ਤਾਜਾ ਖ਼ਬਰਾਂ


ਟਰੰਪ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਜਵਾਬ ,ਚੀਨ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਵਿਚੋਲਗੀ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ
. . .  19 minutes ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ,28 ਮਈ -ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਸੀਮਾ ਵਿਵਾਦ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਵਿਚੋਲਗੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ । ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਤੀਸਰੇ ਪੱਖ ਦੀ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ...
ਚਾਚੇ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਵੱਲੋਂ ਪੱਥਰ ਮਾਰ ਕੇ ਭਰਾ ਦਾ ਕਤਲ
. . .  about 1 hour ago
ਸੁਜਾਨਪੁਰ, 28 ਮਈ (ਜਗਦੀਪ ਸਿੰਘ) - ਸੁਜਾਨਪੁਰ ਜੁਗਿਆਲ ਸੜਕ 'ਤੇ ਪੈਂਦੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸ਼ਨੀ ਦੇਵ ਮੰਦਿਰ ਕੋਲ ਪਿਛਲੀ ਰਾਤ ਚਾਚੇ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਵੱਲੋਂ ਪੱਥਰ ਮਾਰ ਕੇ ਭਰਾ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਲਾਲ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਿਆਨਾਂ ਵਿਚ...
ਮੀਂਹ ਨੇ ਘਟਾਈ ਤਪਸ਼
. . .  about 1 hour ago
ਦੇਸ਼ 'ਚ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ 30 ਗਰੁੱਪ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ 4 ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਰੋਨਾ ਵੈਕਸੀਨ ਦੀ ਖੋਜ
. . .  about 1 hour ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 28 ਮਈ - ਵਿਗਿਆਨ ਤੇ ਤਕਨੀਕ ਮੰਤਰਾਲਾ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪੈੱ੍ਰਸ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਵਿਚ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਾਇੰਟਿਫਿਕ ਐਡਵਾਈਜ਼ਰ ਵਿਜੇ ਰਾਘਵਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਦੇਸ਼ 'ਚ ਜਲਦ ਤੋਂ ਜਲਦ ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਵੈਕਸੀਨ ਨੂੰ ਖੋਜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ...
ਡੇਰੇ ਦੀ ਮਹੰਤੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਨਵਾਂ ਮੋੜ
. . .  about 1 hour ago
ਤਪਾ ਮੰਡੀ, 28 ਮਈ (ਪ੍ਰਵੀਨ ਗਰਗ) - ਸਥਾਨਕ ਠਾਕੁਰ ਦੁਆਰਾ ਰੁਮਾਣਾ ਬਾਹਰਲਾ ਡੇਰਾ ਜਿਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੇਵਾਦਾਰ ਮਹੰਤ ਹੁਕਮ ਦਾਸ ਬਬਲੀ ਦੀ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਦੀ ਮਹੰਤੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮੋੜ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਡੇਰੇ ਦੀ ਮਹੰਤੀ...
ਸੰਭਾਵੀ ਹੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ ਯੋਗ ਪ੍ਰਬੰਧ -ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਵੱਲੋਂ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਕੀਤਾ ਦੌਰਾ
. . .  about 2 hours ago
ਮੌਸਮ ਨੇ ਲਈ ਕਰਵਟ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਗਰਜਣ ਨਾਲ ਮੌਸਮ ਹੋਇਆ ਖ਼ੁਸ਼ਗਵਾਰ
. . .  about 2 hours ago
ਸੰਗਰੂਰ/ਨਾਭਾ/ਬਠਿੰਡਾ, 28 ਮਈ (ਧੀਰਜ ਪਸ਼ੋਰੀਆ/ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ/ਨਾਇਬ ਸਿੱਧੂ) - ਸੰਗਰੂਰ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਹਨੇਰੀ ਅਤੇ ਸੰਘਣੀ ਬੱਦਲਵਾਈ ਕਾਰਨ ਹਨੇਰਾ ਪਸਰ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਵਾਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਈਟਾਂ ਲਾ ਕੇ ਚਲਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ, ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਜਿਵੇਂ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ...
ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਤੇ ਸੰਭਾਲ ਸਬੰਧੀ ਐਡਵਾਇਜ਼ਰੀ ਜਾਰੀ
. . .  about 2 hours ago
ਅਜਨਾਲਾ, 28 ਮਈ (ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ) - ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਤੋਂ ਰਾਜ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ ਸਬੰਧੀ ਵਿਸਥਾਰਤ ਐਡਵਾਈਜ਼ਰੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਸਬੰਧੀ...
ਸੰਗਰੂਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚੋਂ 2 ਕੈਦੀ ਭੇਦ ਭਰੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿਚ ਫ਼ਰਾਰ
. . .  about 2 hours ago
ਸੰਗਰੂਰ, 28 ਮਈ(ਦਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ)- ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜੇਲ੍ਹ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿਚੋਂ ਅੱਜ ਭੇਦ ਭਰੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿਚ 2 ਕੈਦੀਆਂ ਦੇ ਭੱਜਣ ਦੀ ਸਨਸਨੀ ਭਰੀ ਖ਼ਬਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈ । ਸੰਗਰੂਰ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਕਤਲ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਵਿਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਬੰਦ ਗੁਰਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ...
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ 'ਚ ਅੱਜ ਮਿਲੇ ਕੋਰੋਨਾ ਦੇ 9 ਕੇਸ
. . .  about 2 hours ago
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 28 ਮਈ (ਰੇਸ਼ਮ ਸਿੰਘ) - ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਅੱਜ 9 ਪਾਜ਼ੀਟਿਵ ਕੇਸ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ 362 ਕੇਸ ਪਾਜ਼ੀਟਿਵ ਹਨ। 306 ਨੂੰ ਡਿਸਚਾਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ 48 ਦਾਖਲ ਹਨ ਅਤੇ 7 ਮੌਤਾਂ...
ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਟਿੱਡੀ ਦਲ ਦੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਟੀਮਾਂ ਪੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਸਤੈਦ-ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ
. . .  about 2 hours ago
ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ, 28 ਮਈ(ਪ੍ਰਦੀਪ ਕੁਮਾਰ): ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀ ਸੂਬੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੋਂ ਟਿੱਡੀ ਦਲ ਦੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵੱਲੋਂ ਬਾਰਡਰ ਏਰੀਏ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ’ਚ ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ ਚੌਕਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵਲੋਂ ਚਾਰ...
ਸੀ.ਐਮ.ਸਿਟੀ ਵਿਖੇ 5 ਹੋਰ ਨਵੇ ਕੋਰੋਨਾ ਪਾਜੀਟਿਵ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ
. . .  about 1 hour ago
ਕਰਨਾਲ, 28 ਮਈ (ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਸੱਗੂ) – ਸੀ.ਐਮ.ਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਅੱਜ 5 ਹੋਰ ਨਵੇਂ ਕੋਰੋਨਾ ਪਾਜ਼ੀਟਿਵ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ। ਨਵੇਂ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਤਕ ਇਥੇ ਕੋਰੋਨਾ ਪਾਜ਼ੀਟਿਵ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 42 ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਅੱਜ ਆਏ 5 ਮਾਮਲਿਆਂ...
ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ 396 ਸ਼ਰਾਬ ਦੀਆ ਪੇਟੀਆਂ ਸਮੇਤ ਇੱਕ ਕਾਬੂ
. . .  about 2 hours ago
ਬੰਗਾ,28 ਮਈ (ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰਪੁਰ ,ਸੁਖਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਖਲੌਰ) - ਪੁਲਿਸ ਥਾਣਾ ਮੁਕੰਦਪੁਰ ਵੱਲੋਂ 396 ਪੇਟੀਆਂ ਸ਼ਰਾਬ ਵਾਲਾ ਕੈਂਟਰ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਸਮੇਤ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਚਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। 'ਅਜੀਤ' ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਐਸ.ਐਚ.ਓ ਮੁਕੰਦਪੁਰ ਪਵਨ...
ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ 'ਚ 4 ਹੋਰ ਕੋਰੋਨਾ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ
. . .  about 2 hours ago
ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, 28 ਮਈ (ਬਲਜਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ) - ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ 'ਚ ਅੱਜ 4 ਹੋਰ ਨਵੇਂ ਪਾਜ਼ੀਟਿਵ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 115 ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਿਆਂ ਸਿਵਲ ਸਰਜਨ ਡਾ: ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕੋਵਿਡ-19 ਵਾਇਰਸ...
ਕੁੱਝ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪਿਆ ਮੀਂਹ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਰਾਹਤ
. . .  about 2 hours ago
ਹੰਡਿਆਇਆ (ਬਰਨਾਲਾ)/ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ/ਤਪਾ ਮੰਡੀ, 28 ਮਈ (ਗੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਖੁੱਡੀ/ਬਲਰਾਜ ਸਿੰਗਲਾ/ਵਿਜੇ ਸ਼ਰਮਾ) - ਅੱਜ ਸ਼ਾਮ 5:15 ਵਜੇ ਹੀ ਅਸਮਾਨ ਬੱਦਲਵਾਈ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ। ਬੱਦਲਵਾਈ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਕਣੀਆਂ ਪੈਣ ਨਾਲ ਅੱਤ ਦੀ ਪੈ ਰਹੀ ਗਰਮੀ ਤੋਂ...
ਜਲੰਧਰ 'ਚ ਕੋਰੋਨਾ ਪੀੜਤ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਮੌਤ, ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 8 ਹੋਈ
. . .  about 3 hours ago
ਜਲੰਧਰ, 28 ਮਈ (ਐੱਮ. ਐੱਸ. ਲੋਹੀਆ) - ਜਲੰਧਰ 'ਚ ਕੋਰੋਨਾ ਪੀੜਤ ਇਕ ਹੋਰ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਣ ਨਾਲ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 8 ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਮਿਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਰ.ਪੀ.ਐਫ਼. ਦੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ (49) ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਆਸਰਾ ਵਾਸੀ ਕਰੋਲ...
ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਅਹਿਮ ਨਿਰਦੇਸ਼, 5 ਜੂਨ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਸੁਣਵਾਈ
. . .  about 3 hours ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 28 ਮਈ - ਦੇਸ਼ 'ਚ ਕੋਰੋਨਾ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ 24 ਮਾਰਚ ਤੋਂ 31 ਮਈ ਤੱਕ ਲਾਕਡਾਊਨ ਹੈ। ਲਾਕਡਾਊਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਤੇ ਵਰਕਰਾਂ 'ਤੇ ਪਈ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦਾ ਸੰਕਟ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ...
ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਲਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆਏ ਭਾਕਿਯੂ (ਉਗਰਾਹਾਂ)ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਕੀਤੀ ਜੰਮ ਕੇ ਨਾਅਰੇਬਾਜ਼ੀ
. . .  about 3 hours ago
ਤਪਾ ਮੰਡੀ,28 ਮਈ (ਪ੍ਰਵੀਨ ਗਰਗ) - ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਪਿੰਡ ਦਰਾਜ਼ ਵਿਖੇ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਏਕਤਾ (ਉਗਰਾਹਾਂ) ਵੱਲੋਂ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਗੜਿਆਂ ਕਾਰਨ ਤਬਾਹ ਹੋਈ ਫ਼ਸਲ ਦਾ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਨਾ ਮਿਲਣ ਦੇ ਰੋਸ ਵਜੋਂ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਮ ਕੇ ਨਾਅਰੇਬਾਜ਼ੀ ਕੀਤੀ।ਮੌਕੇ ਤੇ ਜਾ ਕੇ...
ਉਲੰਪੀਅਨ ਸ. ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੀਨੀਅਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਕੇਂਦਰੀ ਸਿੱਖ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿਚ ਲਗਾਈ ਜਾਵੇਗੀ - ਭਾਈ ਲੌਂਗੋਵਾਲ
. . .  about 3 hours ago
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 28 ਮਈ (ਰਾਜੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਸੰਧੂ) - ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਭਾਈ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਨੇ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹਾਕੀ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਮਗ਼ਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ ਖਿਡਾਰੀ ਸ. ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੀਨੀਅਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ...
ਝੱਖੜ ਝੁੱਲਣ ਕਾਰਨ ਜਨਜੀਵਨ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ
. . .  1 minute ago
ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ, 28 ਮਈ (ਬਲਰਾਜ ਸਿੰਗਲਾ) - ਅੱਜ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਕਰੀਬ 4 ਵਜੇ ਇਕ ਦਮ ਆਕਾਸ਼ 'ਤੇ ਕਾਲੀਆਂ ਘਟਾਵਾਂ ਛਾ ਗਈਆਂ ਤੇ ਧੂੜ ਭਰੀਆਂ ਹਨੇਰੀਆਂ ਵਾਲਾ ਤੇਜ਼ ਝੱਖੜ ਝੁਲਣ ਕਾਰਨ ਆਮ ਜਨਜੀਵਨ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਰਖਾ...
ਗਿੱਦੜ ਪਿੰਡੀ ਵਿਖੇ ਦਰਿਆ ਸਤਲੁਜ 'ਤੇ ਬਣੇ ਰੇਲਵੇ ਪੁਲ ਹੇਠੋਂ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢ ਕੇ ਹੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ – ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅਤੇ ਐਸ.ਐਸ.ਪੀ.
. . .  about 4 hours ago
ਸ਼ਾਹਕੋਟ (ਜਲੰਧਰ) 28 ਮਈ - ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਜਲੰਧਰ ਵਰਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰਮਾ ਤੇ ਐਸ.ਐਸ.ਪੀ. ਨਵਜੋਤ ਸਿੰਘ ਮਾਹਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗਿੱਦੜਪਿੰਡੀ ਵਿਖੇ ਦਰਿਆ ਸਤਲੁਜ ਉਪਰ ਬਣੇ ਪੁਲ ਹੇਠੋਂ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢਣ ਨਾਲ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਤਰੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿਚ ਮਦਦਗਾਰ...
ਸਿਹਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਪੈੱ੍ਰਸ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ
. . .  about 4 hours ago
ਔਲਖ ਨੂੰ ਭਾਜਪਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਿਹਾਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਾਉਣ ਤੇ ਵਰਕਰ 'ਚ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੀ ਲਹਿਰ
. . .  about 4 hours ago
ਅਜਨਾਲਾ, 28 ਮਈ( ਸੁੱਖ ਮਾਹਲ)- ਪਿਛਲੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਗਠਨਾਂ ਅੰਦਰ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਪਾਰਟੀ...
ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ 'ਚ ਤੇਜ਼ ਹਨੇਰੀ ਮਗਰੋਂ ਮੀਂਹ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ
. . .  about 4 hours ago
ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ, 28 ਮਈ (ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ)- ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਇਲਾਕੇ 'ਚ ਅੱਜ ਸਖ਼ਤ ਗਰਮੀ ਪੈ ਰਹੀ ਸੀ...
ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੇ ਕਿਰਪਾਨਾਂ ਦੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦਾ ਕੀਤਾ ਕਤਲ
. . .  about 4 hours ago
ਜੈਤੋ, 28 ਮਈ (ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਗਾਬੜੀਆ/ ਨਿੱਜੀ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰੇਰਕ)- ਸਬਡਵੀਜ਼ਨ ਜੈਤੋ ਦੇ ਪਿੰਡ ਮੱਤਾ ਵਿਖੇ ਲੰਘੀ...
ਹੋਰ ਖ਼ਬਰਾਂ..

