ਤਾਜਾ ਖ਼ਬਰਾਂ


ਮਹਿੰਦਰਪਾਲ ਬਿੱਟੂ ਦਾ ਹੋਇਆ ਅੰਤਿਮ ਸਸਕਾਰ
. . .  33 minutes ago
ਕੋਟਕਪੂਰਾ, 24 ਜੂਨ (ਮੋਹਰ ਗਿੱਲ, ਮੇਘਰਾਜ ਸ਼ਰਮਾ)- ਨਾਭਾ ਜੇਲ੍ਹ 'ਚ ਕਤਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਡੇਰਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਮਹਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਿੱਟੂ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸਸਕਾਰ ਅੱਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਿੱਟੂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਅਮਰਿੰਦਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਿਤਾ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਅਗਨੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀ। ਦੱਸਣਯੋਗ...
ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ-ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਮੈਚ : ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦਾ ਚੌਥਾ ਖਿਡਾਰੀ ਆਊਟ, ਸੌਮਯ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬਣਾਈਆਂ 3 ਦੌੜਾਂ
. . .  41 minutes ago
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰੇ ਪਾਕਿ ਸਰਕਾਰ- ਭਾਈ ਲੌਂਗੋਵਾਲ
. . .  42 minutes ago
ਮਾਨਸਾ, 24 ਜੂਨ (ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ)- ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਭਾਈ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਲਾਂਘੇ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਸੰਬੰਧੀ ਤੈਅ ਕੀਤੀਆਂ...
ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਓਵਰਡੋਜ਼ ਕਾਰਨ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ 'ਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੌਤ, ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੋਈ ਤਿੰਨ
. . .  50 minutes ago
ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, 24 ਜੂਨ (ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ)- ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ 'ਚ ਅੱਜ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਓਵਰਡੋਜ਼ ਕਰਨ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੱਧ ਕੇ ਤਿੰਨ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਨਸ਼ਿਆਂ ਕਾਰਨ ਕਾਬਲ ਸਿੰਘ ਵਾਸੀ ਰੁਕਣਾ ਬੇਗੂ ਅਤੇ ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਵਾਸੀ ਝੁੱਗੇ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ..
ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ-ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਮੈਚ : ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦਾ ਤੀਜਾ ਖਿਡਾਰੀ ਆਊਟ, ਸ਼ਾਕਿਬ ਨੇ ਬਣਾਈਆਂ 51 ਦੌੜਾਂ
. . .  56 minutes ago
ਮਹਿੰਦਰਪਾਲ ਬਿੱਟੂ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸਸਕਾਰ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋਏ ਡੇਰਾ ਪ੍ਰੇਮੀ
. . .  56 minutes ago
ਕੋਟਕਪੂਰਾ, 24 ਜੂਨ (ਮੋਹਰ ਗਿੱਲ, ਮੇਘਰਾਜ ਸ਼ਰਮਾ)- ਨਾਭਾ ਜੇਲ੍ਹ 'ਚ ਦੋ ਕੈਦੀਆਂ ਵਲੋਂ ਕਤਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਡੇਰਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਮਹਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਿੱਟੂ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸਸਕਾਰ ਲੰਘੇ ਦਿਨ ਡੇਰਾ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਵਲੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕੁਝ ਮੰਗਾਂ ਕਾਰਨ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੱਜ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ...
ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ-ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਮੈਚ : 20 ਓਵਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ 95/2
. . .  about 1 hour ago
ਜਲ ਸਰੋਤ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਵਲੋਂ ਤਨਖ਼ਾਹ ਨਾ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਰੋਸ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾ
. . .  about 1 hour ago
ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ, 24 ਜੂਨ (ਧਾਲੀਵਾਲ)- ਇੱਥੇ ਅੱਜ ਪੰਜਾਬ ਜਲ ਸਰੋਤ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਯੂਨੀਅਨ ਵਲੋਂ ਜਲ ਸਰੋਤ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਈ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਤਨਖ਼ਾਹ ਨਾ ਮਿਲਣ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਉਪ ਮੰਡਲ ਦਫ਼ਤਰ ਅੱਗੇ ਰੋਸ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ...
ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ-ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਮੈਚ : ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦਾ ਦੂਜਾ ਖਿਡਾਰੀ ਆਊਟ, ਤਮੀਮ ਇਕਬਾਲ ਨੇ ਬਣਾਈਆਂ 36 ਦੌੜਾਂ
. . .  about 1 hour ago
ਦਿਨ-ਦਿਹਾੜੇ ਪੈਟਰੋਲ ਪੰਪ ਦੇ ਕਰਿੰਦਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਨਕਦੀ ਲੁੱਟ ਕੇ ਫ਼ਰਾਰ ਹੋਏ ਲੁਟੇਰੇ
. . .  about 1 hour ago
ਝਬਾਲ, 24 ਜੂਨ (ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ, ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ)- ਝਬਾਲ-ਭਿੱਖੀਵਿੰਡ ਰੋਡ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਪਿੰਡ ਭੁੱਜੜਾ ਵਾਲਾ ਨੇੜਿਓਂ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਸਵਾਰ ਦੋ ਲੁਟੇਰੇ ਦਿਨ-ਦਿਹਾੜੇ ਹਵਾਈ ਫਾਇਰ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਪੈਟਰੋਲ ਪੰਪ ਦੇ ਕਰਿੰਦਿਆਂ ਕੋਲੋਂ 7 ਲੱਖ, 23 ਹਜ਼ਾਰ, 400 ਰੁਪਏ ਦੀ
ਹੋਰ ਖ਼ਬਰਾਂ..

ਧਰਮ ਤੇ ਵਿਰਸਾ

ਜਿਥੇ ਬਾਬਾ ਪੈਰੁ ਧਰੇ

ਤਿੰਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਚਰਨਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪਿੰਡ ਸਰਾਏਨਾਗਾ

ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿੰਡ ਸਰਾਏਨਾਗਾ ਬਹੁਤ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ ਪਿੰਡ ਹੈ | ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਗੁਰੂ ਸਹਿਬਾਨ ਨੇ ਚਰਨ ਪਾ ਕੇ ਭਾਗ ਲਾਏ ਹਨ | ਪਹਿਲੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਕਰੀਬ 7 ਦਿਨ ਰਹੇ ਅਤੇ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ (ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਦੀ ਜੰਗ ਜਿੱਤਣ ਮਗਰੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਪਿੰਡ ਸਰਾਏਨਾਗਾ ਵਿਖੇ ਠਹਿਰੇ | ਪਿੰਡ ਸਰਾਏਨਾਗਾ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਸਹਿਬਾਨ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਾਨਕਸਰ ਸਾਹਿਬ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਚਰਨਕਮਲ ਸਾਹਿਬ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਸਵੀਂ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ | ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦੂਜੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਪਿੰਡ ਸਰਾਏਨਾਗਾ ਹੈ | ਇਥੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦੂਜੀ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ | ਵੱਡਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਮੋਈ ਬੈਠਾ ਪਿੰਡ ਸਰਾਏਨਾਗਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਮੁੱਖ ਸੜਕ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ | ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਂਅ ਮੱਤੇ ਦੀ ਸਰਾਂ ਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਸੀ |
ਪਿੰਡ ਦੇ ਤਿੰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ 1951 ਤੋਂ ਬਾਬਾ ਮੱਸਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਲੋਕ ਗਮਨ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਲੋਂ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਸੁਰਿੰਦਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 1960 ਵਿਚ ਸੌਾਪੀ ਗਈ, ਜੋ ਇਥੇ 1956 ਤੋਂ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਮੱਸਾ ਸਿੰਘ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਲਈ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਸਨ | ਸੰਤ ਸੁਰਿੰਦਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੇ 1960 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 31 ਦਸੰਬਰ, 2015 ਤੱਕ ਕਰੀਬ 55 ਸਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ | ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧਰਮਪਤਨੀ ਬੀਬੀ ਗੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੂੰ ਸੰਗਤ ਵਲੋਂ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਕਾਰਜ ਸੌਾਪਿਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹ 8 ਮਈ, 2019 ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਵਿਛੋੜਾ ਦੇ ਗਏ | ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਈ ਜਰਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਹਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲ ਰਹੇ ਹਨ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਜ ਕਰਨੇ ਬਾਕੀ ਹਨ ਅਤੇ ਹੁਣ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਐਲਾਨ ਨਾਲ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਦਿੱਖ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਿਆ ਜਾਵੇਗਾ | ਪਹਿਲੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ 550 ਸਾਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਗੁਰੂ ਸਹਿਬਾਨ ਦੀ ਚਰਨਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਉਲੀਕੇ ਗਏ ਹਨ | ਜਿਹੜੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਗਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹੈਰੀਟੇਜ ਪਿੰਡ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡਾਂ 'ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਕਰੀਬ 100 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਖ਼ਰਚਣ ਦਾ ਟੀਚਾ ਮਿਥਿਆ ਗਿਆ ਹੈ |
ਇਸ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਆਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਚੇ ਟਿੱਬੇ 'ਤੇ ਵਣ ਹੇਠ ਆਸਣ ਲਾਏ | ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਕਰਮੂ ਨਾਂਅ ਦੇ ਕੋਹੜੀ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦਿ੍ਸ਼ਟੀ ਪਈ | ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਾਨਕਸਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਚਰਨ ਕਮਲ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹਨ ਅਤੇ ਇਥੇ ਪਹਿਲੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਮੌਕੇ ਅਤੇ ਵਿਸਾਖੀ ਪੁਰਬ 'ਤੇ ਸੰਗਤ ਦੂਰ-ਦੁਰੇਡੇ ਤੋਂ ਇਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਨਤਮਸਤਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ਰਧਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ | ਇਥੇ ਸ੍ਰੀ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਭੋਗ ਉਪਰੰਤ ਧਾਰਮਿਕ ਦੀਵਾਨ ਸਜਦੇ ਹਨ |
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਰ ਐਤਵਾਰ ਉਕਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਸੰਗਤ ਨਤਮਸਤਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਦੂਜੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਮੌਕੇ ਇਸ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਗਮ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਇਸ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਤੱਕ ਮੁੱਖ ਸੜਕ ਤੋਂ ਸੜਕ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤੇ ਆਸੇ-ਪਾਸੇ ਬੂਟੇ ਲਾਏ ਗਏ ਹਨ | ਬਰਾੜ ਪਰਿਵਾਰ ਵਲੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਲਈ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |

-ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਭੁੱਟੀਵਾਲਾ
ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ |
ਮੋਬਾ: 98729-14938


ਖ਼ਬਰ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰੋ

ਨਵੇਂ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਧਰਮ?

ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਇਸ ਵਕਤ ਜੋ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਗੁੱਝੀ-ਛਿਪੀ ਨਹੀਂ | ਇਹ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦੁਖੀਆਂ-ਦਰਦਵੰਦਾਂ ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਤੇ ਜਰਵਾਣਿਆਂ ਦਿਆਂ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦੀ ਖੜਕਾਰ ਤੋਂ ਸਾਫ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ | ਪਰ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਹੁਣ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬਣੀ ਆਈ ਹੈ | ਮਨੁੱਖ ਅਜਿਹੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੰਗ ਰਿਹਾ | ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਫਿਕਰਾਂ ਨੇ ਤਰਸਯੋਗ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੱੁਖ ਕੋਲ ਕੀ ਚਾਰਾ ਹੈ ਅਜਿਹੀਆਂ ਅਲਾਮਤਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ਦਾ? ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿਚ 'ਧਰਮ' ਨੂੰ ਇਕੋ-ਇਕ ਹੱਲ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ ਪਰ ਧਰਮ ਕੀ ਹੈ? ਇਸ ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨੀ ਇਥੇ ਅਰਥ-ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇਗੀ | ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਹੈ, ਧੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਇਉਂ ਆਇਆ ਹੈ :
ਅਵਰ ਜੋਨਿ ਤੇਰੀ ਪਨਿਹਾਰ¨
ਇਸੁ ਧਰਤੀ ਮਹਿ ਤੇਰੀ ਸਿਕਦਾਰੀ¨
(ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ,
ਅੰਗ 374)
ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਇਥੇ ਆਉਣ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਤਾਂ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਖਾਣਾ-ਪੀਣਾ ਤੇ ਪਹਿਨਣਾ ਇਹੀ ਜੀਵਨ ਹੈ? ਹਾਂ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਨਾਲ ਜਿਊਾਦੇ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਪਰ ਜੀਵੀਏ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰੀਏ? ਕੀ ਸਾਡੀ ਜੀਵਨ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਅੰਤ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਦੇ ਮੇਜ਼ 'ਤੇ ਹੀ ਹੋ ਜਾਣਾ ਹੈ? ਜਾਂ ਤਵੇ-ਪਰਾਤ ਵਿਚ ਹੀ ਜਾ ਮੁੱਕਣਾ ਹੈ? ਜੇਕਰ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਸ ਗੱਲ ਦੀ ਖੋਜ ਕਿਉਂ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਢੂੰਡਾਊਆਂ ਨੇ ਉਮਰਾਂ ਖਰਚ ਕੇ ਲੱਭਿਆ ਹੈ | ਜੀਵਨ ਦਾ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਕ ਅੰਗ ਕੋਈ ਬੜੀ ਉੱਚੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੇ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਪਸ਼ੂ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਕਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ | ਕੀ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣਾ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਸਵਾਦਲਾ ਦੁੱਧ ਗਊਆਂ ਦੇ ਵੱਛੇ ਹੀ ਪੀਂਦੇ ਹਨ | ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਬਾਗ ਲੱਦ ਕੇ ਤੇ ਘਾਲਾਂ ਘਾਲ ਕੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਤੋਤਿਆਂ ਤੇ ਗਾਹਲੜਾਂ ਵਾਂਗ ਮੇਵੇ ਨਹੀਂ ਖਾ ਸਕਦਾ | ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਰਾਜ ਦੀ ਮਲਕਾਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੋਰਾਂ ਵਰਗੀ ਸੋਹਣੀ, ਮੁਲਾਇਮ ਤੇ ਚਮਕੀਲੀ ਪੁਸ਼ਾਕ ਨਹੀਂ ਪੁਆ ਸਕਦੀ | ਫਿਰ ਜਦ ਹਰੇਕ ਪਹਿਲੂ ਵਿਚ ਸਾਹਮਣੇ ਹਾਰ ਹੀ ਹਾਰ ਹੈ ਤਾਂ ਫਿਰ ਵਿਚਾਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੇਰਾ ਅਸਲ ਕਰਤੱਵ ਕੀ ਹੈ? ਜੀਵਨ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਪਛਾਣੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਠੋਕਰਾਂ ਹਨ | ਅੱਜ ਦੀਆਂ ਵਧੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਠੋਕਰਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰ-ਪੁਕਾਰ ਕੇ ਕਹਿ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਤੂੰ ਜੀਵਨ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈਂ | ਜੇਕਰ ਅਸਲੀਅਤ ਵੱਲ ਗਹੁ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਰੋਕਾਂ ਤੇ ਅਟਕਾਂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਿਆ ਹੈ | ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਔਕੜਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਲੰਘ ਤੁਰਨਾ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਕਰਤੱਵ ਹੈ | ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਸ ਕਰਤੱਵ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਨਾਂਅ ਹੀ 'ਧਰਮ' ਹੈ |
ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ ਵਿਚ ਧਰਮ ਦੀ ਲੋੜ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ | ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਉਸਾਰੀ ਵਾਸਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਥਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ, ਭਾਵੇਂ ਅੱਜ ਸਾਇੰਸ ਦੇ ਸ਼ਿਲਪ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ ਜੋਬਨ 'ਤੇ ਹੈ | ਨਵੀਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਨਿਯਮਾਂਵਲੀ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਜਿਹੜੀ ਧਾਰਨਾ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਸਕੇ | ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਦੁਆਰਾ ਦੇਸ਼ ਅਜਿਹੇ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਸਾਰੀ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦੇਣਗੇ | ਇਸ ਤੋਂ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਮਨੁੱਖੀ ਭਲਾਈ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਉੱਨਤੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਹੀਂ |
ਚੰਗੇ ਆਚਰਣ, ਮਨੁੱਖਤਾ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਖਿਆਲਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਨੇਕ ਨੀਤੀ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ, ਮੋਹ ਤੇ ਹੰਕਾਰ ਹਨ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ, ਅਸਲੀਅਤ ਦੀ ਸੋਝੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਇੰਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਇਆ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਧਾਇਆ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਯਤਨ ਹੈ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਿਰਫ ਇਕ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ ਧਾਰਮਿਕ ਸੋਝੀ | ਇਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਖਿਆਲ ਤੇ ਰੱਬ ਦੇ ਭੈ ਵਿਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਦਾ ਸਹੀ ਕਾਰਨ ਹੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹ ਸੋਝੀ ਹੈ | ਸੋ, ਚੰਗਾ ਆਚਰਨ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਭਉ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ |
ਜੇ ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਲਈ ਆਚਰਨ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਸਾਧਨ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਆਚਰਨ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਧਨ ਸਿਰਫ਼ ਧਰਮ ਹੈ | ਧਰਮ ਹੀ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਲੋਭ-ਲਾਲਚ ਵਿਰੁੱਧ ਤਕੜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਠੀਕ ਪੱਖ ਲਈ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਹੌਸਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ |
ਜਉ ਤਉ ਪ੍ਰੇਮ ਖੇਲਣ ਕਾ ਚਾਉ¨
ਸਿਰੁ ਧਰਿ ਤਲੀ ਗਲੀ ਮੇਰੀ ਆਉ¨
ਇਤੁ ਮਾਰਗਿ ਪੈਰੁ ਧਰੀਜੈ¨
ਸਿਰੁ ਦੀਜੈ ਕਾਣਿ ਨ ਕੀਜੈ¨
(ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ, ਅੰਗ 1412)

ਸਾਡੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸੂਝ ਹੈ | ਧਰਮ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਨਿਰਮਲ ਸੁਰਤੀ (ਚੇਤਨਾ) ਤੇ ਆਤਮ ਚਿੰਤਨ (ਆਪਾ ਖੋਜਣ) ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਹਿਰਦੇ 'ਚੋਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਹਿਜਤਾ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਚੰਗੇ ਖਿਆਲ ਤੇ ਆਦਤਾਂ ਜੀਵਨ 'ਚ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ | ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸੋਮਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਝੂਠੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੇ ਨੀਚ ਵਾਸ਼ਨਾਵਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਮੰਤਵ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਨਾ ਤਾਂ ਨਿਰੀ ਸਾਇੰਸ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਨਿਰੀ ਸਦਾਚਾਰਕ ਸਿੱਖਿਆ | ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਦਾਰਥਕ ਉੱਨਤੀ ਧਰਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਕ ਬਹੁਤ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹਥਿਆਰ ਹੈ | ਜੇ ਇਕ ਵਾਰ ਰੱਬ ਦਾ ਯਕੀਨ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੀ ਐਸੀ ਜਿੱਤ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ 'ਤੇ ਬੁਰਾਈਆਂ ਛਾ ਜਾਣਗੀਆਂ |
ਅੱਜ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹੈ | ਪਰ ਜੇ ਇਸ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਕੁ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ ਜਾਂ ਰਾਜ ਕਰਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਛੁਪੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਸਚਮੱਚ ਹੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਨਹੀਂ | ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਏਕਤਾ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ, ਜੇਕਰ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰੀ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਸਚਮੱੁਚ ਹੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦਾ ਏਕੀਕਰਨ ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਹੋਵੇਗੀ | ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਰੱਬ ਦਾ ਭਉ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ 'ਤੂੰ ਸਾਝਾ ਸਾਹਿਬੁ ਬਾਪੁ ਹਮਾਰਾ' ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਸਾਰੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਇਕ ਬਾਪ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਸਮਝ ਕੇ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰੇਗੀ |
ਸੋ, ਅਸੀਂ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਇਹ ਆਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਲਈ ਸਦਾਚਾਰਕ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ | ਸਦਾਚਾਰਕ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਸੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਡੰਡੇ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ | ਹਰ ਸਦਾਚਾਰਕ ਨਿਯਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਰਾਜ ਦਾ ਡਰ, ਨਿਗੁਣਾ ਹੀ ਹੈ | ਕੁਝ ਐਸੇ ਨਿਯਮ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਰੱਬ ਦੇ ਯਕੀਨ ਜਾਂ ਭਉ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਧਰਮ ਵਿਚ ਯਕੀਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ | ਸਾਇੰਸ ਨੇ ਸਮਝਣ ਲਈ ਕੋਈ ਸਦਾਚਾਰਕ ਨਿਯਮਾਂਵਲੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ | ਇਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਧਿਆਤਮਕ ਸਦਾਚਾਰਕ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਬੇਮੁੱਖ ਜ਼ਰੂਰ ਕੀਤਾ ਹੈ | ਇਸ ਕਰਕੇ ਅੱਜ ਦੁਨੀਆ ਤਬਾਹੀ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਆ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ | ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਅਧੋਗਤੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਲਈ, ਧਰਮ ਤੇ ਸਾਇੰਸ ਦੇ ਤੱਤ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੋਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਭਵ ਹੈ | ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਸਦਾਚਾਰਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵਾਸਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੋੜ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵੀ ਰਹੇਗੀ |

-ਸਿੱਖ ਸੈਂਟਰ, ਸਿੰਘਾਪੁਰ | ਮੋਬਾ: +65-98951996

ਆਸਾਮੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ...-2

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਪ੍ਰੋ: ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਸ: ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਲਕੱਤਾ ਤੇ ਜਥੇਦਾਰ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਟੌਹੜਾ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਹੋਏ | ਟੌਹੜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਬੋਧਨ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਸਾਮੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਦਿਲੋਂ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੀਲ ਦੂਰ ਸਿੱਖ ਮਰਿਆਦਾ, ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਤੇ ਸਿੱਖੀ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਰ. ਐਸ. ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮੀ ਭਰਾਵਾਂ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ | ਸਮਾਪਤੀ 'ਤੇ ਟੌਹੜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਆਸਾਮੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਵਾਸਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਲਈ 3 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਖ਼ਰੀਦ ਕੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ | ਇਸ ਐਲਾਨ ਨੂੰ ਜੈਕਾਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ 'ਚ ਸੰਗਤ ਨੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ | ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦੀ ਦੇਗ ਵਰਤਾਈ ਗਈ, ਅਸੀਂ ਚਾਹ-ਪਾਣੀ ਪੀਤਾ ਤੇ ਵਾਪਸੀ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ |
ਕਾਰ 'ਚ ਬੈਠਦਿਆਂ ਹੀ ਆਰ. ਐਸ. ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਕਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਿੱਖ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ 'ਸਿੱਖਾਂ' ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ! 3 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਸੀ 20-25 ਹਜ਼ਾਰ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦੇ, ਮੈਂ ਦੇ ਦਿੰਦਾ | ਹੁਣ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੇ 3 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਭੇਜਣੇ ਹਨ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਪੁੱਛਣਾ ਹੈ | ਮੈਂ ਕੁਝ ਵੀ ਕਹਿਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸਾਂ | ਛੋਟੀ ਉਮਰ-ਛੋਟੇ ਕੱਦ ਦਾ ਛੋਟਾ ਮੁਲਾਜ਼ਮ | ਮੈਨੂੰ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸੁਣਨਾ ਪਿਆ | ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਨੇਤਾ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ ਤੇ ਅਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਮੇਲ ਰੇਲ ਰਾਹੀਂ ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚੇ | ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਦਫ਼ਤਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਆ ਰਿਹਾ ਸਾਂ ਤਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਟੌਹੜਾ ਸਾਹਿਬ ਮਿਲ ਪਏ | ਮੈਂ ਸਤਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਗੋਡੀਂ ਹੱਥ ਲਾਇਆ | ਮੈਨੂੰ ਹੁਕਮ ਮਿਲਿਆ, 'ਰੂਪ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਇਕ ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰ ਨੂੰ ਲੈ ਤੇ ਗੁਹਾਟੀ ਵਾਪਸ ਜਾਓ ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਾਸਤੇ ਸਾਮਾਨ ਖ਼ਰੀਦ ਕੇ ਦੇ ਕੇ ਆਓ |' ਟੌਹੜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਤਾਮੀਲ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਆਰਡਰ ਨੰ: 17, ਮਿਤੀ 06 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1995 ਰਾਹੀਂ ਸ: ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਸਕੱਤਰ ਸਾਹਿਬ ਪਾਸੋਂ ਲਗਵਾਈ ਤੇ ਰਕਮ ਦਾ ਡਰਾਫਟ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਮੇਲ ਰੇਲ ਰਾਹੀਂ ਗੁਹਾਟੀ ਨੂੰ ਚੱਲ ਪਏ |
ਅਸੀਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਸਿੰਘ ਸਭਾ, ਫੈਂਸੀ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਗੁਹਾਟੀ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਕਮਰਾ ਲਿਆ ਤੇ ਆਰ. ਐਸ ਗਾਂਧੀ ਚੇਅਰਮੈਨ ਨੂੰ ਫੋਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਾਮਾਨ ਖ਼ਰੀਦ ਕਰਕੇ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਰਕਮ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਹਾਂ | ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਹੈਂ, ਤੁਸੀਂ ਪੈਸੇ ਲੈ ਕੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ? ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਨਹੀਂ ਮੇਰੇ ਘਰ ਹੀ ਠਹਿਰੋਗੇ!' ਆਪਣੀ ਮਰੂਤੀ ਕਾਰ ਭੇਜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਬੁਲਾ ਲਿਆ | ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਅਸੀਂ ਗੁਹਾਟੀ ਤੋਂ ਬਰਕੋਲਾ ਵਾਸਤੇ ਸ: ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਮੇਤ ਚਾਲੇ ਪਾ ਦਿੱਤੇ | ਬਰਕੋਲੇ ਨੇੜੇ ਨਗਾਉਂ ਸ਼ਹਿਰ ਕਾਫੀ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਜੋ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ | ਇੱਟਾਂ, ਸਰੀਆ, ਸੀਮੈਂਟ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋੜਵੰਦ ਸਾਮਾਨ ਸ: ਹਾਕਮ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੈਂਟਰਲ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਰਕੋਲਾ, ਸ: ਭਜਨ ਸਿੰਘ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਆਪਕ, ਸਕੱਤਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਬਰਕੋਲਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਖ਼ਰੀਦ ਕੇ, ਬਰਕੋਲੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚਾ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਤੇ ਮੁਹਤਬਰ ਸੱਜਣਾਂ ਪਾਸੋਂ ਪਹੁੰਚ ਤਸਦੀਕ ਕਰਵਾ, ਦਫ਼ਤਰੀ ਕਾਰਵਾਈ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤੀ |
31 ਮਈ, 1995 ਨੂੰ 2 ਲੱਖ 30 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦਾ ਅਸੀਂ ਸਾਮਾਨ ਖ਼ਰੀਦ ਕੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ | ਇਸ ਵਾਰ ਆਰ. ਐਸ. ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਵਰਤਾਓ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਜੇਤੂ ਜਰਨੈਲ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਸੁੱਚੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰਥਿਕਤਾ-ਸਫ਼ਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ | ਆਰ. ਐਸ. ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ 24-25 ਸਤੰਬਰ, 1995 ਈ: 'ਚ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿੱਖ ਸੰਮੇਲਨ ਸਮੇਂ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਵਿਖੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੱਦਾ ਭੇਜ ਕੇ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ | ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਆਰ. ਐਸ. ਗਾਂਧੀ ਸਾਬਤ-ਸੂਰਤ ਦਸਤਾਰਧਾਰੀ ਸਿੱਖ ਸਨ | ਬਾਕੀ ਦੇ ਰਹਿੰਦੇ 70 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਸ: ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ, ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰ ਤੇ ਸ: ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਨੇ 27.09.1995 ਨੂੰ ਕੀਤਾ | ਮੈਨੂੰ ਦੋ ਵਾਰ ਫਿਰ ਦਫ਼ਤਰੀ ਕੰਮਾਂ ਵਾਸਤੇ ਗੁਹਾਟੀ ਜਾਣਾ ਪਿਆ ਪਰ ਮੇਰੀ ਦੁਬਾਰਾ ਬਰਕੋਲੇ ਜਾਣ ਦੀ ਰੀਝ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਈ |
(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦੇ ਧਰਮ ਤੇ ਵਿਰਸਾ ਅੰਕ 'ਚ)

ਮੋਬਾ: 98146-37979
E-mail : roopz@yahoo.com

ਸਿਰ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਡੇਰਾ ਭਾਈ ਸੱੁਖਾ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ

ਹਰ ਇਕ ਸਿੱਖ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਉੱਸਰੇ ਹੋਏ ਹਨ | ਜਦੋਂ-ਜਦੋਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕੀਤੀ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਲੰੂਧਰੇ ਗਏ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾਨਾਂ ਵਾਰ ਕੇ ਵੀ ਇਸ ਪਾਕ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਉੱਚੀ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ | 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਰਦਨਾਕ ਸੀ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ੇਰਾਂ 'ਤੇ ਜਿਉਂ-ਜਿਉਂ ਜ਼ੁਲਮ ਹੁੰਦੇ ਗਏ, ਇਹ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ-ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਜੂਝਦੇ ਰਹੇ | ਜ਼ਕਰੀਆ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਦੇ ਮੱੁਲ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ | ਬੇਕਸੂਰ ਸਿੰਘਾਂ-ਸਿੰਘਣੀਆਂ ਦਾ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਾਂਗ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣ ਲੱਗਾ | ਇਹ ਵੀਰ ਬਹਾਦਰ ਜੰਗਲਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ, ਰੇਗਿਸਤਾਨਾਂ, ਬਘਿਆੜਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਰਾਂ ਅਤੇ ਖੱਡਾਂ ਵਿਚ ਲੁਕ-ਛੁਪ ਕੇ ਆਪਣਾ ਬਚਾਓ ਕਰਦੇ ਰਹੇ | ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਇਕ ਜਥੇਬੰਦੀ ਨੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਬੀਕਾਨੇਰ ਰਿਆਸਤ ਵਿਚ ਇਕ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਡੇਰਾ ਲਾ ਲਿਆ, ਜਿਥੇ ਫਨੀਅਰ ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਸੀ | ਸੰਨ 1740 ਦੇ ਇਕ ਦਿਨ ਭਾਈ ਬਲਾਕਾ ਸਿੰਘ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਥੇ ਪੱੁਜ ਕੇ ਖ਼ਾਲਸੇ ਨੂੰ ਮਾੜੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਾਈ ਕਿ ਮੱਸਾ ਰੰਘੜ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਘਿਨਾਉਣੇ ਕੰਮ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਸਿੱਖ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਬੱੁਢਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਡੇਰਾ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੱੁਢਾ ਜੌਹੜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |
ਬੇਅਦਬੀ ਦੀ ਵਾਰਦਾਤ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਲਹੂ ਉਬਾਲੇ ਖਾਣ ਲੱਗਾ | ਮੱਸਾ ਰੰਘੜ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਲਈ ਭਾਈ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਮੀਰਾਂਕੋਟੀਆ ਅਤੇ ਭਾਈ ਸੱੁਖਾ ਸਿੰਘ ਮਾੜੀ ਕੰਬੋਜ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਕੇ ਚਾਲੇ ਪਾਏ | ਸ੍ਰੀ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੌਧਰੀਆਂ ਦਾ ਭੇਸ ਬਣਾਇਆ, ਠੀਕਰੀਆਂ ਨਾਲ ਦੋ ਥੈਲੀਆਂ ਭਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚ ਗਏ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ ਇਲਾਇਚੀ ਬੇਰ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਪਹਿਰੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਮਾਮਲਾ ਦੇਣ ਆਏ ਹਾਂ | ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਮੱਸਾ ਰੰਘੜ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਵੇਸਵਾ ਨੱਚ ਰਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਖੂਨ ਉੱਤਰ ਆਇਆ | ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਠੀਕਰੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਥੈਲੀਆਂ ਮੱਸੇ ਅੱਗੇ ਰੱਖੀਆਂ | ਜਦੋਂ ਉਹ ਨੀਵੀਂ ਗਰਦਨ ਕਰਕੇ ਥੈਲੀਆਂ ਦੇਖਣ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਭਾਈ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਢ ਲਿਆ | ਭਾਈ ਸੱੁਖਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੱਢੇ ਹੋਏ ਸਿਰ ਨੂੰ ਨੇਜ਼ੇ 'ਤੇ ਟੰਗ ਲਿਆ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਸਰਪਟ ਭਜਾ ਲਏ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਾ ਹੋਈ | ਲੰਮਾ ਸਫ਼ਰ ਤੈਅ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੂਰਮਿਆਂ ਨੇ ਬੱੁਢੇ ਜੌਹੜ ਆ ਕੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦਲ ਦੇ ਦੀਵਾਨ ਵਿਚ ਮੱਸੇ ਰੰਘੜ ਦਾ ਸਿਰ ਭੇਟ ਕੀਤਾ | ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਭਾਈ ਸੱੁਖਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬੜੀ ਬੇਦਰਦੀ ਨਾਲ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ | ਬੱੁਢਾ ਜੌਹੜ ਵਿਖੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਮਰ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਹਰ ਸਾਲ 26 ਭਾਦਰੋਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ |

 

ਨਲੂਆ ਸਰਦਾਰ ਦੇ ਦੋ ਅਣਗੌਲੇ ਵਾਰਸ : ਚਤੁਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
30 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਆਪਣੀ ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ: ਨਲਵਾ ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜ ਸਮੇਤ ਜਮਰੌਦ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨੀ ਲਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਿਖੇੜਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਅਣਗਹਿਲੀ ਕਾਰਨ ਸ: ਨਲਵਾ ਚਟਾਨ ਦੀ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿਚ ਲੁਕੇ ਇਕ ਗ਼ਾਜ਼ੀ ਦੀ ਗੋਲੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣ ਗਏ | ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ 'ਚ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਉਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਜਮਰੌਦ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਸਮਾਂ ਪਾਸ ਆਉਣ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋਣ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਪਾਲਿਤ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਮੀਰਪੁਰੀਏ ਨੂੰ ਪਾਸ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੰਤਿਮ ਇੱਛਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤੇ | ਅੰਤ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1837 ਨੂੰ ਸ: ਨਲਵਾ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸੇ ਪਾਲਿਤ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿਚ ਪੂਰੇ ਧਾਰਮਿਕ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਨਾਲ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਕਨਾਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ: ਨਲਵਾ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ |
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸ: ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਮੀਰਪੁਰੀਏ ਵਲੋਂ ਕਿਲ੍ਹਾ ਜਮਰੌਦ ਵਿਚ ਵਿਖਾਈ ਬਹਾਦਰੀ ਤੋਂ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ 37 ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਜਾਗੀਰ ਬਖ਼ਸ਼ੀ | ਇਸ ਵਿਚੋਂ 12 ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਜਾਗੀਰ ਉਸ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਸੀ ਅਤੇ 25 ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਜਾਗੀਰ 100 ਸਵਾਰਾਂ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਬਦਲੇ ਸੀ | ਇਹ ਜਾਗੀਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹੀ | ਸੰਨ 1844 ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਮਚੀ ਬੁਰਛਾ-ਗਰਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਿਪਾਹੀ ਦੀ ਗੋਲੀ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ | ਦਿਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਮੇਕਲਿਓਡ ਰੋਡ 'ਤੇ ਮੁਹੱਲਾ ਮਾਈ ਲਾਡੋ ਵਿਚ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਹੋਸਟਲ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਪਾਸ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਲਗਾਏ ਬਾਗ਼ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਸਮਾਧ ਉਸਾਰੀ ਗਈ | ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਬਾਗ਼ ਦੀ ਸਾਰੀ ਭੂਮੀ ਇਸਾਈ ਮੱਤ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬਿਸ਼ਪ ਟੀ. ਵੀ. ਫਰੈਂਚ ਨੂੰ ਸੰਨ 1869 ਵਿਚ ਵੇਚ ਦਿੱਤੀ | 21 ਨਵੰਬਰ, 1870 ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਡਿਵਿਨਿਟੀ ਸਕੂਲ/ਕਾਲਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੇ ਜਲਦੀ ਬਾਅਦ ਬਾਗ਼ ਦੀ ਭੂਮੀ 'ਤੇ ਸੇਂਟ ਜ਼ੋਨ ਹੋਸਟਲ ਅਤੇ ਇਕ ਗਿਰਜਾਘਰ ਉਸਾਰਿਆ ਗਿਆ | ਉਪਰੋਕਤ ਸਮਾਧ ਦੇ ਇਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੱਕ ਇੱਥੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਜਾਰੀ ਸੀ |

-ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ | ਮੋਬਾ: 93561-27771

ਟਕਸਾਲਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਦੇਣ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
8. ਡੁਮੇਲੀ ਟਕਸਾਲ : ਸੰਨ 1926 ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸੰਤ ਸਰਵਣ ਸਿੰਘ ਗੰਧਰਬ ਨੇ ਕੀਤੀ | ਆਪ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਡਬਲ ਐਮ.ਏ. ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਤਾਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਡਿਤ ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ | ਜਲ ਤਰੰਗ ਸਮੇਤ ਆਪ ਅਨੇਕਾਂ ਸਾਜ਼ ਵਜਾਉਣ ਦੇ ਵੀ ਮਾਹਿਰ ਸਨ | ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਗੀ ਸਵਰਗੀ ਭਾਈ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਸੱਜਣ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਆਪ ਦੇ ਅਨੇਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ |
9. ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ : ਇਸ ਦਾ ਆਰੰਭ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਭਾਈ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਅਠਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਇਥੇ ਕੀਰਤਨ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਰਹੇ | 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਸੰਤ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ, ਸੰਤ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਹ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਸੰਤ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ ਇਸ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਨਿਭਾਅ ਰਹੇ ਹਨ |
10. ਅੰਮਿ੍ਤ ਕੀਰਤਨ ਟਰੱਸਟ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ : ਇਸ ਨਿਵੇਕਲੀ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਰਾਗੀ ਡਾ: ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਕਿ ਮਹਾਨ ਕੀਰਤਨੀਏ, ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਗੁਣੀਜਨ ਡਾਕਟਰ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਭਰਾਤਾ ਹਨ, ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ |
11. 'ਸ਼ੁਭ ਕਰਮਨ ਤੇ ਕਬਹੂੰ ਨਾ ਟਰੋਂ ਮਿਸ਼ਨ' ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ : ਕਾਫੀ ਪੁਰਾਤਨ ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਸੰਨ 2004 ਤੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਰਾਗਾਂ ਵਿਚ ਤੰਤੀ ਸਾਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਕੀਰਤਨ ਦਰਬਾਰ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਗੀ, ਤੰਤੀ ਸਾਜ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਬਦ ਗਾਇਨ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ | ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਵਲੋਂ ਸਕੂਲਾਂ-ਕਾਲਜਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਰਾਗ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵੀ ਕਰਵਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ |
12. ਸ਼ਹੀਦ ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ, ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ : ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਥੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਮਨਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਮਾਸਟਰ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨਾਜ਼ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਰਹੇ | ਭਾਈ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਵਾਲੇ, ਪਦਮਸ੍ਰੀ ਭਾਈ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ (ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਰਾਗੀ) ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਗੀ ਭਾਈ ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਹਜ਼ੂਰੀ ਰਾਗੀ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ, ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ) ਇਸੇ ਟਕਸਾਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹਨ | ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਇਥੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤਾਲੀਮ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ |
13. ਜਵੱਦੀ ਟਕਸਾਲ ਲੁਧਿਆਣਾ : ਲੁਧਿਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਪਿੰਡ ਜਵੱਦੀ ਕਲਾਂ ਵਿਚ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਸਥਾਪਤ ਇਹ ਟਕਸਾਲ ਕੀਰਤਨਕਾਰਾਂ ਲਈ ਇਕ ਮੋਹਰੀ ਸੰਸਥਾ ਹੋ ਨਿੱਬੜੀ ਹੈ | ਸੱਚਖੰਡ ਵਾਸੀ ਸੰਤ ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੰਨ 1991 ਵਿਚ ਅਦੁੱਤੀ ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਸੰਮੇਲਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਤ ਅਮੀਰ ਸਿੰਘ ਚਾਰ ਦਿਨਾ ਅਦੁੱਤੀ ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਸੰਮੇਲਨਾਂ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ | ਇਥੇ ਮਹਾਨ ਗੁਣੀਜਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ, ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਸਤਾਦ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਭੰਵਰਾ, ਡਾਕਟਰ ਜਸਬੀਰ ਕੌਰ ਪਟਿਆਲਾ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਤੇਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦੂ, ਪਿ੍ੰਸੀਪਲ ਸੁਖਵੰਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਚਰਨਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ |
ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ 1925 ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਐਬਟਾਬਾਦ ਅਤੇ ਭਾਈ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਕਾਬਗੰਜ ਟਕਸਾਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ | ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੋਨਿਆਣਾ ਮੰਡੀ ਬਠਿੰਡਾ ਵਿਖੇ ਸੇਵਾ ਪੰਥੀ ਭਾਈ ਜੰਤਾ ਜੀ ਨੇ 1935 ਵਿਚ ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਵਿਦਿਆਲਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਜੀ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹਨ | ਭਾਈ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ, ਪੰਡਿਤ ਦਲੀਪ ਚੰਦਰ ਬੇਦੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਲਾਲ ਜੀ ਵਲੋਂ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ 'ਹਰਗਨਾ ਟਕਸਾਲ' ਦਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ | ਇਥੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਵਿਦਵਾਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ, ਉਸਤਾਦ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਭੰਵਰਾ, ਭਾਈ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ, ਡਾਕਟਰ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਸਾਗਰ ਮਸਤਾਨਾ ਜੀ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਸਦੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਗੀ ਸੱਚਖੰਡ ਵਾਸੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਲੋਂ ਦਿੱਲੀ, ਮੋਗੇ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣੇ ਵਿਚ ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਕਾਲਜਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਨੇਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਮਿਆਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ |

-ਮੋਬਾ: 98154-61710

ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਬੈਜਨਾਥ (ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼)

ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਮੱੁਚੇ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿਚ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਅਨੇਕ ਮੰਦਰ ਹਨ, ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀ ਆਸਥਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹਨ | ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਇਕ ਅਨੋਖਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੰਦਰ ਹੈ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਮੰਦਰ ਬੈਜਨਾਥ (ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਜੋ 1204 ਈ: ਵਿਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ | ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੇ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਹਵਾਲੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੰਕਾ ਦਾ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਉਪਾਸ਼ਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ | ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਦੁਸਹਿਰਾ ਬੜੀ ਧੂਮਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਦਾ ਪੁਤਲਾ ਜਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਬੈਜਨਾਥ ਵਿਚ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਭਗਤ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਸਹਿਰੇ ਦਾ ਉਤਸਵ ਨਹੀਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਰਾਵਣ ਦਾ ਪੁਤਲਾ ਜਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੰਦਰ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਪਰੰਪਰਾ ਕਾਰਨ ਹੀ ਇਸ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਚ ਅਨੋਖਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਹੈ | ਇਸ ਮੰਦਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਇਕ ਵਰਗਾਕਾਰ ਮੰਡਪ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਚਾਰ ਸਤੰਭਾਂ ਉੱਪਰ ਟਿਕਿਆ ਬਰਾਂਡਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ |
ਗਰਭ ਜੂਨ ਵਿਚ ਸ਼ਿਵ ਲਿੰਗ ਉੱਪਰ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਛਤਰ ਅਤੇ ਤਿ੍ਸ਼ੂਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ | ਮੰਦਰ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਨਾਲ ਹੀ ਨੰਦੀ ਬੈਲ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਆਪਣੀ ਮੰਨਤ ਤੇ ਆਸਥਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਦੋ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਹਨ | ਮੰਦਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ 6 ਫੱੁਟ ਉੱਚੀ ਦੀਵਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਚਿੱਤਰ ਤੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਹਨ, ਜੋ ਵਾਸਤੂ ਕਲਾ ਦਾ ਅਨੋਖਾ ਨਮੂਨਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਇਸ ਮੰਦਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਅੱਜ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹੇ ਗਏ | ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਸਾਰਧਾ ਲਿੱਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ | ਇਸ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਉੱਚ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀ ਲਈ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਪੁਰਾਤਨ ਮੰਦਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਵੀ ਇਸ ਮੰਦਰ ਦੀ ਚਮਕ ਕਦੇ ਫਿੱਕੀ ਨਹੀਂ ਪਈ | ਸਰਵੇ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਕੋਲ ਇਸ ਮੰਦਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਦਾ ਕੰਮ ਮੂਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਧੁਲਾਈ ਇਕ ਖਾਸ ਕੈਮੀਕਲ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ | ਮੰਦਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਹੀ ਪਹਾੜੀ ਉੱਪਰ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਬਗੀਚਾ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਸੈਲਾਨੀ ਕੁਦਰਤੀ ਨਜ਼ਾਰਿਆਂ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ | ਮੰਦਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਇਕ ਨਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਖੀਰ ਗੰਗਾ ਘਾਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਨਦੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਨਦੀ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੀ ਵੀ ਖਾਸ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ | ਅੱਜ ਤੱਕ ਲੱਖਾਂ ਸੈਲਾਨੀ ਇਸ ਮੰਦਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਚੱੁਕੇ ਹਨ |

-ਪਿੰਡ ਤੇ ਡਾਕ: ਕੋਟਲੀਖਾਸ, ਤਹਿ: ਮੁਕੇਰੀਆਂ (ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ) | ਮੋਬਾ: 94653-69343

ਸ਼ਬਦ ਵਿਚਾਰ

ਇਹੁ ਜਗਤੁ ਭਰਮਿ ਭੁਲਾਇਆ¨

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਸਿਰੀਰਾਗੁ ਮਹਲਾ 1 ਘਰੁ 6¨
ਇਹੁ ਜਗਤੁ ਭਰਮਿ ਭੁਲਾਇਆ¨
ਆਪਹੁ ਤੁਧੁ ਖੁਆਇਆ¨
ਪਰਤਾਪੁ ਲਗਾ ਦੋਹਾਗਣੀ
ਭਾਗ ਜਿਨਾ ਕੇ ਨਾਹਿ ਜੀਉ¨ 6¨
ਦੋਹਾਗਣੀ ਕਿਆ ਨੀਸਾਣੀਆ¨
ਖਸਮਹੁ ਘੁਥੀਆ ਫਿਰਹਿ ਨਿਮਾਣੀਆ¨
ਮੈਲੇ ਵੇਸ ਤਿਨਾ ਕਾਮਣੀ
ਦੁਖੀ ਰੈਣਿ ਵਿਹਾਇ ਜੀਉ¨ 7¨
ਸੋਹਾਗਣੀ ਕਿਆ ਕਰਮੁ ਕਮਾਇਆ¨
ਪੂਰਬਿ ਲਿਖਿਆ ਫਲੁ ਪਾਇਆ¨
ਨਦਰਿ ਕਰੇ ਕੈ ਆਪਣੀ
ਆਪੇ ਲਏ ਮਿਲਾਇ ਜੀਉ¨ 8¨
ਹੁਕਮੁ ਜਿਨਾ ਨੋ ਮਨਾਇਆ¨
ਤਿਨ ਅੰਤਰਿ ਸਬਦੁ ਵਸਾਇਆ¨
ਸਹੀਆ ਸੇ ਸੋਹਾਗਣੀ
ਜਿਨ ਸਹ ਨਾਲਿ ਪਿਆਰੁ ਜੀਉ¨ 9¨
ਜਿਨਾ ਭਾਣੇ ਕਾ ਰਸੁ ਆਇਆ¨
ਤਿਨ ਵਿਚਹੁ ਭਰਮੁ ਚੁਕਾਇਆ¨
ਨਾਨਕ ਸਤਿਗੁਰੁ ਐਸਾ ਜਾਣੀਐ
ਸੋ ਸਭਸੈ ਲਏ ਮਿਲਾਇ ਜੀਉ¨ 10¨ (ਅੰਗ 72)
ਪਦ ਅਰਥ : ਭਰਮਿ-ਮਾਇਆ ਦੀ ਭਟਕਣਾ ਵਿਚ | ਭੁਲਾਇਆ-ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਹੀ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਭੁਲਾਇਆ ਹੋਇਆ | ਅਪਹੁ ਤੁਧੁ-ਤੰੂ ਆਪ ਹੀ | ਖੁਆਇਆ-(ਸਹੀ ਮਾਰਗ ਤੋਂ) ਖੁੰਝਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਵਿਛੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਪਰਤਾਪੁ-ਦੁੱਖ | ਦੋਹਾਗਣੀ-ਮੰਦੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਛੱੁਟੜ | ਨੀਸਾਣੀਆ-ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ, ਲੱਛਣ | ਖਸਮਹੁ-ਖਸਮ ਤੋਂ, ਮਾਲਕ ਤੋਂ | ਘੁਥੀਆ-ਭੱੁਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ | ਫਿਰਹਿ ਨਿਮਾਣੀਆ-ਨਿਆਸਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਭਟਕਦੀਆਂ ਫਿਰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ | ਦੁਖੀ-ਦੱੁਖਾਂ ਵਿਚ | ਰੈਣਿ-ਰਾਤ, ਜੀਵਨ ਰੂਪੀ ਰਾਤ | ਵਿਹਾਇ-ਬੀਤਦੀ ਹੈ | ਸੋਹਾਗਣੀ-ਸੁਹਾਗ ਵਾਲੀ ਜੀਵ ਇਸਤਰੀ (ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਅਰਥਾਤ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਲਗਦੀ ਹੈ) | ਕਿਆ ਕਰਮੁ ਕਮਾਇਆ-ਕਿਹੜਾ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ | ਪੂਰਬਿ ਲਿਖਿਆ-ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿਚ ਚੰਗੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਵਜੋਂ | ਫਲੁ ਪਾਇਆ-ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ | ਨਦਰਿ-ਮਿਹਰ ਦੀ ਨਜ਼ਰ, ਨਿਗ੍ਹਾ | ਕਰੇ ਕੈ-ਕਰ ਕੇ | ਲਏ-ਲੈਂਦਾ ਹੈ |
ਜਿਨਾ ਨੋ-ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ | ਤਿਨ ਅੰਤਰਿ-ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ | ਸਬਦੁ-ਗੁਰੂ ਦਾ ਸ਼ਬਦ | ਸਹੀਆ ਸੇ-ਉਹ ਸਖੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ | ਜਿਨ ਸਹ ਨਾਲ-ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ | ਜਿਨਾ-ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ | ਭਾਣੇ ਕਾ ਰਸੁ-ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਭਾਣੇ ਦਾ ਸੁਆਦ (ਅਨੰਦ) | ਤਿਨ-ਉਹ | ਭਰਮੁ ਚੁਕਾਇਆ-ਉਹ ਮਾਇਆ ਦੀ ਭਟਕਣਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ | ਜੋ ਸਭ ਸੈ-ਜਿਹੜਾ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ | ਲਏ ਮਿਲਾਇ ਜੀਉ-ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਮਨੱੁਖ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ | ਇਕ ਗੁਰਮੁਖ ਜੋ ਗੁਰੂ ਦੇ ਦਰਸਾਏ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਮਨਮੁਖ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਹਨ | ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਜੀਵ-ਇਸਤਰੀਆਂ ਹਨ | ਇਕ ਮੰਦੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਰ-ਘਰ (ਮਹਲ) ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਦੀਆਂ | ਫਲਸਰੂਪ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ-ਪਤੀ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਦੇ ਅਨੰਦ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਣ ਸਕਦੀਆਂ | ਅਜਿਹੀਆਂ ਜੀਵ-ਇਸਤਰੀਆਂ ਸਦਾ ਦੱੁਖ ਭੋਗਦੀਆਂ ਹਨ | ਹਲੀਮੀ ਵਾਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਗੁਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ | ਰਾਗੁ ਆਸਾ ਵਿਚ ਪੰਚਮ ਗੁਰਦੇਵ ਦੇ ਪਾਵਨ ਬਚਨ ਹਨ-
ਦੋਹਾਗਣੀ ਮਹਲੁ ਨ ਪਾਇਨ©ੀ
ਨ ਜਾਣਨਿ ਪਿਰ ਕਾ ਸੁਆਉ¨
ਫਿਕਾ ਬੋਲਹਿ ਨਾ ਨਿਵਹਿ
ਦੂਜਾ ਭਾਉ ਸੁਆਉ¨ (ਅੰਗ 426)
ਦੋਹਾਗਣੀ-ਮੰਦੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਜੀਵ ਇਸਤਰੀ | ਮਹਲੁ-ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਦਰ ਘਰ | ਨ ਪਾਇਨੀ-ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੀਆਂ, ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਦੀਆਂ | ਪਿਰ-ਮਾਲਕ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਦਰ ਘਰ | ਸੁਆਉ-ਮਿਲਾਪ | ਨਿਵਹਿ-ਝੁਕਣਾ, ਹਲੀਮੀ |
ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਸ ਮਨ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ | ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਆਪ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਕਾਰਾਂ ਵਲੋਂ ਰੋਕ ਪਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਭਾਵ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਗਿਆਨ ਰੂਪੀ ਮਤ ਸਦਕਾ ਅਜਿਹਾ ਮਨ ਫਿਰ ਅੰਤਰ ਆਤਮੇ ਆ ਟਿਕਦਾ ਹੈ-
ਇਹੁ ਮਨੂਆ ਕਿਉ ਕਰਿ ਵਸਿ ਆਵੈ¨
ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੀ ਠਾਕੀਐ
ਗਿਆਨ ਮਤੀ ਘਰਿ ਆਵੈ¨ (ਅੰਗ 426)
ਮਨੂਆ-ਮਨ | ਕਿਉ ਕਰਿ-ਕਿਵੇਂ | ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੀ-ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਸਦਕਾ | ਠਾਕੀਐ-ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ | ਗਿਆਨ ਮਤੀ-ਗਿਆਨ ਰੂਪੀ ਮਤ ਸਦਕਾ | ਘਰਿ ਆਵੈ-ਅੰਤਰ ਆਤਮੇ ਆ ਵਸਦਾ ਹੈ |
ਦੂਜੇ ਬੰਨੇ ਚੰਗੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਜੀਵ-ਇਸਤਰੀਆਂ (ਸੁਹਾਗਣਾਂ) ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਪਿਆਰ ਦੀ ਦਾਤ ਦੇ ਕੇ ਸੋਹਣੇ ਜੀਵਨ ਵਾਲੀਆਂ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਫਿਰ ਸਦਾ ਗੁਰੂ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ | ਨਾਮ ਦੁਆਰਾ ਆਤਮਿਕ ਅਡੋਲਤਾ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਨੋ ਆਤਮਿਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ-
ਸੋਹਾਗਣੀ ਆਪਿ ਸਵਾਰੀਓਨੁ
ਲਾਇ ਪ੍ਰੇਮ ਪਿਆਰੁ¨
ਸਤਿਗੁਰ ਕੈ ਭਾਣੈ ਚਲਦੀਆ
ਨਾਮੇ ਸਹਜਿ ਸੀਗਾਰੁ¨ (ਅੰਗ 426)
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਸ ਜੀਵ-ਇਸਤਰੀ ਪਾਸ ਅਪਾਰੁ ਭਾਵ ਕਦੇ ਨਾ ਮੱੁਕਣ ਵਾਲਾ ਗੁਰੂ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਆਤਮਿਕ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵ-ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਸੋਭਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਪ੍ਰਭੂ-ਪਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਪਿਆਰ ਸਦਕਾ ਉਹ ਫਿਰ ਸੋਹਣੇ ਜੀਵਨ ਵਾਲੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮਾਨੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਉਹ ਪਟਰਾਣੀ ਭਾਵ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ-
ਗਿਆਨ ਅਪਾਰੁ ਸੀਗਾਰੁ ਹੈ
ਸੋਭਾਵੰਤੀ ਨਾਰਿ¨
ਸਾ ਸਭਰਾਈ ਸੁੰਦਰੀ
ਪਿਰ ਕੈ ਹੇਤਿ ਪਿਆਰਿ¨ (ਅੰਗ 426)
ਸੋਭਾਵੰਤੀ-ਸੋਭਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਸਭਰਾਈ-ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀ |
ਅੱਖਰੀਂ ਅਰਥ : ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਮਾਇਆ ਦੇ ਭਰਮ-ਭੁਲੇਖਿਆਂ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਹੀ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਕੁਰਾਹੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਸ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ | ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵ-ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਭਾਗ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਾਗਹੀਣਾਂ ਨੂੰ ਦੱੁਖ ਹੀ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਭਾਵ ਉਹ ਦੱੁਖਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਗ੍ਰਸਤ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ |
ਮੰਦੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਇਸਤਰੀ ਦੀਆਂ ਕਿਆ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਹਨ? ਗੁਰੂ ਬਾਬਾ ਇਸ ਦਾ ਉੱਤਰ ਵੀ ਆਪ ਹੀ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਮਾਲਕ ਵਲੋਂ ਵਿਸਾਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਜੀਵ-ਇਸਤਰੀਆਂ ਨਿਆਸਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਭਟਕਦੀਆਂ ਫਿਰਦੀਆਂ ਹਨ | ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਾਮਣੀਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮੈਲੇ ਹੋਏ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਰੂਪੀ ਰਾਤ ਦੱੁਖਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਬੀਤਦੀ ਹੈ |
ਤਾਂ ਫਿਰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਕਿਹੜਾ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਜਗਤ ਗੁਰੂ ਬਾਬਾ ਸੋਝੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਜੀਵ-ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿਚ ਚੰਗੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਸਵੱਲੀ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਮੇਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ |
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵ-ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹੁਕਮ ਅਥਵਾ ਆਪਣਾ ਭਾਣਾ ਮਨਾਇਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੀ ਹਿਰਦੇ ਅੰਦਰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਵਸਾਇਆ ਹੈ | ਉਹ ਸਖੀ ਸਹੇਲੀਆਂ ਮਾਨੋ ਸੁਹਾਗਣਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੈ |
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵ-ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਭਾਣੇ ਦਾ ਰਸ ਅਥਵਾ ਸੁਆਦ ਆਇਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਮ-ਭੁਲੇਖਿਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ | ਜਗਤ ਗੁਰੂ ਬਾਬਾ ਦਿ੍ੜ੍ਹ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਹੇ ਭਾਈ, ਅਜਿਹਾ ਸਤਿਗੁਰੂ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ ਜੋ (ਸਰਨ ਆਏ) ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ |
(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ 'ਧਰਮ ਤੇ ਵਿਰਸਾ' ਅੰਕ ਵਿਚ)

