇ ਕਦਮ ਜਮਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ | ਲਿਹਾਜ਼ਾ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਫਲ ਨਾਇਕ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਦਲਜੀਤ ਅੱਧੀ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 'ਚ ਆਪਣੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਹੀਂ ਲੁਆ ਸਕਿਆ ਸੀ | ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਪਰਦੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ | ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ ਦਾ ਨਾਂਅ ਵੀ ਦਲਜੀਤ ਹੀ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਕ ਸ਼ੁਭਚਿੰਤਕ (ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ) ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਨਾਂਅ ਦਲਜੀਤ ਤੋਂ ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ ਰੱਖ ਲਿਆ ਸੀ | ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਤਾਂ ਬਤੌਰ ਇਕ ਗਾਇਕ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ, 'ਮੇਲ ਕਰਾ ਦੇ ਰੱਬਾ' ਵਿਚ ਨਾਇਕ (ਜਿੰਮੀ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ) ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਅਤੇ ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ ਦੀਆਂ ਵੀ ਸੰਖੇਪ ਜਿਹੀਆਂ ਸਹਿ-ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਸਨ |
ਹਾਂ, ਬਤੌਰ ਨਾਇਕ ਦਿਲਜੀਤ ਦੀ 'ਦ ਲਾਇਨ ਆਫ਼ ਪੰਜਾਬ' ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਫਲਾਪ ਹੋਈ ਸੀ ਪਰ ਦਿਲਜੀਤ ਨੇ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਹਾਰਿਆ, ਲਿਹਾਜ਼ਾ 'ਜੱਟ ਐਾਡ ਜੂਲੀਅਟ' ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਤੋ-ਰਾਤ ਸਟਾਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ |
ਅਨੁਰਾਗ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਇਸੇ ਹੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਲੜੀਵਾਰ 'ਜੱਟ ਐਾਡ ਜੂਲੀਅਟ-2' ਵੀ ਦੇਸ਼ਾਂ-ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚ ਹਿੱਟ ਗਿਆ ਸੀ | ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 'ਸਰਦਾਰ ਜੀ' ਨੇ ਵੀ ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੀ ਹੈਟਿ੍ਕ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗਾ ਨਾਇਕ ਬਣ ਗਿਆ | 'ਪੰਜਾਬ 1984' ਇਕ ਗੰਭੀਰ ਕਿਰਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਦਿਲਜੀਤ ਨੂੰ ਬਤੌਰ ਇਕ ਮੁਕੰਮਲ ਅਭਿਨੇਤਾ ਸਿੱਧ ਕਰਨ 'ਚ ਸਹਾਇਕ ਸਿੱਧ ਹੋਈ ਸੀ | ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਦਿਲਜੀਤ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦਾ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸਿੱਧ ਹੋਈ ਸੀ |
ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਿਲਜੀਤ ਨੇ ਲਗਪਗ ਹਰੇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਪੰੁਨਤਾ ਨਾਲ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ | ਪਰ 'ਅੰਬਰਸਰੀਆ' ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹਿੰਗੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਦਿਲਜੀਤ ਦਾ ਗ੍ਰਾਫ਼ ਕਾਇਮ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕੀ ਸੀ | ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿਚਲੀ ਪਟਕਥਾ ਹੀ ਸੀ, ਇਹ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਿ੍ਲਰ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ ਅਤੇ ਥਿ੍ਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦਰਸ਼ਕ ਅਜੇ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੇ ਸਨ | ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਹੀ 'ਗੱਦਾਰ' ਅਤੇ 'ਜੱਟ ਜੇਮਜ਼ ਬਾਂਡ' ਵੀ ਟਿਕਟ ਖਿੜਕੀ 'ਤੇ ਮੰੂਹ ਦੇ ਭਾਰ ਜਾ ਪਈਆਂ ਸਨ |
ਪਰ ਦਿਲਜੀਤ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਿਆ ਸੀ | ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਨੇ ਸੱਦਾ-ਪੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ 'ਉੜਤਾ ਪੰਜਾਬ' ਵਿਚ ਇਕ ਸਹਿ-ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ | ਦਿਲਜੀਤ ਦੀ ਹੋਂਦ ਕਰਕੇ ਹੀ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਅਧਿਕਾਰ 13 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ 'ਚ ਵਿਕੇ ਸਨ | (ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਅੰਕ 'ਚ)

-ਮੋਬਾਈਲ : 099154-93043.

ਭੁੱਲੀਆਂ ਵਿਸਰੀਆਂ ਯਾਦਾਂ

1970 ਵਿਚ ਸ: ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਦੇ 75ਵੇਂ ਜਨਮ ਦਿਨ ਸਮੇਂ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਸੀ | ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ | ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ, ਭਾਈ ਜੋਧ ਸਿੰਘ, ਡਾ: ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ, ਵੀ.ਸੀ. ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨਾਰੰਗ ਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਆਏ ਸਨ | ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵੀ ਇਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੋ ਨਿੱਬੜਿਆ ਸੀ |

-ਮੋਬਾਈਲ : 98767-41231






Website & Contents Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 2002-2018.
Ajit Newspapers & Broadcasts are Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust.
The Ajit logo is Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 1984.
All rights reserved. Copyright materials belonging to the Trust may not in whole or in part be produced, reproduced, published, rebroadcast, modified, translated, converted, performed, adapted,communicated by electromagnetic or optical means or exhibited without the prior written consent of the Trust. Powered by REFLEX