ਅਜੀਤ ਮੈਗਜ਼ੀਨ

ਕਰਫ਼ਿਊ-ਲਾਕਡਾਊਨ ਸਮੇਂ

ਸੁੱਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਸਫ਼ਰ

ਸ਼ਹਿਰ ਕਦੀ ਸੌਂਦੇ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਖਾਮੋਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਸ਼ਹਿਰ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁੱਤਾ ਵੀ ਪਿਆ ਹੈ। ਕੋਰੋਨਾ ਕਰਫਿਊ-ਲਾਕਡਾਊਨ ਉਪਰੰਤ ਇਕ ਸੁੰਨ ਤੇ ਸੰਨਾਟਾ ਹੈ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ। ਸਿਖਰ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਸੁੰਨ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਦੇ ਸੰਨਾਟੇ ਜਾਂ ਸਾਝਰੇ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲੋਂ ਬੜੀ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਿਵਿਆਂ ਦੇ ਸੰਨਾਟੇ ਤੇ ਧੜਕਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸੰਨਾਟੇ ਵਿਚ ਜ਼ਮੀਨ ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਤਮ ਦੇ ਵੈਣ ਅਤੇ ਵਿਆਹ-ਸ਼ਾਦੀ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ। ਚੰਚਲ ਬਾਲ ਜੇ ਟਿਕ ਕੇ ਬਹਿ ਜਾਏ ਤਾਂ ਸਮਝੋ ਡਰ ਦਾ ਮਾਰਾ ਬੈਠਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਢਿੱਲਾ-ਮੱਠਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਚੰਚਲ-ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਬਾਲ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਇਹ ਟਿਕ ਕੇ ਨਹੀਂ ਬਹਿ ਸਕਦੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਟਿਕਾ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਸ਼ੋਰ-ਸ਼ਰਾਬਾ, ਭੀੜ-ਭੜੱਕਾ, ਧੱਕਮ-ਧੱਕਾ ਅਜੋਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਹੈ।
ਪਰ ਹੁਣ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਧੜਕਣ ਰੁਕ ਗਈ ਹੈ। ਡਰ ਅਤੇ ਸਹਿਮ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਹੈ। ਬੰਦਾ ਘਰ ਵਿਚ ਦੁਬਕਿਆ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਹੀ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਰਿਹਾ ਹੈ-ਹੱਥਾਂ ਤੋਂ, ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ, ਨੱਕ ਤੋਂ। ਬਾਰ ਬਾਰ ਰਗੜ ਰਗੜ ਹੱਥ ਧੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਘਰ ਦੀਆਂ ਸ਼ੈਆਂ ਤੋਂ ਡਰ ਰਿਹਾ ਹੈ-ਗੇਟ ਦੀ ਨਾਬ ਤੋਂ, ਸਟੀਲ ਦੇ ਸਮਾਨ ਤੋਂ, ਤਨ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੋਂ। ਟੱਬਰ ਦੇ ਜੀਅ ਦੂਸਰੇ ਜੀਆਂ ਤੋਂ ਡਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਮਾਜਿਕ ਵਿੱਥ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਇਕ ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਬਣਾ ਕੇ ਮਿਲ-ਗਿਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਬਾਹਰ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਖੌਫ਼ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੁੰਡੇ ਜਿੰਦਰੇ ਲਾ ਕੇ ਰੱਖੀਦੇ ਐ। ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਦਾ ਸ਼ੇਅਰ ਯਾਦ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ:
'ਕੁੰਡਾ ਜਿੰਦਰਾ ਮਾਰ ਕੇ ਬੂਹਾ ਢੋਇਆ ਸੀ,
ਬਾਹਰ ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।'
ਮਾਡਰਨ ਪ੍ਰਾਹੁਣਚਾਰੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਹੁਣ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇਥੇ ਇਸ ਸ਼ੇਅਰ ਨੂੰ 'ਕੋਰੋਨਾ ਟਵਿਸਟ' ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ-'ਕੁੰਡਾ ਜਿੰਦਰਾ ਮਾਰ ਕੇ ਬੂਹਾ ਢੋਇਆ ਸੀ/ਬਾਹਰ 'ਐਂਵੇਂ ਨਾ ਆਇਉ' ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ'। ਮਨੋਮਨੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਨਾ ਹੀ ਆਵੇ ਤਾਂ ਚੰਗੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਆ ਹੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਲਗਦੈ 'ਕੋਰੋਨਾ' ਆ ਗਿਆ।
ਕੋਰੋਨਾ ਨੇ 'ਮੀ ਫਸਟ' (ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ) ਦਾ ਅਸੂਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੈ। ਯਾਦ ਹੈ ਨਾ1999ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਤਾਲ' ਵਿਚਲੇ ਹੀਰੋ ਅਨਿਲ ਕਪੂਰ ਵਲੋਂ ਹੀਰੋਇਨ ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਰਾਏ ਅੱਗੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਦੋ ਚਾਰਟ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉਪਰ ਵੀਹਵੀਂ ਅਤੇ ਇਕੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ 'ਵੈਲਿਯੂ ਸਿਸਟਮ' (ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ) ਦੇ ਕਮਾਂਡਮੈਂਟ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਚ ਨਾਇਕ ਦੀ ਮਾਈ (ਮਾਂ), ਜੋ ਪੁਰਾਣੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ-ਹਿੱਤ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਇਕ ਮੂੰਹ-ਬੋਲਾ ਮਾਮਾ, ਜੋ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਤਰਜਮਾਨ ਹੈ, ਨਿੱਜ-ਹਿੱਤ (ਮੀ ਫਸਟ) ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੋਰੋਨਾ ਨੇ 'ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ, ਮੇਰਾ ਪਰਿਵਾਰ' ਮਹੱਤਵ ਪੂਰਨ ਹੈ, ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਪ੍ਰਬਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਸਿਹਤ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਟੱਬਰ ਦੇ ਜੀਆਂ ਦੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਮਾਅਨੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਸਭ ਕੁਛ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਹੈ-ਕੰਮ, ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ, ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਲਟਰਮ-ਪਟਰਮ ਜੋ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ।
ਬਾਹਰ 'ਤੇ ਬੇਹੱਦ ਬੇਭਰੋਸਗੀ ਹੈ। ਕੋਰੋਨਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਸੀਂ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਡੌਰੂ ਵਜਾ ਰਹੇ ਸਾਂ, ਦੀਆਂ ਧੱਜੀਆਂ ਉਡਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿਚ ਲਾਕਡਾਊਨ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲੋਂ, ਪ੍ਰਾਂਤ, ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਨਾਲੋਂ, ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨਾਲੋਂ, ਸ਼ਹਿਰ-ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲੋਂ, ਮੁਹੱਲੇ ਮੁਹੱਲਿਆਂ ਨਾਲੋਂ, ਘਰ ਘਰਾਂ ਨਾਲੋਂ, ਘਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੂਸਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲੋਂ 'ਕੱਟ ਆਫ' ਹਨ। ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਿਲ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਕੈਸੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਬੰਦਾ ਕਿਧਰੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕਦੈ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਉਪਰ ਕਾਵਿਕ ਸਤਰਾਂ ਪੋਸਟ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ-'ਏਕ ਆਰਜ਼ੂ ਥੀ ਫੁਰਸਤ ਕੀ/ਮਿਲੀ ਤੋ ਇਸ ਸੂਰਤ ਪੇ/ਕਿ ਕਿਸੀ ਸੇ ਨਾ ਮਿਲੋ'। ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਦੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਵੀ 'ਵਾਇਰਲ' ਹੋਈਆਂ ਹਨ-'ਤੁਮ ਨੇ ਕਹਾ ਥਾ/ਹਰ ਸ਼ਾਮ ਹਾਲ ਪੂਛੇਂਗੇ ਤੁਮਹਾਰਾ/ਤੁਮ ਬਦਲ ਗਏ ਹੋ/ਯਾ ਤੁਮਹਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਮੇਂ ਸ਼ਾਮ ਨਹੀਂ ਹੋਤੀ?'।
ਆਪਣੀ70ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਵਾਈ, ਰੇਲ, ਸੜਕੀ ਆਵਾਜਾਈ ਬੰਦ ਹੋਈ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਐਨੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ। ਆਪਣੇ ਹੀ ਮੁਲਕ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪਰਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਦੇਖੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਕੋਰੋਨਾ-ਕੈਰੀਅਰ, ਵਾਰਿਸ-ਵਾਹਨ ਸਮਝੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਵਿਦੇਸ਼ੋਂ ਜਾ ਕੇ ਆਏ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੀ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ 'ਤੇ ਮੌਤ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਉਸ ਦਾ ਟੈਸਟ ਕੋਰੋਨਾ-ਪਾਜ਼ੇਟਿਵ ਆਉਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਭੰਡੀਨੁਮਾ ਗੀਤ ਬਣਾਏ/ਗਾਏੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਚੋਂ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤ ਰਹੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ, ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਉਪਰ ਅਮਾਨਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਾਗ-ਰੋਧਕ ਕੈਮੀਕਲ ਸਪਰੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਲਾ ਕਿਥੇ ਗਿਆ ਭਾਈ ਆਪਸੀ ਭਾਈਚਾਰਾ, 'ਵਿਸ਼ਵ-ਪਿੰਡ' ਦਾ ਨਾਹਰਾ, 'ਵਾਸੂਦੇਵ-ਕੁਟੰਬਮ' ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ? ਐਨੀ ਖੁਦਸਰੀ, ਸਵਾਰਥ, ਨਿੱਜਪ੍ਰਸਤੀ। ਐਨੀ ਦਹਿਸ਼ਤ, ਐਡਾ ਖੌਫ, ਐਨਾ ਭੈਅ ਇਕ ਐਸੇ ਵਇਰਸ ਤੋਂ ਜੋ ਨੰਗੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਹਾਲ ਦੀ ਘੜੀ ਤਾਂ ਮਹਾਂਬਲੀ ਮਾਨਵ ਦੀ ਗੋਡਣੀ ਲਗੀ ਪਈ ਹੈ।
ਇਉਂ ਲਗਦੈ ਜਿਵੇਂ ਰੱਬ ਤੋਂ ਭਰੋਸਾ ਹੀ ਉਠ ਗਿਆ ਬੰਦੇ ਦਾ। ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਬੰਦਾ ਰੱਬ ਦਾ ਸ਼ਰੀਕ ਹੀ ਬਣਿਆ ਫਿਰਦਾ ਸੀ। ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਰੱਬ ਲਾ-ਸ਼ਰੀਕ ਹੈ। ਕਈ ਤਾਂ ਰੱਬ ਹੀ ਬਣ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਕਾਦਰ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਨੂੁੰ ਟਿੱਚ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। ਸਭ ਆਨੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਆ ਗਏ ਇਕ ਹੀ ਝਟਕੇ ਨਾਲ। ਕੀ ਅਮੀਰ, ਕੀ ਗਰੀਬ, ਕੀ ਸ਼ਾਹ ਸੁਲਤਾਨ, ਕੀ ਫਕੀਰ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਰਗੀ ਸੁਪਰ ਪਾਵਰ ਦੇ ਨਾਸੀਂ ਧੂੰਆਂ ਨਿਕਲਿਆ ਪਿਐ, ਚੀਨ ਵਰਗੀ ਮਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਬਸ ਹੋਈ ਪਈ ਐ, ਯੂਰਪ ਦੇ ਵਿਕਸਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪੀਂ ਬੋਲੀ ਪਈ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਮਹਾਨ ਦੀ ਵੀ ਰਾਤ ਅੱਠ ਵਜੇ ਦੋ ਵਾਰੀ 'ਭਾਈਉ ਔਰ ਬਹਿਨੋਂ' ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿਚ ਦੋ ਅਰਬ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਘਰਾਂ ਅੰਦਰ ਕੈਦ ਹਨ, ਹਾਇ ਕੋਰੋਨਾ ਹਾਇ ਕੋਰੋਨਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸ਼ੋਅਲੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਗੱਬਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਭਲਾ ਕੀ ਡਰ ਸੀ ਜੋ ਕੋਰੋਨਾ ਦਾ ਹੈ। ਹਬੀਬ ਜਾਲਿਬ ਦਾ ਇਕ ਸ਼ੇਅਰ ਯਾਦ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ-' ਤੁਮ ਸੇ ਪਹਿਲੇ ਵੋ ਜੋ ਏਕ ਸ਼ਖਸ ਯਹਾਂ ਤਖ਼ਤ ਨਸ਼ੀਂ ਥਾ/ਉਸ ਕੋ ਭੀ ਅਪਨੇ ਖੁਦਾ ਹੋਨੇ ਪੇ ਇਤਨਾ ਹੀ ਯਕੀਂ ਥਾ'।
ਹੁਣ ਕਮਰਿਆਂ ਦੀ ਕੈਦ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਸਭ ਰੱਬ ਰੱਬ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ-'ਮੈਂ ਡਰਦੀ ਰੱਬ ਰੱਬ ਕਰਦੀ ਵੇ ਮੈਂ ਡਰਦੀ ਰੱਬ ਰੱਬ...'। ਬੰਦਾ, ਬੰਦੇ ਦਾ ਪੁੱਤ ਬਣਿਆਂ ਬੈਠੈ। ਸਭ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਟ ਨੂੰ ਧਿਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਲਿਉ ਮਾਣਸੋ, ਜੇ ਭਲਿਆਂ ਵੇਲਿਆਂ 'ਚ ਰੱਬ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਭੇੈੜੇ ਵੇਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸਹਿਜ-ਭਾਅ ਨਾਂਅ ਵਿਚਰਦੇ? ਪਰ ਹਾਲੇ ਵੀ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਭੁੱਲੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਕਸ਼ਟਮਈ ਸਮੇਂ ਦਾ ਨਜਾਇਜ਼ ਲਾਭ ਉਠਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਜ਼ਰੂਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਭਾਅ ਵਧਾ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਛਿੱਲ ਲਾਹ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਕਈ ਰੱਬ ਦੇ ਬੰਦੇ ਖੁਦ ਤਰਸ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਲਈ ਲੰਗਰ ਲਗਾ ਰਹੇ, ਹੋਰ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਹਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਆਪਣਾ ਕਿਰਦਾਰ ਹੁੰਦੈ, ਇਕ ਮੂੰਹ-ਮੁਹਾਂਦਰਾ, ਚਿਹਰਾ-ਮੁਹਰਾ ਹੁੰਦੈ, ਆਪਣੀ ਪਹਿਚਾਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਵੀ ਹੈ-ਇਸ ਦੀਆਂ ਮਿੱਲਾਂ, ਫੈਕਟਰੀਆਂ, ਮੇਨਲਾਈਨ, ਸ਼ੋਰੂਮ, ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਐਨ. ਆਰ. ਆਈ. ਹੱਬ। ਜਦ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਘੜੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਤਾਂ ਮਿੱਲ ਦਾ ਘੁੱਗੂ ਹੀ ਸਮਾ-ਸੰਕੇਤਕ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਬੇਸ਼ਕ ਹੁਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਰ ਹੈ।
(ਸ਼ਬਦ-ਵਿਗਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਸ਼ਬਦ 'ਸਿਟੀ'(ਸ਼ਹਿਰ) ਫਰੈਂਚ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ 'ਸੀਟੇ' ਅਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ 'ਸਿਵਿਸ/ਸਿਵੀਟਾਸ/ਸਿਟੀਜ਼ਨ' ਤੋਂ ਬਣਿਆਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਸ਼ਹਿਰੀ/ਨਾਗਰਿਕ। ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਉਪਰ ਬੜਾ ਕੁਝ ਲਿਖਿਆ ਗਿਐ ਪਰ ਚਾਰਲਸ ਡਿਕਨਜ਼ ਨੇ1859ਵਿਚ ਦੋ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਉਪਰ ਆਧਾਰਤ ਕਲਾਸਕੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲ 'ਦ ਟੇਲ ਆਫ ਟੂ ਸਿਟੀਜ਼'-ਦੋ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾਂ- ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਕਵੀ ਵਿਲੀਅਮ ਕੂਪਰ ਨੇ 'ਗਾਡ ਮੇਡ ਦ ਕੰਟਰੀ ਐਂਡ ਮੈਨ ਮੇਡ ਦ ਟਾਊਨ-ਰੱਬ ਨੇ ਪਿੰਡ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਬੰਦੇ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ-ਨਾਮ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ)।
ਖ਼ੈਰ, ਕੋਰੋਨਾ ਕਾਰਨ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਚੰਗੀਆਂ ਵੀ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨੇ ਬਹੁਤੇ ਕਾਹਲਿਆਂ ਨੂੰ ਘਰੀਂ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤੈ, ਆਪਣੇ ਬਾਲ-ਬੱਚਿਆਂ-ਬੀਵੀ ਕੋਲ। ਸ਼ਹਿਦ ਦੀਆਂ ਮੱਖੀਆਂ ਵਾਂਗ ਰੁੱਝੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਵੀ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿਚ ਬੰਦ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਮਜਬੂਰੀਵੱਸ ਹੀ ਸਹੀ-'ਜਿਹੜੇ ਕਹਿੰਦੇ ਸੀ ਵਿਹਲ ਨਹੀਂ ਮਰਨ ਦੀ/ਵਿਹਲੇ ਬੈਠੇ ਮਰਨ ਪਏ'। ਸ਼ੋਰ ਅਤੇ ਹਵਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਘਟ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੁਰਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਂਅ ਮਾਤਰ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਵੱਡਿਆਂ ਘਰਾਂ ਦੇ ਕਾਕੇ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਦਿਹਾੜੀ ਸੜਕਾਂ ਕੱਛਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਤੇਜ਼-ਰਫਤਾਰ ਮੋਟਰ ਸਾਈਕਲਾਂ ਦੇ ਡਰਾਵਣੇ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ ਹਾਰਨ ਨਹੀਂ ਵਜਾਉਂਦੇ। ਸੜਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦਾ ਸਾਹ ਆਇਐ। ਆਦਮੀ/ਔਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਬਹਿਣ ਅਤੇ ਆਪਣਿਆਂ ਕੋਲ ਬਹਿਣ ਦਾ ਅਵਸਰ ਮਿਲਿਐ। ਲੋਕ ਆਪਸ ਵਿਚ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਨਿੱਜ ਦਾ ਨਿੱਜ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਈ ਧਰਮੀ-ਕਰਮੀ (ਜਾਂ ਕਈ ਕੋਰੋਨਾ ਦੇ ਡਰੋਂ) ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਧਿਆਉਣ ਲਈ ਧਿਆਨ ਧਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਈ ਪੜ੍ਹ-ਲਿਖ ਵੀ ਰਹੇ ਹਨ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਹੋਰ ਸ਼ੌਕ ਪੂਰੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਕੋਰੋਨਾ ਕਾਰਨ ਇਕ ਗੱਲ ਹੋਰ ਵਧੀਆ ਹੋਈ। ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਚਹਿਚਹਾਟ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੋਰ ਵਿਚ ਗੁਆਚੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲੀ। ਮੈਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਜਦ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਕੋਇਲ ਦੀ ਕੂਅ ਕੂਅ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਅੱਜ ਤੱਕ ਕਦੀ ਵੀ ਢਾਈ-ਤਿੰਨ ਵਜੇ ਤੜਕੇ ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸੁਣੀ। 60-65ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਲੜਕਪਨ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰਚ-ਅਪਰੈਲ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਅਕਸਰ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਸੀ ਅਤੇ 4-5 ਮਹੀਨੇ ਸੁਣਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਕਵੀ ਵਰਡਸਵਰਥ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ 'ਕੱਲੀ ਵਾਢਣ' (ਸੌਲੀਟਰੀ ਰੀਪਰ') ਵਿਚ ਇਸ ਪੰਛੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਕਈ ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਚਰਚਾ ਹੈ-'ਕੋਇਲ ਸੀ ਤੇਰੀ ਬੋਲੀ ਕੁਕੂੁ ਕੁਕੂੁ...(ਫ਼ਿਲਮ ਬੇਟੀ)।
ਦੂਸਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਾਲੇ ਤਿੱਤਰ ਦੀ ਸੁਣੀ। ਇਹ ਪੰਛੀ ਤਾਂ ਹੁਣ ਪਿੰਡਾਂ 'ਚੋਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ 'ਚ ਭਲਾ ਕਿੱਥੇ? ਪਰ ਤੜਕੇ ਤੜਕੇ ਇਸ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਵਰਗਵਾਸੀ ਪਿਤਾ ਵਲੋਂ ਇਸ ਦੀ ਚਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮਕਾਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਵਿਆਖਿਆ ਯਾਦ ਆ ਗਈ-ਪੁਜਾਰੀ ਕਹੇ ਕਿ ਕਾਲਾ ਤਿੱਤਰ 'ਭਗਵਾਨ ਤੇਰੀ ਕੁਦਰਤ' ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਮੌਲਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕਰੇ ਕਿ ਇਹ 'ਅੱਲਾ ਹੂ ਅਕਬਰ' ਕਹਿੰਦੈ; ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਆਖੇ ਕਿ ਇਹ 'ਲੂਣ ਤੇਲ 'ਤੇ ਅਦਰਕ' ਕਹਿੰਦੈ ਅਤੇ ਭਲਵਾਨ ਕਹੇ ਕਿ ਇਹ 'ਖਾ ਘੇ 'ਤੇ ਕਰ ਕਸਰਤ' ਆਖ ਰਿਹੈ।
ਹੋਰ ਵੀ ਅਨੇਕਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲੀਆਂ:
'ਸ਼ਹਿਰ ਮੇਂ ਸ਼ੋਰ ਥਮਾ ਤੋ ਪਰਿੰਦੇ ਸੁਨਾਈ ਪੜੇ
ਸਪੀਕਰੋਂ ਕੀ ਦਹਾੜ ਕਮ ਹੂਈ ਤੋ ਕਾਦਰ ਦਿਖਾਈ ਪੜੇ'।
ਮੈਨੂੰ ਐਦਾਂ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਪੁੱਛ ਰਹੇ ਹੋਣ-
'ਜ਼ਰਾ ਸੀ ਕੈਦ ਸੇ ਘੁਟਨ ਹੋਨੇ ਲਗੀ
ਤੁਮ ਤੋ ਪੰਛੀਉਂ ਕੋ ਪਿੰਜਰੋਂ ਮਂੇ ਪਾਲਤੇ ਹੋ'।
ਪਰ ਜਲੇਬੀਆਂ ਜਿੰਨੀਆਂ ਮਰਜ਼ੀ ਸੁਆਦ ਹੋਣ, ਇਕ ਹੱਦ ਤਕ ਹੀ ਖਾਧੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਫਿਰ ਮੂੰਹ ਭਕਲਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੈ। ਭਾਵੇਂ ਘਰ ਬਹਿਣਾ ਬੜਾ ਸੁਖਾਵਾਂ ਅਨੁਭਵ ਹੈ ਪਰ ਬਹੁਤਾ ਘਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬੈਠਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕੰਮਕਾਜੀ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਅਤੇ ਸੁਭਾ ਦੀਆਂ 'ਭੌਣੀਆਂ ਬਿੱਲ਼ੀਆਂ' ਵਲੋਂ, ਜੋ ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਸੱਤ ਘਰ ਨਾ ਫਿਰ ਲੈਣ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਅਸੀਂ ਭੌਣੀ ਬਿੱਲੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਪਰ ਇਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਘਰ ਵੱਢ-ਵੱਢ ਖਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਕਾਹਲ ਜਿਹੀ ਪੈਣ ਲਗ ਪਈ, ਅਚੋਆਣੀ ਜਿਹੀ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈ, ਘਬਰਾਹਟ ਜਿਹੀ ਵੀ।
10ਦਿਨ ਦੇ ਸਵੈ-ਇਕਾਂਤਵਾਸ ਉਪਰੰਤ ਅਸੀਂ ਇਕ ਦਿਨ ਕਰਫ਼ਿਊ ਪਾਸ ਜੇਬ ਵਿਚ ਪਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਗੇੜਾ ਲਾਇਆ। ਜਿਹੜੇ ਬਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਚ ਕੁਰਬਲ ਕੁਰਬਲ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਉਹ ਸੁੰਨ ਪਏ ਸਨ। ਜੀਟੀ ਰੋਡ(ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ਾਹਮਾਰਗ), ਜੋ ਸਦਾ ਤੁੰਨੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਭਾਂ ਭਾਂ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਸ਼ਿਵ ਬਟਾਲਵੀ ਦੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਯਾਦ ਆ ਗਈਆਂ-'ਸ਼ਹਿਰ ਤੇਰੇ ਤਰਕਾਲਾਂ ਢਲੀਆਂ/ਗਲ ਲਗ ਰੋਈਆਂ ਤੇਰੀਆਂ ਗਲੀਆਂ'। ਇਉਂ ਲੱਗੇ ਜਿਵੇਂ 'ਰੋਗ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਪਿਆਰ ਤੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ/ਮੈਂ ਮਸੀਹਾ ਵੇਖਿਆ ਬਿਮਾਰ ਤੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ' (ਸ਼ਿਵ)। ਅਸੀਂ ਅਕਸਰ ਇਥੇ ਪਏ ਰਹਿੰਦੀ ਸਦੀਵੀ ਭੀੜ ਤੋਂ ਅੱਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਾਂ ਅਤੇ ਧੜੀ ਧੜੀ ਦੀਆਂ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਕੱਢਿਆ ਕਰਦੇ ਸਾਂ(ਭਾਵੇਂ ਅਸੀਂ ਵੀ ਉਸੇ ਭੀੜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦੇ ਸਾਂ-'ਹਰ ਸ਼ਖਸ ਦੌੜਤਾ ਹੈ ਯਹਾਂ ਭੀੜ ਕੀ ਤਰਫ/ਫਿਰ ਯੇਹ ਭੀ ਚਾਹਤਾ ਹੈ ਉਸੇ ਰਾਸਤਾ ਮਿਲੇ'-ਵਸੀਮ ਬਰੇਲਵੀ)। ਪਰ ਅੱਜ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਹ ਭੀੜ ਹੀ ਸ਼ਾਹ ਮਾਰਗਾਂ ਦੀ ਧੜਕਣ ਹੈ, ਦਲੀ ਤੇ ਮਲੀ ਚੜ੍ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਹੀ ਤਾਂ ਬਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਰੌਣਕ ਹੈ, ਸ਼ੋਰ-ਸ਼ਰਾਬਾ ਹੀ ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ।
ਸ਼ਹਿਰ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਜਾਗੇਗਾ, ਸੜਕਾਂ ਫਿਰ ਠੁੂਸੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ, ਬਾਜ਼ਾਰ ਮੁੜ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨਾਉਣਗੇ। ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸ ਕੋਰੋਨਾ ਉਪਰ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗੀ। ਬੰਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਇਰਸਾਂ ਤੋਂ ਨਾ ਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹਾਰਿਐ, ਨਾ ਹੁਣ ਹਾਰੇਗਾ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹਰ ਹਾਲ ਵਿਚ ਜਿਤੇਗੀ। ਲੋੜ ਜ਼ਰਾ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿਣ ਦੀ ਹੈ, ਸਹਿਮਣ ਦੀ ਨਹੀਂ।
ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਹਿਮਦ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਨੇ ਕਿੰਨਾ ਖੂਬਸੂਰਤ ਕਿਹੈ-
'ਬੇਸਬੱਬ ਹਮ ਕੋ ਨਾ ਦਬਾਨੇ ਕੀ ਕੋਸ਼ਿਸ ਕਰਨਾ,
ਹਮ ਵੋ ਸਬਜ਼ੇ ਹੈਂ ਜੋ ਪੱਥਰ ਸੇ ਨਿਕਲ ਆਤੇ ਹੈਂ'।