-217-ਆਰ, ਮਾਡਲ ਟਾਊਨ, ਜਲੰਧਰ |

ਪ੍ਰੇਰਨਾ-ਸਰੋਤ: ਚਿੱਤ, ਕਲਪਨਾ ਵਿਵੇਕ ਤੇ ਘੁਮੰਡ 'ਮਨ' ਦੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਹਨ

ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨਿਰਮਾਣ ਸਬੰਧੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ 'ਜਦ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ 10 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ | ਉਸ ਨੂੰ ਪਛਾਨਣ ਲਈ ਮੇਰੇ ਮਨ ਅੰਦਰ ਹਲਚਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸ ਥਾਂ 'ਤੇ ਮਿਲਿਆ ਸੀ | ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਬਾਰੇ ਪੂਰਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਉਦਾਹਰਨ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਮਨ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਨ ਯਾਦ ਸ਼ਕਤੀ, ਸੋਚਣ ਸ਼ਕਤੀ, ਕਲਪਨਾ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਨਿਰਣਾ ਕਰਨਾ |'
ਭੂਤਕਾਲ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ 'ਚਿਤ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ | ਇਸ ਵਿਚ ਸਾਡੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ-ਮਾੜੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਕੱੁਲ ਜੋੜ ਹੀ ਚਰਿੱਤਰ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ |
ਸੋਚਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਸ਼ਕਤੀ ਰਾਹੀਂ ਅਸੀਂ ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਵਿਕਲਪਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਚੀਜ਼ਾਂ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ | ਯਕੀਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਨਿਰਣਾ ਲੈਣਾ ਰਾਹੀਂ ਅਸੀਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਸਿੱਟੇ 'ਤੇ ਪੱੁਜਦੇ ਹਾਂ | ਮਨੱੁਖ ਵਿਚ ਅਜਿਹੀ ਵਿਵੇਕ ਸ਼ਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਵਿਚ ਇਹ ਯੋਗਤਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਚੰਗਾ ਕੀ ਹੈ, ਮਾੜਾ ਕੀ ਹੈ, ਕੀ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਕੀ ਨਹੀਂ, ਕੀ ਉੱਚਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਅਣਉੱਚਿਤ? ਮਨ ਦਾ ਇਹ ਪੱਖ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ |

-ਮੋਬਾ: 94175-50741

ਬਰਸੀ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼: ਪੰਥ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰਤ ਕੀਰਤਨੀਏ-ਰਾਗੀ ਭਾਈ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ

ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਜਿਹੜੀ ਸੋਝੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਰਾਹੀਂ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਨੇ ਦਿੱਤੀ, ਉਸ ਦੀ ਜਿੰਨੀ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੈ | 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿਚ ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਜਿਹੜਾ ਵਡਮੁੱਲਾ ਕਾਰਜ ਰਾਗੀ ਭਾਈ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੀਰਤਨ ਦੇ ਰਸੀਏ ਉਸੇ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਰਾਗੀ ਭਾਈ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅੱਜ ਵੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੀਰਤਨ ਦੇ ਮੰਨੇ-ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਸੰਗੀਤਕ ਘਰਾਣੇ ਵਜੋਂ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਅ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜਨਮ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸੈਦਪੁਰ ਵਿਚ ਰਾਗੀ ਭਾਈ ਦੇਵਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ 1872 ਈ: ਵਿਚ ਹੋਇਆ | ਰਾਗੀ ਭਾਈ ਦੇਵਾ ਸਿੰਘ ਜਿਥੇ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਥੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰੋਟੀ-ਰੋਜ਼ੀ ਦੇ ਸਾਧਨ ਲਈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਧੰਦਾ ਵੀ ਕਰਦੇ ਸਨ | ਭਾਈ ਦੇਵਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਿਤਾ ਭਾਈ ਪੰਜਾਬ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਪੰਥ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਗੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ |
ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮੋਢੀ ਆਗੂਆਂ ਨਾਲ ਹਰ ਦੀਵਾਨ ਵਿਚ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਮੁੱਚੇ ਸਿੱਖ ਜਗਤ ਵਿਚ ਰਾਗੀ ਭਾਈ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ | ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਪਾਸੋਂ ਗੁਰਮੁਖੀ ਸਿੱਖ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪਾਠ ਦੀ ਸੰਥਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ | ਇਸ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇਕ ਨਿਰਮਲੇ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਡੇਰੇ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਬਾਕਾਇਦਾ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ | ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਪੁੱਜ ਕੇ ਬਾਬਾ ਵਸਾਵਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਾਗਿਰਦੀ ਕੀਤੀ | ਜਦੋਂ ਕੀਰਤਨ ਵਿਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਹੋ ਗਈ, ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਸੈਦਪੁਰ (ਨੇੜੇ ਠੱਟਾ ਟਿੱਬਾ) ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ | ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉੱਘੇ ਸੰਤ-ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਮਸਤੂਆਣਾ, ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਹਰਖੋਵਾਲ, ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ (ਚਾਹ ਵਾਲੇ) ਜੌਹਲਾਂ, ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਕਲੇਰਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਨਿਰਮਲੇ, ਉਦਾਸੀ, ਸੇਵਾਪੰਥੀ, ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ, ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਵਾਲੇ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਸਥਾਨਾਂ ਉੱਪਰ ਲਗਾਤਾਰ ਕਿੰਨੇ-ਕਿੰਨੇ ਦਿਨ ਠਹਿਰ ਕੇ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸਰਸ਼ਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ |
ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਤੀਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿਚ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਭਾਈ ਕੁਲਤਾਰ ਸਿੰਘ ਹਜ਼ੂਰੀ ਰਾਗੀ ਗੁ: ਸੀਸ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿਚ ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਾਰਨ ਲਈ ਭਾਈ ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦਿੱਲੀ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਵਿਚਰ ਕੇ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਅ ਰਹੇ ਹਨ | ਸਮੁੱਚੇ ਪੰਥ ਨੂੰ ਕੀਰਤਨ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ, ਮਧੁਰ ਧੁਨਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਾਲੇ ਸਿਰਮੌਰ ਰਾਗੀ ਭਾਈ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਛੇਤੀ ਪਿੱਛੋਂ 29 ਮਈ 1952 ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਨਮ ਭੂਮੀ ਸੈਦਪੁਰ (ਕਪੂਰਥਲਾ) ਵਿਖੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੀਰਤਨ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਵਿਛੋੜਾ ਦੇ ਗਏ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰੰਦੇ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਕੇਂਦਰੀ ਸਿੱਖ ਅਜਾਇਬਘਰ ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਵਿਖੇ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਅੱਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ 67ਵੀਂ ਬਰਸੀ 'ਤੇ ਸਮੁੱਚਾ ਸਿੱਖ ਜਗਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ |

-ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
bhagwansinghjohal@gmail.com

ਧਾਰਮਿਕ ਸਾਹਿਤ

ਸੋਵੀਨਰ-ਸੁਲਤਾਨ-ਉਲ-ਕੌਮ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜਥੇਦਾਰ ਬਾਬਾ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ
(
ਤੀਜੀ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ)
ਮੱੁਖ ਸੰਪਾਦਕ : ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਸੇਵਾ ਰਤਨ ਜ: ਬਾਬਾ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਅਕਾਲੀ 96ਵੇਂ ਕਰੋੜੀ
ਭੇਟਾ : ਭੇਟਾ ਰਹਿਤ, ਸਫੇ : 240
ਸੰਪਰਕ : 98148-98570

ਬੀਤੇ ਵਰ੍ਹੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਜਰਨੈਲ ਸੁਲਤਾਨ-ਉਲ-ਕੌਮ ਬਾਬਾ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਚੌਥੇ ਜਥੇਦਾਰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਥ ਅਕਾਲੀ ਬੱੁਢਾ ਦਲ 96 ਕਰੋੜੀ ਚੱਲਦਾ ਵਹੀਰ ਦੀ ਤੀਜੀ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਸਮੱੁਚੀ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਵਲੋਂ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਨਾਈ ਗਈ | ਇਸ ਮੌਕੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਭਰਪੂਰ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਸੇਵਾ ਰਤਨ ਜਥੇਦਾਰ ਬਾਬਾ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਅਕਾਲੀ 96ਵੇਂ ਕਰੋੜੀ ਮੁਖੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਥ ਅਕਾਲੀ ਬੱੁਢਾ ਦਲ (ਪੰਜਵਾਂ ਤਖ਼ਤ) ਚੱਲਦਾ ਵਹੀਰ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਪੰਜਾਬ (ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ) ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਯੋਗ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਮੂਹ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨਾਮ ਲੇਵਾ ਸੰਗਤਾਂ, ਸੰਤਾਂ-ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ਾਂ, ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ, ਗੁਰੂ ਕੀਆਂ ਲਾਡਲੀਆਂ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਫੌਜਾਂ ਵਲੋਂ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਤੇ ਮਹਾਨ ਗੁਰਮਤਿ ਸਮਾਗਮ ਕੀਤੇ ਗਏ | ਇਸ ਤੀਜੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਖਾਤਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜਥੇਦਾਰ ਬਾਬਾ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਇਸ ਪਾਵਨ ਅਵਸਰ 'ਤੇ ਹਥਲਾ ਸੋਵੀਨਰ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਨਿੱਗਰ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ | ਇਸ ਸੋਵੀਨਰ ਦੇ ਮੱੁਖ ਸੰਪਾਦਕ ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸੰਪਾਦਕ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ ਅਤੇ ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਖੋਦੇਬੇਟ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਕੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਜਰਨੈਲ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਅਦੱੁਤੀ ਕਾਰਜਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕੀਤਾ ਹੈ |
ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਰਹਿਬਰ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ, ਮਹਾਨ ਜਰਨੈਲਾਂ, ਧਰਮੀ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਮਹਾਨ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ਤਾਬਦੀਆਂ ਸਮੇਂ ਕੌਮ ਦੇ ਖ਼ਾਲਸਾਈ ਜਾਹੋ-ਜਲਾਲ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਦੂਜੀਆਂ ਕੌਮਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ | ਬਾਬਾ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਕੌਮ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਮਾਣਮੱਤੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਸਨ, ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਥ ਅਕਾਲੀ ਬੱੁਢਾ ਦਲ ਦੇ ਚੌਥੇ ਜਥੇਦਾਰ ਸਨ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਥੇਦਾਰ ਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਸਾਇਆ | ਆਪ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ 19 ਵਾਰ ਦਿੱਲੀ ਫ਼ਤਹਿ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉੱਪਰ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਝੁਲਾਏ ਗਏ | ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਤਖ਼ਤ ਉੱਪਰ ਬਿਠਾ ਕੇ ਸੁਲਤਾਨ-ਉਲ-ਕੌਮ ਦੀ ਪਦਵੀ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ | ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਕੋਲੋਂ 16,000 ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਛੁਡਾ ਕੇ ਬੰਦੀਛੋੜ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ |
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਥੇਦਾਰੀ ਹੇਠ 'ਕਾਹਨੂੰਵਾਨ' ਦਾ ਛੋਟਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ ਅਤੇ 'ਕੱੁਪ ਰਹੀੜਾ' ਨੇੜੇ ਵੱਡਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ ਹੋਇਆ | ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਾਬਾ ਸੱੁਖਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੱਸਾ ਰੰਘੜ ਨੂੰ ਵੀ ਸੋਧਿਆ | ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਵਲੋਂ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਢਾਹੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਉਸਾਰੀ ਵੀ ਜਥੇਦਾਰ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਹੀ ਕਰਵਾਈ | ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਬਾਨੀ ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪ ਜੀ ਤੋਂ ਹੀ ਅੰਮਿ੍ਤਪਾਨ ਕੀਤਾ | ਜਥੇਦਾਰ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦੀ ਤੀਜੀ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਸਮੇਂ ਵਿਦਵਾਨ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਪਾਸੋਂ ਇਸ ਮਹਾਨ ਜਰਨੈਲ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਵਿਦਵਤਾ ਭਰਪੂਰ ਲੇਖ ਲਿਖਵਾ ਕੇ ਸੋਵੀਨਰ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ ਹੈ |
ਸੋਵੀਨਰ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀਆਂ ਉੱਘੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ | ਸੋਵੀਨਰ ਪਹਿਲੀ ਦਿੱਖ ਵਿਚ ਹੀ ਪਾਠਕ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਵੱਡੇ ਉਪਰਾਲੇ ਲਈ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਥ ਅਕਾਲੀ ਬੱੁਢਾ ਦਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜਥੇਦਾਰ ਬਾਬਾ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਧਾਈ ਦੇ ਪਾਤਰ ਹਨ |

ਸੁਖਮਈ ਜੀਵਨ ਅਹਿਸਾਸ
ਲੇਖਕ : ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰਥਲਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੱਕ ਸਤਾਰਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਰਾਜਪੁਰਾ |
ਕੀਮਤ : 100 ਰੁਪਏ, ਪੰਨੇ : 121
ਸੰਪਰਕ : 98720-76876

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਲੇਖਕ ਸੁਹਿਰਦ ਕਥਾਵਾਚਕ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਦੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਵੀ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਸਫਲ ਉੱਦਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਉਹ ਅੱਧੀ ਦਰਜਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਚੱੁਕਾ ਹੈ | ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਅਜੋਕੇ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਗੁਰਮਤਿ ਦਿ੍ਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਇਕ ਸਫਲ ਯਤਨ ਹੈ | ਅਜੋਕੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਹਰ ਮਨੱੁਖ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦੱੁਖਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਇਆ ਬੈਠਾ ਹੈ | ਮਾਇਆ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹੀ ਦੌੜ ਵਿਚ ਗ੍ਰੱਸਿਆ ਹਰ ਮਨੱੁਖ ਸੁਖ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਦੌੜ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਅਮੀਰ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੈ, ਗ਼ਰੀਬ ਵੀ, ਧਰਮੀ ਵੀ, ਅਧਰਮੀ ਵੀ ਦੱੁਖਾਂ ਦੀ ਪੰਡ ਸਿਰ 'ਤੇ ਚੱੁਕੀ ਬੈਠਾ ਹੈ | ਭਾਵੇਂ ਹਰ ਬੰਦਾ ਸੁਖ ਮੰਗਦਾ ਹੈ ਪਰ ਦੁਖੀ ਹਰ ਕੋਈ ਹੈ | ਲੇਖਕ ਮੁਤਾਬਿਕ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਹਿਰਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਡੰੂਘੀ ਚੱੁਭੀ ਮਾਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ | ਅਸੀਂ ਦੁਨਿਆਵੀ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿਚ ਸੁਖ ਭਾਲਦੇ ਹਾਂ, ਅਸਲ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਸੁਖ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸਾਡੇ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਹਨ, ਤੱਤੀਆਂ ਤਵੀਆਂ 'ਤੇ ਬੈਠਣਾ, ਸੀਸ ਕਟਵਾ ਲੈਣੇ, ਮਾਛੀਵਾੜਾ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਇਕੱਲਿਆਂ ਵਿਚਰਨਾ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮਨੱੁਖੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਹੀ ਹੈ |
ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ | ਦੱੁਖਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਾਡੇ ਵਲੋਂ ਆਪ ਸਹੇੜੇ ਦੱੁਖ ਹੀ ਹਨ | ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਅਗਿਆਨ ਵੱਸ ਆਪੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਕੇ ਮਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਕੇ ਕੋਈ ਵੀ ਕਾਰਜ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਦੱੁਖ ਵਿਚ ਗ੍ਰੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ | ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਮਜ਼ਮੂਨ ਆਪੇ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਲਈ ਹੀ ਹੈ | ਜਿਵੇਂ ਔਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਗੁਣਾਂ ਵੱਲ, ਪੰਜ ਵਿਕਾਰ-ਪੰਜ ਸ਼ੱੁਭ ਗੁਣ, ਪਸ਼ੂਪੁਣਾ-ਮਨੱੁਖਤਾ, ਅਸਲਿ ਪਰ, ਪਰਾਈ ਤਾਤਿ, ਉਸਤਤਿ-ਨਿੰਦਾ, ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ, ਡਰਪੋਕ ਤੋਂ ਨਿਡਰ, ਜਿਉਣ ਲਈ ਖਾਣਾ-ਖਾਣ ਲਈ ਜਿਊਣਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਲੋ ਫਿਰ ਬੋਲੋ, ਸੰਘੋਂ ਲੱਥਾ-ਕੇਹਾ ਮਿੱਠਾ ਕੇਹਾ ਖੱਟਾ, ਸੱੁਖ ਨਿਧਾਨ-ਦੁਖ ਨਿਧਾਨ, ਵਹਿਮ ਭਰਮ-ਸ਼ਗਨ ਅਪਸ਼ਗਨ, ਮਾਇਆ ਨਾਗਿਨ-ਗ੍ਰਹਿ ਸੋਭਾ, ਲੋਭੀ-ਤਿ੍ਸ਼ਨਾਲੂ, ਜੈਸੀ ਸੰਗਤ-ਤੈਸੀ ਰੰਗਤ, ਅੰਦਰੋਂ ਕਪਟੀ-ਬਾਹਰੋਂ ਧਰਮੀ, ਦੱੁਧ ਵਿਚ ਕਾਂਜੀ, ਹੱਥ ਕਾਰ ਵੱਲ-ਚਿੱਤ ਕਰਤਾਰ ਵੱਲ, ਕੱਚਾ ਗੁਰੂ-ਸੱਚਾ ਗੁਰੂ, ਅਗਿਆਨ-ਗਿਆਨ ਸਾਰੇ ਲੇਖ ਗੁਰਮਤਿ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿਚ ਹਰ ਬਸ਼ਰ ਨੂੰ ਅਗਵਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ | ਸੱਚਮੱੁਚ ਹੀ ਸੁਖਮਈ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਗੁਰਮਤਿ ਅਨੁਸਾਰੀ ਹੋ ਕੇ ਜਿਊਣਾ ਪਵੇਗਾ | ਲੇਖਕ ਇਸ ਸਫ਼ਲ ਉਪਰਾਲੇ ਲਈ ਵਧਾਈ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ |

-ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ,
ਮੋਬਾ: 98143-24040

ਅਲ-ਬਦੀਆਹ ਮਸਜਿਦ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ

ਅਲ-ਬਦੀਆਹ ਮਸਜਿਦ ਯੂ.ਏ.ਈ. ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਤਨ ਮਸਜਿਦ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਪਾਸੇ ਵਸੇ ਫੁਜੈਰਾਹ ਅਮੀਰਾਤ ਦੇ ਦਿੱਬਾ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਸ਼ਹਿਰ ਖੋਰ ਫਕਨ ਕੋਲ ਹੈ | ਇਹ ਮਸਜਿਦ 573 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ |
ਇਹ ਸਿਰਫ ਫੁਜੈਰਾਹ ਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੰਘ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਮਸਜਿਦ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸ ਵਰਗੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਰ ਮਸਜਿਦਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਿਤਮ ਤੋਂ ਬਚੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਅੱਜ ਵੀ ਪੰਜ ਵਕਤ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਅਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ! ਇਹ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਮਹੱਤਵ ਵਾਲਾ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਭਰਵਾਂ ਪਛਾਣ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ | ਇਸ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਨਕਸ਼ ਬੜੇ ਨਿਵੇਕਲੇ ਹਨ | ਇਸ ਦੇ ਚਾਰ ਗੁੰਬਦ ਹਨ ਪਰ ਮੀਨਾਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਜਦ ਕਿ ਇਸ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਮਸਜਿਦਾਂ, ਜੋ ਯਮਨ, ਓਮਾਨ ਅਤੇ ਕਤਰ ਵਿਚ ਪਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇੇ ਹੁਣ ਸਮਾਂ ਵਿਹਾਜ ਚੱੁਕੀਆਂ ਹਨ, ਦੇ 7-12 ਗੁੰਬਦ ਸਨ | ਇਹ ਚਾਰੇ ਗੁੰਬਦ ਇਕ ਅੰਦਰਲੇ ਕੇਂਦਰੀ ਥੰਮ੍ਹ ਉਪਰ ਟਿਕੇ ਹਨ | ਇਹ ਸਿਰਫ ਮਿੱਟੀ ਗਾਰੇ ਅਤੇ ਇੱਟਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਉੱਪਰ ਪਲਸਤਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ | ਇਸ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਰਾਸਤੀ ਅਸਥਾਨਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਰ ਵਾਚ ਟਾਵਰ, ਦਰਮਿਆਨ ਹੈ ਜੋ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਪੱਖੋਂ ਇਸ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਨੂੰ ਔਟੋਮਨ ਮਸਜਿਦ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਔਟੋਮਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਇਸ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਉਪਰ ਪਏ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਲਖਾਇਕ ਹੈ |
ਇਸ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਉੱਪਰ ਰਵਾਇਤੀ ਸਜਾਵਟ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ | ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਜਾਲੀਦਾਰ ਰਖਨੇ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ | ਇਹ ਵਰਗਾਕਾਰ ਹੈ-6.8+6.8 ਵਰਗ ਮੀਟਰ, ਮਹਿਰਾਬ ਦੀ ਉਚਾਈ 180 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਅਤੇ ਚੌੜਾਈ 90 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਹੈ | ਛੱਤ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵੀ ਵੱਖਰੀ ਹੈ | ਅੰਦਰ ਰੰਗਦਾਰ ਨਮਦੇ ਹਨ, ਪਾਮ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਨਕਾਸ਼ੀ ਵਾਲਾ ਖੂਬਸੂਰਤ ਵਿਛਾਉਣਾ/ਸਫ ਹੈ |
ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਲਈ ਲਗਾਏ ਗਏ ਦੋ ਏ.ਸੀ., ਚਾਰ ਪ੍ਰਤੀਦੀਪਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਕੁ ਲੋੜੀਂਦੇ ਮੁਰੰਮਤੀ ਕਾਰਜਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਮਸਜਿਦ ਵਿਚ ਕੋਈ ਤਬਦੀਲੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ |
ਇਸ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ | ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਲੱਕੜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੀ 'ਕਾਰਬਨ ਡੇਟਿੰਗ' (ਉਮਰ ਜਾਂ ਸਮਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ) ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ | ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਫੁਜੈਰਾਹ ਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਸਿਡਨੀ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ 1446 ਈਸਵੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਇਸ ਵਿਭਾਗ ਵਲੋਂ ਇਥੇ ਇਕ ਬੋਰਡ ਵੀ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਮਸਜਿਦ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਪਰੋਕਤ ਸੰਮਤ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ | ਪਰ ਨਿਊੁਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੀ ਇਕ ਖੋਜਸ਼ਾਲਾ ਇਸ ਦਾ ਸਮਾਂ 1450-1670 ਦਰਮਿਆਨ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ | ਪਰ ਆਮ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਸਮਾਂ 1446 ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦੈ |
ਪਰ ਇਸ ਮਸਜਿਦ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ/ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਨਾਂਅ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ!
ਇਹ ਮਸਜਿਦ ਅਲ ਬਦੀਆਹ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਲ ਬਿਦੀਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦੈ, ਦੇ ਦਿਹਾਤੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਇਕ ਛੋਟੀ ਪਹਾੜੀ 'ਚ ਤੱਟੀ ਸੜਕ ਕੋਲ ਹੈ | ਬਦੀਆਹ ਇਕ ਕਬੀਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਨ ਜਾਂ ਬੱਕਰੀਆਂ ਪਾਲਣ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ | ਅਰਬੀ ਵਿਚ 'ਅਲ' ਦਾ ਅਰਥ ਉਹ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਆਕਰਨ ਵਿਚ 'ਦੀ/ਦ' ਨਾਂਅ ਦੇ ਡੈਫੀਨਿਟ ਆਰਟੀਕਲ ਦਾ ਹੈ | ਕਿਧਰੇ-ਕਿਧਰੇ ਇਹ 'ਔਫ' ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ | ਸੋ ਅਲ ਬਦੀਆਹ ਮਸਜਿਦ ਤੋਂ ਭਾਵ ਉਹ ਮਸਜਿਦ ਜੋ ਬਦੀਆਹ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਹੈ |
ਇਥੇ ਗੈਰ-ਮੁਸਲਿਮ ਵੀ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਪਹਿਰਾਵਾ ਢੁਕਵਾਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦੈ | ਸਭ ਲਈ ਬੂਟ ਲਾਹੁਣੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ | ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਿਰ ਢਕਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ | 'ਅਬਾਯਾ'(ਸਿਰ ਢਕਣ ਵਾਲਾ ਕੱਪੜਾ) ਉਥੋਂ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਕੋਲੋਂ ਵੀ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦੈ |
ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਚੜ੍ਹਨ ਉਪਰੰਤ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤਾਂ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਹਨ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਹਜਰ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਖਾੜੀ ਦਾ ਮਨਮੋਹਕ ਦਿ੍ਸ਼ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੈ, ਜਾਣੀ ਇਕ ਪੰਥ ਦੋ ਕਾਜ!

-ਫਗਵਾੜਾ |

ਗੁ: ਲੱਖੀ ਜੰਗਲ ਸਾਹਿਬ (ਬਠਿੰਡਾ)

ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲ ਗੋਨਿਆਣਾ ਦੇ 800 ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ ਲੱਖੀ ਜੰਗਲ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਤਾ ਸਦਕਾ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਪਹਿਲੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਚਰਨ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿਨ-ਤਿਉਹਾਰ ਮੌਕੇ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋਣ ਲਈ ਸੰਗਤਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੱਖੀ ਜੰਗਲ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀਆਂ ਦੀ ਚਰਨ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ ਪਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਉਦਾਸੀ ਵੇਲੇ ਇਥੇ ਸਥਿਤ ਜੰਗਲ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਭਾਗ ਲਾਏ ਅਤੇ ਇਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਲੱਖੀ ਜੰਗਲ ਦਾ ਨਾਂਅ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀਆਂ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਥੇ ਅੱਜ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ। ਹਰ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਇਥੇ ਸੰਗਤਾਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋਣ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। 13 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਮਾਘੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਲਗਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਵੱਡੀ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਚੰਦੂ ਪਾਪੀ ਨੂੰ ਨੱਥ ਪਾ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਸੱਤਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਏ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਭਾਈ ਸੋਮੇ ਨੂੰ ਦਾਤਾਂ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ। ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਮਾਲਵੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਇਸ ਅਤਿ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਲੱਖੀ ਜੰਗਲ ਵਿਖੇ ਚਰਨ ਪਾਏ ਅਤੇ ਇਥੇ ਠਹਿਰਾਓ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 101 ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਲਾਏ। ਸਾਖੀ ਸਾਹਿਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਥੇ ਹੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਸਵੀਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਲੋਂ ਦਾਤਣ ਨੂੰ ਗੱਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਅੱਜ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੁਰਾਤਨ ਫਲਾਹੀ ਦਾ ਦਰੱਖਤ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ। ਲੱਖੀ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਭਾਈ ਸੋਮੇ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿੰਡ ਸਵਾਈ ਮਹਿਮਾ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂਸਰ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ। ਇਥੇ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਬਾਬਾ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਦਾਤ ਬਖਸ਼ੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਥ ਅਕਾਲੀ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਪੰਜਵਾਂ ਤਖ਼ਤ (ਪੰਜਾਬ) ਵਲੋਂ ਬਾਬਾ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਲੱਖੀ ਜੰਗਲ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਚੇਤ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ 1963 ਵਿਚ ਨੀਂਹ-ਪੱਥਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਸੇਵਾ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਨੇ ਹੀ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤੀ। 10 ਸਾਲ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਦਿੱਲੀ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਇਥੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਲੰਗਰ ਹਾਲ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਥੇ 24 ਘੰਟੇ ਗੁਰੂ ਕਾ ਲੰਗਰ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਉਂਦਿਆਂ ਇਥੇ ਸਥਿਤ ਸਰੋਵਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਚੁਫੇਰੇ ਵਰਾਂਡੇ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਏ ਗਏ। ਪਿੰਡ ਲੱਖੀ ਜੰਗਲ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਤਾ ਸਦਕਾ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਪਹਿਲੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਚਰਨਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਲੱਖੀ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਸਮਾਰਟ ਪਿੰਡਾਂ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪੰਜਾਬ ਵਲੋਂ 10 ਕਰੋੜ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗ੍ਰਾਂਟ ਨਾਲ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿੰਡ ਲੱਖੀ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।


-ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ, ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
ਬਠਿੰਡਾ।

550ਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ

ਹਰ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਹਰ ਦਿਲ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ

ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਲਾਂਘੇ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ 550ਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਖੁਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਬੂਲ ਹੋਈ, ਉਥੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਗ਼ੈਰ-ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੀ ਚਾਅ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਰਦਾਸ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਪੁਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਜਗਤ ਗੁਰੂ ਹਨ, ਸਿਰਫ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਨਹੀਂ।
ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹੋਣ ਜਾਂ ਫਿਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜ, ਸਭ ਨੇ ਇਸ ਗੁਰਪੁਰਬ ਦਾ ਆਗਾਜ਼ ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਦਿੱਲੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮਨਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿਰਸਾ ਨੇ ਵੀ ਸੰਗਤ ਕੋਲੋਂ ਸੁਝਾਅ ਮੰਗੇ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਕਿਵੇਂ ਮਨਾਈ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਇਹ ਵੀ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਤੱਕ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਕੱਢਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਪਰ ਕੀ ਕੁਝ ਸੈਮੀਨਾਰ ਜਾਂ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਕਾਫ਼ੀ ਹਨ ਮਨੁੱਖਤਾ ਤੱਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਲਿਜਾਣ ਲਈ? ਸੈਮੀਨਾਰ ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਲਈ ਮਹਿਜ਼ ਆਪਣੇ ਪੁਆਇੰਟ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਜੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਖ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਬੋਲਣ ਤੇ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਸੁਣੇ ਤਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖ ਫਲਸਫਾ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚੇਗਾ?
ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਦਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਕਰੀਏ। ਦਿੱਲੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਚਾਰ ਕਾਲਜ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵਿਮਨ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਕਾਲਜ ਆਫ ਕਾਮਰਸ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਕਰੋਲ ਬਾਗ ਅਤੇ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਕੈਂਪਸ। ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਭ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿਚ ਬੀ. ਏ. ਆਨਰਸ ਫਿਲਾਸਫੀ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਸਿੱਖ ਫਲਸਫਾ ਗ਼ੈਰ-ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਫਿਲਾਸਫੀ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂਇਜ਼ਮ, ਜੈਨਇਜ਼ਮ, ਬੁੱਧਇਜ਼ਮ, ਜੋ ਕਿ ਧਰਮ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ, ਪੜ੍ਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਚਿੰਤਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਧਰਮ ਮੰਨ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਐਮ.ਏ. ਦੇ ਸਿਲੇਬਸ ਵਿਚ ਵੀ ਸਿੱਖ ਫਲਸਫਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਠੀਕ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਚ ਹਰ ਸਦੀ ਦੀ ਸਟੇਟ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ-ਗ੍ਰੀਕ ਸਟੇਟ, ਚਾਣਕਿਆ ਨੀਤੀ, ਸ਼ੁਕਰਾ ਨੀਤੀ, ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਸਵਰਾਜ, ਪਰ ਇਥੇ ਵੀ ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਗ਼ੈਰ-ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਜੋ ਹਲੇਮੀ ਰਾਜ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਅਮਲੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਣਾ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ? ਸਿੱਖ ਜਰਨੈਲਾਂ ਦੇ ਬੁੱਤ ਲਗਾਉਣੇ ਮੁਬਾਰਕ ਹਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਕੌਣ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਏਗਾ? ਹੈਰਾਨੀ ਹੈ ਸਿੱਖ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਅਤੇ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨਾਂ ਦੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ 'ਤੇ। ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਫਲਸਫਾ ਸਿਲੇਬਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਕੋਰਸਾਂ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਸਿੱਖ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸਭ ਵੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹਨ। ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਕਮੇਟੀਆਂ ਬਦਲੀਆਂ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਬਦਲੇ ਪਰ ਨਹੀਂ ਬਦਲੀ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਮਸਲੇ 'ਤੇ ਅਣਗਹਿਲੀ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰਾਂ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿਚ ਡਿਵਿਨਿਟੀ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਸਿਰਫ ਇਕ ਸਾਲਾਨਾ ਸੈਮੀਨਾਰ, ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਰਵਾਉਣ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਬਤੌਰ ਸਿਲੇਬਸ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਾਏ ਜਾਂਦੇ? ਹੁਣ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਤਰਕ ਹੈ ਕਿ ਯੂ.ਜੀ.ਸੀ. ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਪਰ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਦਰਜਾ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਿੱਲੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ, ਜੋ ਕਿ ਪੇਰੈਂਸ ਬਾਡੀ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇ ਜਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਕੋਰਸ ਰੱਖ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਯੂ.ਜੀ.ਸੀ. ਵਲੋਂ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਐਡ ਆਨ ਕੋਰਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ, ਪੀਸ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ, ਮੀਡੀਆ ਮੁੱਖ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ 'ਤੇ ਐਡ ਆਨ ਕੋਰਸ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਯਕੀਨਨ ਇਸ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਫਲਸਫਾ ਦੁਨੀਆ ਤੱਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚੇਗਾ।
ਇਹ ਸਿਰਫ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਹੀ ਜ਼ਰੀਆ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਵੀ ਬਣੇਗਾ। ਜੋ ਵੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਧਰਮ, ਸਿੱਖ ਸਟੱਡੀ ਦੀ ਐਮ.ਏ. ਜਾਂ ਫਿਰ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਧਿਆਪਕ ਦਾ ਕੰਮ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਲੋਂ ਇਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਮੰਗੇ ਗਏ ਜੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਗੱਲ ਕਰ ਸਕਣ ਅਤੇ ਅੰਤਰ ਧਰਮ ਸੰਵਾਦ ਸਮਝਾਉਣ 'ਚ ਸਮਰੱਥ ਹੋਣ। ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਸਭ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਸ਼ਾਇਦ ਸਿਰਸਾ ਸਾਹਿਬ ਚੋਣ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਿਚ ਏਨੇ ਰੁੱਝ ਗਏ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਗੁਰਮਤਿ ਕਾਲਜ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਹੋਏ ਧੱਕੇ ਤੋਂ ਵੀ ਅਨਜਾਣ ਰਹਿ ਗਏ।
ਮਸਲਾ ਹੈ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਡਿਸਟੈਂਸ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਦਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਲਾਨਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਤੋਂ ਅਚਾਨਕ 2 ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਆ ਕੇ ਪੇਪਰ ਦੇਣ ਲਈ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦਿੱਲੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਚੱਲ ਰਹੇ ਗੁਰਮਤਿ ਕਾਲਜ 'ਚੋਂ ਐਮ.ਏ. ਰਿਲੀਜ਼ਨ, ਪੰਜਾਬੀ, ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ, ਸਿੱਖਿਜ਼ਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। 2006 ਤੋਂ ਹੀ ਗੁਰਮਤਿ ਕਾਲਜ ਇਮਤਿਹਾਨ ਲਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਸੈਂਟਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕਰੀਬ 650 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬੀ. ਏ., ਡਿਪਲੋਮਾ ਅਤੇ ਐਮ.ਏ. ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਗੁਰਮਤਿ ਕਾਲਜ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਪੁਰ ਜ਼ੋਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਫੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਬਦਲਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਸਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਗੁਰਮਤਿ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਇਕ ਵੱਡੀ ਉਪਲਬਧੀ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਸਰਨਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ ਜਾਂ ਜੀ. ਕੇ. ਅਤੇ ਹੁਣ ਸਿਰਸਾ, ਗੁਰਮਤਿ ਕਾਲਜ ਨੂੰ ਹਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੋਂ ਸਹਿਯੋਗ ਮਿਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਹਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮੁਤਾਬਿਕ ਦਿੱਲੀ ਕਮੇਟੀ ਗੁਰਮਤਿ ਕਾਲਜ ਰਾਹੀਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਉੱਪਰ ਸਾਲਾਨਾ 20 ਤੋਂ 22 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕਾਲਜ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਇਕ ਰੈਗੂਲਰ ਕਾਲਜ ਯੂ.ਜੀ.ਸੀ. ਤੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿਵਾ ਕੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ?
ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਜੇ ਕੋਈ ਧਰਮ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਮੀਆ ਮਿਲੀਆ ਇਸਲਾਮੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈਣਾ ਪਵੇਗਾ ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਮੀਡੀਅਮ ਸਿਰਫ ਉਰਦੂ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਜਾਂ ਹਿੰਦੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਸ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜਿਸ ਦਾ ਮੀਡੀਅਮ ਪੰਜਾਬੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਦਾਖਲਾ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ। ਕੀ ਕੋਈ ਵੀ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਜਾਂ ਸੈਮੀਨਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਹਰਜਾਨਾ ਦੇ ਸਕੇਗਾ?
ਲਗਾਤਾਰ ਅਖ਼ਬਾਰ 'ਚ ਸੁਰਖੀਆਂ ਬਣੇ ਇਸ ਮਸਲੇ 'ਤੇ ਦਿੱਲੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਮੈਂਬਰ ਨੇ ਜਾਂ ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਨੇ ਹਾਅ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ। ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਭੁੱਲ ਗਏ ਕਿ ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਜਵਾਬਦੇਹ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਹੁਦੇਦਾਰੀਆਂ ਰਾਜ ਨਹੀਂ, ਸੇਵਾਦਾਰੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਚਲਦੇ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿਚ ਧਰਮ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਫਲਸਫਾ ਬਤੌਰ ਵਿਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕਈ ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਲੈਕਚਰਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਕੀ ਦਿੱਲੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਇਹ ਉਪਰਾਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ?
ਹੁਣ ਰੁਖ਼ ਕਰੀਏ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਹੋਈ ਇਕ ਪੰਥਕ ਸਾਂਝ ਵੱਲ। ਇਕ ਨਿਵੇਕਲਾ ਉਪਰਾਲਾ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦਾ ਭਾਰੀ ਇਕੱਠ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਤੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਸਿੱਖ ਡਾਕਟਰਾਂ, ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ, ਵਕੀਲਾਂ, ਸਮਾਜ ਸੇਵੀਆਂ ਦਾ ਅਲੱਗ ਸੈੱਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਮਸਲਾ ਬਾਲਾ ਸਾਹਿਬ ਹਸਪਤਾਲ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਡਾਕਟਰਾਂ ਕੋਲੋਂ ਸੇਵਾ ਲੈਣ ਦਾ ਪਰ ਵਿਚਾਰਨ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹਿੰਦੂ ਜਾਂ ਸਿੱਖ ਦੇਖ ਕੇ ਆਵੇਗੀ ਜਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਡਾਕਟਰ ਹਿੰਦੂ, ਸਿੱਖ ਦਾ ਭੇਦਭਾਵ ਰੱਖ ਕੇ ਇਲਾਜ ਕਰੇਗਾ? ਕੀ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਇਹ ਹੀ ਸੀ?
ਪੰਥਕ ਸਾਂਝ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿੱਖ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਿਸਟ, ਅਧਿਆਪਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ, ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੀ ਕੋਈ ਸੰਗਠਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ ਗਈ। ਸਵਾਲ ਇਹ ਉਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ 'ਸੁਖੀ ਬਸੋ ਮੋਰੋ ਪਰਿਵਾਰਾ' ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਇਕ ਸਾਂਝਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੀ ਸੀ, ਫਿਰ ਪੰਥ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਰਫ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ? ਗੁਰਦੁਆਰੇ 'ਚ ਗ਼ੈਰ-ਸਿੱਖ ਵੀ ਨਤਮਸਤਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਗੋਲਕ 'ਚ ਪੈਸਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫਿਰ ਸਿੱਖ ਮਸਲੇ 'ਤੇ ਬੋਲਣ ਦਾ ਹੱਕ ਸਿਰਫ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ?
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ 550ਵਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਮਨਾਉਣਾ ਪੂਰੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦਾ ਹੱਕ ਹੈ, ਸਿਰਫ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦਾ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਇਹ ਸਮਝਣ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੱਕ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਕੱਢਣਾ ਮੁਬਾਰਕ ਹੈ ਪਰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਚਿੰਤਨ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਇਹ ਵੀ ਓਨਾ ਹੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ 'ਚ ਮਾਹਿਰ ਹੋਣ ਅਤੇ ਅੰਤਰ ਧਰਮ ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਸਕਣ ਪਰ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਗੁਰਮਤਿ ਕਾਲਜ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਉਪ-ਕੁਲਪਤੀ ਨਾਲ ਵੀ ਇਕ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾ ਲੈਣ। ਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਸਲਿਆਂ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਅਧੂਰਾ ਰਹੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਹੋਣਾ ਹੈ।
300 ਸਾਲ ਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਹਿੰਮ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਜੁੜੀ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਵਕਤ ਦੀ ਮੰਗ ਹੈ ਕਿ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾ ਕਰ ਕੇ ਹਰ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ, ਹਰ ਦਿਲ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਗੂੰਜੇ, ਕੋਈ ਰੂਹ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਰੂਹਾਨੀ ਪ੍ਰੇਮ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਨਾ ਰਹਿ ਜਾਏ ਅਤੇ 'ਕਵਨ ਗੁਰੂ ਕਿਸਕਾ ਤੂੰ ਚੇਲਾ' ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਜਵਾਬ ਮਿਲੇ-'ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਸੁਰਤ ਧੁਨ ਚੇਲਾ।'


-ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ।
E-mail : malikbhawna@yahoo.co.in

ਆਸਾਮੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ...

ਜੂਨ, 1984 ਈ: 'ਚ ਵਾਪਰੇ ਦੁਖਦਾਈ ਤੀਸਰੇ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ ਹਰ ਸਾਲ ਸਾਲਾਨਾ ਗੁਰਮਤਿ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਕੈਂਪ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਸੂਬੇ ਵਿਚ ਲਗਾਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਰਾਜਸੀ ਨੇਤਾ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ, ਸ: ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਲਕੱਤਾ, ਸ: ਬੀਰਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਸ: ਜਗਮੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਤੇ ਸ: ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ ਆਦਿ। ਤੀਸਰੇ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਦੇ ਵਾਪਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਕੈਂਪ ਲੱਗਣੇ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਹਰਾਵਲ ਦਸਤੇ ਵੀ ਤਿਆਰ ਹੋਣ 'ਚ ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਰੁਕਾਵਟ ਆਈ। 10 ਕੁ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਕਲਕੱਤੇ ਦੇ ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਸ: ਖਜ਼ਾਨ ਸਿੰਘ, ਸ: ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਸਿੰਘ, ਸ: ਨਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਸ: ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸ: ਅਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ ਸਿੱਖ ਫੋਰਮ ਕਲਕੱਤਾ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਫਿਰ ਗੁਰਮਤਿ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਕੈਂਪਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। 11 ਤੋਂ 18 ਅਕਤੂਬਰ, 1994 ਈ: ਨੂੰ ਆਸਾਮ ਦੀਆਂ ਸਿੰਘ ਸਭਾਵਾਂ ਦੇ ਭਰਵੇਂ ਸਹਿਯੋਗ ਤੇ ਸਮਰਥਨ ਸਦਕਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਫੈਂਸੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਗੁਹਾਟੀ ਕੈਂਪ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ 'ਚ ਥਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਨੂੰ ਪੂਰਿਆਂ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਕੂਲ ਗੁਹਾਟੀ 'ਚ ਗੁਰਮਤਿ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਕਲਾਸਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਭਰ 'ਚੋਂ ਆਮ ਕਰਕੇ ਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਆਸਾਮ, ਬੰਗਾਲ, ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕੀਤੀ।
ਇਸ ਕੈਂਪ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨਤਾ 'ਤੇ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਪ੍ਰੋ: ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਜਥੇਦਾਰ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ, ਸ: ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਟੌਹੜਾ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਸ: ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਲਕੱਤਾ, ਸਕੱਤਰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ, ਸ: ਹਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਖ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਪਹੁੰਚੀਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਤਰਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਤੇ ਸਿੱਖ ਬੁਲਾਰੇ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਦਾ ਸੁਭਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਜਥੇਦਾਰ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਟੌਹੜਾ ਨੂੰ ਸਟੇਟ ਗੈਸਟ ਵਜੋਂ ਆਸਾਮ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਮਾਣ-ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ-ਬੁਲਾਰੇ ਸ: ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਲਕੱਤਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੇ ਬੰਗਲਾ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤਾਂ, ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਸਿੱਖ ਹੋਂਦ-ਹਸਤੀ ਤੇ ਪਹਿਚਾਣ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਕੈਂਪ ਸਫ਼ਲਤਾ ਸਹਿਤ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਇਆ। ਸਮਾਪਤੀ ਦੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਸਿੱਖ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਲਾਂਗ, ਮੇਘਾਲਿਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਨਜ਼ਾਰੇ ਦਿਖਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੀ। ਸੋ ਸ਼ਿਲਾਂਗ ਦੇਖਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਦ ਆਸਾਮ ਦੀਆਂ ਸਿੰਘ ਸਭਾਵਾਂ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਆਰ. ਐਸ. ਗਾਂਧੀ (ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਲੀਨਸ਼ੇਵ ਸੀ) ਨੇ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾਅ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਿੱਖ ਨੇਤਾ ਆਏ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਗ੍ਹਾ ਦਿਖਾਈ ਜਾਵੇ, ਨਾ ਕਿ ਕੁਦਰਤੀ-ਸੰਸਾਰਿਕ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਸ਼ਿਲਾਂਗ।
ਟੌਹੜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸੁਣ ਕੇ ਪੁੱਛ ਲਿਆ ਕਿ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਥਾਂ ਕਿਹੜੀ ਹੈ? ਆਰ. ਐਸ. ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਗੁਹਾਟੀ ਤੋਂ 120-22 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਆਸਾਮ ਦੇ ਨਗਾਉਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਪੁਰਾਤਨ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਪਿੰਡ ਹਨ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬਰਕੋਲਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਸਿੱਖ ਵਸੇ ਸਨ, ਜੋ ਆਸਾਮ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਮਦਦ ਵਾਸਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜੰਗ ਵਿਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ। ਕੁਝ ਇਥੇ ਹੀ ਵਸ ਗਏ। ਟੌਹੜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਬਰਕੋਲੇ ਜਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਬੜੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਲ ਸਨ, ਜਦ ਮੈਂ ਜਥੇਦਾਰ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਟੌਹੜਾ ਦੀ ਸਿੱਖ ਸੋਚ ਦਾ ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹ ਬਣਿਆ।
ਤੁਸੀਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਵੋਗੇ ਕਿ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਉਪਰੋਕਤ ਸਿੱਖ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ ਅਸੀਂ ਗੁਹਾਟੀ ਤੋਂ ਬਰਕੋਲਾ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ। ਮੈਨੂੰ ਆਰ. ਐਸ. ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਮਾਰੂਤੀ ਕਾਰ ਵਿਚ ਬੈਠਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਸ: ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਫੈਂਸੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਗੁਹਾਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ, ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਸਨ। ਸੜਕੀ ਰਸਤਾ ਮਾੜਾ ਸੀ, ਲਗਪਗ 3-4 ਘੰਟੇ ਬਰਕੋਲਾ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਲੱਗੇ ਸਨ। ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਆਰ. ਐਸ. ਗਾਂਧੀ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਜੇਕਰ ਟੌਹੜਾ ਸਾਹਿਬ ਆਸਾਮੀ-ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਾਸਤੇ 20-25 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਅਨਾਊਂਸ ਕਰ ਦੇਣ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਦੇ ਮੈਂ ਹੀ ਦਿਆਂਗਾ? ਮੈਂ ਹੈਸੀਅਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਟੌਹੜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਹੈ।
ਆਰ. ਐਸ. ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਾਰੋਬਾਰ ਠੀਕ-ਠਾਕ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਸਫ਼ਰ ਵਿਚ ਗੱਲਬਾਤਾਂ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਖੀਰ ਬਰਕੋਲੇ ਪਿੰਡ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਸਿੱਖ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਆਮਦ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚੇ-ਬੁੱਢੇ, ਨੌਜਵਾਨ, ਮਰਦ-ਇਸਤਰੀਆਂ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਇਮਾਰਤ 'ਚ ਲੱਕੜ ਦੇ ਬਣੇ ਸੈਂਟਰਲ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਇਕੱਤਰ ਹੋ ਗਏ। ਸਿੱਖ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਿਲ-ਦਿਮਾਗ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਦਰ ਮਾਣ-ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਟੌਹੜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਆਸਾਮੀ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਸਿਰੋਪਾਓ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਸਾਮੀ 'ਚ ਗਮਸ਼ਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਆਸਾਮੀ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਦੀ ਬੋਲਬਾਣੀ, ਪਹਿਰਾਵਾ ਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਆਸਾਮੀ ਸੀ। ਆਸਾਮੀ ਸਿੱਖ ਬੀਬੀਆਂ ਨੇ ਸਾੜ੍ਹੀਆਂ ਲਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਪਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਿੱਖ ਬੀਬੀਆਂ ਨੇ ਗਾਤਰੇ, ਕਿਰਪਾਨਾਂ ਉੱਪਰ ਦੀ ਪਹਿਨੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਾਰੇ ਆਸਾਮੀ ਸਿੱਖ ਸਾਬਤ-ਸੂਰਤ ਸਨ। ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕ ਸਿੱਖ ਮਰਿਆਦਾ ਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਏਨੇ ਪਾਬੰਦ ਹਨ ਕਿ ਬੱਚੇ-ਬੱਚੀ ਦਾ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਉਪਰੰਤ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਸਿੱਖ ਭਰਾਵਾਂ, ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਬਾਗੋ-ਬਾਗ ਸਨ। ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਮੇਟੀ (ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ) ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਲੋਂ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਸਾਮ 'ਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ-ਪ੍ਰਸਾਰ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਗਿਆਨੀ ਭਜਨ ਸਿੰਘ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਆਪਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਸਨ।
(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦੇ ਅੰਕ 'ਚ)


ਮੋਬਾ: 98146-37979 E-mail : roopz@yahoo.com

ਸਿਰ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਡੇਰਾ

ਪੰਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ

ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕਾਰਨਾਮੇ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਆਦਰਸ਼ ਸਾਡੇ ਦਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਤਖ਼ਤੀਆਂ ਉੱਪਰ ਉੱਕਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਹੀ ਰੰਗ ਹਨ। ਇਸ਼ਕ ਕਦੇ ਸੂਲੀਆਂ 'ਤੇ ਝੂਲਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਦੇਗਾਂ ਵਿਚ ਉਬਲਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਚਰਖੜੀਆਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੇ ਗੱਡੀਆਂ ਹੇਠ ਆ ਕੇ ਚੂਰਾ-ਚੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਾਕਾ 31 ਅਕਤੂਬਰ, 1922 ਨੂੰ ਵਾਪਰਿਆ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਮਹੰਤਾਂ ਨੇ ਕਈ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ। 29 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਅਟਕ ਜਾਣ ਵਾਸਤੇ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਵਿਚ ਬਿਠਾਇਆ ਗਿਆ। ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਤੋਂ ਇੰਜਣ ਨੇ ਕੋਇਲੇ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਟਾਕ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਹਕੂਮਤ ਵਲੋਂ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ ਕਿ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਕਿਧਰੇ ਵੀ ਗੱਡੀ ਨਾ ਰੋਕੀ ਜਾਵੇ। 31 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਗੱਡੀ ਨੇ ਪੰਜਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਣਾ ਸੀ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨੇ ਗੱਡੀ 'ਤੇ ਆ ਰਹੇ ਕੈਦੀ ਸਿੰਘਾਂ ਲਈ ਲੰਗਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਗੱਡੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਸਟੇਸ਼ਨ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗੱਡੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਇਥੇ ਨਹੀਂ ਰੁਕੇਗੀ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸੰਗਤਾਂ ਨੇ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਟੜੀ 'ਤੇ ਲੇਟਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਨਾਮ ਤੇ ਬਾਣੀ ਦੀ ਧੁਨੀ ਸੁਣ ਰਹੀ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੰਘ-ਸਿੰਘਣੀਆਂ ਆਉਂਦੀ ਹੋਈ ਗੱਡੀ ਦੇ ਅੱਗੇ ਲੰਮੇ ਪੈ ਗਏ। ਗੱਡੀ ਦਾ ਚਾਲਕ ਵਿਸਲਾਂ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ ਪਰ ਸਿਦਕੀ ਸਿੰਘ-ਸਿੰਘਣੀਆਂ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਡਟੇ ਰਹੇ।
ਪਹਿਲੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿਚ ਲੇਟਣ ਵਾਲੇ ਸਿੰਘਾਂ ਵਿਚ ਭਾਈ ਕਰਮ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਚਰਨ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਫਕੀਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਕਲਿਆਣ ਸਿੰਘ ਸਨ। ਗੱਡੀ ਦੇ ਇੰਜਣ ਨੇ ਭਾਈ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਚੂਰਾ-ਚੂਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਕੁਝ ਹੋਰ ਸਿੰਘ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ ਪਰ ਗੱਡੀ ਰੁਕ ਗਈ। ਸੰਗਤ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕੈਦੀ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਲੰਗਰ ਛਕਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਜ਼ਖਮੀਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ। 30 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਭਾਈ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਹੋ ਗਈ। ਭਾਈ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ 24 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਗੁੱਜਰਾਂਵਾਲੇ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਭਾਣਾ ਮੰਨਣ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਰਾਨੇ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਤਾਕੀਦ ਕੀਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਪਤਨੀ ਨੇ ਵਿਰਲਾਪ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਸਗੋਂ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਸੇਵਾ, ਸਿਮਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਛੰਦ ਗਾਉਂਦਿਆਂ ਬਤੀਤ ਕੀਤੀ। ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਗੌਰਵਮਈ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੀ ਇਹ ਅਦੁੱਤੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਆਪਾ ਵਾਰ ਦੇਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਭੁੱਖੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਲੰਗਰ ਛਕਾਉਣਾ ਚੰਗਾ ਜਾਣਿਆ। ਗੱਡੀ ਰੁਕਣ 'ਤੇ ਜਦੋਂ ਗੱਡੀ ਦੇ ਚਾਲਕ ਦੀ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਗੱਡੀ ਦਾ ਵੈਕਿਊਮ ਲੀਵਰ ਥੱਲੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤੇ ਗੱਡੀ ਰੁਕ ਗਈ।

