ਤਾਜਾ ਖ਼ਬਰਾਂ


ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਮੰਧਾਨਾ ਤੇ ਰੋਹਨ ਬੋਪੰਨਾ ਅਰਜੁਨ ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ
. . .  1 day ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 16 ਜੁਲਾਈ - ਖੇਡ ਮੰਤਰੀ ਕਿਰਨ ਰਿਜਿਜੂ ਨੇ ਅੱਜ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦੀ ਖਿਡਾਰਨ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਮੰਧਾਨਾ ਅਤੇ ਟੈਨਿਸ ਖਿਡਾਰੀ ਰੋਹਨ ਬੋਪੰਨਾ ਨੂੰ ਅਰਜੁਨ ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ...
ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ 'ਤੇ 3 ਪਾਇਲਟ ਤੇ ਇੱਕ ਕੈਬਿਨ ਕਰੂ ਮੈਂਬਰ ਮੁਅੱਤਲ
. . .  1 day ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 16 ਜੁਲਾਈ - ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ 'ਤੇ 3 ਪਾਇਲਟਾਂ ਤੇ ਇੱਕ ਕੈਬਿਨ ਕਰੂ ਮੈਂਬਰ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ...
ਮੁੰਬਈ ਇਮਾਰਤ ਹਾਦਸਾ : ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੱਧ ਕੇ 10
. . .  1 day ago
ਮੁੰਬਈ, 16 ਜੁਲਾਈ- ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਡੋਂਗਰੀ ਇਲਾਕੇ 'ਚ ਇੱਕ ਚਾਰ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਕਾਰਨ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੱਧ ਕੇ 10 ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਜਦਕਿ 8 ਲੋਕ ਜ਼ਖਮੀ...
ਪਿਸਤੌਲ ਦੀ ਨੋਕ 'ਤੇ ਦਿਨ-ਦਿਹਾੜੇ ਵੈਸਟਰਨ ਯੂਨੀਅਨ ਤੋਂ ਨਗਦੀ ਦੀ ਲੁੱਟ
. . .  1 day ago
ਬੰਗਾ, 16 ਜੁਲਾਈ (ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰਪੁਰ) - ਬਾਹੜ-ਮਜ਼ਾਰਾ, ਕੁਲਥਮ ਰੋਡ 'ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਪਿੰਡ ਕੁਲਥਮ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਵੈਸਟਰਨ ਯੂਨੀਅਨ ਤੋਂ ਦਿਨ-ਦਿਹਾੜੇ ਨਗਦੀ ਲੁੱਟ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ....
ਬੰਗਾ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਨਸ਼ੀਲੇ ਟੀਕਿਆਂ ਸਮੇਤ ਦੋ ਕਾਬੂ
. . .  1 day ago
ਬੰਗਾ, 16 ਜੁਲਾਈ (ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰਪੁਰ)- ਬੰਗਾ ਸਿਟੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਪਿੰਡ ਹੱਪੋਵਾਲ ਵਿਖੇ ਲਗਾਏ ਨਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ 24 ਨਸ਼ੀਲੇ ਟੀਕਿਆਂ ਸਮੇਤ ਕਾਬੂ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਅੰਕੁਸ਼ ਵਾਸੀ ਪੱਦੀ ਮੱਟਵਾਲੀ ਵਜੋਂ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਕਾਹਮਾ ...
ਅਣਖ ਖ਼ਾਤਰ ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਧੀ ਦਾ ਕਤਲ
. . .  1 day ago
ਸਮਾਣਾ, 16 ਜੁਲਾਈ (ਹਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਟੋਨੀ) - ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਘਿਉਰਾ ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਅਣਖ ਖ਼ਾਤਰ ਅਪਣੀ ਧੀ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰਨ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਥਾਣਾ ਸਦਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅਫ਼ਸਰ ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪਿੰਡ ....
ਮੁੰਬਈ : ਡੋਂਗਰੀ ਇਮਾਰਤ ਹਾਦਸੇ 'ਚ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੱਧ ਕੇ ਹੋਈ 7
. . .  1 day ago
ਮੁੰਬਈ, 16 ਜੁਲਾਈ- ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਡੋਂਗਰੀ ਇਲਾਕੇ 'ਚ ਇੱਕ ਚਾਰ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਢਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਲਬੇ 'ਚ ਦੱਬਣ ਕਾਰਨ 7 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਐਨ.ਡੀ.ਆਰ.ਐਫ ਦੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਾਕੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਲਈ ....
ਘੱਗਰ ਦਰਿਆ 'ਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਵਧਣ ਕਾਰਨ ਕਿਸਾਨ ਹੋਏ ਚਿੰਤਤ
. . .  1 day ago
ਬਰੇਟਾ, 16 ਜੁਲਾਈ (ਜੀਵਨ ਸ਼ਰਮਾ) - ਇਲਾਕੇ ਨੇੜਿਓ ਹਰਿਆਣੇ ਰਾਜ ਦੇ ਪਿੰਡ ਚਾਂਦਪੁਰਾ ਕੋਲ ਦੀ ਲੰਘਦੇ ਘੱਗਰ ਦਰਿਆ 'ਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾ ਇਸ ਦਰਿਆ 'ਚ ਫ਼ੈਕਟਰੀਆਂ ਦਾ ਕੈਮੀਕਲ ਵਾਲਾ ਦੂਸ਼ਿਤ ਪਾਣੀ ਚੱਲ ...
ਕੈਪਟਨ ਵੱਲੋਂ ਕੇਂਦਰੀ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਡਾ. ਹਰਸ਼ਵਰਧਨ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ
. . .  1 day ago
ਅਜਨਾਲਾ, 16 ਜੁਲਾਈ (ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ) - ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੂਬੇ ਦੇ ਮਸਲਿਆਂ ਸਬੰਧੀ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਕੈਪਟਨ ਵੱਲੋਂ ਅੱਜ ਕੇਂਦਰੀ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਡਾ. ਹਰਸ਼ਵਰਧਨ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਤੇ ...
ਚੱਕ ਜਵਾਹਰੇਵਾਲਾ ਗੋਲੀ ਕਾਂਡ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਫੂਕੀ ਅਰਥੀ
. . .  1 day ago
ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ, 16 ਜੁਲਾਈ (ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ)- ਚੱਕ ਜਵਾਹਰੇਵਾਲਾ ਗੋਲੀ ਕਾਂਡ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਐਕਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ ਵਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਧਰਨਾ ਤੀਜੇ ਦਿਨ 'ਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਵੀ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸਸਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ...
ਹੋਰ ਖ਼ਬਰਾਂ..

ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਸਾਡੇ ਖੇਤ

ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਤਿਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ

ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਲੋਂ ਤਿਲਾਂ ਦੀਆਂ 2 ਕਿਸਮਾਂ (ਪੰਜਾਬ ਤਿਲ ਨੰ: 2 ਅਤੇ ਆਰ ਟੀ 346) ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬ ਤਿਲ ਨੰ: 2: ਇਸ ਨੂੰ ਭਰਪੂਰ ਸ਼ਾਖਾਂ ਫੁੱਟਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਫ਼ਲੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਬੀਜ ਚਿੱਟੇ ਅਤੇ ਮੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨਾਂ ਵਿਚ 49 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਉੱਤੇ ਤਿਲਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਰੋਗ (ਫਾਇਲੋਡੀ) ਅਤੇ ਝੁਲਸ ਰੋਗ ਘੱਟ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ 90 ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਪੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਔਸਤ ਝਾੜ 2.8 ਕੁਇੰਟਲ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਹੈ।
ਆਰ. ਟੀ. 346: ਇਸ ਨੂੰ ਭਰਪੂਰ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਫੁੱਟਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਬੀਜ ਚਿੱਟੇ ਅਤੇ ਮੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ 49 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਫਲੀ ਦੇ ਗੜੂੰਏਂ ਦਾ ਘੱਟ ਹਮਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ 87 ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਪੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਔਸਤ ਝਾੜ 2.6 ਕੁਇੰਟਲ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਹੈ ।
ਤਿਲਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਲ ਕਾਸ਼ਤ ਦੇ ਢੰਗ
ਤਿਲਾਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਚੰਗੇ ਜਲ ਨਿਕਾਸ ਵਾਲੀ ਰੇਤਲੀ ਮੈਰਾ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਫ਼ਸਲ ਲਈ ਖੇਤ ਚੰਗਾ ਤਿਆਰ ਕਰੋ। ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਵਾਹੋ ਅਤੇ ਹਰ ਵਾਰੀ ਸੁਹਾਗਾ ਦਿਉ । ਤਿਲ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਰੌਣੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਾਂ ਮੌਨਸੂਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ 'ਤੇ ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੰਦਰ੍ਹਵਾੜੇ ਵਿਚ ਕਰੋ। ਅਗੇਤੀ ਬਿਜਾਈ ਕਰਨ ਨਾਲ ਫ਼ਸਲ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਣੂ ਰੋਗ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਮਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਏਕੜ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਲਈ ਇਕ ਕਿੱਲੋ ਬੀਜ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਬਿਜਾਈ ਸਮੇਂ ਲਾਈਨਾਂ ਵਿਚ ਵਿੱਥ 30 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਰੱਖੋ। ਚੰਗਾ ਜੰਮ ਲੈਣ ਲਈ ਬਿਜਾਈ ਪੋਰੇ ਜਾਂ ਡਰਿੱਲ ਨਾਲ 4 ਤੋਂ 5 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਡੂੰਘੀ ਕਰੋ। ਫ਼ਸਲ ਉੱਗਣ ਬਾਅਦ ਬੂਟੇ ਵਿਰਲੇ ਕਰ ਦਿਉ ਅਤੇ ਬੂਟੇ ਤੋਂ ਬੂਟੇ ਦਾ ਫ਼ਾਸਲਾ 15 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਰੱਖੋ। ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 21 ਕਿੱਲੋ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਤੱਤ (45 ਕਿਲੋ ਯੂਰੀਆ) ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਡਰਿਲ ਨਾਲ ਪਾਉ। ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਾਦ ਨਾ ਵਰਤੋ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਫ਼ਸਲ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਫੈਲਾਅ ਹੀ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ 3 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਪਿੱਛੋਂ ਇਕ ਗੋਡੀ ਕਰੋ। ਇਸ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਵੱਢਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਤਿਲ ਝੜਨ ਦਾ ਡਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਫ਼ਸਲ ਪੱਕਣ 'ਤੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪੌਦੇ ਪੀਲੇ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨੂੰ ਵੱਢ ਕੇ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱੱਕੇ ਪੂਲੇ ਬਣਾ ਕੇ ਸਿੱਧੇ ਖੜੇ ਕਰੋ। ਪੂਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਕੇ ਦੋ ਝੜਾਈਆਂ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਤਿਲ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ।
ਪੌਦ ਸੁਰੱਖਿਆ : ਕੀੜੇ ਮਕੌੌੌੜੇ
ਪੱੱਤੇ ਦਾ ਜਾਲਾ ਜਾਂ ਫ਼ਲੀ ਦਾ ਗੜੂੰਆਂ: ਇਸ ਦੀਆਂ ਸੁੰਡੀਆਂ ਟਾਹਣੀ ਦੀ ਟੀਸੀ ਦੇ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਪੱੱੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਲੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਚੋਂ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਫ਼ਲੀ ਵਿਚ ਮੋਰੀਆਂ ਕਰ ਕੇ ਬਣ ਰਹੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਛੋਟੀ ਫ਼ਸਲ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਬੂਟੇ ਮਰ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਕਰੋ ।
ਤੇਲਾ: ਇਹ ਕੀੜਾ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਰਸ ਚੂਸ ਕੇ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਣੂ ਮਾਦਾ ਵੀ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਫੁੱਲਾਂ ਉੱਪਰ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫ਼ਲ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਜੂਨ ਵਿਚ ਅਗੇਤੀ ਬਿਜਾਈ ਨਾ ਕਰੋ ਕਿਉਂਕਿ ਅਗੇਤੀ ਫ਼ਸਲ 'ਤੇ ਤੇਲੇ ਦਾ ਹਮਲਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਭੱਬੂ ਕੁੱਤਾ: ਇਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਕੀੜਾ ਫ਼ਸਲ ਉੱਪਰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਸੁੰਡੀਆਂ ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਨਰਮ ਤਣੇ ਚੱਟਮ ਕਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਸੁੰਡੀਆਂ ਝੁੰਡਾਂ ਵਿਚ ਫ਼ਸਲ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਸੁੰਡੇ ਇਕ ਖੇਤ ਵਿਚੋਂ ਦੂਸਰੇ ਖੇਤ ਵਿਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਿੱਕੀਆਂ ਸੁੰਡੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਹਮਲੇ ਵਾਲੇ ਪੱਤੇ ਜਾਂ ਬੂਟੇ ਤੋੜ ਕੇ ਦਬਾਅ ਦਿਉ। ਵੱਡੇ ਸੁੰਡੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਮਸਲ ਕੇ ਜਾਂ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਕੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਤੇਲ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਮਾਰੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਬਿਮਾਰੀਆਂ : ਫਾਇਲੋਡੀ: ਮਾਈਕੋਪਲਾਜ਼ਮਾ ਵਰਗੇ ਜੀਵ (ਐਮ. ਐਲ. ਓ.) ਇਸ ਰੋਗ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਫੁੱਲ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀ ਸ਼ਕਲ ਅਖਤਿਆਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫ਼ਲੀਆਂ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀਆਂ । ਇਹ ਰੋਗ ਤੇਲੇ ਰਾਹੀਂ ਫੈਲਦਾ ਹੈ। ਰੋਗੀ ਬੂਟੇ ਪੁੱਟਦੇ ਰਹੋ ਤਾਂ ਕਿ ਬਿਮਾਰੀ ਅੱਗੇ ਨਾ ਫੈਲ ਸਕੇ। ਫਾਇਲੋਡੀ। ਵਾਲੇ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਟ ਕੇ ਮਿੱਟੀ ਹੇਠ ਦਬਾ ਦਿਉ ।
ਝੁਲਸ ਰੋਗ: ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਫੁੱਲ ਨਿਕਲਣ ਸਮੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਪੱਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਟੇਢੇ ਧੱਬੇ, ਜਿਹੜੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਹਲਕੇ ਤੇ ਸਿਰਿਆਂ ਤੋਂ ਗੂੜ੍ਹੇ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਧੱਬੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਡੰਡੀਆਂ, ਤਣੇ ਤੇ ਫ਼ਲੀਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਿਮਾਰ ਬੂਟੇ ਝੁਲਸੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੱਤੇ ਸੜ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਖਾਦ ਦੀ ਸੰਕੋਚਵੀਂ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ ਅਤੇ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਨਦੀਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰੱਖੋ ।


-ਰਾਕੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰਮਾ
ਖੇਤਰੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ, ਬੱਲ੍ਹੋਵਾਲ ਸੌਂਖੜੀ।


ਖ਼ਬਰ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰੋ

ਬੇਰ ਦੇ ਬਾਗ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਲੈਣ ਲਈ ਕੀ ਕਰੀਏ?

ਬੇਰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਫ਼ਲ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਸ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਟਾਮਿਨ 'ਸੀ', ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਅਤੇ ਕਈ ਖਣਿਜ ਤੱਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ, ਫਾਸਫੋਰਸ ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੇਰ ਦਾ ਬੂਟਾ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਲਵਾਯੂ ਸਹਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਉਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਖੁਸ਼ਕ ਅਤੇ ਅਰਧ ਖੁਸ਼ਕ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਬੇਰਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਵਪਾਰਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ 1767 ਹੈਕਟੇਅਰ ਰਕਬੇ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫ਼ਲਾਂ ਹੇਠ ਰਕਬੇ ਵਿਚ ਪੰਜਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਆੳਂੁਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ 29,626 ਟਨ ਸਾਲਾਨਾ ਬੇਰ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੰਗਰੂਰ, ਪਟਿਆਲਾ, ਮਾਨਸਾ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਖਾਸ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ।
ਕਾਂਟ-ਛਾਂਟ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਸਮਾਂ : ਬੇਰਾਂ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰੰਤਰ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਫ਼ਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਕਾਂਟ-ਛਾਂਟ ਅਤੇ ਸਿਧਾਈ ਕਰਨਾ ਅਤਿ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੇਰ ਚਾਲੂ ਮੌਸਮ ਦੌਰਾਨ ਫੁੱਟੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਵਿਚ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਚੰਗੇ ਅਤੇ ਭਰਪੂਰ ਵਾਧੇ ਲਈ ਨਿਯਮਤ ਸਾਲਾਨਾ ਕਾਂਟ-ਛਾਂਟ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੂਟੇ 'ਤੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ਲ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬਿਨਾਂ ਕਾਂਟ-ਛਾਂਟ ਕੀਤੇ ਬੂਟੇ ਦੀ ਛਤਰੀ ਗ਼ੈਰ-ਜ਼ਰੂਰੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਫੁਟਾਰੇ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੂਟਾ ਚੰਗੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਫ਼ਲ ਦੇਣ ਤੋਂ ਅਸਮੱਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਦਰੱਖਤ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੈਦਾਵਾਰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿਅਰਥ ਮੱਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਛਤਰੀ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫੈਲਾਅ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ, ਯੋਗ ਧੁੱਪ ਅਤੇ ਹਵਾ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਟਹਿਣੀਆਂ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ-ਥੋੜ੍ਹਾ ਵਿਰਲਾ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਬੇਰ ਦੀ ਕਾਂਟ-ਛਾਂਟ ਸਬੰਧੀ ਕੀਤੇ ਤਜਰਬੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਾਂਟ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਦੀ 25 ਤੋਂ 50 ਫੀਸਦੀ ਕਟਾਈ ਅਤੇ ਟੇਢੀਆਂ-ਮੇਢੀਆਂ ਟੁੱਟੀਆਂ, ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ ਲਗਦੀਆਂ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਲੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਨੁੂੰ ਵਿਰਲਾ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਨਵੀਂ ਫੋਟ ਉਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫੁੱਲ-ਫਲਾਕਾ ਆਵੇ ਅਤੇ ਚੰਗਾ ਝਾੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਬੇਰਾਂ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਅਪਣੇ ਪੱਤੇ ਸੁੱਟ ਕੇ ਮਈ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਨੀਂਦਰ ਅਵੱਸਥਾ ਵਿਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਮਈ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪੰਦ੍ਹਰਵਾੜੇ ਜਾਂ ਜੂਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਕਾਂਟ-ਛਾਂਟ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਨੋਰ-2 ਕਿਸਮ ਦੇ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਕਾਂਟ-ਛਾਂਟ ਅਪ੍ਰੈਲ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਤੀਸਰੇ ਹਫਤੇ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਅੱਖਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਉਪਰੋਂ ਕੱਟ ਦੇਣ ਨਾਲ ਵੱਧ ਉਪਜ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਫ਼ਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬੇਰ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਵਿਚ 4-5 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਭਾਰੀ ਕਾਂਟ-ਛਾਂਟ (75 ਫੀਸਦੀ ਤੱਕ) ਦੀ ਸ਼ਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਾਂਟ-ਛਾਂਟ ਹਰ ਸਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਟਹਿਣੀਆਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਫ਼ਲ ਘੱਟ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਾਗ਼ਬਾਨ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪੁਰਾਣੇ ਬਾਗ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ-ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨਾ : ਬੇਰ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਹਰ ਵਰ੍ਹੇ ਜੇਕਰ ਕਾਂਟ-ਛਾਂਟ ਠੀਕ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕੁਝ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਲਈ ਫ਼ਸਲ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫ਼ਲ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਪੈਦਾਵਾਰ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਿਨਾਂ ਕਾਂਟ-ਛਾਂਟ ਕੀਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਿਚ ਹਰ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਲੱਕੜੀ ਇਕੱਠੀ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਦਰੱਖਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਢਾਂਚੇ ਨਾਲ ਅਣਉਤਪਾਦਤ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੜੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਧੂੜੇਦਾਰ ਉੱਲੀ ਜਿਹੀ ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਫ਼ਲ-ਮੱਖੀ, ਲ਼ਾਖ ਦੇ ਕੀੜੇ ਅਤੇ ਸਿੳਂੁਕ ਜਿਹੇ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫ਼ਲਾਂ ਦਾ ਆਕਾਰ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫ਼ਲ ਬੇਢੱਬੇ, ਝੁਰੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਬਣ ਜਾਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੱਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਡਿਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਦਰੱਖਤ ਕਾਂਟ-ਛਾਂਟ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਜੀਵਤ ਅਤੇ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਅਮਲ ਵਿਚ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦਾ 50-75 ਫੀਸਦੀ ਕੱਟਣਾ ਅਤੇ ਨਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰ, ਟੁੱਟੀਆਂ, ਫਸੀਆਂ ਅਤੇ ਲਾਖ ਹਮਲੇ ਵਾਲੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਟਾਈ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਕਾਂਟ-ਛਾਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਰੱਖਤਾਂ 'ਤੇ (0.2 ਫੀਸਦੀ) ਕੈਪਟਾਨ ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੁਲਾਈ ਵਿਚ ਵਰਖਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਖਾਦ ਦੀ ਇਕ ਤਕੜੀ ਖੁਰਾਕ ਤਕਰੀਬਨ ਇਕ ਕਿਲੋ ਖਾਲਸ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ 12-15 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਫੁੱਲ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਗਸਤ-ਸਤੰਬਰ ਵਿਚ 0.05 ਫੀਸਦੀ ਕੈਰਾਥੇਨ ਦਾ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਾਂਟ-ਛਾਂਟ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਭਾਵੇਂ 30-50 ਫੀਸਦੀ ਝਾੜ ਘਟੇਗਾ ਪਰ ਅਗਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਦਰੱਖਤ ਫਿਰ ਪੂਰਾ ਝਾੜ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਫ਼ਲ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਣਗੇ।
**

ਸਾਉਣੀ ਮੱਕੀ ਦੀ ਸਫ਼ਲ ਕਾਸ਼ਤ ਦੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨੁਕਤੇ

ਮੱਕੀ ਭਿੰਨ- ਭਿੰਨ ਜਲਵਾਯੂ ਵਿਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਫ਼ਸਲ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਮੱਕੀ, ਝੋਨੇ ਅਤੇ ਕਣਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੀਜੀ ਪ੍ਰਮੁੱੱਖ ਫ਼ਸਲ ਹੈ। ਮੱਕੀ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਲੱਗਭਗ 100 ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਪੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪਾਣੀ ਦੀ ਖਪਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਬਰਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮੱਕੀ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲਾਹੇਵੰਦ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਵਰਤੋਂ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਵੀਟ ਕੌਰਨ (ਮਿੱਠੀ ਮੱਕੀ), ਪੌਪ ਕੌਰਨ (ਫੁੱਲਿਆਂ ਵਾਲੀ ਮੱਕੀ) ਅਤੇ ਬੇਬੀ ਕੌਰਨ (ਕੱਚੀ ਮੱਕੀ) ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪੀ ਏ ਯੂ ਵਲੋਂ ਖ਼ਾਸ ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਿਆਰ ਹਰ ਕੁਆਲਿਟੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪੂਰਾ ਹੈ। ਮੱਕੀ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਲਈ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ:
ਬਿਜਾਈ ਦਾ ਸਮਾਂ: ਸੇਂਜੂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਮੱਕੀ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਅਖ਼ੀਰ ਜੂਨ ਤੱਕ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਲੀ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਲੂ, ਤੋਰੀਆ, ਕਣਕ ਆਦਿ ਲਈ ਖੇਤ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਖ਼ਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਬੀਜੀ ਫ਼ਸਲ ਤੋਂ ਝਾੜ ਵੀ ਚੰਗਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਰਿਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਵੀ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਖਾਲੀਆਂ ਵਿਚ ਬਿਜਾਈ: ਮਈ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਤੋਂ ਅੱਧ ਜੂਨ ਤੱਕ ਮੱਕੀ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਟਰੈਕਟਰ ਵਾਲੀ ਰਿਜਰ ਮਸ਼ੀਨ ਨਾਲ ਬਣਾਈਆਂ ਖਾਲੀਆਂ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਖ਼ੁਸ਼ਕ ਅਤੇ ਗਰਮ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਘੱਟ ਅਤੇ ਸੌਖਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਖਾਲੀਆਂ ਵਿਚ ਬੀਜੀ ਮੱਕੀ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਡਿਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਧਰੀ ਬਿਜਾਈ ਨਾਲੋਂ ਝਾੜ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਬੈੱਡ ਜਾਂ ਵੱਟਾਂ 'ਤੇ ਬਿਜਾਈ: ਬੈੱਡ ਜਾਂ ਵੱਟਾਂ 'ਤੇ ਬਿਜਾਈ ਨਾਲ ਮੱਕੀ ਦੇ ਉਗਣ ਸਮੇਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਾਰਿਸ਼ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬੱਚਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੱਕੀ ਦੀ ਬਿਜਾਈ 67.5 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਬੈੱਡ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ 3-5 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਡੂੰਘਾਈ 'ਤੇ ਕਰੋ, ਬੂਟੇ ਤੋਂ ਬੂਟੇ ਦਾ ਫ਼ਾਸਲਾ 18 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਰੱਖੋ ਜਾਂ 60 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਦੀ ਵਿੱਥ 'ਤੇ ਵੱਟਾਂ ਦੇ ਪਾਸੇ 'ਤੇ 6-7 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਬਿਜਾਈ ਕਰੋ। ਬੂਟੇ ਤੋਂ ਬੂਟੇ ਦਾ ਫ਼ਾਸਲਾ 20 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਰੱਖੋ। ਬੈੱਡ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਣਕ ਵਾਲੇ ਬੈੱਡ ਪਲਾਂਟਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਨਦੀਨਾਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ: ਨਦੀਨਾਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਜੇ ਸਹੀ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਝਾੜ 'ਤੇ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਨਦੀਨ ਮੱਕੀ ਨਾਲ ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵੱਢਣ ਤੱਕ ਨਮੀ, ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ, ਧੁੱਪ, ਜਗ੍ਹਾ ਆਦਿ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੱਕੀ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਜਾਂ ਦੋ ਕਤਾਰਾਂ ਰਵਾਂਹ ਦੀਆਂ ਬੀਜੋ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬੀਜਣ ਤੋਂ 35-45 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਚਾਰੇ ਵਾਸਤੇ ਕੱਟ ਲਓ। ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਮੱਕੀ ਵਿਚ ਨਦੀਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ । ਚੌੜੇ ਪੱਤੇ ਵਾਲੇ ਨਦੀਨਾਂ ਲਈ ਦਰਮਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਰੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵਿਚ ਐਟਰਾਟਾਫ਼ 50 ਡਬਲਯੂ ਪੀ 800 ਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਅਤੇ ਹਲਕੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਲਈ 500 ਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ 200 ਲਿਟਰ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਘੋਲ ਕੇ ਵਰਤੋ ਜਾਂ ਨਦੀਨਾਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ 105 ਮਿਲੀਲਿਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਲੌਡਿਸ 420 ਐਸ ਸੀ ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ 150 ਲਿਟਰ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਘੋਲ ਕੇ ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ 20 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਕਰੋ। ਡੀਲੇ-ਮੋਥੇ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ 2,4-ਡੀ ਅਮਾਈਨ ਸਾਲਟ 58 ਐਸ ਐਲ 400 ਮਿ.ਲਿ. ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ 20-25 ਦਿਨ ਬਾਅਦ 150 ਲਿਟਰ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਘੋਲ ਕੇ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰੋ।
ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ: ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਮੱਕੀ ਦੀਆਂ ਦੋਗਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ 'ਤੇ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਰਸਾਇਣਿਕ ਖਾਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜੈਵਿਕ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਮੱਕੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਫ਼ਸਲੀ ਚੱਕਰ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰੋ। ਚੰਗਾ ਝਾੜ ਲੈਣ ਲਈ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਪੱਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੀ ਐਮ ਐਚ 11, ਪੀ ਐਮ ਐਚ 1, ਪ੍ਰਭਾਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸਵੀਟ ਕੌਰਨ 1 ਨੂੰ 110 ਕਿਲੋ ਯੂਰੀਆ, 150 ਕਿਲੋ ਸੁਪਰਫਾਸਫੇਟ ਜਾਂ 55 ਕਿਲੋ ਡੀ.ਏ.ਪੀ ਅਤੇ 20 ਕਿਲੋ ਮਿਊਰੇਟ ਆਫ ਪੋਟਾਸ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ। ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਪੱਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੀ ਐਮ ਐਚ 2, ਕੇਸਰੀ ਅਤੇ ਪਰਲ ਪੌਪ ਕੌਰਨ ਨੂੰ 75 ਕਿਲੋ ਯੂਰੀਆ, 75 ਕਿਲੋ ਸੁਪਰਫਾਸਫੇਟ ਜਾਂ 27 ਕਿਲੋ ਡੀ.ਏ.ਪੀ ਅਤੇ 15 ਕਿਲੋ ਮਿਊਰੇਟ ਆਫ ਪੋਟਾਸ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ।
ਪੱੱਤਾ ਰੰਗ ਚਾਰਟ: ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਖਾਦ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਪੱਤਾ ਰੰਗ ਚਾਰਟ ਵਿਧੀ ਅਪਣਾਓ। ਮੱਕੀ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਸਮੇਂ 25 ਕਿਲੋ ਯੂਰੀਆ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਪਾਉ। ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ 21 ਦਿਨ ਬਾਅਦ 10-10 ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤਰ ਤੇ ਪੱੱਤਿਆਂ ਦਾ ਰੰਗ ਪੱਤਾ ਰੰਗ ਚਾਰਟ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ। ਹਰ ਵਾਰ ਖੇਤ ਵਿਚ 10 ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਉਪਰੋ ਪੂਰੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਪਹਿਲੇ ਪੱਤੇ ਦਾ ਰੰਗ ਪੌਦੇ ਨਾਲੋਂ ਤੋੜੇ ਬਿਨਾਂ ਚਾਰਟ ਨਾਲ ਮਿਲਾਓ। ਜਦੋਂ ਦਸ ਵਿਚੋਂ ਛੇ ਜਾਂ ਵੱਧ ਪੱੱਤਿਆਂ ਦਾ ਰੰਗ ਚਾਰਟ ਦੀ ਟਿੱਕੀ ਨੰਬਰ 5 ਤੋਂ ਫਿੱਕਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ 25 ਕਿਲੋ ਯੂਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਦਾ ਛੱਟਾ ਦਿਓ।
ਸਿੰਚਾਈ: ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੱਕੀ ਨੂੰ 4-6 ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਰਖਾ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਨਿੱਸਰਣ ਅਤੇ ਸੂਤ ਕੱਤਣ ਸਮੇਂ।
ਮੱਕੀ ਦੇ ਗੜੂੰਏ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ : ਮੱਕੀ ਦਾ ਗੜੂੰਆਂ ਸਾਉਣੀ ਰੁੱਤ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮੁੱਖ ਕੀੜਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਮੱਕੀ ਉੱਪਰ ਇਸ ਦਾ ਹਮਲਾ ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ ਜੁਲਾਈ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਪਤੰਗੇ 10-15 ਦਿਨ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਉੱਪਰ ਆਂਡੇ ਦੇਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਵ ਜੰਮੀਆਂ ਸੁੰਡੀਆਂ ਪੱਤਿਆਂ ਉੱਪਰ ਖਰੋਚਾ ਬਣਾ ਕੇ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਮਲੇ ਵਾਲੀਆਂ ਗੋਭਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਵੇਂ ਨਿਕਲੇ ਪੱਤਿਆਂ ਉਪਰ ਨਿੱਕੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਮੋਰੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਵੱਡੀਆਂ ਸੁੰਡੀਆਂ ਗੋਭ ਨੂੰ ਖਾ ਕੇ ਸੁਕਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮੱਕੀ ਦੀ ਕਟਾਈ ਅਤੇ ਦਾਣਿਆਂ ਦੀ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ: ਮੱਕੀ ਦੀ ਕਟਾਈ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਰ ਲਉ ਜਦੋਂ ਛੱਲੀਆਂ ਦੇ ਖੱਗੇ ਸੁੱਕ ਕੇ ਭੂਰੇ ਹੋ ਜਾਣ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਟਾਂਡੇ ਅਤੇ ਪੱਤੇ ਕੁਝ ਹਰੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦਾਣਿਆਂ ਵਿਚ ਸਿੱਲ੍ਹ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 15 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਛੱਲੀਆਂ ਦੇ ਪਰਦੇ ਲਾਹੁਣ ਅਤੇ ਦਾਣੇ ਕੱਢਣ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਰਦਿਆਂ ਸਮੇਤ ਛੱਲੀਆਂ 'ਚੋਂ ਦਾਣੇ ਕੱਢੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਦਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਕ ਅਤੇ ਠੰਡੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਸਟੋਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਨਮੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 12 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੋਵੇ। ਮੰਡੀ ਵਿਚ ਮੱਕੀ ਦਾ ਸਹੀ ਮੁੱਲ ਲੈਣ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਕਾ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਮੰਡੀਕਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਦਾਣਿਆਂ ਵਿਚ ਸਿੱਲ੍ਹ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਮੰਡੀ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਤਿੰਨ ਟਨ ਸਮੱਰਥਾ ਵਾਲੇ ਡਰਾਇਰ ਨਾਲ ਸੁਕਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।


-ਮੋਬਾਈਲ : 98726-60990.