-ਫਗਵਾੜਾ। ਮੋਬਾਈਲ : 98766-55055


ਖ਼ਬਰ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰੋ

ਅਨਮੋਲ ਰਤਨ : ਭਾਈ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦਾ ਤੁਰ ਜਾਣਾ

ਕੋਰੋਨਾ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਫ਼ਤ ਨੇ ਰਾਗ-ਰਤਨ ਦੇ ਅਨਮੋਲ ਹੀਰੇ ਪਦਮਸ੍ਰੀ ਭਾਈ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਗਲ ਲਿਆ ਹੈ। ਆਫ਼ਤ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਕਹਿਰ ਦੇਖੋ ਕਿ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਲੱਖਾਂ ਚਾਹੁੰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਖੂਨ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਸੱਜਣ-ਸਨੇਹੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇ।
ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਅਨਮੋਲ ਰਤਨ ਤੇ ਲੇਖਕ ਭਾਈ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ, ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਰੋਮ-ਰੋਮ ਤੋਂ ਸਮਰਪਿਤ, ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਪਾਰਖੂ, ਕਦਰਦਾਨ, ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਰਤਨੀਏ, ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਲੇਖਕ, ਬੁਲਾਰੇ ਤੇ ਵਾਰਤਾਕਾਰ ਸਨ। ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਰਸੇ 'ਚੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਰਖੇਜ਼ ਦਿਹਾਤੀ ਖੇਤਰ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਜੰਮਪਲ, ਦੁਆਬੇ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਗ਼ਰੀਬੀ-ਗੁਰਬਤ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨਾ-ਬਰਾਬਰੀ ਨਾਲ ਨਿਰੰਤਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ, ਮਾਝੇ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸੁਰ-ਤਾਲ ਦੀਆਂ ਬਰੀਕੀਆਂ ਦੀ ਸੂਖਮ ਸੂਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਤੇ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ 'ਚ ਜਵਾਨ ਹੋ, ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਧਰੂ-ਤਾਰੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕੇ ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਚੜ੍ਹੇ, ਪਦਮਸ੍ਰੀ ਭਾਈ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਿਸੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਮੁਥਾਜ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਕਦਰਦਾਨਾਂ, ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਵਾਸਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਖੇਤਰੀ ਸੀਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਆਧਾਰਿਤ ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਕਰਾਮਾਤ ਸਦਕਾ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ 55 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਕਈ ਵਾਰ ਭਰਮਣ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਭਾਈ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਅਮੁੱਕ ਜਿਗਿਆਸਾ, ਸੋਚ, ਸ਼ਕਤੀ, ਸਮਰੱਥਾ ਸਦਕਾ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਹੁਦਿਸ਼ਾਵੀ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।
ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਪਛੜੇ-ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕੇ, ਵਣਾਂ, ਜੰਡਾਂ, ਕਰੀਰਾਂ, ਅੱਕਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਜੰਡਵਾਲਾ ਭੀਮੇਸ਼ਾਹ 'ਚ ਗਿਆਨੀ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਤੇ ਮਾਤਾ ਗੁਰਦੇਵ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ 12 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1952 ਈ: ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਭਾਈ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਪਲੇਠੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਜੰਡਵਾਲਾ ਭੀਮੇਸ਼ਾਹ ਤੋਂ ਮੁੱਢਲੀ ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ, 1968 ਈ: ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਮੰਡਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਮੰਡ ਖੇਤਰ 'ਚ ਜ਼ਮੀਨ ਅਲਾਟ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਦਰਿਆ ਸਤਲੁਜ ਨਾਲ ਕਲੋਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਵਾਨੀ 'ਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਅੱਠ ਪੜ੍ਹਿਆ ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਖੇਤੀ ਕਾਰਜਾਂ 'ਚ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ, ਮੰਡਾਲੇ ਦੇ ਮੰਡ ਖੇਤਰ 'ਚ ਚਰਾਂਦਾਂ 'ਚ ਡੰਗਰ ਚਾਰਦਾ, ਸਿਰ ਪੈਰ ਤੋਂ ਨੰਗਾ ਇਹ ਵਾਗੀ ਮੁੰੰਡਾ, ਕਾਦਰ ਦੇ ਕਰਤੇ ਵਲੋਂ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਸੁਰੀਲੀ ਆਵਾਜ਼ 'ਚ ਲੋਕ ਗੀਤ ਗੁਣ ਗੁਣਾਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਕਈ ਵਾਰ ਸੱਥਾਂ 'ਚ ਬੋਹੜਾਂ ਹੇਠ ਬਜ਼ੁਰਗ-ਨੌਜਵਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸੋਂ ਹੀਰ, ਮਿਰਜ਼ਾ, ਸੱਸੀ ਆਦਿ ਸੁਣ ਕੇ ਵਾਹ-ਵਾਹ ਕਰ ਉੱਠਦੇ।
ਸ਼ਹੀਦ ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲੈਣਾ ਵੀ ਅਜੀਬ ਵਰਤਾਰੇ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਨੇਕ ਪੁਰਸ਼ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਤੇਰੇ ਪਾਸ ਮਿੱਠੀ ਤਰਾਸ਼ੀ ਹੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਸੁਰ-ਤਾਲ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰਾਗ ਵਿੱਦਿਆ ਦੇ ਮਾਹਰਾਂ ਪਾਸੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਸੋਨੇ 'ਤੇ ਸੁਹਾਗਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਗਾਉਣ ਦੀ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹੁੱਬ ਸੀ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਖੇਤੀ ਦੇ ਕੰੰਮ, ਨਾਲੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਨਖਿੱਧ ਕੰਮ ਸਮਝਦੇ ਸਨ। ਖ਼ੈਰ! ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਹੀਦ ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਲਈ ਦਰਖ਼ਾਸਤ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਪਰ ਕੁਝ ਦਿਨ ਸ਼ਰੀਕਾਂ ਨੇ ਦੱਬੀ ਰੱਖਿਆ। ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸੂਝ-ਸਮਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ 'ਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰਤ ਮਾਤਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੁਚੀ ਦਿਖਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਛਾਪ ਭਾਈ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਪਿੰਡ ਵੇਚ ਕੇ ਦਾਖਲਾ ਲੈਣ ਵਾਸਤੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਆਉਣ ਜਾਣ ਆਦਿ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾ ਕਰ ਲੈ ਪਰ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਚੋਰੀ। ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸਮੁੰਦਰੀ ਹਾਲ 'ਚ ਦਾਖ਼ਲੇ ਵਾਸਤੇ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਫ਼ਾਂਟਾਂ ਵਾਲਾ ਪਜਾਮਾ ਪਾਈ, ਸਿਰ 'ਤੇ ਸਾਫ਼ਾ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਗਏ। ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸਨ, ਜਥੇਦਾਰ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਟੌਹੜਾ, ਪ੍ਰਧਾਨ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ, ਸ: ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਮੈਂਬਰ, ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਮੇਟੀ, ਪ੍ਰਿੰ: ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ, ਸ਼ਹੀਦ ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ ਤੇ ਪ੍ਰੋ: ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨਾਜ਼ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਉਸਤਾਦ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕੋਈ ਸ਼ਬਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਗੀਤ ਦੇ ਅੰਤਰ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਰਿੰਦਰ ਬੀਬਾ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਸੁਣਾਇਆ :
ਕਲਗੀਧਰ ਪੰਥ ਪਿਆਰੇ ਦਾ,
ਇਕ ਹੁਕਮ ਵਜਾ ਕੇ ਤੁਰ ਚਲਿਆ,
ਚਮਕੌਰ ਗੜ੍ਹੀ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਨੂੰ
ਸੋਚਾਂ 'ਚ ਪਾ ਕੇ ਤੁਰ ਚਲਿਆ।
ਦੂਸਰਾ ਗੀਤ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਹੀ ਸਮਝਦੇ ਸਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਨ 'ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ ਸੁਣਾਇਆ-
ਚੰਨ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਦਾ
ਸੁੱਤਾ ਕੰਡਿਆ ਦੀ ਸੇਜ ਵਿਛਾਈ।
ਪਾਰਖੂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਨੇ ਪਹਿਚਾਣ ਲਿਆ ਕੇ ਜੇਕਰ ਇਸ ਨੌਜਵਾਨ ਦੇ ਗਾਉਣ ਦੇ ਸ਼ੌਕ ਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਤਰਾਸ਼ਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਕ ਨਿਵੇਕਲੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੀ ਘਾੜਤ ਘੜੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਹੀਦ ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ ਦੇ ਉਸਤਾਦਾਂ ਦੀ ਮਾਰ, ਭਾਈ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜਿਗਿਆਸਾ, ਮਿਹਨਤ, ਲਗਨ ਤੇ ਸਿਰੜ ਨੇ ਇਕ ਵਾਗੀ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਸਿਰਤਾਜ ਰਾਗੀ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿਵਾਇਆ।
ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸੂਝ-ਸਮਝ ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਭਾਈ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਬਤੌਰ ਰਾਗੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੰਗਲਾ ਸਾਹਿਬ ਰੋਹਤਕ, ਹਰਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਅਤੇ 1978 'ਚ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ 'ਚ ਕੰਡਕਟਰ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ਕਿਸਾਨੀ ਦੀ ਮੰਦਹਾਲੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖੀ ਜੋ ਨਵ ਭਾਰਤ ਟਾਈਮਜ਼ ਦਿੱਲੀ 'ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸਿਖਿਆਰਥੀ, ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣ ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਵਿਖੇ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੋਇਆ। ਸ਼ਹੀਦ ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ ਬੁੱਢਾ ਜੋਹੜ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿਖੇ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋ ਸਾਲ ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ।
1979 ਈ: 'ਚ ਭਾਈ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਚਿਰਕੋਣੀ ਰੀਝ ਸੱਚਖੰਡ, ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ 'ਚ ਭਾਈ ਗੁਰਮੇਜ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਰਾਗੀ ਨਾਲ ਸਹਾਇਕ ਰਾਗੀ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪੂਰੀ ਹੋਈ। 1985 ਈ: ਤੱਕ ਭਾਈ ਗੁਰਮੇਜ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਸਹਾਇਕ ਰਾਗੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1986 ਈ: 'ਚ ਆਪਣਾ ਰਾਗੀ ਜਥਾ ਬਣਾ ਲਿਆ।
1984 ਈ: 'ਚ ਵਾਪਰੇ ਦੁਖਦਾਈ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਦਾ ਦਰਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਚਖੰਡ, ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ 'ਚ ਹੰਢਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਕਦੇ ਭੁਲਾ ਨਹੀਂ ਸਕੇ। ਬਹੁਤ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸਹਾਇਕ ਰਾਗੀ ਤੇ ਭਾਈ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਤਬਲੇ 'ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਾਈ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਦੇ ਦਰਬਾਰ, ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹਜ਼ੂਰੀ ਰਾਗੀ ਹੋ ਕੇ ਵਿਚਰਨਾ ਤੇ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਸਤਿਕਾਰਮਈ ਤੇ ਮਾਣਯੋਗ ਹੈ ਪਰ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦਿਆਂ ਇਹ ਮਾਰਗ ਏਨਾ ਆਸਾਨ ਤੇ ਸੁਖਾਲਾ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬਿਖਮ-ਬਿਖੜਾ ਤੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਭਰਪੂਰ ਵੀ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ 'ਚ ਧਾਰਮਿਕ ਹੋ ਵਿਚਰਨਾ ਆਸਾਨ ਹੈ ਪਰ ਸੰਸਾਰਿਕ ਰੰਗ ਤਮਾਸ਼ਿਆਂ, ਸੁਖ-ਸਹੂਲਤਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਅਕਤੀ ਵਾਸਤੇ, ਨੇਮਬੱਧ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਮਈ, ਧਰਮੀ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣਾ ਆਸਾਨ ਹੈ ਪਰ ਲੋਕਾਈ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ 'ਚ ਅਜਿਹਾ ਰਹਿਣਾ ਬਹੁਤ ਬਿਖ਼ੜਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ ਨੂੰ 1987 ਈ: 'ਚ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਬਲੈਕ ਥੰਡਰ 'ਚ ਪੁਲਿਸ ਤਸ਼ੱਦਦ ਦਾ ਵੀ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।
ਭਾਈ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਰਾਗਾਂ 'ਚ ਗਾਉਣ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ 31 ਰਾਗਾਂ 'ਚ ਸ਼ਬਦ ਗਾਇਨ ਕਰਕੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕੀਰਤਨ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕੀਤਾ। ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹਜ਼ੂਰੀ ਰਾਗੀ ਵਜੋਂ ਕੀਰਤਨ ਸੇਵਾ ਕਰਦਿਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਂ ਤਖ਼ਤਾਂ, ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ 'ਚ ਸਥਿਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ, ਕੀਰਤਨ ਦਰਬਾਰਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਟੇਜਾਂ 'ਤੇ ਕੀਰਤਨ ਰਾਹੀਂ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰ ਕੇ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਿਆ।
ਗੁਰਬਾਣੀ ਨੂੰ ਪੁਰਾਤਨ ਰੀਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਤੰਤੀ ਸਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗਾ ਕੇ ਇਹ ਰੂਹਾਨੀ ਅਨੁਭਵ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਭਾਈ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਸਾਜ਼ ਰਬਾਬ, ਤਾਊਸ, ਦਿਲਰੁਬਾ, ਅਸਰਾਜ, ਵਚਿੱਤਰ-ਵੀਣਾ, ਸਰੋਦ, ਤਾਨਪੁਰਾ ਆਦਿ ਨੂੰ ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਉੱਤਮ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਪੜਤਾਲ ਗਾਇਕੀ, ਧਰੁਪਦ ਗਾਇਕੀ, ਖਿਆਲ ਗਾਇਕੀ, ਪੁਰਾਤਨ ਬੰਦਸ਼ਾਂ, ਰੀਤਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਾਲਾਂ ਜਿਵੇਂ ਚਾਰਤਾਲ, ਝੱਪਤਾਲ, ਆੜਾ ਚਾਰ ਤਾਲ, ਸੂਲ ਤਾਲ, ਛੋਟਾ ਤੀਨਤਾਲ, ਇਕਤਾਲ, ਫ਼ਰੋਦਸਤ, ਰੂਪਕ, ਦੀਪ ਚੰਦੀ, ਦਾਦਰਾ, ਕਹਿਰਵਾ ਆਦਿ 'ਚ ਗਾਉਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਨੰਦ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਮਾਲ ਕੌਂਸ, ਚੰਦਰ ਕੌਂਸ, ਬਾਗੇਸ਼ਵਰੀ, ਪਹਾੜੀ, ਪੀਲੂ, ਅਹੀਰ ਭੈਰਵੀ ਪਟਦੀਪ, ਕਿਰਵਾਨੀ, ਮਾਰਵਾ, ਭੈਰਵੀ ਆਦਿ ਰਾਗਾਂ 'ਚ ਵੀ ਗਾਉਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਂਦਾ ਸੀ।
ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਕੰਪਨੀਆਂ ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼, ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਟੂਡੇ, ਟਿਪਸ, ਫਾਈਨਟੱਚ, ਮਿਊਜਕ ਮੈਮੋਰੀਜ਼ ਆਦਿ ਨੇ 50 ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਰਿਕਾਰਡ, ਟੇਪਾਂ, ਸੀਡੀਜ਼, ਡੀ.ਵੀ.ਡੀ, ਵੀਡੀਉ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਭਾਈ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕੀਰਤਨ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ।
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਗਾਂ 'ਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ਬਦ ਗਾਇਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਮਿੱਠੀ ਸੁਰੀਲੀ ਆਵਾਜ਼ 'ਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਪਾਵਨ ਰਚਨਾ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਗਾਉੜੀ ਰਾਗ 'ਚ ਗਾਇਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨੇ ਬੇਹੱਦ ਸਲਾਹਿਆ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਤੇ ਸੂਫ਼ੀ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੀ ਰੀਝ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਦੇ ਸਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੂਫ਼ੀਆਨਾ ਅੰਦਾਜ਼ 'ਚ ਗਾਇਆ। ਭਾਈ ਸੁਰਜਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਲੋਂ ਗਾਇਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਈ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀ ਗਾਇਨ ਕੀਤੀ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੇ ਏਨਾ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀਆਂ 60 ਲੱਖ ਸੀ.ਡੀਜ਼ ਵਿਕ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।
ਭਾਈ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਬਹੁਭਾਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਏਨਾ ਅਹਿਸਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਇਕੋ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਦੇ ਕੀਰਤਨੀਏ, ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਅਚਾਰੀਆ, ਦੂਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਕ, ਦੁਨੀਆ ਦੇਖਣ-ਮਾਨਣ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨ, ਯਾਰਾਂ ਦੇ ਯਾਰ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਸਕਾਂ, ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਸੁਭਚਿੰਤਕਾਂ, ਦੋਸਤਾਂ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਘੇਰਾ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਸੁਦਾਮਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਉੱਚ ਪਦਵੀਆਂ ਤੇ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਚਲਣ-ਫਿਰਨ, ਘੁੰਮਣ ਦੀ ਸਾਂਝ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀ ਸੀ। ਕੀਰਤਨ ਖੇਤਰ 'ਚ ਨਵੇਂ ਕੀਰਤੀਮਾਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੇ ਸੁਣਵਾਈ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ 'ਚ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੇ ਪਦਵੀ ਤੱਕ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾਅ ਸੀ।
ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਭਾਈ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸਤਾਦ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸੰਗੀਤਕ ਸਾਂਝ ਕਾਰਨ ਇਹ ਰਿਸ਼ਤਾ ਉਸਤਾਦ ਸ਼ਗਿਰਦ ਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਗੂੜ੍ਹੀ ਆੜੀ ਤੇ ਯਾਰੀ ਵੀ ਸੀ।
ਭਾਈ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ 'ਚ ਘੁੰਮਣ-ਫਿਰਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ, ਜਾਤਾਂ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਪ੍ਰਬਲ ਰੀਝ ਸੀ, ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ ਭਰਮਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦੁਨੀਆ ਦੇ 55 ਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜਾਣ-ਆਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਫ਼ਰਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਡਰਾਇੰਗ ਰੂਮ 'ਚ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟਾਂ, ਸਨਮਾਨ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ, ਤਸ਼ਤਰੀਆਂ, ਟੇਪਾਂ, ਸੀ. ਡੀ. ਆਦਿ ਤੋਂ ਪ੍ਰੱਤਖ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰਤ ਸਨਮਾਨ ਪਦਮਸ੍ਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਕੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਦੇ ਕੀਰਤਨੀਏ ਭਾਈ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਦੇ ਪਾਵਨ ਦਰਬਾਰ ਤੋਂ ਹੋਈਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਵਲੋਂ ਮਿਲੇ ਪਿਆਰ-ਅਸੀਸਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਸੰਸਾਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਤੁੱਛ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹਾਂ ਸਭ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਕਰਾਮਾਤ ਹੈ। ਭਾਈ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਮੰੰਡ ਖੇਤਰ ਦੇ ਬੇਲਿਆਂ-ਬਰੇਤਿਆਂ ਤੇ ਦਲਦਲੀ ਛੰਬਾਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ, ਪ੍ਰਧਾਨ-ਮੰਤਰੀ ਨਿਵਾਸ, ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਤੱਕ ਦਾ ਬਿਖਮ-ਬਿਖੜਾ ਤੇ ਲੰਮੇਰਾ ਸਫ਼ਰ, ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਸੁਰਤਾਲ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਸਦਕਾ ਸਹਿਜ-ਸੁਖਾਵਾਂ ਤੇ ਸੁਹਾਵਣਾ ਹੋ ਨਿਬੜਿਆ।
ਭਾਈ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ, ਬੇਬਾਕ, ਪਰ ਸਿੱਖੀ ਸਿਦਕ ਭਰੋਸਾ ਤੇ ਦਰਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਇਟਲੀ ਦੇ ਏਅਰਪੋਰਟ 'ਤੇ ਜੇਕਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਦਸਤਾਰ ਉਤਾਰ ਕੇ ਚੈੱਕ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਛੁਪਾਇਆ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਦਸਤਾਰ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਸਵੈਮਾਣ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਵਾਸਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਵਕਾਰੀ ਸਨਮਾਨ ਪਦਮਸ੍ਰੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲ ਸਦਕਾ ਹੀ ਇਹ ਮਸਲਾ ਦੇਸ਼ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਭਖਿਆ ਤੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਹੱਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਗਾਇਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਾਈ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਕਲਾ 'ਚ ਵੀ ਮੁਹਾਰਤ ਸੀ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਤੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ।
ਬੇਵੱਸੀ ਦੇ ਇਸ ਆਲਮ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਬੇਵੱਸ ਹਾਂ। ਸਾਰੇ ਸਾਧਨ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਲਗਾਓ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਵੀ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਚਾਹੁੰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅੰਤਿਮ ਰਸਮਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇ। ਮੌਤ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ ਪਰ ਜੇ ਕੁਦਰਤੀ ਆਮ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਭਾਈ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰਦੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੰਤਮ ਰਸਮਾਂ ਸਮੇਂ ਬੇਓੜਕ ਇਕੱਠ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਧਾਰਮਿਕ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਧਾਰਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੋਕਾਂ/ਲੀਡਰਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਨਮਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਰਸਮਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਸਨ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਭਾਈ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬੇਟੇ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਕਿ ਅਸੀਂ ਬੇਵੱਸ ਹਾਂ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਸਾਨੂੰ ਸਿਹਤਯਾਬੀ ਬਖਸ਼ੇ, ਹਾਲਾਤ ਆਮ ਹੋਣ 'ਤੇ ਪਾਪਾ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਸਮਾਗਮ ਕਰਾਂਗੇ।


-ਸਕੱਤਰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ

ਆ ਵੇ ਦਿਲਾ ਦੁਆਵਾਂ ਮੰਗੀਏ

* ਸੱਤਾ ਵੈਰੋਵਾਲੀਆ *

ਆ ਵੇ ਦਿਲਾ ਦੁਆਵਾਂ ਮੰਗੀਏ, ਸਹਿਮੇ ਸ਼ਹਿਰ ਘਰਾਵਾਂ ਦੇ ਲਈ
ਹੱਸਦੀ ਰੌਣਕ ਮੋੜੀਂ ਵੇ ਮੌਲਾ, ਸੁੰਨੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਰਾਹਵਾਂ ਦੇ ਲਈ।
ਆ ਵੇ ਦਿਲਾ ਦੁਆਵਾਂ ਮੰਗੀਏ, ਸਹਿਮੇ ਸ਼ਹਿਰ ਘਰਾਵਾਂ ਦੇ ਲਈ।

ਇਹ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਛੇੜਾਂ ਜੋ ਬੰਦੇ ਨੇ ਕਰੀਆਂ, ਬੰਦੇ ਨੇ ਕਰੀਆਂ ਬੰਦੇ ਨੇ ਭਰੀਆਂ
ਬੰਦਾ ਹੀ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜ਼ਹਿਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ, ਰੱਬ ਦੀਆਂ ਸਾਫ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਦੇ ਲਈ
ਆ ਵੇ ਦਿਲਾ ਦੁਆਵਾਂ ਮੰਗੀਏ, ਸਹਿਮੇ ਸ਼ਹਿਰ ਘਰਾਵਾਂ ਦੇ ਲਈ।

ਇਹ ਜਾਨਾਂ 'ਤੇ ਖੇਡੇ ਜੋ ਡਾਕਟਰ ਤੇ ਨਰਸਾਂ,
ਇਹ ਪੁਲਿਸਾਂ ਵੀ ਛੱਡ ਆਈਆਂ ਟੱਬਰ ਨੇ ਘਰ ਤਾਂ
ਹਰ ਕਾਮੇ ਲਈ ਸਿਜਦਾ ਤਾਂ ਬਣਦੈ, ਬਿਪਤਾ 'ਚ ਫ਼ਰਜ਼ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਲਈ,
ਆ ਵੇ ਦਿਲਾ ਦੁਆਵਾਂ ਮੰਗੀਏ, ਸਹਿਮੇ ਸ਼ਹਿਰ ਘਰਾਵਾਂ ਦੇ ਲਈ।

ਕਿ ਹੱਸਦੀ ਰੌਣਕ ਮੋੜੀਂ ਓ ਮੌਲਾ, ਸੁੰਨੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਰਾਹਵਾਂ ਦੇ ਲਈ
ਆ ਵੇ ਦਿਲਾ ਦੁਆਵਾਂ ਮੰਗੀਏ, ਸਹਿਮੇ ਸ਼ਹਿਰ ਘਰਾਵਾਂ ਦੇ ਲਈ।

'ਸੱਤੇ' ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਹਾਣੀ ਬਣੀਏ, ਲਿਖੀਏ ਕੋਈ ਸਹਿਯੋਗਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਵੇ
ਕਿ ਬੰਦੇ ਤੋਂ ਬੰਦੇ ਦੀ ਦੂਰੀ ਹੀ ਬਣ ਕੇ, ਨਿਕਲੂ ਗੀ ਫਿਰ ਮਿਲਾਪਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਵੇ
ਉਹ ਮਿਹਰਾਂ ਦਾ ਦਾਤਾ ਹੈ ਦੇਵੇਗਾ ਮੁਆਫ਼ੀ, ਸਭ ਦੇ ਪਾਪ ਗੁਨਾਹਾਂ ਦੇ ਲਈ
ਆ ਵੇ ਦਿਲਾ ਦੁਆਵਾਂ ਮੰਗੀਏ, ਸਹਿਮੇ ਸ਼ਹਿਰ ਘਰਾਵਾਂ ਦੇ ਲਈ।

ਕਿ ਹੱਸਦੀ ਰੌਣਕ ਮੋੜੀਂ ਵੇ ਮੌਲਾ, ਸੁੰਨੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਰਾਹਵਾਂ ਦੇ ਲਈ
ਆ ਵੇ ਦਿਲਾ ਦੁਆਵਾਂ ਮੰਗੀਏ, ਸਹਿਮੇ ਸ਼ਹਿਰ ਘਰਾਵਾਂ ਦੇ ਲਈ।

ਮਾਵਾਂ ਤੇ ਧੀਆਂ ਰਲ ਬੈਠੀਆਂ ਨੀ ਮਾਏ...

ਇਕ ਬੱਚੇ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਿਆਰੀ ਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਔਰਤ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਾਂ ਤੇ ਪੁੱਤ ਅਤੇ ਮਾਂ ਤੇ ਧੀ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਤੁਲ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਮਾਂ ਤੇ ਧੀ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ, ਸ਼ਿੱਦਤ ਤੇ ਘਣਤਾ ਨੂੰ ਨਾਪਣਾ-ਤੋਲਣਾ ਕਠਿਨ ਹੈ। ਧੀ ਦੇ ਬਾਲਪਨ ਦੀ ਗੁੱਡੀਆਂ-ਪਟੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ, ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਦਹਿਲੀਜ਼ 'ਤੇ ਪੈਰ ਧਰਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ, ਵਿਆਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਵਿਆਹ ਹੋ ਜਾਣ ਪਿਛੋਂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੜਾਅ ਜ਼ਰੂਰ ਹਨ ਪਰ ਹਰੇਕ ਸਮੇਂ ਮਾਂ ਅਤੇ ਧੀ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਰੰਗ ਗੂੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮਾਵਾਂ ਤੇ ਠੰਢੀਆਂ ਛਾਵਾਂ
ਮੈਂ ਮਾਂ ਦੀ ਧੀ ਸਦਵਾਵਾਂ...
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਇਕ ਮਾਂ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ਵਿਚੋਂ ਦੇਖਦੀ ਹੈ। ਵੇਖਦਿਆਂ-ਵੇਖਦਿਆਂ ਉਹ ਕੋਮਲ ਪਰੀ ਉਸ ਦੀ ਦੋਸਤ, ਉਸ ਦੀ ਸਹੇਲੀ, ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਂ ਤੇ ਧੀ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਆ ਦੋਸਤੀ ਹੋਰ ਕਿਧਰੇ ਘੱਟ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਮਾਂ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਸਾਕਾਰਾਤਮਿਕ ਸੇਧ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਵਾਸਤੇ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਰਾਹ ਰੁਸ਼ਨਾਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ਬਾਰੇ ਸੂਝ ਪੂਰਵਕ ਗੱਲਾਂ ਮਾਂ ਹੀ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਧੀਆ ਨਿਰਣੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਉੱਪਰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਣ ਲਈ ਧੀ ਸੇਧ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕੇ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਮਾਵਾਂ-ਧੀਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਲੰਮੀਆਂ/ਗੂੜ੍ਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ:
ਮਾਵਾਂ ਤੇ ਧੀਆਂ ਰਲ ਬੈਠੀਆਂ ਨੀ ਮਾਏਂ
ਕੋਈ ਕਰਦੀਆਂ ਗਲੋੜੀਆਂ
ਕਣਕਾਂ ਲੰਮੀਆਂ ਧੀਆਂ ਕਿਉਂ ਜੰਮੀਆਂ ਨੀ ਮਾਏ...
ਮਾਵਾਂ ਤੇ ਧੀਆਂ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਨੀ ਮਾਏਂ
ਕੋਈ ਟੁੱਟਦੀ ਏ ਕਹਿਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ
ਕਣਕਾਂ ਨਿਸਰੀਆਂ ਧੀਆਂ ਕਿਉਂ ਵਿਸਰੀਆਂ ਮਾਏਂ...
ਮਾਂ ਤੇ ਧੀ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬੇਤੋਲ, ਬੇਜੋੜ, ਅਣਮੇਲ ਤੇ ਲਾਸਾਨੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬਣ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਆਪਣੇਪਨ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ, ਨਿੱਘ ਤੇ ਨੇੜਤਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। 'ਮਾਂ ਵਰਗਾ ਘਣਛਾਵਾਂ ਬੂਟਾ' ਹੋਰ ਕਿਧਰੇ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਮਾਂ ਆਪਣੀ ਧੀ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਾਂ ਉਸ ਲਈ ਬਿਹਤਰੀਨ ਅਧਿਆਪਕ ਤੇ ਗਾਈਡ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਧੀ ਨੂੰ ਉਹ ਨੈਤਿਕ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਮੁਸੀਬਤ ਵੇਲੇ, ਦੁੱਖ ਦੇ ਵਕਤ ਜਾਂ ਸੰਕਟ ਦੀ ਘੜੀ ਵਿਚ ਧੀ-ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਂ ਹੀ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ 'ਹਾਇ ਰੱਬਾ' ਜਾਂ 'ਹਾਇ ਮਾਂ' ਹੀ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਮਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਕਿਸੇ ਪੁਰਜ਼ੇ ਉੱਪਰ ਲਿਖੇ ਸਵਾਲ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦਾ ਮੁਥਾਜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਮਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਤਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਜਿੰਨੀ ਗਹਿਰਾਈ ਤੇ ਅਸਮਾਨ ਜਿੰਨੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਂ ਸਿਰਫ਼ 'ਮਾਂ' ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨ ਨੇ ਅਜੇ ਤੱਕ ਮਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਨੂੰ ਨਾਪਣ ਵਾਲਾ ਯੰਤਰ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਮਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਬੋਲਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਤੇ ਮਹੱਤਵ ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਸੁਭਾਗਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਮਾਂ ਦਾ ਅਦੁੱਤੀ ਪਿਆਰ। ਕਿੰਨੀ ਮਧੁਰ ਤੇ ਕਾਲਜੇ ਨੂੰ ਧੂਹ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਮਾਂ ਦੀ ਮਧੁਰ ਆਵਾਜ਼। ਧੀ ਵਾਸਤੇ ਮਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਬਦਲ ਹੁੰਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ।
ਪੀਹ ਪੀਹ ਕੇ ਮੈਂ ਭਰਦੀ ਪਰਾਤਾਂ
ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਬਾਝੋਂ
ਵੇ ਕੋਈ ਪੁੱਛਦਾ ਨਾ ਬਾਤਾਂ
ਅੱਖੀਆਂ ਜਲ ਭਰ ਆਈਆਂ ਨੀ ਮਾਏਂ
ਅੱਖੀਆਂ ਡੁੱਲ੍ਹ-ਡੁੱਲ੍ਹ ਪੈਂਦੀਆਂ ਨੀ ਮਾਏਂ...
ਮਾਂ ਬਹੁਤ ਭਾਵੁਕ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਤੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਤਬੀਅਤ ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਬੱਚੇ ਦਾ ਦੁੱਖ ਸੁਣ/ਵੇਖ ਕੇ ਮਾਂ ਦਾ ਮੋਮ ਵਰਗਾ ਦਿਲ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਂ-ਪੁੱਤ ਦੇ ਪਿਆਰ, ਮਾਵਾਂ-ਧੀਆਂ ਦੀ ਦੋਸਤੀ, ਅੰਮੜੀ ਦੀਆਂ ਝਿੜਕਾਂ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਜਗਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਮਾਂ ਹਰੇਕ ਪਲ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਵਾਸਾਂ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਮਾਂ ਨੂੰ ਰੱਬ ਦਾ ਰੂਪ ਕਹਿ ਕੇ ਵਡਿਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਟੋਹ ਨੂੰ, ਮਮਤਾ ਦੇ ਨਿੱਘ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਉਸ ਦੇ ਧੀਆਂ-ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਰੋਮ-ਰੋਮ ਮਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਰਿਣੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ-ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਮਾਵਾਂ-ਧੀਆਂ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਫਰੋਲਦੀਆਂ ਹਨ:
ਮਾਏਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਬੈਠੀਏ ਨੀ
ਧੀਆਂ ਕਿਉਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਦੂਰ, ਸਾਵਣ ਆਇਆ...

ਮਹਿਲ ਹੇਠ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਖੜੀ
ਸੁਣ ਸੁਣ ਨੈਣ ਭਰ੍ਹੇ
ਨਾ ਰੋ ਅੰਮੜੀ ਮੇਰੀਏ
ਧੀਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਬੁਰੇ...

ਕਾਲੇ ਖੰਭ ਨੇ ਕਾਵਾਂ ਦੇ
ਧੀਆਂ ਪ੍ਰਦੇਸ ਗਈਆਂ
ਧੰਨ ਜਿਗਰੇ ਮਾਵਾਂ ਦੇ...
ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਨੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਭਾਵੁਕ ਵੇਗ ਵਿਚੋਂ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਇਕ ਲੰਮਾ ਲੋਕ ਗੀਤ ਮਾਂ-ਧੀ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਹੂਕ ਬਣ ਕੇ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ:
ਅੱਜ ਦੀ ਦਿਹਾੜੀ ਰੱਖ ਡੋਲੀ ਨੀ ਮਾਂ
ਰਵ੍ਹਾਂ ਬਾਬਲ ਦੀ ਬਣ ਕੇ ਗੋਲੀ ਨੀ ਮਾਂ
ਮੇਰੀ ਡੋਲੀ ਨੂੰ ਰੱਜ ਕੇ ਵੇਖ ਨੀ ਮਾਂ
ਮੈਂ ਚੱਲੀ ਬੇਗਾਨੇ ਦੇਸ ਨੀ ਮਾਂ
ਮੇਰੀ ਡੋਲੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਛੁਪਾ ਕੇ ਨੀ ਮਾਂ
ਧੀਆਂ ਕੱਢਣ ਘਰੋਂ ਹੱਥੀਂ ਮਾਪੇ ਨੀ ਮਾਂ...
* ਕਲੀਆਂ :
ਮਾਵਾਂ ਧੀਆਂ ਮਿਲਣ ਲੱਗੀਆਂ
ਚਾਰੇ ਕੰਧਾਂ ਨੇ ਚੁਬਾਰੇ ਦੀਆਂ ਹੱਲੀਆਂ...
ਕੁਝ ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਨਿਵੇਕਲਾ ਅਧਿਆਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਮਹਾਤਮ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਵਾਂ-ਧੀਆਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿਚਲੇ ਮਹਾਤਮ ਬਾਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਣਾ ਕਠਿਨ ਹੈ। ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਹਰੇਕ ਮੌਸਮ/ਰੁੱਤ ਦੀ ਕਰੋਪੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਅਤੇ ਤਨ-ਮਨ 'ਤੇ ਝਲਦੀ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕੁੱਖ ਵਿਚ ਭਰੂਣ ਰੂਪ ਵਿਚ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਉਮਰ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਲੇਖੇ ਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਤੰਗੀਆਂ-ਤੁਰਸ਼ੀਆਂ ਝਲਦੀ ਹੈ। ਆਪਣਾ ਦਰਦ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਪੀ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਸਾਹਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣਾ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੂਬਸੂਰਤ ਚਿਹਰਾ ਲੈ ਕੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਮਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਤੇ ਮਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਪਿਆਰ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮਾਂ-ਧੀ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਤਰਜ਼ਮਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਮਰ ਲੋਕ ਗੀਤ ਬਣ ਗਏ ਹਨ:
ਉੱਡ ਉੱਡ ਚਿੜੀਏ ਨੀ,
ਉੱਡ ਬਹਿ ਜਾ ਖਿੜਕੀ
ਮੇਰੀ ਅੰਮੜੀ ਬਾਝੋਂ ਨੀ ,
ਮੈਂ ਸਭ ਨੇ ਝਿੜਕੀ
ਉੱਡ ਉੱਡ ਚਿੜੀਏ ਨੀ,
ਉੱਡ ਬਹਿ ਜਾ ਉਖਲੀ
ਮੇਰੀ ਅੰਮੜੀ ਬਾਝੋਂ ਨੀ,
ਕੌਣ ਭੇਜੇ ਗੁਥਲੀ?
ਉੱਡ ਉੱਡ ਚਿੜੀਏ ਨੀ,
ਉੱਡ ਬਹਿ ਜਾ ਖੂਹੇ
ਮੇਰੀ ਅੰਮੜੀ ਬਾਝੋਂ ਨੀ,
ਕੌਣ ਭੇਜੇ ਸੂਹੇ?
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਮਾਂ-ਧੀ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਗੱਲ ਭਾਵਨਾਤਮਿਕ ਸੁਰ ਵਿਚ ਕਹਿੰਦਾ ਆਇਆ ਹੈ। ਸਮਾਜਚਾਰੇ ਵਿਚ ਮਾਂ-ਧੀ ਦਾ ਪਿਆਰ ਆਪਣੀ ਗੂੜ੍ਹੀ ਛਾਪ ਛੱਡਦਾ ਆਇਆ ਹੈ। ਮਾਵਾਂ-ਧੀਆਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ-ਕਾਵਿ ਨੇ ਬੜੇ ਮੋਹ ਭਰੇ ਤੇ ਕਲਾਤਮਿਕ ਲਹਿਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਕਾਵਿਤਾਇਆ ਹੈ।


-185, ਵਸੰਤ ਵਿਹਾਰ, ਡੀ.ਸੀ. ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸ ਰੋਡ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ-146001.
ਮੋਬਾਈਲ : 98885-10185.
mehrokpritpal@gmail.com

ਕਿਰਤ, ਕਲਾ ਸਮੇਤ ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਹੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਖੇਤੀ ਸੰਦ ਸਾਧਨ

ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦੇ ਯੁੱਗ 'ਚ ਖੇਤੀ ਕਲਾ ਕਿਰਤ ਸਮੇਤ ਵਿਰਾਸਤੀ ਖੇਤੀ ਸੰਦ ਸਾਧਨ ਹਲ-ਪੰਜਾਲੀ, ਫਾਲਾ, ਜੰਗ੍ਹੀ, ਅਰਲੀ ਵਾਢੀ, ਬੇੜ, ਖੱਬਲ, ਖਲਵਾੜਾ, ਫਲ੍ਹੇ, ਧੜ, ਤੰਗਲੀ, ਸਾਂਘਾ, ਛੱਜ, ਛੱਜਲੀ, ਬੋਹਲ, ਕੁੱਪ ਜਾਂ ਮੂਸਲ, ਸੁਹਾਗਾ, ਗੱਡਾ, ਵੇਲਣੇ, ਹੱਥ ਵਾਲੇ ਟੋਕੇ, ਦਾਤਰੀ, ਟਕੋਰਾ (ਦਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਦੰਦੇ ਕੱਢਣ ਲਈ), ਰੰਬੇ, ਕਹੀ, ਟਿੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਖੂਹ, ਢੋਲ, ਝਵੱਕਲੀ, ਬੈੜ, ਨਿਸਾਰ, ਮਣ੍ਹੇ, ਗੁਲੇਲ ਗੋਪੀਏ, ਛੱਪੜ, ਖਾਲ ਅਤੇ ਖਰਾਸ ਆਦਿ ਬਹੁਤੇ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਪੁਰਖੇ ਬਾਬੇ, ਦਾਦੇ, ਬਾਪੂ, ਧਰਤੀ ਪੁੱਤਰ, ਕਿਰਤੀ-ਕਾਮੇ, ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੇ ਪਾਲਕ, ਹੱਥੀਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿਚ ਯਕੀਨ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਪੋਹ ਮਾਘ ਦੀਆਂ ਹੱਡ ਚੀਰਵੀਆਂ ਠੰਡੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਖੂਹ ਜੋਂਦੇ, ਬਰਫ਼ੀਲੇ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨੱਕੇ ਮੋੜ ਕਿਆਰੇ ਭਰਦੇ ਸਨ। ਭਾਦੋਂ ਦੇ ਚਮਾਸਿਆਂ ਦੇ ਦਿਨੀਂ ਖੇਤਾਂ 'ਚ ਕੱਦੂ ਕਰਨੇ, ਕੱਦੂ ਦੇ ਸੜਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਝੋਨਾ ਲਾਉਣਾ, ਗੋਡੀਆਂ, ਘਾਹ ਫੂਸ ਕੱਢਣਾ ਆਦਿ ਸਖ਼ਤ ਕੰਮਾਂ 'ਚ ਬਹੁਤ ਲਹੂ-ਮੁੜ੍ਹਕਾ ਵਹਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਬਚਪਨ 'ਚ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬਾਪੂਆਂ ਨੂੰ ਹਲ ਵਾਹ, ਪੈਲੀ ਬਣਾ, ਹਾੜ੍ਹੀ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਬੀਜਣ, ਵੱਢਣ ਤੇ ਗਾਹੁਣ, ਬੋਹਲ ਅਤੇ ਤੂੜੀ ਸਾਂਭਣ ਤੱਕ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਹੱਥੀਂ ਕਰਦੇ ਵੇਖਦੇ ਸੀ। ਧੰਨ ਸਨ ਉਹ ਭਲੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਾਡੇ ਬਜ਼ਰਗ।
ਵਿਸਾਖ ਮਹੀਨਾ, ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਕਿਸਾਨੀ ਲਈ ਖਾਸ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਝੂੰੰਮ ਰਹੀਆਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਸੁਨਹਿਰੀ ਬਲੀਆਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵਿਛੀ ਸਤਰੰਗੀ ਚਾਦਰ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਟਿਆਂ ਦੀ ਲਾਲੀ ਦੇਖ ਜਦੋਂ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਖਿੜਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪ ਮੁਹਾਰਾ ਨੱਚ ਉੱਠਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸਾਖੀ ਨੂੰ ਵਾਢੀਆਂ ਦੇ ਰੰਗਲੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਵਾਢੀ ਬੈਠਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਰੁੱਖ ਦੇ ਸਾਂਘਣ ਵਿਚ ਟਿਕਾ ਕੇ ਸਾਂਭੀ ਪਰਾਲੀ ਨੂੰ ਟੋਏ ਜਾਂ ਛੱਪੜ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਭਿਉਂ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਬੇੜ ਜਾਂ ਖੱਬੜ ਵੱਟ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਵਾਢੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਢੇਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬੇੜਾਂ/ਖੱਬੜਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਬੰਨ੍ਹ ਖਲਵਾੜੇ ਜਾ ਲਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਲੁਹਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਭੱਠੀਆਂ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਤਪਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਨਵੀਆਂ ਦਾਤਰੀਆਂ ਬਣਾਉਂਦੇ, ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਦੰਦੇ ਕੱਢਦੇ। ਸ਼ੌਕੀਨ ਗੱਭਰੂ ਕਾਮੇ ਦਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਦਸਤਿਆਂ 'ਤੇ ਪੀਲੇ ਪਿੱਤਲ ਦੇ ਕੋਕਿਆਂ ਦੀ ਮੀਨਾਕਾਰੀ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਵਾਢੀ ਦਾ ਬੜਾ ਚਾਅ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਸਵਾਣੀਆਂ ਨੇ ਤੜਕਸਾਰ ਉੱਠ ਕੇ ਚਾਹ ਧਰ ਦੇਣੀ, ਦੁੱਧ ਰਿੜਕ , ਮੱਖਣ ਕੱਢ ਲੱਸੀ ਦੀ ਚਾਟੀ ਭਰ ਲੈਣੀ। ਘਰ ਦੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੇ ਬਲਦਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਡੰਗਰ ਵੱਛੇ ਨੂੰ ਪੱਠਾ ਦੱਥਾ ਪਾ ਦੇਣਾ। ਚਾਹ ਪੀ ਕੇ ਕਾਮੇ ਨਾਲ ਗੱਡਾ ਜੋਅ ਖੇਤ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣਾ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਿਸਾਨ ਵਾਢੀ ਰਲ-ਮਿਲ ਕੇ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਮੰਗ ਪਾਉਣੀ : ਆਪਣੇ ਸਕੇ-ਸੰਬੰਧੀ, ਸ਼ਰੀਕੇ ਬਿਰਾਦਰੀ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾੲਕ ਸਾਂਝ ਵਾਲੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਗਭਰੂਆਂ ਦੀ ਕਣਕ ਵੱਢਣ ਲਈ ਮੰਗ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਤੜਕਸਾਰ ਘਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮਾਂਗੇ ਖੇਤ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਸੂਰਜ ਦੇਵਤੇ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਾਢੇ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਂਅ ਲੈ ਵਾਢੀ ਕਰਨ ਬੈਠਦੇ ਸਨ। ਚੋਬਰਾਂ ਦੇ ਕਸਰਤੀ ਡੌਲੇ ਦਾਤਰੀਆਂ ਪਰਖਦੇ ਅਤੇ ਪਰਾਤਾਂ ਦੀਆਂ ਪਰਾਤਾਂ ਵੱਢ-ਵੱਢ ਪਿੱਛੇ ਢੇਰੀਆਂ ਲਾ, ਨਬੇੜੀ ਜਾਂਦੇ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਸਵਾਣੀਆਂ 'ਸ਼ਾਹ ਵੇਲਾ' ਲੈ ਆਉਂਦੀਆਂ। ਪਰਾਂਠੇ, ਦਹੀਂ, ਮੱਖਣ, ਅਚਾਰ ਤੇ ਲੱਸੀ ਦੇ ਛੰਨੇ ਭਰ-ਭਰ ਪੀ ਫਿਰ ਦੁਪਹਿਰ ਤੱਕ ਵਾਢੀ ਹੋਣੀ। ਦੁਪਹਿਰੇ ਸੂਏ, ਖਾਲ ਜਾਂ ਖੂਹ ਨੇੜਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ। ਘਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਨੂੰਹ ਤੇ ਲਾਗਣ ਵਲੋਂ ਲਿਆਂਦਾ 'ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲਾ' ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ। ਚੋਪੜੀਆਂ ਤੰਦੂਰ ਦੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ, ਤਰਦੇ ਦੇਸੀ ਘਿਓ ਵਾਲੀ ਮੌਸਮੀ ਸਬਜ਼ੀ, ਸ਼ੱਕਰ ਘਿਓ, ਗੰਢਾ ਅਚਾਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਲੇਹੜਦੇ।
ਇਹ ਜਵਾਨ ਵਾਢੇ ਫਿਰ ਖੇਤ 'ਚ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਕਲਾਕਾਰੀ ਦਾ ਮੰਜ਼ਰ ਸਿਰਜਦੇ। ਆਥਣ ਵੇਲੇ ਵਾਢੇ ਵੱਢੀਆਂ ਢੇਰੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰ, ਬੇੜਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਬੰਨ੍ਹ ਖਲਵਾੜੇ ਜਾ ਲਾਉਂਦੇ। ਵਾਢੇ ਨਹਾ ਧੋ ਲੈਂਦੇ, ਹਵੇਲੀ 'ਚ ਪਾਣੀ ਤਰੌਂਕਾ ਮਾਰ ਡਾਹੇ ਮੰਜਿਆਂ 'ਤੇ ਸੱਜ ਜਾਂਦੇੇ। ਤੰਦੂਰੀ ਰੋਟੀਆਂ ਤੇ ਸੰਘਣੀ ਤਰੀ ਵਾਲੇ ਮੀਟ ਨਾਲ ਕੁੱਖਾਂ ਕੱਢਦੇ।
ਫਲ੍ਹੇ ਪਾਉਣੇ : ਖਲਵਾੜੇ ਤੋਂ ਭਰੀਆਂ ਲਿਆ ਗੋਲ ਪਿੜ ਵਿਚ ਵਿਛਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਫਲ੍ਹਾ ਲੱਗਪਗ ਵਰਗਾਕਾਰ ਜਾਂ ਅੱਠ ਦਸ ਬਾਹੀ ਦੇ ਚੌਰਸ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਰੱਖ, ਉਸ ਉਪਰ ਮਸ਼ੇਟੀ, ਕਿੱਕਰ, ਬੇਰੀ ਦੇ ਛਾਪੇ, ਛਾਪਿਆਂ 'ਤੇ ਪਰਾਲੀ ਵਿਛਾ ਉੱਤੇ ਬੱਲੀਆਂ ਰੱਖ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਰਾਲੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਵਿਛਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਕਿ ਫਲ਼੍ਹੇ 'ਤੇ ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਜੋਗ ਨੂੰ ਹਿੱਕਣ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਝੂਟੇ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਕੰਡੇ ਨਾ ਚੁੱਭਣ। ਫਿਰ ਵਿੰਗੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਢੋਅ ਜਾਂ ਗੇਜ ਨਾਲ ਫਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਪੰਜਾਲੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਬਲਦ ਗੋਲ ਪਿੜ ਵਿਚ ਚੱਕਰ ਲਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ, ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਫਲ਼੍ਹਾ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਲੌਢੇ ਵੇਲੇ ਤੱਕ ਸੋਨ ਰੰਗੇ ਦਾਣਿਆਂ ਅਤੇ ਤੂੜੀ ਦੀ ਧੜ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ। ਫਿਰ ਉਡਾਵੇ ਛੱਜਲੀਆਂ ਲੈ ਹਵਾ ਨੂੰ ਉਡੀਕਦੇ। ਹਵਾ ਚਲਦੀ। ਉਡਾਵੇ ਧੜ ਉਡਾਉਂਦੇ। ਦਾਣੇ ਤੂੜੀ ਵੱਖ ਕਰ ਲਏ ਜਾਂਦੇ। ਦਾਣਿਆਂ ਦਾ ਬੋਹਲ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ।
ਮੂਸਲ ਜਾਂ ਕੁੱਪ : ਤੂੜੀ ਸਾਂਭਣ ਲਈ ਲੱਗੀ ਧੜ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨਾੜ ਅਤੇ ਬੇੜਾਂ ਨਾਲ ਗੋਲ ਮੂਸਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਤੂੜੀ ਸਾਂਭ ਲਈ ਜਾਂਦੀ। ਤੂੜੀ ਦੀ ਧੜ ਦੁਆਲੇ ਮੰਜੀਆਂ ਬੰਨ੍ਹ, ਤੂੜੀ ਨੂੰ ਲਿਤਾੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੜੀ ਸਾਂਭਣ ਲਈ ਕੁੱਪ ਬਣਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। (ਬਾਕੀ ਅਗਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਅੰਕ 'ਚ)


-ਪ੍ਰੀਤ ਨਗਰ-143109 (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ)।
ਮੋਬਾਈਲ : 98140-82217

ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ

ਤਕੀਆ ਕਲਾਮ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਸਵਿੰਦਰ ਭੱਲਾ

ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ 'ਤੇ ਜੇਕਰ ਝਾਤੀ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨੱਬੇ ਫੀਸਦੀ ਫਿਲਮਾਂ 'ਚ ਜਸਵਿੰਦਰ ਭੱਲਾ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ 'ਚ ਜ਼ਰੂਰ ਵਿਚਰਿਆ ਸੀ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਤਾਲਮੇਲ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਘੁੱਗੀ ਅਤੇ ਬੀਨੂ ਢਿੱਲੋਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਮਾਲ ਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ ਹੈ। ਕਹਿਣ ਦਾ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਵਧੀਆ ਕਾਮੇਡੀਅਨਾਂ 'ਚੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪਰ ਮਜ਼ਾਹੀਆ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਹ ਕਲਾਕਾਰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਕੋਲ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਵੀ ਹੈ। ਦੋਰਾਹੇ ਵਰਗੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਸਬੇ 'ਚ 4 ਮਈ, 1960 ਨੂੰ ਜਨਮੇ ਭੱਲਾ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੋਰਾਹੇ 'ਚ ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਇਕ ਸਕੂਲ ਮਾਸਟਰ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਖਾਹਿਸ਼ ਇਹੋ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਿਖਾਈ ਦੇ ਖੇਤਰ 'ਚ ਵੱਡੀਆਂ ਮੱਲਾਂ ਮਾਰੇ। ਜਸਵਿੰਦਰ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਇਹ ਇੱਛਾ ਤਾਂ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਲੈ ਕੇ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣ ਕੇ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਮਾ ਵੀ ਕੀਤਾ।
ਜਸਵਿੰਦਰ ਦੀ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਭਿਨੈ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਮੇਡੀ ਉਪਰ ਉਸ ਦੀ ਕਮਾਲ ਦੀ ਪਕੜ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਸਹਿਪਾਠੀ ਬਾਲ ਮੁਕੰਦ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਮੇਡੀ ਸ਼ੋਅ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ 'ਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ-ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਬਾਅਦ 'ਚ ਇਹੀ ਕਿਰਤਾਂ 'ਛਣਕਾਟਾ' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਦੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਨਜ਼ਰ ਆਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਕਦੇ ਵੀਡੀਓ ਐਲਬਮਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਜਸਵਿੰਦਰ ਭੱਲਾ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਾਤਰ (ਚਾਚਾ ਚਤਰ ਸਿੰਘ) ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਪੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਨੀਲੂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਕਲਾਕਾਰਾਂ (ਭੱਲਾ, ਸ਼ਰਮਾ) ਨੇ 27 ਦੇ ਕਰੀਬ ਛਣਕਾਟਾ ਆਡੀਓ/ਵੀਡੀਓ ਕੈਸੇਟਾਂ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿਚ ਵੀ 'ਛਣਕਾਟਾ' ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭੱਲਾ ਦੇ ਲਈ ਫਿਲਮਾਂ 'ਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਸੌਖਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। 'ਮਾਹੌਲ ਠੀਕ ਹੈ', 'ਜੀਜਾ ਜੀ', 'ਜਿਨ੍ਹੇ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਲੁੱਟਿਆ', 'ਪਾਵਰ ਕੱਟ', 'ਕਬੱਡੀ ਵਨਸ ਅਗੇਨ', 'ਆਪਾਂ ਫਿਰ ਮਿਲਾਂਗੇ', 'ਮੇਲ ਕਰਾ ਦੇ ਰੱਬਾ', 'ਕੈਰੀ ਆਨ ਜੱਟਾ', 'ਜੱਟ ਐਂਡ ਜੂਲੀਅਟ', 'ਜੱਟ ਏਅਰਵੇਜ਼' ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ 'ਚ ਭੱਲੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦਿਖਾਈ ਸੀ।
ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਜਸਵਿੰਦਰ ਭੱਲਾ ਨੂੰ ਟਾਈਪਡ ਹੋਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਵਲੋਂ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਤਕੀਆ ਕਲਾਮ ਵੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਨ। 'ਮੈਂ ਤਾਂ ਭੰਨ ਦਉਂ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਖਰੋਟ', 'ਜੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਢਹਿ ਜਾਊ ਪਿੰਡਾਂ ਵਰਗਾ ਤਾਂ ਰਹਿ ਜਾਊ' ਅਤੇ 'ਢਿੱਲੋਂ ਨੇ ਕਾਲਾ ਕੋਟ ਐਵੇਂ ਨਹੀਂ ਸੁਆਇਆ' ਵਰਗੇ ਤਕੀਆ ਕਲਾਮ ਹਾਸ-ਰਸ ਨੂੰ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਮੌਲਿਕਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਫਿਰ ਵੀ ਜਸਵਿੰਦਰ ਭੱਲਾ ਨੂੰ ਬਤੌਰ ਇਕ ਵਧੀਆ ਕਲਾਕਾਰ ਤਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।


-103, ਸਨੀ ਕਾਟੇਜ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਗਰ, ਬਟਾਲਾ-143505 (ਪੰਜਾਬ)।
ਮੋਬਾਈਲ : 099154-93043.

ਭੁੱਲੀਆਂ ਵਿਸਰੀਆਂ ਯਾਦਾਂ

ਇਹ ਤਸਵੀਰ 1978 ਵਿਚ ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਾਰੀ ਸਭਾ ਜਲੰਧਰ ਦੀ ਚੋਣ ਜੋ ਬਟਾਲੇ ਬੇਰਿੰਗ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸ ਵਕਤ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਵਕਤ ਸਰਬ ਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋ: ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਚੋਣ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਬਟਾਲੇ ਆਏ ਸਨ।


ਮੋਬਾਈਲ : 98767-41231

ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਘਾਲਣਾ ਸੀ ਬੁਤਰਸ ਬੁਤਰਸ ਘਾਲੀ ਦੀ

ਮਿਸਰ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ ਬੁਤਰਸ ਬੁਤਰਸ ਘਾਲੀ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਲਈ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਅ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥ ਕਾਰਜ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਦਾ ਲੋਹਾ ਮਨਵਾਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਮਰਤਾ, ਸਾਦਗੀ, ਹਸਮੁੱਖ ਕਰਕੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਮੱਸਿਆ ਕੋਈ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਵੇ ਉਹ ਗੰਭੀਰਤਾ ਦੀ ਤਹਿ ਤੱਕ ਤਾਂ ਚਲੇ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ 'ਗੱਲ ਕੋਈ ਖਾਸ ਨਹੀਂ ਹੈ'। 14 ਨਵੰਬਰ, 1922 ਨੂੰ ਕਾਹਿਰਾ (ਮਿਸਰ) 'ਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਬੁਤਰਸ ਘਾਲੀ ਨੇ 1 ਜਨਵਰੀ 1992 ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਮਿਸਰ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ 1991 ਤੱਕ ਵਿਦੇਸ਼ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਰਹੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੁਸ਼ਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਹੀ ਮਿਸਟਰ ਘਾਲੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਮਾਣ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੇ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਡੈਲੀਗੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਲਈ ਅਫਰੀਕਨ ਸੰਗਠਨ ਯੂਨਿਟੀ (ਓ ਏ ਯੂ) ਅਤੇ ਗੈਰ-ਸਬੰਧਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕੀ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਜ਼ਰੀਏ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਥਾਂ ਲੈ ਕੇ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ 1990 ਵਿਚ ਜਨਰਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿਚ ਇਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਲਈ ਮਿਸਰ ਦੇ ਵਫ਼ਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਬੁਤਰਸ ਘਾਲੀ ਹੀ ਸੀ।
1949 ਵਿਚ ਪੈਰਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਪੀ. ਐੱਚ. ਡੀ. ਕੀਤੀ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪੈਰਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਹੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਚ ਨਾਲੋ-ਨਾਲ ਵੱਖਰੇ ਡਿਪਲੋਮੇ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ। ਇਹ ਮਾਣ ਵੀ ਬੁਤਰਸ ਘਾਲੀ ਨੂੰ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 1949 ਤੋਂ 1977 ਤੱਕ ਬੁਤਰਸ ਘਾਲੀ ਕਾਹਿਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਨ। 1965 ਤੋਂ ਮਿਸਰ ਦੀ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਬੁਤਰਸ ਘਾਲੀ ਅਲ ਅਰਹਾਮ ਅਧਿਐਨ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, 1978 ਤੋਂ ਹੇਗ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਲਾਅ ਦੇ ਕੌਂਸਲ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਇਕ ਵਿਗਿਆਨ ਕਮੇਟੀ ਲਈ ਉੱਚ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕ ਤਿਮਾਹੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਅਲ-ਸਿਆਸਾ ਨੂੰ ਵੀ ਦਸੰਬਰ 1991 ਤੱਕ ਸੰਪਾਦਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨਾ-ਬਰਾਬਰੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਇਕ ਜਾਗਰੂਕ ਚੇਤਨਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਸਟੇਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਲਾਅ ਐਂਡ ਰੂਸੀ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਮਾਸਕੋ ਨੇ ਬੁਤਰਸ ਬੁਤਰਸ ਘਾਲੀ ਨੂੰ 1992 ਵਿਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪੈਰਿਸ ਨੇ 1993 ਵਿਚ ਇਹੋ ਹੀ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਿਵਾ ਵਰਡਲ ਅਫੇਅਰ ਕੌਂਸਲ ਬੋਸਟਨ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨ 'ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਐਵਾਰਡ ਤੇ ਕੈਥੋਲਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦਾ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ।
ਬੁਤਰਸ ਬੁਤਰਸ ਘਾਲੀ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਲਈ ਜਿਹੜੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਮਲੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੀ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਵਿਖਾਇਆ ਹੈ। ਅਸਲ 'ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਸੇਵਾ ਕਾਲ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। 16 ਫਰਵਰੀ 2016 'ਚ ਇਸ ਘੁੱਗ ਵਸਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿਣ ਵਾਲੇ ਬੁਤਰਸ ਘਾਲੀ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਦੀਵੇ ਜਗਾਈ ਰੱਖਣਗੀਆਂ।