ਨਲੂਆ ਸਰਦਾਰ ਦੇ ਦੋ ਅਣਗੌਲੇ ਵਾਰਸ : ਚਤੁਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ
ਮੰਗਲਵਾਰ ਦਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ ਦੇ ਪਾਲਿਤ ਪੁੱਤਰ ਸ: ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਮੀਰਪੁਰੀਆ ਦਾ ਜਨਮ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਮੀਰਪੁਰ (ਪਿਸ਼ਾਵਰ-ਲਾਹੌਰ ਜੀ.ਟੀ. ਰੋਡ 'ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ) ਵਿਚ ਭਾਈ ਦਾਤਾ ਰਾਮ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਸ: ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਦਾਤਾ ਰਾਮ ਬਾਲੀ ਦੇ ਘਰ ਗੁੱਜਰਾਂਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਬਾਲੀ ਦਾ ਪੋਤਰਾ ਸੀ। ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ: ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ ਵਾਂਗ ਚੜ੍ਹਦੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਢਾਲ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ ਹੱਥੋ-ਹੱਥੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਤੋਂ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ: ਨਲੂਆ ਦੇ ਅਧੀਨ ਚੰਗਾ ਫ਼ੌਜੀ ਅਹੁਦਾ ਦਿੱਤਾ।
ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਸ: ਨਲੂਆ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ 'ਤੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਸੰਨ 1834 ਵਿਚ ਸ: ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਥਾਪਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ (ਜਮਰੌਦ) ਤਿਆਰ ਹੋਣ 'ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਮਰੌਦ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹੇਦਾਰ ਅਤੇ ਸਰਹੱਦਦਾਰ (ਖ਼ਾਲਸਾ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਸਰਹੱਦਦਾਰ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਬੜੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੰਮ ਸਰਹੱਦ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੀ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ) ਦਾ ਉੱਚ ਰੁਤਬਾ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ। ਇਸ ਸੂਰਬੀਰ ਜੋਧੇ ਨੇ ਮੁਲਤਾਨ, ਕਸ਼ਮੀਰ, ਨੌਸ਼ਹਿਰਾ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਲਹੂ-ਡੋਲ੍ਹਵੀਆਂ ਜੰਗਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਸੂਰਬੀਰਤਾ ਦਾ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
ਕਿਲ੍ਹਾ ਜਮਰੌਦ 'ਤੇ ਜਦੋਂ ਪਠਾਣਾਂ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨੀਆਂ ਦੇ 20,000 ਲਸ਼ਕਰ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਕਿਲ੍ਹੇਦਾਰ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿਰਫ਼ 800 ਖ਼ਾਲਸਾ ਫ਼ੌਜ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨੀਆਂ ਦੇ ਐਨੇ ਵੱਡੇ ਲਸ਼ਕਰ ਅੱਗੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਰ ਤੱਕ ਡਟੇ ਰਹਿਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਹੇਠ ਖ਼ਾਲਸਾ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਹੌਸਲੇ ਬੁਲੰਦ ਰਹੇ ਅਤੇ ਉਹ ਅਫਗਾਨੀਆਂ ਉਪਰ ਲਗਾਤਾਰ ਜਵਾਬੀ ਹਮਲੇ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ ਦੱਸਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਲਾਹੌਰ ਕੰਵਰ ਨੌਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਆਹ ਸਮਾਰੋਹ 'ਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੁਲਾਏ ਗਏ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ-ਇਨ-ਚੀਫ਼ ਸਰ ਹੈਨਰੀ ਫ਼ੈਨ ਆਦਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਹਿਤ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਫ਼ੌਜ-ਏ-ਖ਼ਾਸ ਸਹਿਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਫ਼ੌਜ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਪਲਟਣਾਂ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਲਈ ਬੁਲਾ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ: ਨਲੂਆ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਿਸ਼ਾਵਰ 'ਚ ਹਾਲਾਤ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਗਾਹ ਵੀ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਕੋਈ ਤਵੱਜੋ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਤੇ ਜਮਰੌਦ ਤੋਂ ਫ਼ੌਜ ਵਾਪਸ ਭੇਜਣ ਲਈ ਲਿਖੇ ਪੱਤਰਾਂ ਦਾ ਹੀ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਓਧਰ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਹਮਲੇ ਸਮੇਂ ਸ: ਨਲੂਆ ਸਰਹੱਦ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਲਈ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿਚ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਜੁਟੇ ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਥਕੇਵੇਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਬਿਮਾਰ ਪਏ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਵੈਦਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਜਾਣ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। (ਚਲਦਾ)


-ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ। ਮੋਬਾ: 93561-27771

ਟਕਸਾਲਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਦੇਣ

ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਲਈ ਕਈ ਟਕਸਾਲਾਂ ਅਤੇ ਸੰਪ੍ਰਦਾਵਾਂ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀਰਤਨ ਦੇ ਟਕਸਾਲੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਹੂ-ਬ-ਹੂ ਸਜੀਵ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਤੋਰਨ ਲਈ ਵਡਮੁੱਲਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਅੱਜ ਇਨ੍ਹਾਂ ਟਕਸਾਲਾਂ, ਸੰਪ੍ਰਦਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ।
1. ਟਕਸਾਲ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ : ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅਹਿਮ ਟਕਸਾਲ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਟਕਸਾਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਆਰੰਭ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਗਰੋਂ ਇਸ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਅਮਰ ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵਿਖੇ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਗੁਰਮਤਿ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਲੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
2. ਬੁੱਢਾ ਜੌਹੜ ਟਕਸਾਲ : ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਇਹ ਟਕਸਾਲ ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਪੁਰਾਤਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੇਂਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਭਾਈ ਸੁੱਖਾ ਸਿੰਘ ਭਾਈ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਟਕਸਾਲ ਨੇ ਭਾਈ ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਰਾਗਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਕੀਰਤਨਕਾਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।
3. ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਟਕਸਾਲ : ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸੰਨ 1904 ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਵਿਖੇ ਬਾਬਾ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਪੰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਰਾਗੀ ਭਾਈ ਬਖਸ਼ੀਸ਼ ਸਿੰਘ ਪਟਿਆਲੇ ਵਾਲੇ ਇਸੇ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਰਾਗੀ ਭਾਈ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਿਤਾ ਭਾਈ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਗੀ ਭਾਈ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ, ਮਹਾਨ ਰਾਗੀ ਭਾਈ ਸਮੁੰਦ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਮਾਸਟਰ ਨੱਥੂ ਰਾਮ ਨੇ ਇਥੇ ਤਕਰੀਬਨ 30 ਸਾਲ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਦਿੱਤੀ।
4. ਦੌਧਰ ਟਕਸਾਲ : ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਜਗਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੌਧਰ ਟਕਸਾਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਹੋਈ। ਇਹ ਟਕਸਾਲ ਨੇਤਰਹੀਣਾਂ ਨੂੰ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਦਾ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨਿਰਮਲੇ ਸੰਤ ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਨਿਰਮਲੇ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਥੇ ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਗੁਰੂ ਚੇਲੇ ਦੀ ਰਵਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਥੇ ਭਾਈ ਭੋਲਾ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੁਲਾਰ, ਸੰਤ ਸਰਵਣ ਸਿੰਘ ਗੰਧਰਬ ਡੁਮੇਲੀ ਵਾਲੇ, ਭਾਈ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ 1984 ਵਿਚ ਸਾਕਾ ਨੀਲਾ ਤਾਰਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਏ ਹਜ਼ੂਰੀ ਰਾਗੀ ਭਾਈ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ (ਨੇਤਰਹੀਣ) ਨੇ ਵੀ ਇਸੇ ਟਕਸਾਲ ਤੋਂ ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
5. ਸਿੰਘਾਂਵਾਲਾ ਟਕਸਾਲ : ਭਾਈ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਸਥਾਪਤ ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਟਕਸਾਲ ਮੋਗਾ-ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਮੁੱਖ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਪਿੰਡ ਸਿੰਘਾਂਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਗੀ ਭਾਈ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਸੰਨ 1900 ਤੋਂ 1932 ਤੱਕ ਇਥੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਦਾਤ ਵੰਡਦੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਗੀ ਹੋਏ ਹਨ-ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਰਤਨ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਹਰਨੇਕ ਸਿੰਘ, ਕੌਮੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਤਬਲਾਵਾਦਕ ਤਰਲੋਕ ਸਿੰਘ (ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ, ਸ਼ਿਮਲਾ), ਭਾਈ ਸਰੂ ਸਿੰਘ ਕਲਕੱਤਾ, ਭਾਈ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਜਲੰਧਰ, ਭਾਈ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ, ਭਾਈ ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਖਜ਼ਾਨ ਸਿੰਘ।
6. ਮਸਤੂਆਣਾ ਟਕਸਾਲ : ਮਹਾਨ ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੰਨ 1867 ਵਿਚ ਇਸ ਟਕਸਾਲ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਗੀ ਭਾਈ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ 25 ਸਾਲ ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਭਾਈ ਲਾਲ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਇਸੇ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ। ਹਿਮਾਚਲ ਵਿਚ ਇਸ ਵੇਲੇ ਬੜੂ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਇਸ ਟਕਸਾਲ ਦੀ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਤੰਤੀ ਸਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
7. ਯਤੀਮਖਾਨਾ ਟਕਸਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ : ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਸੰਸਥਾ ਚੀਫ਼ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਵਲੋਂ ਗਰੀਬ ਅਤੇ ਅਨਾਥ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਮੁਫ਼ਤ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਇਸ ਅਦਾਰੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸੰਨ 1904 ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਦੇਣ ਸੁਨਹਿਰੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖਣਯੋਗ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਲਗਪਗ 75 ਫੀਸਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਰਤਨਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਗੀ ਭਾਈ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਸੁਰਜਨ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਗੁਰਮੇਜ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਮੋਹਣ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਤਰਲੋਕ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਅਚਾਰਿਆ ਪੰਡਿਤ ਦਲੀਪ ਚੰਦਰ ਬੇਦੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਗਿਆਨੀ ਉੱਤਮ ਸਿੰਘ ਸੰਗੀਤ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ ਤਕਰੀਬਨ 37 ਸਾਲ ਭਾਈ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਜੋਗੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸਤਾਦ ਮਹਿੰਗਾ ਸਿੰਘ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। (ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦੇ ਅੰਕ 'ਚ)


 

ਸੁਰ ਦੇ ਧਨੀ ਕੀਰਤਨੀਏ-ਭਾਈ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਚਾਂਦਪੁਰੀ

ਸੁਰ-ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਧਨੀ ਕੀਰਤਨੀਏ ਸਿੰਘ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਪਿਆਰ-ਸਤਿਕਾਰ ਖੱਟਦੇ ਆਏ ਹਨ। ਵਿਰਸੇ 'ਚੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਇਸ ਮਾਣਮੱਤੇ ਗੁਣ ਕਰਕੇ ਸੁਰ-ਤਾਲ ਦੇ ਪੂਰੇ-ਸੂਰੇ ਕੀਰਤਨੀਏ ਭਾਈ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਚਾਂਦਪੁਰੀ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਵਿਚ ਬੇਹੱਦ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਨਾ ਸਿਰਫ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਜਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿਚ, ਬਲਕਿ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ-ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੱਦੇ ਭੇਜ ਕੇ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਲੇ 'ਚ ਵਸਦੀ ਸੁਹਾਣੀ ਸੁਰ ਵਿਚ ਧੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਰਸਮਈ ਕੀਰਤਨ ਸਰਵਣ ਕਰਕੇ ਆਤਮਿਕ ਅਨੰਦ ਨੂੰ ਮਾਣਿਆ ਹੈ। ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਸੰਗਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂਅ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਦੂਰੋਂ ਚੱਲ ਕੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣ ਕੇ ਆਤਮ ਵਿਭੋਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਦੀ ਦਾਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸਵ: ਗਿਆਨੀ ਮੋਹਣ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਕਤ ਦੇ ਸੁਰੀਲੇ ਕੀਰਤਨੀਏ ਸਨ, ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨਾ ਸਿਰਫ ਮੰਝੇ ਹੋਏ ਰਾਗੀ ਸਿੰਘ ਹੀ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਉੱਤਮ ਪਾਠੀ ਵੀ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਸਦਕਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਅਨੇਕਾਂ ਗੁਰੂ-ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਬਤੌਰ ਪਾਠੀ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਭਾਈ ਚਾਂਦਪੁਰੀ ਨੇ ਜਿਥੇ ਗੁਰਮਤਿ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਉਥੇ ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਵੀ ਸੁੱਤੇ ਸਿਧ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧੁਰ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਨਾਤਾ ਜੁੜ ਗਿਆ। ਸਕੂਲੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰੂਹਾਨੀ ਵਿੱਦਿਆ ਵਿਚ ਗਹਿਰੀ ਪ੍ਰਬੀਨਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜਨਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਚਾਂਦਪੁਰ ਰੁੜਕੀ ਕਲਾਂ, ਤਹਿਸੀਲ ਬਲਾਚੌਰ ਵਿਖੇ ਮਾਤਾ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਫਤਹਿਪੁਰ ਖੁਰਦ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਭਾਈ ਚਾਂਦਪੁਰੀ ਦੇ ਕੀਰਤਨੀ ਜਥੇ ਵਿਚ ਇਸ ਵਕਤ ਸਾਈਡ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚਾਂਦਪੁਰੀ ਹਰਮੋਨੀਅਮ ਵਾਦਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਅ ਰਹੇ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਮਨੋਹਰ ਕੀਰਤਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ 'ਚ ਵਸਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਕੀਰਤਨੀ ਜਥਾ ਆਪਣੀ ਮਿਸਾਲ ਆਪ ਹੈ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਭਾਈ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਚਾਂਦਪੁਰੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਥੇ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਬਖਸ਼ੇ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕੀਰਤਨ-ਕਲਾ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗਤਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ-ਸਤਿਕਾਰ ਸਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ।


-ਮੋਬਾ: 98146-81444

ਸ਼ਬਦ ਵਿਚਾਰ

ਜੋਗੀ ਅੰਦਰਿ ਜੋਗੀਆ॥ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥

ਸਿਰੀਰਾਗੁ ਮਹਲਾ ੧ ਘਰੁ ੩॥
ਜੋਗੀ ਅੰਦਰਿ ਜੋਗੀਆ॥
ਤੂੰ ਭੋਗੀ ਅੰਦਰਿ ਭੋਗੀਆ॥
ਤੇਰਾ ਅੰਤੁ ਨ ਪਾਇਆ
ਸੁਰਗਿ ਮਛਿ ਪਇਆਲਿ ਜੀਉ॥ ੧॥
ਹਉ ਵਾਰੀ ਹਉ ਵਾਰਣੈ
ਕੁਰਬਾਣੁ ਤੇਰੇ ਨਾਵ ਨੋ॥ ੧॥ ਰਹਾਉ॥
ਤੁਧੁ ਸੰਸਾਰੁ ਉਪਾਇਆ॥
ਸਿਰੇ ਸਿਰਿ ਧੰਧੇ ਲਾਇਆ॥
ਵੇਖਹਿ ਕੀਤਾ ਆਪਣਾ
ਕਰਿ ਕੁਦਰਤਿ ਪਾਸਾ ਢਾਲਿ ਜੀਉ॥ ੨॥
ਪਰਗਟਿ ਪਾਹਾਰੈ ਜਾਪਦਾ॥
ਸਭੁ ਨਾਵੈ ਨੋ ਪਰਤਾਪਦਾ॥
ਸਤਿਗੁਰ ਬਾਝੁ ਨ ਪਾਇਓ
ਸਭ ਮੋਹੀ ਮਾਇਆ ਜਾਲਿ ਜੀਉ॥ ੩॥
ਸਤਿਗੁਰ ਕਉ ਬਲਿ ਜਾਈਐ॥
ਜਿਤੁ ਮਿਲਿਐ ਪਰਮ ਗਤਿ ਪਾਈਐ॥
ਸੁਰਿ ਨਰ ਮੁਨਿ ਜਨ ਲੋਚਦੇ
ਸੋ ਸਤਿਗੁਰਿ ਦੀਆ ਬੁਝਾਇ ਜੀਉ॥ ੪॥
ਸਤਸੰਗਤਿ ਕੈਸੀ ਜਾਣੀਐ॥
ਜਿਥੈ ਏਕੋ ਨਾਮੁ ਵਖਾਣੀਐ॥
ਏਕੋ ਨਾਮੁ ਹੁਕਮੁ ਹੈ
ਨਾਨਕ ਸਤਿਗੁਰਿ ਦੀਆ
ਬੁਝਾਇ ਜੀਉ॥ ੫॥
(ਅੰਗ 71-72)
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਇਸ ਅਸਟਪਦੀ ਦੇ 24 ਪਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਚਾਰ ਜਾਂ ਪੰਜ-ਪੰਜ ਪਦੇ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਅੱਜ ਪਹਿਲੇ ੫ ਪਦਿਆਂ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਹੋਵੇਗੀ।
ਪਦ ਅਰਥ : ਮਛਿ-ਮਾਤ ਲੋਕ ਵਿਚ। ਪਇਆਲਿ-ਪਤਾਲ ਲੋਕ ਵਿਚ। ਹਉ-ਮੈਂ। ਵਾਰੀ-ਸਦਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਵਾਰਣੈ-ਵਾਰਨੇ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਨੋ-ਤੋਂ। ਉਪਾਇਆ-ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਿਰੇ ਸਿਰਿ-ਵੱਖੋ ਵੱਖ। ਧੰਧੈ ਲਾਇਆ-ਕੰਮ ਧੰਦਿਆਂ ਵਿਚ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਰਗਟਿ ਪਾਹਾਰੈ ਜਾਪਦਾ-ਪਰਮਾਤਮਾ ਸੰਸਾਰ ਪਸਾਰੇ ਵਿਚ ਜ਼ਾਹਰਾ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਭੁ ਨਾਵੈ ਨੋ-ਸਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਹੀ। ਪਰਤਾਪਦਾ-ਤਾਂਘਦਾ ਹੈ, ਲੋਚਦਾ ਹੈ। ਸਭ-ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸਾਰਾ ਜਗਤ। ਮੋਹੀ-ਫਸੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਠਗੀ ਗਈ ਹੈ। ਮਾਇਆ ਜਾਲਿ-ਮਾਇਆ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚ।
ਜਿਤੁ ਮਿਲਿਐ-ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਨਾਲ। ਪਰਮ ਗਤਿ-ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਆਤਮਿਕ ਅਵਸਥਾ। ਸੁਰਿ ਨਰ-ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਮਨੁੱਖ। ਮੁਨਿ-ਮੋਨਧਾਰੀ। ਲੋਚਦੇ-ਤਾਂਘਦੇ ਹਨ। ਸੋ-ਉਹ। ਬੁਝਾਇ-ਸਮਝਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਏਕੋ ਨਾਮੁ ਵਖਾਣੀਐ-ਇਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੀਆ ਬੁਝਾਇ-(ਗੱਲ) ਸਮਝਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਸੋਝੀ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਅਤੇ ਬੇਅੰਤਤਾ ਦਾ ਕਿਸੇ ਨੇ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ। ਰਾਗੁ ਆਸਾ ਵਿਚ ਜਗਤ ਗੁਰੂ ਬਾਬਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਹੇ ਮੇਰੇ ਵੱਡੇ ਮਾਲਕ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਡੂੰਘਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈਂ, ਬੜੇ ਜਿਗਰੇ ਵਾਲਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਬੇਅੰਤ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈਂ। ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸੋਝੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੇਰਾ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਵਿਸਥਾਰ ਹੈ-
ਵਡੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਿਬਾ ਗਹਿਰ
ਗੰਭੀਰਾ ਗੁਣੀ ਗਹੀਰਾ॥
ਕੋਇ ਨ ਜਾਣੈ ਤੇਰਾ
ਕੇਤਾ ਕੇਵਡੁ ਚੀਰਾ॥ (ਅੰਗ 349)
ਸਾਹਿਬਾ-ਹੇ ਮੇਰੇ ਵੱਡੇ ਮਾਲਕ ਪ੍ਰਭੂ। ਗਹਿਰ-ਡੂੰਘੇ (ਜਿਗਰੇ ਵਾਲਾ)। ਗੁਣੀ ਗਹੀਰਾ-ਬੇਅੰਤ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ। ਕੇਵਡੁ-ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਵੱਡਾ। ਚੀਰਾ-ਪਾਟ, ਵਿਸਥਾਰ।
ਅਥਵਾ
ਬਲਿਹਾਰੀ ਕੁਦਰਤਿ ਵਸਿਆ॥
ਤੇਰਾ ਅੰਤੁ ਨ ਜਾਈ ਲਖਿਆ॥ ੧॥ ਰਹਾਉ॥
(ਰਾਗੁ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਮਹਲਾ ੧, ਅੰਗ 469)
ਦੂਜੇ ਬੰਨੇ (ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ) ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਜੋਗੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭਨਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਰਥਾਤ ਭੋਗੀ ਹੈ। ਸਭ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਪ ਹੀ ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਰਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਣ ਰਿਹਾ ਹੈ-
ਆਪੇ ਜੋਗੀ ਆਪੇ ਭੋਗੀ॥
ਆਪੇ ਰਸੀਆ ਪਰਮ ਸੰਜੋਗੀ॥
(ਰਾਗੁ ਮਾਰੂ ਮਹਲਾ ੧, ਅੰਗ 1021)
ਰਸੀਆ-ਰਸਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ। ਪਰਮ ਸੰਜੋਗੀ-ਬਹੁਤਾ ਅਥਵਾ ਵਧੇਰੇ ਮਿਲਾਪ ਵਾਲਾ।
ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਭਾਈ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਸੁਰਤ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰੋ। ਇੰਜ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅੰਤਲੇ ਸਮੇਂ ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਪੋਹੇਗਾ। ਗੁਰਵਾਕ ਹੈ-
ਤਤੁ ਵਿਚਾਰਹੁ ਹਰਿ ਲਿਵ ਲਾਵਹੁ॥
ਅੰਤ ਕਾਲਿ ਜਮੁ ਜੋਹਿ ਨ ਸਾਕੈ
ਹਰਿ ਬੋਲਹੁ ਰਾਮੁ ਪਿਆਰਾ ਹੇ॥
(ਰਾਗੁ ਮਾਰੂ ਮਹਲਾ ੧, ਅੰਗ 1030)
ਤਤੁ-ਮੂਲ, ਪ੍ਰਭੂ। ਜਮੁ ਜੋਹਿ ਨ ਸਾਕੈ-ਜਮ ਦਾ ਡਰ ਪੋਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੋ ਬੜਾ ਸਿਆਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਸਭ ਦਾਤਾਂ ਦੇਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਅੰਤਰ ਆਤਮੇ ਸਦਾ ਥਿਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਵਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਸਦਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਸਾਲਾਹ ਵਿਚ ਮਨ ਨੂੰ ਜੋੜੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਗੁਰੂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਮਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਜਮਾਂ ਦਾ ਡਰ, ਸਹਿਮ ਜਾਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ-
ਸਤਿਗੁਰੁ ਪੁਰਖੁ ਦਾਤਾ ਵਡ ਦਾਣਾ॥
ਜਿਸੁ ਅੰਤਰਿ ਸਾਚੁ
ਸੁ ਸਬਦਿ ਸਮਾਣਾ॥
ਜਿਸ ਕਉ ਸਤਿਗੁਰੁ ਮੇਲਿ ਮਿਲਾਏ
ਤਿਸੁ ਚੂਕਾ ਜਮ ਭੈ ਭਾਰਾ ਹੇ॥
(ਅੰਗ 1030)
ਦਾਣਾ-ਦਾਨਾ, ਸਿਆਣਾ। ਅੰਤਰਿ-ਅੰਤਰ ਆਤਮੇ। ਭੈ ਭਾਰਾ-ਡਰ ਸਹਿਮ ਦਾ ਭਾਰ।
ਰਾਗੁ ਮਲਾਰ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹਲਾ ੧ ਵਿਚ ਜਗਤ ਗੁਰੂ ਬਾਬਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਸਤਿ ਸੰਗਤ ਵਿਚੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਥੇ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਕਥਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਸ਼ਬਦ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਸਾਲਾਹ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਦਾ ਥਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਸੋਝੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ-
ਸਤਸੰਗਤਿ ਮੇਲਾਪੁ ਜਿਥੈ ਹਰਿ ਗੁਣ ਸਦਾ ਵਖਾਣੀਐ॥
ਨਾਨਕ ਸਚਾ ਸਬਦੁ ਸਲਾਹਿ ਸਚੁ ਪਛਾਣੀਐ॥ (ਅੰਗ 1280)
ਅੱਖਰੀਂ ਅਰਥ : ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੁੰ ਜੋਗੀਆਂ ਵਿਚ ਜੋਗੀ ਹੈਂ ਅਤੇ ਭੋਗੀਆਂ ਵਿਚ ਭੋਗੀ। ਸਵਰਗ, ਮਾਤ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਵਸਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਵ ਨੇ ਤੇਰੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਸਦਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਵਾਰਨੇ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਕੁਰਬਾਨ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਕੰਮ-ਧੰਦਿਆਂ ਵਿਚ ਲਾਈ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪੇ ਹੀ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਜਗਤ ਚਉਪੜ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵ ਨਰਦਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਟ ਕੇ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਜਗਤ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।
ਪਰਮਾਤਮਾ ਸੰਸਾਰ ਪਸਾਰੇ ਵਿਚ ਜ਼ਾਹਰਾ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਭ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਹੀ ਤਾਂਘ ਹੈ ਪਰ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੀ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਠਗੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਸਤਿਗੁਰੂ ਤੋਂ ਸਦਾ ਬਲਿਹਾਰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਆਤਮਿਕ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਦੇਵਤੇ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਜਨ ਤਰਸਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਧੀ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਪੰਚਮ ਗੁਰਦੇਵ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਸਤਿ ਸੰਗਤ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉੱਤਰ ਵੀ ਫਿਰ ਆਪ ਹੀ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ (ਕਿ ਸੱਚੀ ਸੰਗਤ ਉਹ ਹੈ) ਜਿਥੇ ਕੇਵਲ ਇਕ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਹੀ ਉਸਤਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੁਰਦੇਵ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਸਤਿ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਣ ਦਾ ਹੀ ਹੁਕਮ ਹੈ।
(ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦੇ ਅੰਕ ਵਿਚ)