ਜੁਲਾਈ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਰੁਝੇਵੇਂ

ਫੁੱਲ ਗੋਭੀ
ਫੁੱਲ ਗੋਭੀ ਦੀਆਂ ਅਗੇਤੀਆਂ ਢੁਕਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਪਨੀਰੀ 45×30 ਸੈ. ਮੀ. ਦੇ ਫਾਸਲੇ 'ਤੇ ਖੇਤ ਵਿਚ ਲਾਓ। 40 ਟਨ ਗਲੀ ਸੜੀ ਰੂੜੀ, 55 ਕਿੱਲੋ ਯੂਰੀਆ, 155 ਕਿਲੋ ਸਿੰਗਲ ਸੁਪਰਫਾਸਫੇਟ ਅਤੇ 40 ਕਿਲੋ ਮਿਊਰੇਟ ਆਫ ਪੋਟਾਸ਼ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਵਰਤੋ। ਯੂਰੀਆ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕਿਸ਼ਤ (55 ਕਿਲੋ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ) ਲੁਆਈ ਤੋਂ ਚਾਰ ਹਫਤ ਬਾਅਦ ਪਾਓ।
ਸ਼ਕਰਕੰਦੀ
ਸ਼ਕਰਕੰਦੀ ਦੀ ਕਿਸਮ ਪੀ.ਐਸ.ਪੀ. 21 ਦੀਆਂ ਵੇਲਾਂ ਤੋਂ ਬਣਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ 25000-30000 ਕਟਿੰਗ ਵੱਟਣ ਤੇ 60 ਸੈ. ਮੀ. ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ 30 ਸੈ. ਮੀ. ਦੇ ਫਾਸਲੇ 'ਤੇ ਲਾਓ। 10 ਟਨ ਰੂੜੀ ਦੀ ਖਾਦ, 125 ਕਿਲੋ ਕਿਸਾਨ ਖਾਦ, 115 ਕਿਲੋ ਸਿੰਗਲ ਸੁਪਰਫਾਸਫੇਟ ਅਤੇ 35 ਕਿਲੋ ਮਿਊਰੇਟ ਆਫ ਪੋਟਾਸ਼ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਵਧੀਆ ਫਸਲ ਲਈ ਪਾਓ।

ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਸਿਰਦਰਦੀ, ਚੂਹਿਆਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ?

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ
ਮੰਗਲਵਾਰ ਦਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਝੋਨੇ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਵਿਚੋਂ ਚੂਹਿਆਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ:-ਅਗਸਤ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ ਜਦੋਂ ਫ਼ਸਲ ਗੱਬੇ 'ਤੇ ਆਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਚੂਹੇ ਮਾਰ ਦਵਾਈ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਪਿਛੇਤ ਹੋਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਚੂਹਾ ਦਵਾਈ ਖਾਣ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰੇਗਾ।
ਕਮਾਦ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਵਿਚੋਂ ਚੂਹਿਆਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ:-ਕਿਉਂਕਿ ਕਮਾਦ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਚੂਹਿਆਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਢੁਕਵੀਂ ਫ਼ਸਲ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਲ ਵਿਚ ਦੋ ਵਾਰ, ਪਹਿਲਾ ਜੁਲਾਈ ਮਹੀਨੇ, ਝੋਨੇ ਦੀ ਲਵਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਅਕਤੂਬਰ-ਨਵੰਬਰ ਮਹੀਨੇ, ਝੋਨੇ ਦੀ ਕਟਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੂਹਿਆਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਸਮਿਆਂ ਦੌਰਾਨ 15-15 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਦੋ ਵਾਰ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਚੋਗਾ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਹਿਲਾ ਜ਼ਿੰਕ ਫਾਸਫਾਈਡ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਰੈਕੁਮਿਨ ਜਾਂ ਬਰੋਮਾਡਾਇਓਲੋਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ।
ਗੇਝ ਪਾਉਣੀ : ਜਿੰਕ ਫਾਸਫਾਈਡ ਵਾਲਾ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਚੋਗਾ ਵਰਤਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਗੈਰ ਜ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਅਨਾਜ ਦੇ ਦਾਣੇ, ਖੰਡ ਅਤੇ ਤੇਲ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨੂੰ ਖੇਤ ਵਿਚ 30-40 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਕਾਗਜ਼ ਦੀਆਂ ਪੁੜੀਆਂ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਗੇਝ ਪਾ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਚੋਗਾ ਪਾਉਣਾ: ਬਗੈਰ ਜ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਚੋਗਾ ਰੱਖਣ ਤੋਂ 2-3 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ 10 ਗ੍ਰਾਮ ਜ਼ਿੰਕ ਫਾਸਫਾਈਡ/ ਬਰੋਮਾਡਾਇਓਲੋਨ ਜਾਂ 20 ਗ੍ਰਾਮ ਰੈਕੁਮਿਨ ਵਾਲੇ ਚੋਗੇ ਨੂੰ ਕਾਗਜ਼ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਖੇਤ ਵਿਚ 40 ਵੱਖ -ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਰੱਖੋ।
ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ: ਕਿਉਂਕਿ ਉਪਰੋਕਤ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਪੂਰਵਕ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
(1) ਚੂਹੇਮਾਰ ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਚੋਗਾ ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖੋ।
(2) ਚੋਗੇ ਵਿਚ ਦਵਾਈ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਦਸਤਾਨੇ ਪਾ ਕੇ ਮਿਲਾਉ ਅਤੇ ਨੱਕ, ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪੈਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉ।
(3) ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਚੋਗਾ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਲਿਫਾਫੇ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਵਰਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਿਫਾਫਿਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਅ ਦਿਉ
(4) ਬਚਿਆ ਚੋਗਾ ਅਤੇ ਮਰੇ ਚੂਹੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਦਬਾਅ ਦਿਉ।
(5) ਜ਼ਿੰਕ ਫਾਸਫਾਈਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੇਲੇ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਹਾਦਸਾ ਵਾਪਰ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਗਲੇ ਵਿਚ ਉਂਗਲ ਪਾ ਕੇ ਉਲਟੀਆਂ ਕਰਵਾਓ ਅਤੇ ਜਿੰਨੀ ਜਲਦੀ ਹੋ ਸਕੇ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਾਓ। ਬਰੋਮਾਡਾਇਓਲੋਨ ਦਵਾਈ ਦਾ ਅਸਰ ਵਿਟਾਮਿਨ ਨਾਲ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
(3) ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਰੱਖ ਕੇ ਰੋਕਥਾਮ:- ਖੇਤਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਟਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਢਾਅ ਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਖੁੱਡਾਂ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਣ । ਸੜਕਾਂ, ਨਹਿਰਾਂ, ਖਾਲਾਂ ਅਤੇ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨਾਂ ਨਾਲ ਖਾਲੀ ਪਈਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਚੂਹਿਆਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਹਾਇਕ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਚੂਹਿਆਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਕਰਨ ਦੇ ਉਪਰਾਲੇ ਪਹਿਲ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
(4) ਕੁਦਰਤੀ ਰੋਕਥਾਮ: ਉੱਲੂ, ਇੱਲਾਂ, ਸ਼ਿਕਰਾ, ਬਾਜ, ਸੱਪ, ਬਿੱਲੀਆਂ, ਨਿਉਲੇ ਅਤੇ ਗਿੱਦੜ ਚੂਹਿਆਂ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਇਕ ਹੀ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚੂਹਿਆਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਇਸ ਲਈ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਤੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਅਪਣਾ ਕੇ ਚੂਹਿਆਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਚੰਗੇ ਨਤੀਜੇ ਲੈਣ ਲਈ ਚੂਹੇ ਮਾਰ ਮੁਹਿੰਮ ਪਿੰਡ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਚਲਾ ਕੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ, ਬੀਜੀ ਹੋਈ, ਬਾਗ਼ਾਂ ਵਾਲੀ, ਜੰਗਲਾਤ, ਖਾਲੀ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੂਹਿਆਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
(ਸਮਾਪਤ)


-ਬਲਾਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਫ਼ਸਰ, ਪਠਾਨਕੋਟ।
ਮੋਬਾਈਲ : 94630-71919.

ਜੱਗ ਨੂੰ ਰਜਾਉਣ ਵਾਲਿਆ

ਤੈਨੂੰ ਅੰਨ-ਦਾਤਾ ਹੁਣ ਮੰਨਦੇ ਨੇ ਸਾਰੇ,
ਹਰ ਇਕ ਦੇਸ਼ ਵਾਸੀ ਤੈਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰੇ,
ਜਿੰਦ ਤੇਰੇ ਉਤੋਂ ਘੋਲ ਘੁਮਾਈਏ,
ਜੱਗ ਨੂੰ ਰਜਾਉਣ ਵਾਲਿਆ,
ਗੁਣ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਤੇਰੇ ਅਸੀਂ ਗਾਈਏ,
ਜੱਗ ਨੂੰ ਰਜਾਉਣ ਵਾਲਿਆ...।

ਕੰਮ ਵਿਚ ਭੁੱਖੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਨੀਂਦਰੇ ਸਹਾਰਦਾ,
ਔਖਾ ਏ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਤੇਰੇ, ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ,
ਤੇਰੀਆਂ ਹਿੰਮਤਾਂ ਤੋਂ ਵਾਰੇ ਵਾਰੇ ਜਾਈਏ,
ਜੱਗ ਨੂੰ ਰਜਾਉਣ ਵਾਲਿਆ
ਗੁਣ ਦਿਨ ਰਾਤ ਤੇਰੇ...।

ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਫ਼ਸਲਾਂ ਤੂੰ, ਪੁੱਤਾਂ ਵਾਂਗੂ ਪਾਲਦਾ,
ਫਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ, ਤੇਰੇ ਮੰਦੇ ਹਾਲ ਦਾ,
ਵੱਡੇ ਜਿਗਰੇ ਦੀ ਕਦਰ ਅਸੀਂ ਪਾਈਏ,
ਜੱਗ ਨੂੰ ਰਜਾਉਣ ਵਾਲਿਆ,
ਗੁਣ ਦਿਨ ਰਾਤ ਤੇਰੇ...।

ਇੱਛਾ ਤੇਰੀ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦੀ, ਜੱਗ ਨੂੰ ਰਜਾਉਣ ਦੀ,
ਅਨਾਜ ਦੇ ਭੰਡਾਰਾਂ ਵਿਚ, ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਪਾਉਣ ਦੀ,
ਅੰਬਾਰ ਉੱਚੇ-ਉੱਚੇ ਅੰਨ ਦੇ ਲਗਾਈਏ,
ਜੱਗ ਨੂੰ ਰਜਾਉਣ ਵਾਲਿਆ,
ਗੁਣ ਦਿਨ ਰਾਤ ਤੇਰੇ...।

ਤੇਰੀਆਂ ਹੀ ਮਿਹਨਤਾਂ 'ਤੇ, ਜੱਗ ਮੌਜਾਂ ਮਾਣਦਾ,
ਕੀ ਤੇਰੇ ਦੁੱਖ ਜੱਟਾ, ਵਿਰਲਾ ਹੀ ਜਾਣਦਾ,
'ਆਤਮਾ ਸਿੰਘ' ਕੋਲੋਂ ਗੀਤ ਲਿਖਾਈਏ,
ਜੱਗ ਨੂੰ ਰਜਾਉਣ ਵਾਲਿਆ,
ਗੁਣ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਤੇਰੇ...।


-ਆਤਮਾ ਸਿੰਘ ਚਿੱਟੀ
ਪਿੰਡ ਤੇ ਡਾਕ: ਚਿੱਟੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ।
ਮੋਬਾਈਲ : 99884-69564.