Email: ashokbhaura@gmail.com

ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਮਹਾਂਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਕਹਿਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ

ਮਹਾਂਮਾਰੀਆਂ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਚ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਆਏ ਹਨ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਕੋਰੋਨਾ ਵਰਗੀ ਨਾਮੁਰਾਦ ਬਿਮਾਰੀ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਪੇਟੇ ਵਿਚ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕ ਇਸ ਤੋਂ ਡਾਢੇ ਚਿੰਤਾਤੁਰ ਅਤੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਸਕਿਆ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਚੀਨ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਸਟੀਕ ਇਲਾਜ ਅਜੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨਿਕਟ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਉਪਚਾਰ ਲੱਭ ਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਮਲੇਰੀਆ, ਚੇਚਕ (ਸੀਤਲਾ, ਵੱਡੀ ਮਾਤਾ), ਹੈਜ਼ਾ ਅਤੇ ਪਲੇਗ ਆਦਿ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਭੂਤਕਾਲ ਪਸਰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਜਿਸ ਵਿਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਉੱਪਰ ਮਲੇਰੀਏ ਨੇ 1850 ਈ: ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1947 ਤੱਕ 15 ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ 5177407 ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਖਤਮ ਹੋਈਆਂ। 1891 ਵਿਚ ਕਈ ਵਰਗਮੀਲ ਵਿਚ ਬੀਜੀ ਝੋਨੇ ਦੀ ਪੱਕੀ ਫ਼ਸਲ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਵੱਢੀ ਅਤੇ ਸਾਂਭੀ ਨਾ ਜਾ ਸਕੀ ਕਿਉਂਕਿ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਏਨੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਵੱਢ ਅਤੇ ਸਾਂਭ ਨਾ ਸਕੇ। ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਰਦ ਬਿਮਾਰ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪਰਿਵਾਰ ਭੁੱਖੇ ਮਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 25 ਕੇਂਦਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚ ਤਬਾਹੀ ਮਚਾਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਥੇ 2203576 ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਖਤਮ ਹੋਈਆਂ। ਜਲੰਧਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਲਾਹੌਰ, ਗੁੱਜਰਾਂਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਅਤੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਤੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਦੇ ਨੀਮ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਬਾਰਸ਼ ਹੋਈ, ਮੱਛਰ ਬਹੁਤ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ, ਲਾਇਲਪੁਰ, ਝੰਗ, ਮੁਲਤਾਨ ਅਤੇ ਡੇਰਾ ਗਾਜ਼ੀ ਖਾਂ ਦੇ ਖੁਸ਼ਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ 878763 ਲੋਕ ਜਾਨ ਗੁਆ ਬੈਠੇ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਿਮਾਲੀਆ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵੀ 155493 ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ।
ਚੇਚਕ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ 1868-1947 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ 830591 ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ। 1875-1919 ਵਿਚ ਜਦ ਚੇਚਕ ਨੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਫੜਿਆ ਤਾਂ 27 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚ 250000 ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਜਾਨ ਗੁਆਈ। ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਲੋਕ ਬਜਾਏ ਟੀਕੇ ਲਵਾਉਣ ਦੇ ਪੂਜਾ ਅਰਚਨਾ ਵਿਚ ਯਕੀਨ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਕਰਨਾਲ, ਰੋਹਤਕ ਅਤੇ ਨਾਲ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਗੁੜਗਾਉਂ ਵਿਖੇ ਸ਼ੀਤਲਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਮੰਦਰ ਬਹੁਤਾ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਟੀਕੇ ਲਵਾਉਣੇ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।
1866 ਤੋਂ 1921 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ 12 ਹੈਜ਼ੇ ਦੇ ਹਮਲੇ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ 249050 ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਜਾਨ ਗਵਾਈ। ਸਾਲ ਵਿਚ ਔਸਤਨ 4357 ਜਾਨਾਂ ਖਤਮ ਹੋਈਆਂ। ਗੁੱਜਰਾਂਵਾਲਾ, ਹਜ਼ਾਰਾ, ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ, ਅੰਬਾਲਾ, ਗੁੜਗਾਉਂ, ਲਾਹੌਰ, ਜਲੰਧਰ, ਪੇਸ਼ਾਵਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚ ਸਥਾਨਕ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਮੇਲਿਆਂ ਉੱਪਰ ਭੀੜ-ਭੜੱਕਾ, ਸਿਹਤਯਾਬ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚ ਨਾ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਕਾਰਨ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਫੈਲੀ।
1897-1918 ਦੇ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 26 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚ ਪਲੇਗ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰ ਗਈ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਹਿੰਦ ਦੀ ਔਸਤਨ ਮੌਤ ਦਰ ਤੋਂ ਇਹ ਦਰ ਚੌਗੁਣੀ ਸੀ। ਦੂਸਰੀਆਂ ਮਹਾਂਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਇਹ ਬਹੁਤੀ ਭਿਆਨਕ ਸੀ। ਪਲੇਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ (ਹੁਣ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ) ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਜਿਥੇ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਰੀਜ਼ 17 ਅਕਤੂਬਰ, 1897 ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। 1899 ਤੱਕ ਪਲੇਗ ਜਲੰਧਰ ਅਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਰਹੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਅਤੇ ਵਧਣ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਣਜਾਣ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹ 1900 ਤੱਕ ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਚ ਵੀ ਫੈਲ ਗਈ। 1901 ਵਿਚ ਇਹ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਹੋਰ ਘਣੀ ਖੇਤੀ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸੰਘਣੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਮੱਧ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਪਸਰੀ ਅਤੇ 7 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਅਤੇ ਸਿਆਲਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਮਾਰ ਥੱਲੇ ਆ ਗਏ। 1901-02 ਵਿਚ ਵਿਰਲਤਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਚਲੀ ਗਈ ਜਿਥੇ ਨਹਿਰਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਨਹਿਰੀ ਸਿੰਚਾਈ ਨਾਲ ਨਮੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਵਧ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਫੈਲਾਉਣ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। 1902-03 ਦੇ ਅੰਤ 21 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ 1904-05 ਤੱਕ 26 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਇਸ ਦੀ ਮਾਰ ਥੱਲੇ ਆ ਗਏ, ਸਮੇਤ ਸਿੰਧ ਤੋਂ ਪਾਰ ਦਾ ਡੇਰਾ ਗਾਜ਼ੀ ਖਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਵੀ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਦਾਦੀ ਦਸਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਇਹ ਹਾਲ ਸੀ ਕਿ ਲੋਕ ਘਰ ਦੇ ਇਕ ਜੀਅ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦੇ ਸਨ, ਘਰ ਆਉਂਦਿਆਂ ਇਕ ਹੋਰ ਜੀਅ ਮਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਪੇਂਡੂ ਆਬਾਦੀ ਜਿਥੇ ਗਿੱਲੇ ਅਤੇ ਦਲਦਲੀ ਹਾਲਾਤ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਮੱਛਰਾਂ ਦੇ ਪਲਣ ਲਈ ਵਧੀਆ ਥਾਂ ਸੀ। ਪੈਸੇ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਛੱਪੜਾਂ ਤੇ ਟੋਇਆਂ ਆਦਿ ਵਿਚੋਂ ਜਲ-ਨਿਕਾਸੀ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬੰਦੇ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਵੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਉਪਲਬੱਧ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸੁਝਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਅਤੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਰੋਗ ਰੋਕੂ ਤਰੀਕੇ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।
1868 ਤੋਂ 1890 ਤੱਕ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਹੈਜ਼ੇ ਨਾਲ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਦਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲੋਂ 4 ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਸੀ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਜੋ ਕੱਚੇ ਤਾਲਾਬਾਂ ਜਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਖੂਹਾਂ ਤੋਂ ਉਪਲਬੱਧ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਗੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੇ ਪਦਾਰਥ ਜਿਹੜੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਵੇਚੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਮਿਲਾਵਟੀ ਅਤੇ ਗਲੇ-ਸੜੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਦੁੱਧ, ਮੱਖਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਫਰੋਖਤ ਮਿਊਂਸਪਲ ਕਮੇਟੀਆਂ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਅਧੀਨ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਥੇ ਹਾਲਾਤ ਕੁਝ ਚੰਗੇ ਸਨ।
ਪਲੇਗ ਦਾ ਵੀ ਬਹੁਤਾ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਪ੍ਰਕੋਪ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਥੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਮਕਾਨ ਘੱਟ ਹਵਾਦਾਰ ਸਨ। ਅਜਿਹੇ ਮਕਾਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦੀ ਵਿਉਂਤ ਵੀ ਗ਼ਲਤ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਭੀੜ-ਭੜੱਕਾ ਬਹੁਤਾ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਬਿਮਾਰੀ ਛੇਤੀ ਫੈਲਦੀ ਸੀ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਅਨਾਜ ਦਾ ਭੰਡਾਰਨ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮਕਾਨ ਵੀ ਕੱਚੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਚੂਹੇ ਬਹੁਤ ਪਲਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਪਲੇਗ ਦਾ ਫੈਲਾਓ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਚੂਹੇ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਸਨ।
ਮਹਾਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਪਸਾਰ ਸਮਾਜਿਕ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ, ਗਰੀਬੀ, ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ, ਅਸਵਥ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਸਿਹਤਮੰਦਾਨਾ ਜੀਵਨ ਬਿਸਾਰਨ ਕਰਕੇ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਕ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਘਰ ਸਮਝਦੇ ਸਨ। ਪਲੇਗ ਨੂੰ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਗੰਦਗੀ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਘਰਾਂ ਦੇ ਫਰਸ਼ ਕੱਚੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਗੰਦਗੀ ਛੇਤੀ ਫੜਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਬਾਰਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਹੋਰ ਗੰਦੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਕੀਟਾਣੂੰ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਚੇਚਕ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਧਣ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। 1873 ਵਿਚ ਕਾਂਗੜਾ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਜਲੰਧਰ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਚ ਬਹੁਤਾ ਪੂਜਾ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਬਿਮਾਰੀ ਮਾਰੂ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਗਈ। ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਹਮਦਰਦੀ ਕਰਨ ਖਾਤਰ ਬੈਠਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਵਧਣ ਲਈ ਬਲ ਮਿਲਦਾ ਸੀ।
ਧਾਰਮਿਕ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿਚ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਜਾਣਾ ਹੈਜ਼ੇ ਦੇ ਫੈਲਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਵੱਡੀ ਭੀੜ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸਫਾਈ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਕਾਰਨ ਲੋਕ ਛੂਤ ਦੇ ਰੋਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਜੋ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲਿਆਉਂਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਯਾਤਰੂ ਵਾਪਸੀ ਵੇਲੇ ਹੋਰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਹਰਿਦੁਆਰ ਦਾ ਕੁੰਭ ਦਾ ਮੇਲਾ, ਨੂਰਪੁਰ, ਕਟਾਸਰਾਜ, ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਅਤੇ ਨੈਣਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿਚ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣਾ ਲਗਪਗ ਤੈਅ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। 1872 ਵਿਚ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਮਾਊਨਟੇਨ ਬੈਟਰੀ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਲੁਸ਼ਾਈ ਮੁਹਿੰਮ ਤੋਂ ਜਦੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਜੇਹਲਮ, ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ, ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਮੀਆਂਮੀਰ ਵਿਚ ਹੈਜ਼ਾ ਫੈਲ ਗਿਆ।
ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲੋਕ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਕਿ ਨਹਿਰਾਂ ਬਣਾਉਣ, ਰੇਲਵੇ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ ਮਹਾਂਮਾਰੀਆਂ ਫੈਲਣ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1875 ਵਿਚ ਇਹ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਯਮਨਾ ਨਹਿਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸਿੰਜਾਈ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚ ਦੂਸਰੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵੱਧ ਲੋਕ ਮਹਾਂਮਾਰੀਆਂ 'ਚ ਗ੍ਰਸਤ ਸਨ। ਕਰਨਾਲ ਲਾਗੇ ਨਹਿਰ ਦੀ ਕਤਾਰਬੰਦੀ ਚਾਰ ਸੌ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀ ਨਹਿਰ ਦੀ ਸੀ ਜੋ ਗ਼ਲਤ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਸੇਮ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀ। ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮੱਛਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮਲੇਰੀਆ ਫੈਲਿਆ। ਝੋਨੇ ਦੀ ਫਸਲ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇਣ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰੀ ਫੈਲੀ। ਇਹੋ ਹਾਲ ਬਾਰੀ ਦੁਆਬ ਨਹਿਰ ਅਤੇ ਚਨਾਬ ਨਹਿਰਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਸੀ। ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਜੋ ਖਤਾਨ ਲਾਏ ਗਏ, ਉਹ ਬਾਰਸ਼ੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਭਰਨ ਨਾਲ ਮੱਛਰਾਂ ਦੀ ਬਰੀਡਿੰਗ ਨਰਸਰੀ ਸਾਬਤ ਹੋਏ। ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨਾਂ ਬਣਨ ਨਾਲ ਲਾਏ ਬੰਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਪਾਣੀਦਾ ਨਿਕਾਸ ਰੁਕ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨੀਵੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਚ ਪਾਣੀ ਭਰਨ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਉੱਚਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਸੇਮ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵਧੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਲੇਰੀਏ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਗਵਰਨਰ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਦਿੱਲੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਅਤੇ ਜੀ.ਟੀ. ਰੋਡ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨ ਜਲੰਧਰ ਦੁਆਬ ਵਿਚ ਮਲੇਰੀਏ ਨਾਲ ਹੋਈਆਂ ਮੌਤਾਂ ਦਾ ਦਰ ਉੱਚਾ ਸੀ।
ਨਹਿਰੀਕਰਨ ਨੇ ਨਾਮੀ ਦੀ ਪੱਧਰ ਵਧਾਈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਝੰਗ, ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 1902-1906, 1892-1905 ਅਤੇ 1904-06 ਵਿਚ ਮਲੇਰੀਆ ਬਹੁਤ ਫੈਲਿਆ। 1897 ਵਿਚ ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਮਲੇਰੀਆ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਮੱਛਰਾਂ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੱਛਰ ਮਾਰ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੁਨੀਨ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣ ਲੱਗੀਆਂ। 1898 ਤੋਂ ਡਾਕੀਏ ਵੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਕੁਨੀਨ ਵੰਡਣ ਉੱਪਰ ਲਾਏ ਗਏ। 1901 ਅਤੇ 1908 ਵਿਚ ਫੈਸਲਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਮੱਛਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਨਾਹਗਾਹਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਸੋ, ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋਏ ਪਾਣੀ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਛੱਪੜਾਂ, ਛੰਭਾਂ ਵਿਚ ਤੇਲ ਛਿੜਕਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੱਛਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਹਰ ਹੀਲਾ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ। 1940 ਵਿਚ ਜਾਵਾਦੀਪ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕੁਨੀਨ ਦਵਾਈ ਦੀ ਕਮੀ ਆ ਗਈ। 1944 ਵਿਚ ਮੱਛਰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਡੀ.ਡੀ.ਟੀ. ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਮਹਿਕਮਾ ਨਹਿਰ ਵਲੋਂ ਇਕ ਜਲ ਨਿਕਾਸ ਸਰਕਲ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ।
ਚੇਚਕ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਟੀਕੇ ਲੱਗਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ। ਇਸ ਖਾਤਰ ਇਕ ਮਹਿਕਮਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਟੀਕੇ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਟੀਕੇ ਲਵਾਉਣੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। 1929 ਵਿਚ ਟੀਕਾਕਰਨ ਨੂੰ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਕਈ ਥਾਈਂ ਵਿਰੋਧਤਾ ਹੋਈ। ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਵਲੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਟੀਕੇ ਲਗਵਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਟੀਕੇ 1947 ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਵੀ ਕਈ ਸਾਲ ਲਗਦੇ ਰਹੇ।
ਪਲੇਗ ਦੀ ਮਹਾਮਾਰੀ ਨੂੰ ਫੈਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਕਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੂੰ ਖਾਸ ਹਦਾਇਤਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਫਿਜ਼ੀਕਲ ਡਿਸਟੈਂਸਿੰਗ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਸੰਕ੍ਰਾਤਮਕ ਕਰਨ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾਲੀ ਕਰਾਇਆ ਗਿਆ। ਮਕਾਨਾਂ ਨੂੰ ਡਿਸਇਨਫੈਕਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪਲੇਗ ਗ੍ਰਸਤ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੀਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ 48 ਘੰਟਿਆਂ ਵਿਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਾਮਾਨ ਲੈ ਕੇ ਕੈਂਪਾਂ 'ਚ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਛੱਡੇ ਗਏ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਕੀਟਾਣੂੰ ਰਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਰੌਸ਼ਨਦਾਨ ਰੱਖੇ ਗਏ ਅਤੇ ਮਕਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਫੈਦੀ ਕਰਵਾਈ ਗਈ। ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦੂਸਰੀ ਥਾਂ ਜਾਣਾ ਮਨ੍ਹਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਰੇਲ ਮੁਸਾਫਿਰਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਈ ਥਾਈਂ ਮੁਆਇਨਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਪਲੇਗ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਆਧਾਰ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਸੀ ਜੋ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਚੇਚੇ ਤਰੀਕੇ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਇਰਾਦੇ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਬਿਮਾਰੀ ਛੇਤੀ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਬੜਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।


-ਮੋਬਾਈਲ : 98140-74901, 97798-98282.

ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਨੋਵਲ ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਲੜਾਈ

ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਫੈਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੱਜ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ 'ਤੇ ਅਜਿਹੀ ਮਾਰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਪਈ ਕਿ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਭਾਵ 'ਲਾਕਡਾਊਨ' ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਇਕ ਜਾਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਲੜਾਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਬਲਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਣਗਹਿਲੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫੈਲੀ ਅਜਿਹੀ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਇਸ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਲੜਾਈ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਵਲੋਂ ਤਾਕਤ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਲੜੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਇਕਜੁੱਟ ਹੋ ਕੇ ਲੜਨ ਲਈ ਇਕ ਮੰਚ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਕਰੋਪੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਹੈ ਪਰ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੱਖਰੀ ਚੁਣੌਤੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਚੁਣੌਤੀ ਦਾ ਨਾਂਅ ਹੈ 'ਨੋਵਲ ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ'। ਚੀਨ ਦੇ ਵੁਹਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਹੁਬੋਈ ਸੂਬੇ 'ਚੋਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਫੈਲ ਚੁੱਕੇ ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਤਹਿਸ-ਨਹਿਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਚੀਨ ਦਾ ਵੁਹਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਇਰਸ ਕਿਵੇਂ ਫੈਲਿਆ, ਇਸ ਦੇ ਕੋਈ ਪੁਖਤਾ ਸਬੂਤ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮਰੀਜ਼ ਵੁਹਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਪਾਏ ਗਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵਾਇਰਸ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਜਾਂ ਵੁਹਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟ ਸੀ। ਵੁਹਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਵੈੱਟ ਮਾਰਕੀਟ (ਜਾਨਵਰ ਬਾਜ਼ਾਰ) ਵਿਚ ਸੈਂਕੜੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਿਊਂਦੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਰੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਮੰਡੀ ਲਗਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਪਕਾ ਕੇ ਜਾਂ ਕੱਚੇ ਹੀ ਖਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਜਾਨਵਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਮੁਰਗਾ, ਮੱਛੀ ਜਾਂ ਬੱਕਰੇ ਦਾ ਮਾਸ ਹੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਬਲਕਿ ਇੱਥੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਮਾਸ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਖਾਣ ਦੀ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਇਨਸਾਨ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਖਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਡੀ ਵਿਚ ਦੁਰਲੱਭ ਜਾਂ ਖ਼ਤਰੇ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੂਰ, ਗਾਵਾਂ, ਮੱਝਾਂ, ਲੂਮੜੀਆਂ, ਕੁੱਤੇ, ਮੋਰ, ਭੇੜੀਏ ਦੇ ਬੱਚੇ, ਬੱਤਖ, ਖਰਗੋਸ਼, ਸ਼ੁਤਰਮੁਰਗ, ਚੂਹੇ, ਹਿਰਨ, ਸੱਪ, ਮੱਗਰਮੱਛ, ਬਿੱਛੂ, ਕੱਛੂ, ਊਠ, ਘੜਿਆਲ, ਗਧੇ, ਡੱਡੂ, ਇੱਲਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੀੜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਖਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਡੱਡੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਲੱਗ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਕਈ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਵੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿਚ ਗਧੇ ਨੂੰ ਲੱਤਾਂ ਪੈਰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਜ਼ਿੰਦਾ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਇਸ ਦਾ ਕੱਚਾ ਮਾਸ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋ, ਇਨਸਾਨ ਕਿੰਨਾ ਨਿਰਦਈ ਹੈ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਬਾਹਰੋਂ ਆਏ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਬਾਜ਼ਾਰ ਏਨਾ ਗੰਦਗੀ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਤੁਰਨਾ-ਫਿਰਨਾ ਤਾਂ ਦੂਰ ਸਾਹ ਲੈਣਾ ਵੀ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿਚ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਕਚਰਾ ਇੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਿਖਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਫੈਲਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਖਰਕਾਰ ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਫੈਲਣ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਹੋਇਆ ਵੀ। ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਅਣਗਹਿਲੀ ਕਾਰਨ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਬਿਮਾਰੀ ਨੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਨਸਾਨਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਵਿਸ਼ਾਣੂ, ਜੋ ਕਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਹੁਣ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ 'ਚ ਆਪਣਾ ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਲਾਇਕ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਸ਼ਇਦ ਕੁਦਰਤ ਇਨਸਾਨ ਤੋਂ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿਚ ਹੈ। ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਫੈਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਥੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਨਾਟਾ ਪਸਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਨਸਾਨ ਲਈ ਇਹ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਚਿਤਾਵਨੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਨਸਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਿਤਾਂ ਲਈ ਕੁਦਰਤ ਜਾਂ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਬਣਾਏ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਖਿਲਵਾੜ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਫੈਲੀਆਂ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਭਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਇਹ ਧਰਤੀ ਕੇਵਲ ਇਨਸਾਨ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਣੀ ਬਲਕਿ ਇਸ 'ਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਹੱਕ ਹੈ।
ਚੀਨ ਦੇ ਵੁਹਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਫੈਲੇ ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਨੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਤਹਿਲਕਾ ਮਚਾ ਕੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਵਿਕਸਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਖ਼ਤ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਚੀਨ, ਇਟਲੀ, ਅਮਰੀਕਾ, ਸਪੇਨ, ਜਰਮਨੀ, ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਵਾਇਰਸ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਸੋਚਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਵਾਇਰਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਹਤ ਐਮਰਜੈਂਸੀਆਂ ਲਾਉਣ 'ਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਵਾਇਰਸ ਦੀ ਮਾਰ ਕਿੰਨੀ ਭਿਆਨਕ ਹੋਵੇਗੀ ਇਸ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਿਕਲ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਜ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਹਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੇਣ 'ਚ ਭਾਰਤ ਬਹੁਤ ਪਛੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਇਰਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਕੋਲ ਕੋਈ ਦਵਾਈ ਮੌਜੂਦ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਿਨ-ਪ੍ਰਤੀਦਿਨ ਵਧਦੀ ਹੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤ ਕਾਬੂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੁੰਦੇ ਦਿਸ ਰਹੇ ਹਨ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੇ ਕਹਿਣ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਹ ਵਾਇਰਸ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਅਜੇ ਦੂਜੀ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤ ਕਾਬੂ ਵਿਚ ਹਨ ਪਰ ਜੇਕਰ ਇਹ ਤੀਸਰੀ ਸਟੇਜ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਰੋਕਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਬਾਰੇ 2019 ਵਿਚ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਦਾ ਇਨਸਾਨਾਂ ਵਿਚ ਹੋਣ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਅਜਿਹੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਇਨਸਾਨਾਂ ਵਿਚ ਫੈਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿਚ ਤਾਂ ਹਨ ਪਰ ਕਿਸੇ ਇਨਸਾਨ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਅਜੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨੋਵਲ ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਹੋਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਲੱਛਣ ਬੁਖਾਰ, ਖ਼ਾਂਸੀ ਅਤੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿਚ ਤਕਲੀਫ਼ ਹੋਣਾ ਆਦਿ ਹਨ ਜਦਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੰਭੀਰ ਕੇਸਾਂ ਵਿਚ ਗੁਰਦਿਆਂ ਦੇ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮੌਤ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਅਤੇ ਫੈਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਖਾਂਸੀ ਅਤੇ ਛਿੱਕ ਮਾਰਨ ਸਮੇਂ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਨੱਕ ਨੂੰ ਢਕ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਸ ਅਤੇ ਆਂਡਿਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਕਾ ਕੇ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇਨਸਾਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੁਖਾਰ, ਖੰਘ ਜਾਂ ਖ਼ਾਂਸੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਹੱਥ ਮਿਲਾਉਣ ਜਾਂ ਗਲੇ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਵੀ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਇਸ ਵਾਇਰਸ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਡਬਲਿਊ. ਐਚ. ਓ. ਵਲੋਂ ਵਰਡਲ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਫੈਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਵਲੋਂ 22 ਮਾਰਚ ਨੂੰ 'ਜਨਤਾ ਕਰਫ਼ਿਊ' ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਫੈਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਸਕੂਲੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਛੁੱਟੀਆਂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਫ਼ਤਰੀ ਕੰਮ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਐਡਵਾਈਜ਼ਰੀ ਜਾਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ (ਸਕੂਲਾਂ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ) ਜਿੰਮ, ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਕਲਚਰਲ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਸੈਂਟਰ, ਸਵੀਮਿੰਗ ਪੂਲ, ਸਿਨੇਮਿਆਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਨੂੰ ਸਫਾਈ ਦਾ ਖਾਸ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਿਆਂ ਆਨਲਾਈਨ ਕਲਾਸਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵੀਡੀਓ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਕਰਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਾਚਨ ਤੰਤਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 65 ਸਾਲ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ 10 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਘਰ ਬੈਠੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਈ.ਟੀ. ਇੰਡਸਟਰੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰਗਰਮ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਢਲੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੈਂਕਿੰਗ, ਬੀਮਾ, ਪੂਰਤੀ (ਸਪਲਾਈ) ਚੇਨ, ਟੈਲੀਕਾਮ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਵਰਗੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਿਰਵਿਘਨ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ।
ਡਬਲਿਊ. ਐਚ. ਓ. ਦੇ ਤਾਜ਼ਾ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਇਸ ਦੇ 3,34,981 ਕੇਸ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲਗਪਗ 20,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਇਰਸ ਦੁਨੀਆ ਦੇ 190 ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਫੈਲ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੇਸ ਚੀਨ ਅਤੇ ਇਟਲੀ ਵਿਚੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਾਤ ਬਹੁਤ ਖ਼ਰਾਬ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਤਾਜ਼ਾ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਕੁੱਲ 600 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਰੀਜ਼ ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹਨ ਅਤੇ 16 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਮਲੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਚੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ।
ਇਸ ਵਾਇਰਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਰ ਨਾਗਰਿਕ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਇਸ ਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਅਫ਼ਵਾਹਾਂ ਦਾ ਦੌਰ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਦਾ ਡਰ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣਦੇ ਹੋਏ ਪੂਰਾ ਗਿਆਨ ਨਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਅਫ਼ਵਾਹਾਂ ਫੈਲਾਉਣ ਤੋਂ ਰੁਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸੈਨੇਟਾਈਜ਼ਰ, ਮਾਸਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਹੋਣ ਦਾ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿੰਗੇ ਭਾਅ ਵਿਚ ਵੇਚਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿਸ 'ਤੇ ਲਗਾਮ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ 200 ਮਿਲੀਲੀਟਰ ਸੈਨੇਟਾਈਜ਼ਰ ਬੋਤਲ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੀਮਤ 100 ਰੁਪਏ ਫਿਕਸ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ 2 ਪਲਾਈ ਅਤੇ 3 ਪਲਾਈ ਕੁਆਲਟੀ ਦੇ ਮਾਸਕ ਦੀ ਕੀਮਤ ਨੂੰ 8 ਤੋਂ 10 ਰੁਪਏ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਇਹ ਹੁਕਮ 30 ਜੂਨ, 2020 ਤੱਕ ਲਾਗੂ ਰਹਿਣਗੇ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਲੋੜ ਤੋਂ ਸਫ਼ਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਮੁਤਾਬਿਕ ਚੱਲਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਕਦਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ-ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਰੱਖਣ ਵਿਚ ਮਦਦਗਾਰ ਸਾਬਿਤ ਹੋਣਗੇ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਲਾਕਡਾਊਨ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਇਹ ਦਿਨ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਤੋਂ ਡਰਨ ਦੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ ਵਰਤਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੱਗੇ ਹੋ ਕੇ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤੇ ਹੁਣ ਫਿਰ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਤੇ ਏਕਤਾ ਦਾ ਸਬੂਤ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਦਈਏ।


-ਮੋਬਾਈਲ : 94642-60010

ਰੱਬ ਦਾ ਡਾਕਟਰ ਲੀ ਵੇਨਲੀਆਂਗ

ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਏਸ ਵੇਲੇ ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਦਾ ਕਹਿਰ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਕੋਈ ਦਵਾਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਲਾਇਲਾਜ ਵਾਇਰਸ ਚੀਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੁੱਲ 195 ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚੋਂ 192 ਮੁਲਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤ ਵਿਚ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤਕ ਇਸ ਵਾਇਰਸ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਲਗਪਗ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਲੋਕ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਤੇ ਪੰਦਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਲਗਭਗ ਮੌਤਾਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਦਿਨ-ਬ-ਦਿਨ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ ਵਲੋਂ ਇਸ ਵਾਇਰਸ ਨੂੰ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਚੀਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਇਸ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬਿੰਦੂ ਇਟਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਯੂਰਪ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਟਲੀ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਪੱਖੋਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਦਾ ਮੁਲਕ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਕੱਲੇ ਇਟਲੀ ਵਿਚ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਈ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਇਟਲੀ ਵਿਚ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਔਸਤਨ ਗਿਣਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਸਾਢੇ ਛੇ ਸੌ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ।
30 ਦਸੰਬਰ, 2019 ਨੂੰ ਚੀਨੀ ਡਾਕਟਰ ਲੀ ਵੇਨਲੀਆਂਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਚੀਨ ਵਿਚ ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਖ਼ਬਰਦਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਸ ਵਾਇਰਸ ਬਾਰੇ ਵੀਚੈਟ (Wechat) ਰਾਹੀਂ ਮੈਸਿਜ ਭੇਜਿਆ ਸੀ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸ ਮੈਸਿਜ ਦੇ ਸਕਰੀਨ ਸ਼ਾਟ ਪੂਰੇ ਚੀਨ ਵਿਚ ਵਾਇਰਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਚੀਨੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ 'ਝੂਠੀਆਂ ਅਫ਼ਵਾਹਾਂ ਫੈਲਾਉਣ' ਦੇ ਜੁਰਮ ਹੇਠ ਡਾਕਟਰ ਲੀ ਵੇਨਲੀਆਂਗ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੋਟਿਸ ਅਧੀਨ ਜਨਤਕ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਸਰਕਾਰੀ ਦਬਾਅ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ ਡਾਕਟਰ ਲੀ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਮੌਜਦੂਗੀ ਵਿਚ ਲਿਖਤ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗਣੀ ਪਈ ਪਰ ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਡਾਕਟਰ ਲੀ ਦਿਨ ਰਾਤ ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹੇ ਤੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਇਲਾਜ ਕਰਦੇ-ਕਰਦੇ ਖੁਦ ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਏ। ਡਾਕਟਰ ਲੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚੁੱਪ ਤੋੜਦਿਆਂ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਬੈੱਡ ਤੋਂ ਇਕ ਅਖ਼ਬਾਰ ਨੂੰ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਜੇਕਰ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਹਾਲਾਤ ਬਹੁਤ ਬਿਹਤਰ ਹੋਣੇ ਸਨ। ਇਥੇ ਵਧੇਰੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾਪਣ ਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।' ਇਸ ਇੰਟਰਵਿਊ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਮਹਿਜ 34 ਸਾਲਾ ਡਾਕਟਰ ਲੀ ਵੇਨਲੀਆਂਗ ਦੀ ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਕਰਕੇ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਚੀਨ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਪੀਪਲ'ਜ਼ ਡੇਲੀ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਸੂਚਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਡਾਕਟਰ ਲੀ ਦੀ ਮੌਤ 7 ਫਰਵਰੀ 2020 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ। ਡਾਕਟਰ ਲੀ ਦੀ ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਕਈ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸੀ ਰਿਪਰੋਟਾਂ ਆਈਆਂ ਪਰ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਤੰਤਰ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਦਬ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈਆਂ। ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਵੇਂ ਚੀਨ ਵਿਚ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੇਤੀ ਸੌ ਦੱਸੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਪਰ ਸਚਾਈ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਟੈਲੀਕੌਮ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਡੇਢ ਲੱਖ ਦੇ ਕਰੀਬ ਮੋਬਾਈਲ ਸਿਮ ਬੰਦ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਮੌਤਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਡਾਕਟਰ ਰੱਬ ਦਾ ਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣਦੇ ਸੀ ਪਰ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਕੋਰੋਨਾ ਕਹਿਰ ਨੇ ਇਸ ਕਹਾਵਤ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਡਾਕਟਰ, ਨਰਸਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮਚਾਰੀ ਕੋਰੋਨਾ ਪੀੜਤ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਦਿਨ ਰਾਤ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਅ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਟਲੀ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਏਸ ਵੇਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹਨ। ਉਥੇ ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਕਰਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਟਲੀ ਵਿਚ ਇਲਾਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਤਾਰਾਂ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਦੋ ਡਾਕਟਰ ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਡਾਕਟਰਾਂ, ਨਰਸਾਂ ਤੇ ਸਿਹਤ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕਰਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜ ਤੋਂ ਉਪਰ ਉਠ ਕੇ ਨਿਰਸੁਵਾਰਥ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਵਾਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਾਡਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਘੱਟ ਕਰੀਏ। ਇਹ ਲੋਕ ਸਾਡੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਦਾਓ 'ਤੇ ਲਗਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕੀ ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਅੰਦਰ ਰਹਿ ਕੇ ਸਵੈ-ਅਲਿਹਦਗੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ?
ਸਾਰਾ ਪੰਜਾਬ ਏਸ ਵੇਲੇ ਕਰਫ਼ਿਊ ਹੇਠ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਇਸ ਖੌਫ਼ਨਾਕ ਵਾਇਰਸ ਦੀ ਗੀਭਰਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿਚ ਕੁਝ ਢਿੱਲ ਵਰਤ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਵਕਤ ਹੁੱਲੜਬਾਜ਼ੀ, ਚੌਧਰੀਪੁਣੇ ਤੇ ਅਫ਼ਵਾਹਾਂ ਫੈਲਾਉਣ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਬਲਕਿ ਇਮਤਿਹਾਨ ਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਇਸ ਵਾਇਰਸ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਕਿਧਰੇ ਇਹ ਨਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਚਿਤਾ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਕੋਈ ਬੰਦਾ ਨਾ ਲੱਭੇ। ਇਲਾਜ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਘਰਾਂ ਅੰਦਰ ਰੱਖੀਏ ਤੇ ਬਾਹਰ ਨਾ ਨਿਕਲੀਏ। ਜੇਕਰ ਸਾਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਬੁਖਾਰ, ਖਾਂਸੀ ਜਾਂ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿਚ ਸਮੱਸਿਆ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੀਏ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਡਾਕਟਰਾਂ ਵਲੋਂ ਸਵੈ-ਅਲਹਿਦਗੀ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਇਸ ਹਿਦਾਇਤ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰੀਏ। ਜੇਕਰ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੇ ਦਾ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਤਾਂ ਬਣਾਂਗੇ ਹੀ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਦੋਸਤਾਂ ਮਿੱਤਰਾਂ ਤੇ ਦੂਜੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
ਇਸ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚੋਂ ਜਿੰਨਾ ਛੇਤੀ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਸਕੀਏ ਓਨਾ ਹੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਇਹ ਘੜੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਇਮਤਿਹਾਨ ਦੀ ਘੜੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਥੋੜੇ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿਚ ਰੱਖੀਏ ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਈਏ। ਬਸ ਕੁਝ ਦਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੰਦਰ, ਮਸਜਿਦ, ਚਰਚ ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਬਜਾਇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਅੰਦਰ ਬੈਠ ਕੇ ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਟ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰੀਏ ਤੇ ਬੇਵਸ ਹੋਈ ਲੋਕਾਈ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਅਰਦਾਸ ਕਰੀਏ। ਕੇਵਲ ਏਨਾ ਹੀ ਪ੍ਰਣ ਕਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਸਮਾਜ ਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ ਹੈ ਤੇ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਬਣਨਾ ਹੈ। ਚੀਨੀ ਡਾਕਟਰ ਲੀ ਦੀ ਇਮਾਨਦਾਰ ਸਲਾਹ ਨੂੰ ਜੇਕਰ ਚੀਨੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਮੰਨ ਲਿਆ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਲੀ ਜਿਹਾ ਡਾਕਟਰ ਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਮਾਸੂਮ ਲੋਕ ਬਚ ਸਕਦੇ ਸਨ ਪਰ ਹੁਣ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਓ! ਲੀ ਵਰਗੇ ਰੱਬ ਦੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ ਅਜਾਈਂ ਨਾ ਜਾਣ ਦੇਈਏ। ਸਵੈ-ਅਲਹਿਦਗੀ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਦੂਰੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਡਾਕਟਰ ਲੀ ਤੇ ਬਾਕੀ ਹੋਰ ਡਾਕਟਰ, ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦਾਓ 'ਤੇ ਲਗਾ ਕੇ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕਰੀਏ, ਹੌਸਲਾ ਅਫ਼ਜ਼ਾਈ ਕਰੀਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੁਸੀਬਤ ਨਾ ਬਣੀਏ। ਅਸੀਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਹਾਂ। ਆਓ, 'ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ' ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਦਈਏ।