-217-ਆਰ, ਮਾਡਲ ਟਾਊਨ, ਜਲੰਧਰ।

ਪ੍ਰੇਰਨਾ-ਸਰੋਤ

ਵੇਦਾਂਤ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਰੂਪ : 'ਸੱਚਾ ਕਰਮ' ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਿੰਦਾ

ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨਿਰਮਾਣ ਸਬੰਧੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਾਰਜ ਕਰਨਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਰਮ ਲਈ ਕਰੋ। ਹਰ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਲੋਕ ਅਜਿਹੇ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਕੇਵਲ 'ਕਰਮ' ਲਈ ਹੀ ਕਾਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਨਾਂਅ, ਯਸ਼ ਜਾਂ ਸਵਰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਕੇਵਲ ਇਸ ਲਈ ਕਰਮ ਰੂਪੀ ਕਾਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੋਕ ਭਲਾਈ ਹੋ ਸਕੇ। ਕੁਝ ਤਾਂ ਅਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕੇਵਲ ਉੱਚ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ, ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਜਾਂ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਸ਼ੁੱਭ ਕਰਨ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਕੇਵਲ ਨਾਂਅ ਲਈ ਜਾਂ ਯਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਕੀਤੇ ਕਾਰਜ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਫਲਹੀਣ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫ਼ਲ ਉਦੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿਚ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਨੰਦ ਉਹ ਮਾਣ ਨਾ ਸਕੇ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਸੁਆਰਥਹੀਣ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਹਿੰਮਤ ਘੱਟ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਲੋਕ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਅਜਿਹੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਸੁਆਰਥਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ, ਸਚਾਈ, ਲੋਕਹਿਤ ਵਰਗੇ ਨੈਤਿਕ ਗੁਣ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਰਬਉੱਚ ਆਦਰਸ਼ ਹਨ। ਵੇਦਾਂਤ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਰੂਪ ਜੋ ਕਿ ਸਤਕਰਮ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।


-ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਸਟੱਡੀ ਸਰਕਲ, ਜਲੰਧਰ। ਮੋਬਾ: 94175-50741

ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲੇ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼

ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਾਕਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਚਰਨਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ। ਭੰਗਾਣੀ ਦੇ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਗਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲ ਦਾ ਕਾਰਜ ਬਾਬਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਬਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ੍ਰੀ ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਮਹੰਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਾਲਚ-ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਬੇਅੰਤ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਤੇ ਮਨਮੱਤਾਂ ਕਰਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਜਦੋਂ ਪਤਿਤ ਮਹੰਤ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਹੱਦ ਅੰਦਰ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਕੁਕਰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਸਿਰਮੌਰ ਜਥੇਬੰਦੀ ਮਿਸਲ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਤਰਨਾ ਦਲ ਹਰੀਆਂ ਵੇਲਾਂ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਬਾਬਾ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸੰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਵਨ ਅਸਥਾਨ ਸ੍ਰੀ ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲ ਵਹੀਰਾਂ ਘੱਤ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ 101 ਸ੍ਰੀ ਅਖੰਡ ਪਾਠਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਆਰੰਭ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੀ।
23ਵਾਂ ਸ੍ਰੀ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਸਾਹਿਬ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। 22 ਮਈ, 1964 ਮੰਗਲਵਾਰ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਹੀ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਆਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਡੀ. ਸੀ. ਸਾਹਿਬ ਮਿਸਟਰ ਆਰ. ਕੇ. ਚੰਡੇਲ ਨੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਾਬਾ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਨਾਹਨ ਵਿਖੇ ਬੁਲਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਰਮੌਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਬਾਬਾ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਵਿਚ ਬੁਲਾ ਕੇ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਚੰਡੇਲ ਨੇ ਭਾਰੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਪੁਲਿਸ ਬਲ ਲੈ ਕੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਦੀ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ।
ਉਸ ਵੇਲੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਅੰਦਰ 15 ਕੁ ਸਿੱਖ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਸ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਾਕੇ ਦੇ ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹ ਜਥੇਦਾਰ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਹਰੀਆਂ ਵੇਲਾਂ ਵਾਲੇ ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਮੌਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਚੌਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਅ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਗੋਲੀਆਂ ਲੱਗਣ ਕਰਕੇ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਦੇ ਦੱਸਣ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਮਹੰਤ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਦਮਾਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਵਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਕਰ ਰਹੇ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਉੱਤੇ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਚਲਾਈ ਗਈ ਗੋਲੀ ਕਾਰਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ 11 ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਭਾਈ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਫਤਹਿਪੁਰ ਕੋਠੀ (ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ), ਭਾਈ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਬਜਰੌਰ, ਭਾਈ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਚੌਹੜਾ, ਭਾਈ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਮੱਤੇਵਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਭਾਈ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਭਾਈ ਧੰਨਾ ਸਿੰਘ ਭਦੌੜ (ਸੰਗਰੂਰ), ਬਾਬਾ ਸੂਬੇਦਾਰ, ਬਾਬਾ ਨਾਮਧਾਰੀਆ ਅਤੇ ਇਕ ਯਾਤਰੀ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ।
ਸ੍ਰੀ ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਾਕੇ ਵਿਚ ਜੋ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਖੁਦ ਜਥੇਦਾਰ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਹਰੀਆਂ ਵੇਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਭਾਈ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਘਾਗੋਂ ਰੋੜਾਂਵਾਲੀ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਇਸ ਸਾਕੇ ਵਿਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਸਮੂਹ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਫੁੱਲ ਭੇਟ ਕਰਨ ਲਈ 22 ਮਈ (ਦਿਨ ਬੁੱਧਵਾਰ) ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਸ੍ਰੀ ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਮਿਸਲ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਤਰਨਾ ਦਲ ਹਰੀਆਂ ਵੇਲਾਂ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮੁਖੀ ਜ਼ਿੰਦਾ ਸ਼ਹੀਦ ਜਥੇਦਾਰ ਬਾਬਾ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਹਰ ਸਾਲ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਸਾਲ ਵੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਗੁਰਮਤਿ ਸਮਾਗਮ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।

-ਚੱਬੇਵਾਲ (ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ)।

ਧਾਰਮਿਕ ਸਾਹਿਤ

ਸੱਚੀਆਂ ਸਾਖੀਆਂ ਜੀਵਨ
ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ

ਲੇਖਕ : ਡਾ: ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਚਾਵਲਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ।
ਕੀਮਤ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 138
ਸੰਪਰਕ : 088604-08797


ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦੇ ਬਾਨੀ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਵਲੋਂ ਕੀਤਾ ਇਹ ਉਪਰਾਲਾ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਲਿਖਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੱਚੇ-ਸੁੱਚੇ ਕਿਰਦਾਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਪਵਾ ਕੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਹ ਰੰਗਦਾਰ ਸਚਿੱਤਰ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਕੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ, ਨਿਡਰਤਾ, ਨਿਰਭੈਤਾ, ਰਹਿਮਦਿਲ ਅਤੇ ਦਿਆਲਤਾ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਉਭਾਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਸੂਝਵਾਨ ਪ੍ਰਬੰਧਕ, ਇਨਸਾਫ਼ ਪਸੰਦ ਆਗੂ ਵਜੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਨੁਹਾਰ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਰਾਜਸੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਉਣ ਪਿੱਛੋਂ ਖ਼ਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਧਰਮ-ਨਿਰਪੱਖ, ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਤੇ ਮਜ਼ਲੂਮਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਗ਼ਰੀਬ ਨਿਵਾਜ਼ ਸੀ। ਆਪ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਿਰਤੀਆਂ ਤੇ ਖੇਤ-ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਯੋਗ ਥਾਂ ਦੇ ਕੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀਆਂ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੇ ਮਹਾਨ-ਨਾਇਕ ਦੇ ਫ਼ਰਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲਾ ਯੋਗ ਸ਼ਾਸਕ ਬਣ ਕੇ ਉੱਭਰਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਪ੍ਰਪੱਕ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਆਪਾ ਵਾਰਨ ਵਾਲਾ ਸਿਰਲੱਥ ਯੋਧਾ ਸੀ। ਆਪ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਅਜਿਹੀ ਵਿਲੱਖਣ ਘਟਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਸਮੁੱਚੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ (ਸਚਿੱਤਰ) ਰੰਗਦਾਰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕੇ 40 ਦੇ ਲਗਪਗ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਬੰਦਈ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਗੱਦੀਨਸ਼ੀਨ ਬਾਬਾ ਜਤਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਉੱਘੀਆਂ ਹਸਤੀਆਂ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਸ਼ੁੱਭ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਡਾ: ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸਾਬਕਾ ਉਪ-ਕੁਲਪਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਵਲੋਂ ਵੀ ਲੇਖਕ ਦੇ ਉੱਦਮ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਸਿੱਖ ਸੰਪਰਦਾ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਅਹੁਦੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਲੇਖਕ ਦੇ ਸਫ਼ਲ ਉਪਰਾਲੇ ਲਈ ਵਧਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਅੰਤਿਕਾ ਵਿਚ ਡਾ: ਪਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਸਿੱਖ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੀ ਇਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰਪੂਰ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਵਿਖੇ ਮੌਜੂਦ ਸ਼ਸਤਰ, ਹੋਰ ਵਸਤਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮੁਖੀ ਬਾਬਾ ਜਤਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੇ ਕੁਝ ਅੰਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਡਮੁੱਲੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਹੈ।
ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਰਚਨਾ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਮਹਾਨ ਜਰਨੈਲ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਸਬੰਧੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਕਰਦਿਆਂ ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਫ਼ਰਜ਼ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।


-ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋਬਾ: 98143-24040

ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਚਾਰ-ਪ੍ਰਸਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ

ਬਾਬਾ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਵਿਦਿਆਲਿਆ

ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਆ ਕੇ ਅਮੀਰ ਸਿੱਖ ਵਿਰਸੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਨੌਜਵਾਨ ਸਿੱਖ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ 'ਬਾਬਾ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਵਿਦਿਆਲਿਆ' ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਚਾਰ-ਪ੍ਰਸਾਰ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਬਾਣੀ-ਬਾਣੇ ਨਾਲ ਨਿਰੰਤਰ ਜੋੜ ਰਿਹਾ ਹੈ। 'ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦਲ ਬਾਬਾ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਜੀ' ਦੇ ਗਿਆਰ੍ਹਵੇਂ ਜਾਨਸ਼ੀਨ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਬਾਬਾ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਸੁਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਆਰੰਭੀ ਭੇਟਾ ਰਹਿਤ ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਸਿਖਲਾਈ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ 'ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦਲ ਬਾਬਾ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਜੀ' ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮੁਖੀ, ਬਾਬਾ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਜੀ ਦੇ ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਜਾਨਸ਼ੀਨ ਬਾਬਾ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸੁਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਦੇਣ ਲਈ ਬਾਬਾ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਵਿਦਿਆਲਿਆ, ਨਗਰ ਸੁਰ ਸਿੰਘ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਤਰਨ ਤਾਰਨ, ਬਾਬਾ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਵਿਦਿਆਲਿਆ ਸਰਹੰਦ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਵਿਦਿਆਲਿਆ ਸਿਤਾਰਗੰਜ (ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਵਾਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਵਿਦਿਆਲਿਆਂ ਵਿਚ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਹਿਰ ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਉਸਤਾਦਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ 'ਚ ਦਰਜ ਰਾਗਾਂ ਵਿਚ ਕੀਰਤਨ ਉਚਾਰਨ, ਤੰਤੀ ਸਾਜ਼ਾਂ ਰਬਾਬ, ਦਿਲਰੁਬਾ, ਤਾਊਸ, ਸਾਰੰਦਾ, ਤਾਨਪੁਰਾ ਅਤੇ ਤਬਲਾ-ਵਾਦਨ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਦਸਮ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਸੰਥਿਆ, ਗੁਰ-ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਕਥਾ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਦਿਆਲਿਆਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਸੁਚੱਜੀ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਹੋਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਿੱਦਿਆ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮੁਫ਼ਤ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਇਕ ਸਿੱਖਿਅਤ ਨਾਗਰਿਕ ਵਜੋਂ ਵਿਚਰ ਸਕਣ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਦਿਆਲਿਆਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਕੁਸ਼ਲ ਕੀਰਤਨੀਏ, ਕਥਾਵਾਚਕ ਅਤੇ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਵਜੋਂ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਚ 'ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦਲ ਬਾਬਾ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਜੀ' ਦੇ ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਪ੍ਰਚਾਰ-ਪ੍ਰਸਾਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਨਿਭਾਅ ਰਹੇ ਹਨ। ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਨਿਖ਼ਾਰਨ ਲਈ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਦਲ-ਪੰਥ ਦੇ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਗੁਰ: ਸ੍ਰੀ ਛਾਉਣੀ ਸਾਹਿਬ ਨਗਰ ਸੁਰ ਸਿੰਘ ਵਿਖੇ ਗੁਰਮਤਿ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵੀ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੇਤੂ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦਲ ਬਾਬਾ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਜੀ' ਦੇ ਮੁਖੀ ਬਾਬਾ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸੁਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਿਆਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਹੋਰ ਵੀ ਅਨੇਕਾਂ ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਵਿਦਿਆਲਿਆਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਜੰਗੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਜਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਦੀ ਅਸੀਸ ਸਦਕਾ ਦਲ-ਪੰਥ ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਤੇ ਗੁਰੂ-ਪੰਥ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸਮਰਪਣ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਰਹੇਗਾ।


-ਧਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੁਰ ਸਿੰਘ
ਈ-ਮੇਲ: dharmjitsursingh@gmail.com






Website & Contents Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 2002-2018.
Ajit Newspapers & Broadcasts are Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust.
The Ajit logo is Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 1984.
All rights reserved. Copyright materials belonging to the Trust may not in whole or in part be produced, reproduced, published, rebroadcast, modified, translated, converted, performed, adapted,communicated by electromagnetic or optical means or exhibited without the prior written consent of the Trust. Powered by REFLEX