ਖੂਹ ਬਣੇ ਭੂਤ

ਪਾਣੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਇਸੇ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਦਾ ਵਾਸਾ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ 'ਤੇ ਹੀ ਹੋਇਆ। ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਦੂਰ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਖੂਹ ਪੁੱਟਣ ਦਾ ਖਿਆਲ ਆਇਆ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਪਹਿਲੇ ਖੂਹ 30,000 ਸਾਲ ਪਹਿਲੋਂ ਪੁੱਟੇ ਗਏ। ਇਹਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਢਿੱਗਾਂ ਜਾਂ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਬਣਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਾਣੀ ਲਈ ਇਸ ਵਿਚ ਬੂਝਲੀਆਂ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਡੂੰਘੀਆਂ ਖੂਹੀਆਂ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਈਆਂ। ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਇਸ ਸਭ ਕੁਝ ਨੂੰ ਮੱਛੀ ਮੋਟਰਾਂ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਆਮ ਲੋਕ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਪੰਜ ਇੰਚ ਦਾ ਬੋਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਰਕਾਰੀ ਬੋਰ 20 ਇੰਚ ਤੱਕ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਪਾਣੀ ਨਾ ਲੱਭਣ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਉਵੇਂ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਜਾੜ ਜਾਂ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਘਾਟਾਂ ਵਿਚਲੇ ਇਹ ਪੁਰਾਣੇ ਖੂਹ, ਖੂਹੀਆਂ ਤੇ ਵੱਡੇ ਬੋਰ ਜਿੱਥੇ ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਕਿਸੇ ਭਟਕੇ ਰਾਹੀ ਜਾਂ ਬੱਚੇ ਲਈ ਭੂਤ ਬਣ ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੰਗੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਲਟਕਦੀਆਂ ਮਿਲ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਸਰਕਾਰਾਂ ਕੋਲ ਹੋਰ ਬਥੇਰੇ ਝਮੇਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਇਹ ਸਾਡਾ ਹੀ ਫਰਜ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਪਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਾਵਾਰਸ ਮੌਤ ਦੇ ਖੂਹਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਪੰਚ, ਸਰਪੰਚ, ਬੀਡੀਪੀਓ, ਕੌਂਸਲਰ, ਐਮ. ਐਲ. ਏ., ਐਮ. ਪੀ. ਆਦਿ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰਕੇ ਬੰਦ ਕਰਵਾਈਏ। ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਤਾਂ ਤਕਰੀਬਨ ਹਰੇਕ ਕੋਲ ਕੈਮਰੇ ਵਾਲਾ ਫੋਨ ਹੈ, ਫੋਟੋ ਵੀ ਖਿੱਚ ਕੇ ਪਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਵੱਟਸਐਪ ਹੈ, ਉਹ ਸਹੀ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕੰਮ 'ਤੇ ਕੋਈ ਖਰਚਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਸਕੂਨ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿਚ ਮਿਲੇਗਾ।


-ਮੋਬਾ: 98159-45018

ਦੁਧਾਰੂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਹਰੇ ਚਾਰੇ ਦਾ ਅਚਾਰ ਬਣਾਉਣ ਸਬੰਧੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨੁਕਤੇ

ਹਰੇ ਚਾਰੇ ਦਾ ਅਚਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਫਾਇਦੇ: ਅਚਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਵਿਚ ਚਾਰੇ ਵਾਲੀ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਾਗੰ ਨੂੰ ਸਹੀ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਭੰਡਾਰ ਕਰਕੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਚਾਰੇ ਭੰਡਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਵਿਚ ਇਹ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਚਾਰ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ ਚਾਰੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿਚ ਭੰਡਾਰ ਕਰਕੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹਰੇ ਚਾਰੇ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ ਵੱਢਣ, ਕੁਤਰਣ ਆਦਿ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਲੇਬਰ ਦੀ ਬੱਚਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵੀ ਬੱਚਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਚਾਰੇ ਨੂੰ ਇਕੋ ਵਾਰ ਹੀ ਵੱਢ ਕੇ ਕੁਤਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਚਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਾਰੀ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ 70-80 ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਕੱਟ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਰਕਬੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਫ਼ਸਲਾਂ ਉਗਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਚਾਰ ਵਿਚ ਲੈਕਟਿਕ ਐਸਿਡ ਦੀ ਹੋਂਦ ਕਾਰਨ ਇਹ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਹਜ਼ਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਜਿਹੜੀ ਊਰਜਾ ਚਾਰੇ ਨੂੰ ਹਜ਼ਮ ਹੋਣ ਲਈ ਵਰਤਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੰਮ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੁੱਧ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਚਾਰ ਰਸੀਲਾ ਅਤੇ ਸਵਾਦੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਭੁੱਖ ਨੂੰ ਵਧਾਉਦਾ ਹੈ। ਅਚਾਰ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ ਹਰੇ ਚਾਰੇ ਦੀ ਘਾਟ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿਚ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੋਕਾ, ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਆਦਿ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੁੱਧ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ
ਅਚਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫ਼ਸਲਾਂ: ਚੰਗੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦਾ ਅਚਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਗੈਰ-ਫਲੀਦਾਰ ਚਾਰੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੱਕੀ, ਚਰ੍ਹੀ, ਬਾਜਰਾ, ਦੋਗਲਾ ਨੇਪੀਅਰ ਬਾਜਰਾ, ਕਮਾਦ ਤੇ ਜਵੀ ਆਦਿ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਗ਼ੈਰ-ਫਲੀਦਾਰ ਚਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਾਸ਼ਤਾ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਖਮੀਰਾਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿਚ ਸੂਖਮ ਜੀਵਾਂ ਵਲੋਂ ਲੈਕਟਿਕ ਐਸਿਡ ਵਿਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਸਰਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੈਰ-ਫਲੀਦਾਰ ਚਾਰਿਆ ਦੇ ਤਣੇ ਸਖਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੇਅ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਕਾਉਣ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਵਿਚੋ ਮੱਕੀ ਅਚਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਢੁਕਵੀਂ ਫ਼ਸਲ ਹੈ।
ਅਚਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ: ਕਟਾਈ: ਅਚਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਰੋ ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੋਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸੁੱਕੇ ਮਾਦੇ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵੀ ਕਾਫੀ ਹੋਵੇ। ਜਦੋਂ ਚਾਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੋਧੇ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਹੋਣ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਚਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੱਟ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਚਾਰੇ ਜਿਆਦਾ ਪੱਕ ਜਾਣ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਰੇਸ਼ੇ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਚਾਰ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ ਅਤੇ ਰੇਸ਼ੇ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹਜ਼ਮ ਵੀ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਚਾਰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮੱਕੀ ਦੀ ਕਟਾਈ ਗੰਢਾਂ ਬਣਨ ਤੋਂ ਦੌਧੇ ਦਾਣਿਆਂ ਤੱਕ ਕਰ ਲਵੋ।
ਅਚਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਟੋਏ ਨੂੰ ਭਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ: ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਸਹੀਂ ਸਮੇਂ ਉਤੇ ਕੱਟ ਲਵੋ, ਜਦੋਂ ਇਸ ਵਿਚ ਨਮੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 65-70 ਫੀਸਦੀ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਇਲੇਜ ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਨਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਸਾਇਲੇਜ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੱਟਣ ਸਮੇਂ ਫ਼ਸਲ 'ਤੇ ਤ੍ਰੇਲ ਨਾ ਪਈ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਚ ਚਾਰੇ ਵਿਚ ਨਮੀਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਅਚਾਰ ਨੂੰ ਉੱਲੀ ਲੱਗਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਚਾਰੇ ਨੂੰ ਟੋਏ ਵਿਚ ਭਰਨ ਸਮੇਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ:-
* ਟੋਏ ਨੂੰ ਭਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਇਹ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਸੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।
* ਕੱਚੇ ਟੋਏ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਤਿਰਪਾਲ ਨਾਲ ਢਕ ਲਵੋ। ਟੋਏ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ ਕੱਚਾ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਤੂੜੀ ਵਿਛਾ ਲਵੋ। * 30 ਫੁੱਟ ਲੰਮੇ, 12-15 ਫੁੱਟ ਚੌੜੇ ਅਤੇ 5-6 ਫੁੱਟ ਡੂੰਘੇ ਟੋਏ ਵਿਚ 400-450 ਕੁਇੰਟਲ ਹਰਾ ਚਾਰਾ (ਲਗਪਗ 2 ਤੋਂ 3 ਕਿੱਲੇ ਦਾ) ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਟੋਏ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਘੱਟ-ਵੱਧ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਟੋਏ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਟਰੈਕਟਰ ਦੇ ਟਾਇਰਾਂ ਵਿਚਲੀ ਚੌੜਾਈ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਡੂੰਘਾਈ ਹਮੇਸ਼ਾ 5-6 ਫੁੱਟ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। * ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੂੰ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਸ਼ੀਟ ਨਾਲ ਢਕ ਦਿਓ ਅਤੇ ਸ਼ੀਟ ਨੂੰ ਉੱਤੋਂ ਤੂੜੀ ਜਾਂ ਕੜਬ ਨਾਲ ਢਕ ਕੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਿਪ ਦਿਓ ਤਾਂ ਕਿ ਸ਼ੀਟ ਧੁੱਪ ਨਾਲ ਨਾ ਪਾਟੇ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵੀ ਇਸ ਵਿਚ ਨਾ ਵੜੇ। * ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਭੰਡਾਰ ਕੀਤੇ ਚਾਰੇ ਦਾ ਅਚਾਰ 45 ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਬਣਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।


-ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰ, ਤਰਨ ਤਾਰਨ।
ਮੋਬਾਈਲ : 9417702021
Email: ddtkvktarntaran@gmail.com,

ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਸਿਰਦਰਦੀ, ਚੂਹਿਆਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ?

ਉਂਝ ਤਾਂ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਕੱਲਾ ਚੂਹਾ ਹੀ 6-25 ਫੀਸਦੀ ਹਾੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਸਾਉਣੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਦੇਸ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਆਰਥਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਉਠਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ । ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕੁੱਲ 8 ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਚੂਹੇ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚੂਹੇ ਆਪਣੇ ਚਾਤਰ ਦਿਮਾਗ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਬੱਚੇ ਜੰਮਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਢਾਲ ਲੈਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਕਰਕੇ ਜਨਸੰਖਿਆ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਚੂਹੇ ਆਮ ਕਰਕੇ ਖੁੱਡਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੁੰਘਣ ਅਤੇ ਸੁਆਦ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਤੇਜ਼ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਭੋਜਨ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਵਿਚ ਖ਼ਾਸ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਸੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਚੂਹਿਆਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਕਰਨੀ ਹੋਰਨਾਂ ਕੀੜਿਆੰ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਔਖੀ ਅਤੇ ਵੱਖਰੀ ਹੁੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੋ ਚੂਹਿਆਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ, ਪਿੰਡ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੂਹੇ ਮਾਰ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਉਣੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਕਿਸਾਨ ਇਕੱੱਲੇ-ਇਕੱਲੇ ਚੂਹਿਆਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਚੂਹੇ ਲਾਗਲੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਦੌੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਾਰਥਿਕ ਨਤੀਜੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ। ਪਿੰਡ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿਚ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਅ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਣਕ ਦੀ ਕਟਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਝੋਨੇ ਦੀ ਲਵਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਕਰੀਬਨ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਖੇਤ ਖਾਲੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਚੂਹਿਆਂ ਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਰੋਕਥਾਮ ਮਸ਼ੀਨੀ ਅਤੇ ਕੀੜੇਮਾਰ ਜ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ੍ਹੇ।
(1) ਮਸ਼ੀਨੀ ਤਰੀਕੇ:- (ੳ) ਡਾਂਗਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਨਾ: ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਰੌਣੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਖੁੱਡਾਂ ਵਿਚ ਵੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਚੂਹੇ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨਾਂ ਬਾਹਰ ਆਏ ਚੂਹਿਆਂ ਨੂੰ ਡਾਂਗਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
(ਅ) ਪਿੰਜਰਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ:-ਚੂਹਿਆਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੰਜਰਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਿੰਜਰਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਜਰਿਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋ ਕੇ ਸਾਫ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕ ਨਾ ਆਵੇ। ਸਾਫ ਪਿੰਜਰਿਆਂ ਨੂੰ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਚੂਹਿਆਂ ਦੇ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰਸਤਿਆਂ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖੋ। ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਚੂਹਿਆਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਚੂਹਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿੰਜਰਿਆਂ ਵਿਚ 10-15 ਗ੍ਰਾਮ ਅਨਾਜ ਨੂੰ ਤੇਲ ਲਗਾ ਕੇ ਦੋ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਰੱਖੋ। ਚੂਹਿਆਂ ਨੂੰ ਗਝਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੰਜਰੇ ਅੰਦਰ ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਉੱਤੇ 10-15 ਗ੍ਰਾਮ ਦਾਣੇ ਅਤੇ ਨਾਲੀਦਾਰ ਦਾਖਲੇ ਤੇ ਚੁਟਕੀ ਭਰ ਦਾਣੇ ਰੱਖ ਕੇ ਮੂੰਹ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਓ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਤੱਕ ਫੜੇ ਚੂਹਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਡੁਬੋ ਕੇ ਮਾਰੋ। ਪਿੰਜਰਿਆਂ ਦੀ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 30-35 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਵਕਫਾ ਜ਼ਰੂਰ ਰੱਖੋ।
(2) ਕੀੜੇਮਾਰ ਜ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਰੋਕਥਾਮ:-ਚੂਹਿਆਂ ਦੀ ਕੀੜੇਮਾਰ ਜ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਰੋਕਥਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਚੋਗਾ ਵਰਤਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਹੀ ਤਰੀਕਾ ਵਰਤਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਚੂਹਿਆਂ ਦਾ ਇਸ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਚੋਗੇ ਨੂੰ ਖਾਣਾ, ਵਰਤੇ ਗਏ ਦਾਣਿਆਂ ਦਾ ਮਿਆਰੀਪਣ, ਸੁਆਦ ਅਤੇ ਤੇਲ ਦੀ ਮਹਿਕ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ।
ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਚੋਗਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ:- (ੳ) ਜ਼ਿੰਕ ਫਾਸਫਾਈਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ:-ਇਕ ਕਿਲੋ ਬਾਜਰਾ, ਕਣਕ, ਜਵਾਰ ਦਾ ਦਲੀਆ ਜਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਲੈ ਕੇ ਇਸ ਵਿਚ 20 ਗ੍ਰਾਮ ਤੇਲ ਜੇਕਰ ਹੋ ਸਕੇ ਤਾਂ ਮੂੰਗਫਲੀ ਦਾ ਤੇਲ ਅਤੇ 25 ਗਰਾਮ ਜ਼ਿੰਕਫਾਸਫਾਈਡ ਪਾ ਕੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਾਉ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਚੋਗੇ ਨੁੰ ਕਾਗਜ਼ ਦੀਆਂ ਪੁੜੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ ਖੇਤ ਵਿਚ ਗੇਝ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖੋ।
(ਅ) ਬਰੋਮਾਡਾਇਓਲੋਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ: 20 ਗ੍ਰਾਮ ਬਰੋਮਾਡਾਇਓਲੋਨ 0.005 ਫੀਸਦੀ ਪਾਊਡਰ , 20 ਗ੍ਰਾਮ ਬੂਰਾ ਖੰਡ ਅਤੇ 20 ਗਰਾਮ ਤੇਲ ਨੂੰ ਇਕ ਕਿਲੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਨਾਜ ਦੇ ਦਲੀਏ ਵਿਚ ਮਿਲਾਉ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਖੇਤ ਵਿਚ 40 ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਰੱਖੋ (ੲ) ਰੈਕੁਮਿਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ : 50 ਗ੍ਰਾਮ ਰੈਕੁਮਿਨ 0.0375 ਫੀਸਦੀ ਪਾਊਡਰ, 20 ਗ੍ਰਾਮ ਮੂੰਗਫਲੀ ਜਾਂ ਸੂਰਜਮੁਖੀ ਦਾ ਤੇਲ ਅਤੇ 20 ਗ੍ਰਾਮ ਬੂਰਾ ਖੰਡ ਨੂੰ ਇਕ ਕਿਲੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਨਾਜ ਦੇ ਦਲੀਏ ਵਿਚ ਮਿਲਾਉ।
ਚੋਗਾ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ;- ਮਈ-ਜੂਨ ਦਾ ਮਹੀਨਾ : ਚੂਹੇ ਮਾਰ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਢੁਕਵਾਂ ਸਮਾਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਖੇਤ ਖਾਲੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਚੂਹਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖੁੱਡਾਂ ਵੱਟਾਂ, ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਖਾਲਾਂ, ਵਿਰਾਨ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਸੌਖਿਆਂ ਹੀ ਲੱਭ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ । ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਸਾਰੀਆਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਖੁੱਡਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਉ। ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਹਰੇਕ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਖੁੱਡ ਵਿਚ 10 ਗ੍ਰਾਮ ਜਿੰਕ ਫਾਸਫਾਈਡ/ਬਰੋਮਾਡਾਇਓਲੋਨ ਜਾਂ 20 ਗ੍ਰਾਮ ਰੈਕੁਮਿਨ ਵਾਲੇ ਚੋਗੇ ਨੂੰ ਕਾਗਜ਼ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਬਰੋਮਾਡਾਇਓਲੋਨ ਵਾਲਾ ਚੋਗਾ 6 ਇੰਚ ਡੂੰਘਾਈ 'ਤੇ ਰੱਖੋ। (ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਦੇ ਅੰਕ 'ਚ)


-ਬਲਾਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਫਸਰ, ਪਠਾਨਕੋਟ।
ਮੋਬਾਈਲ : 94630-71919.

ਜ਼ਿਆਦਾ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹਨ ਝੋਨੇ ਦੀਆਂ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਪੱਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ

ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਝੋਨੇ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਵਿਚ ਗਿਰਾਵਟ ਅਤੇ ਝੋਨੇ ਦੀ ਪਰਾਲੀ ਦੀ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਅਹਿਮ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ, ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੌਸਮੀ ਕਾਰਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਲੋਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਤਹਿਤ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਵੱਧ ਝਾੜ, ਚੰਗੀ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਘੱਟ ਪਰਾਲੀ, ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਵਾਢੀ ਉਪਰੰਤ ਹਾੜ੍ਹੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਕਫਾ ਅਤੇ ਬਦਲਦੇ ਮੌਸਮ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਪੱਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਅਧੀਨ ਰਕਬੇ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਕੁਝ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਰਨਾਲਾ, ਬਠਿੰਡਾ, ਲੁਧਿਆਣਾ, ਮਾਨਸਾ, ਮੋਗਾ, ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿਚ ਅਜੇ ਵੀ ਕਈ ਕਿਸਾਨ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਪੱਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਲਾਭ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਿਸਾਨ ਲੰਮਾਂਾਸਮਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਇਸ ਲਈ ਆਕ੍ਰਸ਼ਿਤ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉੁਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਝਾੜ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੁਨਾਫਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਆਮਦਨ ਦਾ ਤੁਲਨਾਤਮਿਕ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਇਹ ਤਰਕ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਿਆ।
ਭਾਵੇਂ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੂਸਾ 44) ਦਾ ਝਾੜ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਝਾੜ ਲੈਣ ਵਾਸਤੇ ਸਾਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਣੀ, ਖਾਦਾਂ, ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ, ਲੇਬਰ ਅਤੇ ਪਰਾਲੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਖਰਚੇ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਧੇਰੇ ਖਰਚਿਆਂ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਪੂਸਾ 44 ਅਦਿ ਕਿਸਮਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਮੁਨਾਫਾ ਕਾਫੀ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਕਿ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਅੱਖੋਂ ਪਰੋਖੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਕਿਸਮ ਝੁਲਸ ਰੋਗ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਵਾਣੂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ ਅਤੇ ਝੁਲਸ ਰੋਗ ਦੇ ਹਮਲੇ ਸਮੇਂ ਬੁਰੀ ਤਰਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੂਸਾ 44 ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਵਿਚ ਨਮੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਮੰਡੀਕਰਨ ਵਿਚ ਕਈ ਵਾਰ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਵੀ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਝੋਨੇ ਦੀ ਫ਼ਸਲ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀਆਂ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਿਸਮਾਂ (ਪੀ ਆਰ 121 ਅਤੇ ਪੀ ਆਰ 126) ਅਤੇ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਿਸਮ ਪੂਸਾ 44 ਦਾ ਤੁਲਨਾਤਮਿਕ ਲੇਖਾ ਜੋਖਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਪੀ ਆਰ 121 ਦਾ ਝਾੜ 25.0 ਤੋਂ 36.5 ਕੁਇੰਟਲ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ, ਪੀ ਆਰ 126 ਦਾ ਝਾੜ 24.5 ਤੋਂ 37.2 ਕੁਇੰਟਲ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਅਤੇ ਪੂਸਾ 44 ਦਾ ਝਾੜ 27.0 ਤੋਂ 37.5 ਕੁਇੰਟਲ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪੀ ਆਰ 121, ਪੀ ਆਰ 126 ਅਤੇ ਪੂਸਾ 44 ਦਾ ਔਸਤ ਝਾੜ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 30.2, 29.4 ਅਤੇ 32.0 ਕੁਇੰਟਲ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਰਿਹਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਪੂਸਾ 44 ਕਿਸਮ ਨੇ ਬੇਸ਼ੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਝਾੜ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਇਸ ਝਾੜ ਲਈ ਪੂਸਾ 44 ਕਿਸਮ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਉੱਪਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀਆਂ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕਿਸਮਾਂ ਪੀ ਆਰ 121 ਅਤੇ ਪੀ ਆਰ 126 ਨਾਲੋਂ 353 ਅਤੇ 435 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਦੀਆਂ ਵਾਧੂ ਖਾਦਾਂ, 1095 ਅਤੇ 1388 ਰੁਪਏ ਦੇ ਵਾਧੂ ਪੌਦ ਸੁਰੱਖਿਆ ਖਰਚੇ, 810 ਅਤੇ 1110 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵਾਧੁੂ ਲੇਬਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ 5 ਅਤੇ 9 ਵਾਧੂ ਸਿੰਚਾਈਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਪਈ। ਦੂਸਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਪੂਸਾ 44 ਕਿਸਮ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪੀ ਏ ਯੂ ਦੀਆਂ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕਿਸਮਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ 33 ਤੋਂ 42 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੱਕ ਵਧੇਰੇ ਪੌਦ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਖਰਚ, 15 ਤੋਂ 26 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੱਕ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਿੰਚਾਈਆਂ ਅਤੇ 11 ਤੋਂ 17 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੱਕ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੇਬਰ 'ਤੇ ਖਰਚਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਇਹ ਸਾਰੇ ਖਰਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ ਵਿਚੋਂ ਘਟਾ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਮੁਨਾਫਾ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਪੂਸਾ 44 ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਮੁਨਾਫਾ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀਆਂ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕਿਸਮਾਂ ਪੀ ਆਰ 126 ਅਤੇ ਪੀ ਆਰ 121 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 161 ਰੁਪਏ ਅਤੇ 267 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਘੱਟ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਜੇਕਰ ਉਪਰੋਕਤ ਦਿੱਤੇ ਖਰਚਿਆਂ ਵਿਚ ਪਾਣੀਆਂ ਲਈ ਵਰਤੀ ਗਈ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਖਰਚ, ਜੋ ਕਿ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁਫਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਵੀ ਲਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪੀ ਆਰ 126 ਅਤੇ ਪੀ ਆਰ 121 ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਤੋਂ ਅਸਲ ਮੁਨਾਫਾ ਪੂਸਾ 44 ਕਿਸਮ ਨਾਲੋਂ ਹੋਰ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
ਝੋਨੇ ਦੀਆਂ ਘੱਟ ਸਮਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਾਲ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਫ਼ਸਲਾਂ ਲਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਪੂਸਾ 44 ਕਿਸਮ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਨਾਲ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਫ਼ਸਲੀ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਤੀਜੀ ਫ਼ਸਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨ ਨਾਲ ਖੇਤੀ ਤੋਂ ਆਮਦਨ ਵਧਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸੱਠੀ ਮੂੰਗੀ/ਮਟਰ ਨੂੰ ਤੀਜੀ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਜਿੱਥੇ ਖੇਤੀ ਤੋਂ ਆਮਦਨ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ ਉੱਥੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿਚ ਵੀ ਸੁਧਾਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਘੱਟ ਸਮਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਨਾਲ ਪਰਾਲੀ ਦੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹਾੜ੍ਹੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਬਿਜਾਈ ਯਕੀਨੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਘੱਟ ਸਮਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਨਾਲ ਸਿੰਚਾਈਆਂ, ਖਾਦਾਂ, ਸਪ੍ਰੇਆਂ, ਲੇਬਰ, ਊਰਜਾ ਆਦਿ ਦੀ ਕਾਫੀ ਬੱਚਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫ਼ਸਲੀ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਤੀਸਰੀ ਫ਼ਸਲ ਲੈਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਮੁਨਾਫੇ ਵਿਚ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਵਾਧਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੂਬੀਆਂ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਸਾਲ ਦਰ ਸਾਲ ਘੱਟ ਸਮਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2018 ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਝੋਨੇ ਹੇਠਲੇ ਕੁੱਲ ਰਕਬੇ ਦਾ 74 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹਿੱਸਾ ਪੀ. ਏ. ਯੂ. ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਅਧੀਨ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਝਾੜ ਦੇ ਗੁਣ ਕਰਕੇ ਸੰਭਵ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਪੂਸਾ 44 ਦੇ ਰਕਬੇ ਵਿਚ ਭਾਰੀ ਗਿਰਾਵਟ ਵੇਖਣ ਵਿਚ ਆਈ। ਪੂਸਾ 44 ਦਾ ਰਕਬਾ ਜੋ ਕਿ ਸਾਲ 2015 ਵਿਚ 29 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸੀ, ਸਾਲ 2018 ਵਿਚ ਘਟ ਕੇ ਸਿਰਫ 13 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਰਹਿ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਲ ਦਰ ਸਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਇਸ ਕਿਸਮ ਤੋਂ ਮੋਹ ਭੰਗ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਗ਼ੈਰ-ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਿਸਮ ਪੂਸਾ 44 ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ 15 ਤੋਂ 26 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਪਾਣੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲਾ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਥੱਲੇ ਲਿਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 80 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਲਾਕ ਪਾਣੀ ਹੇਠਾਂ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਗੰਭੀਰ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਹਨ। ਜ਼ਰਾ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮੰਗ ਹੈ ਕਿ ਕੁਦਰਤੀ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਬੱਚਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਸੀਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੂਸਾ 44 ਜਾਂ ਪੀਲੀ ਪੂਸਾ ਵਰਗੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰੀਏ। ਸਿਰਫ ਕਿਸਮ ਦੇ ਝਾੜ ਵੱਲ ਹੀ ਨਾ ਜਾਈਏ ਸਗੋਂ ਉਸਦੀ ਕਾਸ਼ਤ 'ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਖਰਚਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ੁੱਧ ਮੁਨਾਫੇ 'ਤੇ ਬਰੀਕੀ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਦੇਈਏ। ਸੋ ਕਿਸਾਨ ਵੀਰੋ! ਆਓ! ਝੋਨੇ ਦੀਆਂ ਘੱਟ ਸਮਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਹੀ ਲਾਈਏ ਜੋ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲਾ ਪਾਣੀ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮੁਨਾਫਾ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪੂਸਾ 44 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਘੱਟ ਸਮਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਫਾਇਦੇ : * ਸਿੰਚਾਈਆਂ ਲਈ 15-26 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੱਚਤ (5-9 ਸਿੰਚਾਈਆਂ) * ਪੌਦ-ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ 33-42 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਖਰਚ ਦੀ ਬੱਚਤ (1100-1400 ਰੁਪਏ/ਏਕੜ) * ਪਰਾਲੀ ਦੀ ਸੌਖੀ ਅਤੇ ਸੁਚੱਜੀ ਸੰਭਾਲ * ਹਾੜ੍ਹੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਬਿਜਾਈ * ਫ਼ਸਲੀ ਘਣਤਾ ਵਿਚ ਵਾਧਾ * ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੁਨਾਫਾ ਆਦਿ।


-ਇਕਨੋਮਿਕਸ ਐਂਡ ਸੋਸ਼ਿਆਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ

ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ ਪਾਣੀ?

ਪਿਛਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਪਾਣੀ ਦਾ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਕੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਨਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਲਿਆ। ਆਓ, ਅੱਜ ਗੱਲ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਕੁੱਲ ਧਰਤੀ 'ਚ ਭਾਰਤ ਕੋਲ ਢਾਈ (2.5) ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੁਲ ਵਰਤੋਂ ਯੋਗ ਪਾਣੀ ਦਾ 4 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਹੈ। ਏਨਾ ਪਾਣੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਿੱਲਤ ਹੈ, ਸੋਕਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਬੰਜਰ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਆਖਰ ਕਿਉਂ? ਦੇਸ਼ ਦੀ 33 ਫ਼ੀਸਦੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ, ਸਿਰਫ ਗੰਗਾ-ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰਾ-ਮੇਘਨਾ ਨਦੀ ਦਾ 60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤਾਜ਼ਾ ਪਾਣੀ ਹੈ। 6 ਫ਼ੀਸਦੀ ਪੱਛਮੀ ਤੱਟ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਿਚ 11 ਫ਼ੀਸਦੀ ਪਾਣੀ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ 60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਸਿਰਫ 29 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੀ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇਕਸਾਰ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਾਡੀ 70 ਸਾਲ ਦੀ ਨਾਕਾਮੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ, ਸਿਆਸੀ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਯੋਜਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕੇ। ਜੇਕਰ ਅਗਲੇ 10 ਸਾਲ ਲਾ ਕੇ ਵੀ ਇਹ ਨਦੀਆਂ ਜੋੜ ਲਈਆਂ ਜਾਣ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਿਰੇ ਦਾ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਤੇਰ-ਮੇਰ ਦੀ ਝਗੜੇਬਾਜ਼ੀ ਛੱਡ ਕੇ 'ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ' ਦੀ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। 'ਹਾਏ ਕੀ ਹੋ ਜੂ?' ਦੀ ਰੱਟ ਛੱਡ ਕੇ, 'ਆਓ ਕੁਝ ਕਰੀਏ' ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਈਏ। ਕੁਦਰਤ ਅਪਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਕਦੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦੇਣਾ, ਪਰ ਬੁਰਕੀ ਵੀ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਪਾਉਣੀ।


-ਮੋਬਾ: 98159-45018

ਪੁਰਾਤਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਸਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿਕਰਤਾ ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ

ਲੁਧਿਆਣਾ ਮਹਾਂਨਗਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੱਖੋਵਾਲ ਰੋਡ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਗਹਿਣੇ ਵਾਂਗ ਪੁਰਾਤਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਤਨ ਵਸਤਾਂ ਸਾਂਭੀ ਬੈਠਾ ਹੈ ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਜਿਸ ਦਾ ਘਰ ਘੱਟ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਘਰ ਦੀ ਹਰੇਕ ਨੁੱਕਰੇ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਉਹ ਪੁਰਾਤਨ ਵਸਤ ਪਈ ਹੈ ਜੋ ਗਏ ਵਕਤਾਂ ਦੀ ਗਾਥਾ ਬਿਆਨਦੀ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਆਲੋਪ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਵਿਰਸੇ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਪਾਉਂਦਾ ਇਹ ਘਰ ਸੱਚ-ਮੁੱਚ ਵੇਖ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੱਗੇਗਾ ਕਿ ਬੀਤੇ ਵਕਤ ਵਿਚ ਸਾਡਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਗੋਂ ਜਿਉਂਦਾ ਵੀ ਸੀ ਬੜੀ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ। ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਪਿਛੋਕੜ ਤੋਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਚੀਮਨਾ ਦਾ ਜੰਮਪਲ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਬਚਪਨ ਹੰਡਾਉਦਿਆਂ ਹੀ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਵਕਤ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਕਤ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਹਨੇਰੀ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਵਿਰਸਾ ਨਹੀਂ ਸਾਂਭ ਸਕਾਂਗੇ ਆਪਣਾ ਮੂਲ ਨਹੀਂ ਸਾਂਭ ਸਕਾਂਗੇ ਅਤੇ ਉਸੇ ਹੀ ਦਿਨ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਕਿ ਸਾਡੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਇਹ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਨਾ ਕਰੇ ਕਿ ਸਾਡਾ ਵਿਰਸਾ ਕਿਧਰ ਗਿਆ। ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਕਦੇ ਬਨੇਰਿਆਂ 'ਤੇ ਵੱਜਣ ਵਾਲੇ ਰਿਕਾਰਡ ਗਰਾਮੋਫੋਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁੱਤੇ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨ ਵੀ ਆਖਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਗਰਾਮੋਫੋਨ ਚਾਬੀ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਸਾਂਭ ਕੇ ਰੱਖੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਰੇਡੀਓ ਟਿਊਬਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬੈਟਰੀਆਂ ਤੱਕ, ਮਰਫੀ ਟਿਉੂੂਬਾਂ ਵਾਲੇ ਰੇਡੀਓ। ਸਾਲ 1955 ਵਿਚ ਬਣੀ ਕੈਸੇਟ ਰਿਕਾਰਡਡ, ਸਾਲ 1857 ਦੀ ਕੰਧ ਘੜੀ ਅਤੇ ਇਕ ਸਦੀ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਘੜੀਆਂ, 1904 ਵਿਚ ਬਣੀ ਪੌਕਟ ਘੜੀ, ਬ੍ਰਿਟਸ ਦੇ ਸਟੋਪ, ਪੁਰਾਣੇ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ, ਪਿਸ਼ੌਰ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੱਥ ਨਾਲ ਝੱਲਣ ਵਾਲਾ ਪੱਖਾ, ਪਿੱਤਲ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਗਾਗਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕੇਤਲੀਆਂ ਤੱਕ, ਸੰਖ, ਸਿਪੀਆਂ। ਸਾਲ 1951 ਵਿਚ 1953 ਵਿਚ ਬਣੇ ਦੋ ਫਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪੱਖੇ , ਮਧਾਣੀਆਂ, ਚਾਟੀਆਂ, ਟਿੰਡਾਂ, ਡੋਲ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖੇ ਸਗੋਂ 1981 ਮਾਡਲ ਬੁਲੇਟ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ, 1975 ਮਾਡਲ ਵਿਸਪਾ ਸਕੂਟਰ, 1961 ਅਤੇ 1975 ਮਾਡਲ ਇਟਾਲੀਅਨ ਕਾਰਾਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਦਿਲ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸਜਾ ਕੇ ਰੱਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਜੋ ਵੀ ਪੁਰਾਤਨ ਚੀਜ ਪਈ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਖ਼ਾਸੀਅਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਚਾਲੂ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਹਨ। ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਬੇਟਾ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਆਪਣੀ 1975 ਮਾਡਲ ਕਾਰ 'ਤੇ ਹੀ ਵਿਆਹੁਣ ਗਿਆ ਸੀ । ਪਰਮਿਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਪੁਰਾਤਨ ਵਿਰਸੇ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੀ ਪੁਰਾਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਮੂੰਹ ਬੋਲਦੀ ਹਰ ਇਕ ਵਸਤੂ ਪਈ ਹੈ। ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਦਾ ਇਹ ਘਰ, ਘਰ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਉਹ ਨਗੀਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਰਸੇ ਦੀ ਵੱਡੀ ਚਾਹਤ ਹੈ।


-ਪਿੰਡਾਂ: ਬੁੱਕਣ ਵਾਲਾ
ਮੋਗਾ-98551-14484

ਜੁਲਾਈ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਰੁਝੇਵੇਂ

ਬੈਂਗਣ
ਇਕ ਏਕੜ ਦੀ ਪਨੀਰੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ 300-400 ਗ੍ਰਾਮ ਬੀਜ 10-15 ਸੈ. ਮੀ. ਉੱਚੀਆਂ ਇਕ ਮਰਲੇ ਦੀਆਂ ਕਿਆਰੀਆਂ ਵਿਚ ਬੀਜੋ। ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੀਜ ਨੂੰ 3 ਗ੍ਰਾਮ ਕੈਪਟਾਨ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿੱਲੋ ਬੀਜ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਸੋਧ ਲਓ। ਬੈਂਗਣਾਂ ਵਿਚ ਫਲ ਅਤੇ ਸ਼ਾਖਾਂ ਦੇ ਗੜੂੰਏ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ 80 ਮਿ. ਲਿ. ਕੋਰਾਜ਼ਨ 18.5 ਐਸ.ਸੀ. ਜਾਂ 80 ਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰੋਕਲੇਮ 5 ਐਸ.ਜੀ. ਨੂੰ 100 ਤੋਂ 125 ਲਿਟਰ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਘੋਲ ਕੇ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰੋ।
ਮੂਲੀ
ਮੂਲੀ ਦੀ ਪੂਸਾ ਚੇਤਕੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਪਸੰਦ ਕਿਸਮਾਂ ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਬਿਜਾਈ ਲਈ ਢੁਕਵੀਆਂ ਹਨ। ਪੂਸਾ ਚੇਤਕੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਮੂਲੀ ਛੋਟੀ ਤੇ ਦਰਮਿਆਨੀ ਮੋਟੀ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੀ ਅਤੇ ਅੱਗੋਂ ਖੁੰਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 4-5 ਕਿਲੋ ਬੀਜ ਇਕ ਏਕੜ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਲਈ ਵਰਤੋ ਅਤੇ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿਚ 45 ਸੈ.ਮੀ. ਅਤੇ ਬੂਟਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ 7.5 ਸੈ.ਮੀ. ਫਾਸਲਾ ਰੱਖੋ।
ਭਿੰਡੀ
ਪੰਜਾਬ-8 ਕਿਸਮ ਦਾ ਬੀਜ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਬੀਜੋ ਅਤੇ ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੀਜ ਨੂੰ 24 ਘੰਟੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਭਿਉਂ ਦਿਉ। ਪੰਜਾਬ ਸੁਹਾਵਨੀ ਕਿਸਮ ਇਸ ਰੁੱਤ ਲਈ ਢੁਕਵੀਂ ਹੈ। 15-20 ਟਨ ਗਲੀ ਸੜੀ ਰੂੜੀ ਅਤੇ 40 ਕਿੱਲੋ ਯੂਰੀਆ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਆਮ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵਿਚ ਬਿਜਾਈ ਵੇਲੇ ਪਾਓ। ਯੂਰੀਆ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕਿਸ਼ਤ (40 ਕਿਲੋ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ) ਪਹਿਲੀ ਤੁੜਾਈ ਉਪਰੰਤ ਪਾਓ।
ਰਵਾਂਹ
ਰਵਾਂਹ 263 ਕਿਸਮ ਦਾ 8-10 ਕਿਲੋ ਬੀਜ ਇਕ ਏਕੜ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਲਈ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ 45 ਸੈ. ਮੀ. ਅਤੇ ਬੂਟਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ 15 ਸੈ. ਮੀ. ਦੇ ਫਾਸਲੇ 'ਤੇ ਬੀਜੋ। 45 ਕਿਲੋ ਯੂਰੀਆ, 100 ਕਿਲੋ ਸਿੰਗਲ ਸੁਪਰਫਾਸਫੇਟ ਅਤੇ 16 ਕਿੱਲੋ ਮਿਊਰੇਟ ਆਫ਼ ਪੋਟਾਸ਼ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਬਿਜਾਈ ਵੇਲੇ ਪਾਓ।
ਕੱਦੂ ਜਾਤੀ ਦੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ
ਕੱਦੂ ਜਾਤੀ ਦੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਘੀਆ ਕੱਦੂ, ਘੀਆ ਤੋਰੀ, ਕਰੇਲਾ ਅਤੇ ਟੀਂਡੇ ਦਾ 2 ਕਿਲੋ ਬੀਜ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਅਤੇ ਵੰਗੇ ਦਾ 1 ਕਿਲੋ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਮੁਤਾਬਿਕ ਬੀਜੋ।


-ਸੰਯੋਜਕ : ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ

ਧਰਤੀ ਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ

* ਜਗਵਿੰਦਰ ਜੋਧਾ *

ਪਵਨ ਗੁਰੂ ਤੇ ਪਿਤਾ ਹੈ ਪਾਣੀ ਜੇ ਇਹ ਬੋਲ ਨਾ ਯਾਦ ਰਹੇ,
ਹੱਥੀਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਜਲ ਨੂੰ ਆਪਾਂ ਜੇ ਕਰਦੇ ਬਰਬਾਦ ਰਹੇ,
ਵਿਚ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਰਹਿ ਜਾਣੀ ਗੱਲ ਬੋਹੜਾਂ ਦੀਆਂ ਛਾਵਾਂ ਦੀ,
ਬੂੰਦ ਬੂੰਦ ਲਈ ਤਰਸ ਨਾ ਜਾਵੇ ਧਰਤੀ ਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ।

ਵਕਤ ਅਜੇ ਵੀ ਬਚਿਆ ਹੈ ਤੂੰ ਗੱਲ ਸੁਣ ਲੈ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ,
ਕਿੰਨੀ ਉੱਚੀ ਥਾਂ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਧਰਤ, ਪੌਣ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ,
ਥਾਂ-ਥਾਂ ਹਾਸੇ ਬੀਜ ਕੇ ਪੁੱਟੀਏ ਜੜ੍ਹ ਆਤਮ-ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਦੀ,
ਬੂੰਦ ਬੂੰਦ ਲਈ ਤਰਸ ਨਾ ਜਾਵੇ ਧਰਤੀ ਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ।

ਨਾਨੀ ਦੀ ਲੋਰੀ ਦਾਦੀ ਦੀ ਬਾਤ ਵਿਸਾਰੀ ਜਾਵੋਗੇ,
ਪੁੱਤ ਕਿਥੋਂ ਜੰਮਣੇ ਜੇ ਧੀਆਂ ਕੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਮਾਰੀ ਜਾਵੋਗੇ,
ਭੁੱਲ ਨਾ ਜਾਈਏ ਗੀਤ ਕੋਇਲ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਦੇ ਕਾਵਾਂ ਦੀ,
ਬੂੰਦ ਬੂੰਦ ਲਈ ਤਰਸ ਨਾ ਜਾਵੇ ਧਰਤੀ ਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ।

ਸਾਂਭ ਲਵੋ ਪੰਜਾਬ, ਪੰਜਾਬੀਓ ਇਹ ਨਾ ਇਸਦਾ ਹਾਲ ਕਰੋ,
ਰੁੱਖਾਂ, ਧੀਆਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰੋ,
ਆਉਂਦੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਦੇਈਏ ਕਿਸਮਤ ਖਾਲੀ ਥਾਵਾਂ ਦੀ,
ਬੂੰਦ-ਬੂੰਦ ਲਈ ਤਰਸ ਨਾ ਜਾਵੇ ਧਰਤੀ ਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ।


-ਖੇਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ।






Website & Contents Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 2002-2018.
Ajit Newspapers & Broadcasts are Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust.
The Ajit logo is Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 1984.
All rights reserved. Copyright materials belonging to the Trust may not in whole or in part be produced, reproduced, published, rebroadcast, modified, translated, converted, performed, adapted,communicated by electromagnetic or optical means or exhibited without the prior written consent of the Trust. Powered by REFLEX