-ਮੋਬਾਈਲ : 9056490559

ਮਾਲਥਸ ਦਾ ਭੂਤ ਫਿਰ ਜਾਗ ਪਿਆ

ਚੀਨ ਦੀ ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਦੀ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਨੇ ਆਲਮੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪੈਰ ਪਸਾਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਵੁਹਾਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਇਹ ਅਲਾਮਤ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਪੌਣੇ ਦੋ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਤਰੱਕੀ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਦੇਸ਼ ਵੀ ਇਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਵਿਚ ਔਖ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਆਲਮੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਸ ਨੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਕੜ ਵਿਚ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਤਕਰੀਬਨ 20 ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਪਰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਸ ਵਾਇਰਸ ਦਾ ਤੋੜ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬੇਵਸ ਹੋ ਕੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਦੇਸ਼ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਚੀਨ ਇੱਕ ਦੂਜੇ 'ਤੇ ਦੂਸ਼ਣਬਾਜ਼ੀ ਤੇ ਉਤਰ ਆਏ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਰੋਕ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ 'ਤੇ ਲਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਵੀ ਦੁਕਾਨਾਂ, ਮਾਲ, ਕਾਰਖਾਨੇ, ਵਿਆਹ-ਸ਼ਾਦੀਆਂ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਇਕੱਠ, ਬਾਜ਼ਾਰ, ਮੰਡੀਆਂ, ਸੜਕੀ ਆਵਾਜਾਈ ਤੇ ਹਵਾਈ ਸਫਰ ਸਭ ਠੱਪ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਹਰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਮੁਲਕ ਆਪਣੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਸੀਲ ਕਰਨ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਅੰਦਰ ਰਹਿ ਕੇ ਇਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਵਾਰੀ ਆਫ਼ਤਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੀਨ ਵਿਚ 3000 ਸਾਲ ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਵੀ ਕੋਈ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਫੈਲੀ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੀਨ ਵਿਚ ਹੇਮਿਨਾ ਮੇਘਾ ਨਾਮੀ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਦੱਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੱਥਰਾਟ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਲੱਭੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 1720 ਈਸਵੀ ਵਿਚ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਪਲੇਗ ਫੈਲੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਇੱਕ ਲੱਖ ਦੇ ਕਰੀਬ ਮੌਤਾਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਫਿਰ ਸੰਨ 1820 ਵਿਚ ਹੈਜ਼ਾ ਫੈਲਿਆ, ਉਦੋਂ ਵੀ ਲੱਗਭਗ ਇਕ ਲੱਖ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਤੁਰ ਗਏ ਸਨ। ਸੰਨ 1920 ਦੌਰਾਨ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਵਾਇਰਸ ਨੇ ਸੌ ਕਰੋੜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਤਕਰੀਬਨ ਦਸ ਕਰੋੜ ਪ੍ਰਾਣੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਹੱਥ ਧੋ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਫ਼ਤਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਲ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੈ ਇਹ ਕਦੇ ਵੀ ਵਾਪਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਬਹਤੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਫ਼ਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਲੋੜੋਂ ਵੱਧ ਵਧੀ ਆਬਾਦੀ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੈ। ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੀਆਂ ਆਬਾਦੀ ਬਾਰੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਵੱਖਰੀਆਂ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਭਾਰਤੀ ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਕੌਟੱਲਿਆ ਨੇ ਆਬਾਦੀ ਬਾਰੇ ਆਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਜਿੰਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਵੇਗੀ ਓਨਾ ਹੀ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਆਰਥਿਕ, ਰਾਜਨੀਤੱਕ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਸੰਪੰਨ ਹੋਵੇਗਾ। 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਅਰਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਇਬਨ ਖਾਲਦੀਨ ਨੇ ਵੀ ਇਸੇ ਗੱਲ ਦੀ ਪ੍ਰੌੜ੍ਹਤਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਯਹੂਦੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਆਦਮ ਅਤੇ ਈਵ ਨੂੰ ਵੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਲਾਭਕਾਰੀ ਵਾਧੇ ਲਈ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਭੇਜਿਆ ਸੀ। ਚੀਨ ਦੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਕਨਫੂਸ਼ੀਅਸ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕੁਦਰਤੀ ਵਸੀਲਿਆਂ ਦੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਅਨਪਾਤ ਵਿਚ ਹੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਹੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਯੂਨਾਨ ਦੇ ਚਿੰਤਕ ਪਲੈਟੋ ਨੇ ਵੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਸਾਧਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿਚ ਰੱਖਣ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਥੌਮਸ ਰੋਬਰਟ ਮਾਲਥਸ ਇਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਰਥਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਡੇਨੀਅਲ ਮਾਲਥਸ ਦੇ ਦੋਸਤ ਵਿਲੀਅਮ ਗੋਡਵਿਨ ਨੇ ਇਕ ਕਿਤਾਬ ਪੋਲੀਟੀਕਲ ਜਸਟਿਸ ਲਿਖੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਵਧਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਗੁਣ ਗਾਏ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਥੌਮਸ ਰੋਬਰਟ ਮਾਲਥਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇ। ਉਸ ਨੇ ਸੰਨ 1798 ਈਸਵੀ ਵਿਚ ਇਸ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿਚ ਇਕ ਕਿਤਾਬ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲਜ਼ ਆਫ਼ ਪਾਪੂਲੇਸ਼ਨ ਥਿਊਰੀ ਲਿਖੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਆਬਾਦੀ ਗੁਣਾਆਤਮਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਧਦੀ ਹੈ (1, 2, 4, 8, 16) ਅਤੇ ਇਹ 25 ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਦੁੱਗਣੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਧਨ ਗਣਿਤ ਮੁਤਾਬਿਕ (1, 2, 3, 4.5) ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਵਿਚ ਪਾੜਾ ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਲਥਸ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਇਹ ਪਾੜਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕੁਦਰਤ ਦੁਆਰਾ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਵਿਚ ਤਵਾਜ਼ਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹੜ੍ਹ, ਭੁਚਾਲ, ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ (ਮਹਾਂਮਾਰੀ), ਯੁੱਧ-ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਕਾਲ (ਭੁੱਖਮਰੀ) ਆਦਿ ਵਾਪਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਂਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਮਾਲਥਸ ਦਾ ਭੂਤ ਅਜੇ ਦੱਬਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਿਆ। ਸੁਨਾਮੀ, ਕੈਟਰੀਨਾ ਅਤੇ ਰੀਟਾ ਵਰਗੇ ਤਬਾਹਕੁੰਨ ਵਰਤਾਰੇ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਗਵਾਹ ਹਨ। ਮਾਲਥਸ ਨੇ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਦੇਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਵਿਆਹ ਨਾ ਕਰਨਾ ਆਦਿ ਦੇ ਸੁਝਾਅ ਵੀ ਦਿੱਤੇ।
ਇਸ ਪਾੜੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਮਸਨੂਈ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਰਾਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ । ਉਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਗ਼ੈਰ-ਕੁਦਰਤੀ ਸਾਧਨਾ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਭੋਜਨ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹਰੇ ਇਨਕਲਾਬ ਨੇ ਅਨਾਜ ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਅਸੀਂ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ, ਸਾਫ਼ ਤੇ ਉਪਜਾਊ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਵਾਤਾਵਰਨ ਤੋਂ ਵਿਰਵੇ ਹੋ ਗਏ । ਕੈਂਸਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਹਸਪਤਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤੇ। ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹੀ ਹਾਲ ਹੈ। ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫੂਡ ਪਾਲਿਸੀ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸੀਚਿਊਟ ਦੇ 79 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਰਵੇ ਮੁਤਾਬਕ 65 ਦੇਸ਼ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਚੀਨ ਵਿਚ ਵੁਹਾਨ ਦੀ ਮਾਸ-ਮੰਡੀ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਲੈ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਸਾਰਸ, ਇਬੋਲਾ, ਬਰਡ ਫਲੂ, ਸਵਾਈਨ ਫਲੂ, ਸਪੈਨਿਸ਼ ਫਲੂ, ਮੇਰਿਸ ਫਲੂ ਤੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਫਲੂ ਇਨਫਲੂਐਂਜ਼ਾ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਵਾਇਰਸ ਸਨ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਫੈਲੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਵਿਚ ਸਪਰਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂ ਮਾਸ ਖਾਣ ਨਾਲ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਵਰਤਾਰੇ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਵਲੋਂ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਖਿਲਵਾੜ ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਸਬਰ ਦਾ ਪਿਆਲਾ ਭਰ ਕੇ ਉਛਲ ਪਿਆ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਮਲ ਨੂੰ ਨਦੀਆਂ ਨਾਲਿਆਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਕੇ-ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਖੇਤੀ-ਯੋਗ ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ਦੇ ਚਾਬੁਕ ਮਾਰ ਮਾਰ ਕੇ ਦੁੱਗਣੀ-ਤਿੱਗਣੀ ਫ਼ਸਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਦੂਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਨਿਸਲ ਕਰ ਬੈਠੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਕੁਦਰਤੀ ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਕੋਈ ਤਰਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ-ਜਿੰਨੇ ਦਰਖੱਤ ਵੱਢੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਕ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵੀ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਲਗਾਇਆ। ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਹਵਾਵਾਂ ਵੀ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਕੁਦਰਤ ਵੀ ਬੇਬੱਸ ਹੋਈ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆ ਅਫ਼ਵਾਹਾਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸਚਾਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਫ਼ਵਾਹਾਂ 'ਤੇ ਕੋਈ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਹੀਦਾ ਹੈ ਨਾ ਹੀ ਫੈਲਾਉਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਵੀ ਇਸ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਇਸ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰੀ ਹਦਾਇਤਾਂ ਜਾਰੀ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿ ਸਾਡੇ ਬਚਾਓ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ, ਉਥੇ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਗੁੰਮਰਾਹ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆ ਪੋਸਟਾਂ ਵੀ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਤਰੱਕੀ-ਯਾਫ਼ਤਾ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਸਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਇਹਤਿਆਦ ਵਰਤਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਿਹਤ ਮਹਿਕਮਾ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਹਦਾਇਤਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਚੱਲ ਕੇ ਆਪਣਾ ਤੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ।


-ਆਬਕਾਰੀ ਕਰ ਅਫਸਰ (ਰਿਟਾ), 246, ਅਰਬਨ ਸਟੇਟ ਫਗਵਾੜਾ। ਮੋਬਾਈਵਲ-9872673703.

ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਲੀਹੇ ਪਾਉਣ ਵਿਚ ਜ਼ੇਵੀਅਰ ਫਿਲਪ ਰਿਕਾਡੋ ਵੀ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਰਿਹਾ

ਲੀਮਾ, ਪੇਰੂ ਵਿਚ 19 ਜਨਵਰੀ 1920 ਨੂੰ ਜਨਮੇ ਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਬਣੇ ਫਿਲਪ ਰਿਕਾਡੋ ਨੇ ਇਕ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਸਫ਼ਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਕੇ ਇਕ ਸਫਲ ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਕਰੀਅਰ ਨਾਲ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਰਿਕਾਡੋ 1940 ਵਿਚ ਪੇਰੂ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ 4 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕੂਟਨੀਤਕ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਸ਼ੁਮਾਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਲਪ ਰਿਕਾਡੋ ਨੇ 1 ਜਨਵਰੀ 1982 ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਤੇ ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਲਿਆਕਤ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਚ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯਤਾ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਚੁਣ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਜਿਸ ਮਿਸ਼ਨ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਉਹ ਉਸ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਫਲ ਵੀ ਹੋਇਆ। ਲੀਮਾ, ਪੇਰੂ ਪਰਤਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੂੰ 1961 ਵਿਚ ਅੰਬੈਸਡਰ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਤਹਿਤ ਫਿਲਪ ਰਿਕਾਡੋ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਪ੍ਰੋਟੋਕਾਲ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। 1966 ਵਿਚ ਪੇਰੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਸੀ, ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੀ।
ਜਿਸ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਅੱਜ ਤੱਕ ਸਥਾਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਸੀਬ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਉਸ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸ ਨੇ ਫਰਵਰੀ 1979 ਵਿਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਾਜਨੀਤਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਅਡੀਸ਼ਨਲ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਸਮੂਹਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਰਾਹ ਪਾਉਣ ਲਈ ਨੀਤੀ ਖਰੜਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਤੇ ਇਸ 'ਤੇ ਅਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪ ਵੀ ਯਤਨ ਆਰੰਭੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ 'ਤੇ ਫਿਲਪ ਨੇ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਕੋਲ 'ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦਾ ਕੀ ਹੈ?' ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰਿਤ ਰਿਪੋਰਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ। ਇਸੇ ਮਕਸਦ ਲਈ ਉਹ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਾਂਦਾ ਵੀ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਕੜੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਰਿਆ ਵੀ। ਯੂਰਪੀ ਤੇ ਮੱਧ ਪੂਰਵੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਨਾਮੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਤੋਂ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਫਿਲਪ ਨੇ ਪੇਰੂ ਦੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਡਿਪਲੋਮੈਟਿਕਾਂ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਸ ਨੇ 1964 ਵਿਚ 'ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਤੇ ਲਾਅ ਐਂਡ ਮੈਨੂਅਲਜ਼' ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਵੀ ਲਿਖੀ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਚ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ 25 ਦੇ ਕਰੀਬ ਮਾਣ ਸਨਮਾਨ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਖਾਸ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਇਹ ਸੀ ਕਿ 1977 ਵਿਚ 'ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਫ਼ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ' ਪੁਰਸਕਾਰ ਤੇ 1989 ਵਿਚ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸੂਝਬੂਝ ਰੱਖਣ, ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਸੁਲਝਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਚ ਬਿਹਤਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਫਿਲਪ ਰਿਕਾਡੋ 97 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਵੀ ਰਿਸ਼ਟ-ਪੁਸ਼ਟ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਵੇਤੀ ਰੋਬਟਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਤੇ ਇਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਪੇਰੂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਕੂਟਨੀਤਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿਚ ਬੜੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।


Email: ashokbhaura@gmail.com

ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਝਰੋਖੇ 'ਚੋਂ

ਅਨੋਖਾ ਅਦਾਕਾਰ : ਖ਼ਰੈਤੀ ਭੈਂਗਾ

(ਲੜੀ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਐਤਵਾਰ ਦਾ ਅੰਕ ਦੇਖੋ)
ਆਪਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ 'ਚ ਖ਼ਰੈਤੀ ਦੀ ਇੰਨੀ ਚੜ੍ਹਤ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਨਾਇਕ ਵੀ ਬੌਣੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਸਬੰਧ 'ਚ ਨਿਰਮਾਤਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਜੇ. ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਆਸਰਾ ਪਿਆਰ ਦਾ' ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣਾ ਇਥੇ ਸ਼ਾਇਦ ਉਚਿਤ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ 'ਚ ਬੜਾ ਉੱਚਾ ਕੱਦ ਸੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਖਾਸ ਲਗਾਓ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਨਵੀਨ ਨਿਸ਼ਚਲ (ਜੋ ਉਸ ਵੇੇਲੇ ਦਾ ਇਕ ਲੋਕਪ੍ਰਿਆ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਾਇਕ ਸੀ) ਲੈਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਪਰ ਜੇ. ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਹੈਰਾਨਗੀ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾ ਰਹੀ ਜਦੋਂ ਵਿਤਰਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖ਼ਰੈਤੀ ਭੈਂਗੇ ਦੀ ਗ਼ੈਰ-ਹਾਜ਼ਰੀ 'ਚ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾਉਣ ਤੋਂ ਹੀ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਪਰ ਖ਼ਰੈਤੀ ਉਦੋਂ ਬਿਮਾਰ ਸੀ। ਹਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮਿਹਰ ਮਿੱਤਲ ਨੂੰ ਲਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਅਦੁੱਤੀ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਦੇ ਵੀ ਇਨਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਇਕ ਹਾਲਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖਰਾਬ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਘਰ ਦਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਵੇਚਣ ਦੀ ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਦੁਕਾਨ ਖੋਲ੍ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ ਕੰਗਾਲੀ ਦੀ ਇਹ ਹਾਲਤ ਸੀ ਕਿ ਇਕ ਵਾਰ ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਰੁੱਤ 'ਚ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਆਉਣਾ ਸੀ ਤਾਂ ਗਰਮ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਉਸ ਕੋਲ ਪਾਟਾ ਪੁਰਾਣਾ ਇਕ ਸਵੈਟਰ ਹੀ ਸੀ।
ਨਿਰਮਾਤਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਰਾਮਾਨੰਦ ਸਾਗਰ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਕਾਇਲ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਖ਼ਰੈਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਚਰਚਿਤ ਫ਼ਿਲਮ 'ਆਰਜ਼ੂ' ਲਈ ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਭੂਮਿਕਾ 'ਚ ਪੇਸ਼ ਵੀ ਕੀਤਾ ਸੀ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਖ਼ਰੈਤੀ ਅਣਗੌਲਿਆ ਹੀ ਰਿਹਾ।
ਇਕ ਵਾਰ ਬੀ.ਆਰ. ਝੀਂਗਣ ਅਤੇ ਇੰਦਰਜੀਤ ਹਸਨਪੁਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਘਰ ਗਿਆ ਤਾਂ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਝੂਠੇ ਗਲੈਮਰ ਦੀ ਸਹੀ ਤਸਵੀਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ। ਉਸ ਦਾ ਘਰ ਟੀਨ ਦੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਨਾਲ ਇਕ ਸਲੱਮ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਖਸਤਾ ਹਾਲਤ ਦੇਖ ਕੇ ਅਸੀਂ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੈਨੂੰ ਚਾਰਲੀ ਚੈਪਲਿਨ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਯਾਦ ਆਏ, 'ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਹਸਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕਲਾਕਾਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਕੌੜੀਆਂ ਸੱਚਾਈਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।'
ਕਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਕਿ ਖ਼ਰੈਤੀ ਲਾਹੌਰੀਆ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਘੁੱਟ ਸਦਾ ਹੀ ਪੀਂਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।


-ਮੋਬਾਈਲ : 099154-93043.

ਭੁੱਲੀਆਂ ਵਿਸਰੀਆਂ ਯਾਦਾਂ

ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸ: ਗੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਮਪੁਰਾ ਦੇ ਘਰ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਰੱਖੇ ਗਏ ਸ੍ਰੀ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਭੋਗ ਸਮੇਂ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਸੀ। ਸ੍ਰੀ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਭੋਗ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਜ: ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਲਕੱਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਜ: ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਟੌਹੜਾ ਆਏ ਸਨ। ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਜੀ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰ ਰਹੇ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।


-ਮੋਬਾਈਲ : 98767-41231

ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਕਰਫ਼ਿਊ

24 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਜਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਅਗਲੇ 21 ਦਿਨ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਤਾਲਾਬੰਦੀ/ਕਰਫ਼ਿਊ ਲਾਗੂ ਰਹੇਗਾ ਤਾਂ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਘਰਸ਼ ਸਾਡੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀ, ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਜੰਗ ਸਿੱਧ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਚੁਣੌਤੀ ਭਰੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਰੇ ਜੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਮਨ ਦੇ ਚਿੱਤਰਪਟ ਤੇ ਉਭਰ ਆਈਆਂ।
ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਪਿਛਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਜੰਗਾਂ ਵੇਲੇ ਕਦੇ ਵੀ ਕਰਫ਼ਿਊ ਲਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪਈ ਸੀ। ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਿਕ ਤਾਂ ਯੂਰਪ, ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਅਰਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੱਕ ਜਾ ਕੇ ਲੜੇ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਪਰ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਇਕ ਗੋਲ਼ੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚੱਲੀ। ਸਿਰਫ਼ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ ਹੀ ਸਰਹੱਦ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੀ ਸੀ।
1947-48 ਦੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਰਹੀ। 1962 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਜੰਗ ਦਾ ਵੀ ਜਨ-ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਪਿਆ ਸੀ। ਸਭ ਕੰਮ ਕਾਜ ਆਮ ਵਾਂਗ ਚਲਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਜੰਗ ਵੇਲੇ ਗਾਏ ਗਏ ਦੇਸ਼ਭਗਤੀ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਹਲੂਣ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪੰਡਿਤ ਨਹਿਰੂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਲਤਾ-ਕਵੀ ਪ੍ਰਦੀਪ-ਸੀ. ਰਾਮਚੰਦਰ ਦਾ ਅਮਰ ਗੀਤ 'ਐ ਮੇਰੇ ਵਤਨ ਕੇ ਲੋਗੋ' ਅਤੇ ਰਫ਼ੀ-ਜਾਂ ਨਿਸਾਰ ਅਖ਼ਤਰ-ਖੱਯਾਮ ਦਾ ਸ਼ਾਹਕਾਰ 'ਆਵਾਜ਼ ਦੋ ਹਮ ਏਕ ਹੈਂ' ਆਦਿ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭੁਲਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ। 1965 ਅਤੇ 1971 ਦੀਆਂ ਜੰਗਾਂ ਸਮੇਂ ਵੀ ਕਿਤੇ ਕਰਫ਼ਿਊ ਲਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪਈ ਸੀ। ਹਵਾਈ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਤ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਕਰਨਾ ਬਿਲਕੁਲ ਮਨ੍ਹਾਂ ਸੀ। ਸਾਇਰਨ ਵੱਜਣ ਤੇ ਲੋਕ ਆਪਣਾ ਬਚਾ ਆਪ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਸਿਰਫ਼ 1984 ਵਿਚ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂਸਟਾਰ ਵੇਲੇ ਕਰਫ਼ਿਊ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕਰਫ਼ਿਊ ਲਾਉਣਾ ਪਿਆ ਹੈ।
ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗ ਪਿਛਲੀਆਂ ਜੰਗਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੈ। ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਨਵੀ ਦੀ ਨਜ਼ਮ 'ਪਰਛਾਈਆਂ' ਦਾ ਇਹ ਸ਼ੇਅਰ ਬਿਲਕੁਲ ਢੁੱਕਦਾ ਹੈ; 'ਗੁਜ਼ਿਸ਼ਤਾ ਜੰਗ ਮੇਂ ਘਰ ਹੀ ਜਲੇ ਮਗਰ ਇਸ ਬਾਰ, ਅਜਬ ਨਹੀਂ ਕਿ ਯੇਹ ਤਨਹਾਈਆਂ ਭੀ ਜਲ ਜਾਏਂ/ਗੁਜ਼ਿਸ਼ਤਾ ਜੰਗ ਮੇਂ ਪੈਕਰ ਜਲੇ ਮਗਰ ਇਸ ਬਾਰ, ਅਜਬ ਨਹੀਂ ਕਿ ਯੇਹ ਪਰਛਾਈਆਂ ਭੀ ਜਲ ਜਾਏਂ।' ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਿੰਨਾ ਮਹੀਨ ਹੈ, ਉੱਨਾ ਹੀ ਗੁੱਝਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਬੰਬ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਵੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਕੋਰੋਨਾ ਨੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਜਕੜ ਲਿਆ ਹੈ। ਅਥਾਹ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਰੱਕੀ ਤੇ ਹੰਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵੀ ਗੋਡੇ ਟਿਕ ਗਏ ਹਨ। ਸਭ ਨੂੰ ਡਰ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੈਂਤ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਸ ਚੋਰ ਮੋਰੀ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰ ਆ ਜਾਵੇ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਘਬਰਾਹਟ ਹੈ, ਡਰ ਹੈ, ਸਹਿਮ ਹੈ।
ਬਿਪਤਾ ਦੀ ਇਸ ਘੜੀ ਵਿਚ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ ਹੈ। ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬਣ ਠਣ ਕੇ ਘਸੇ ਪਿਟੇ ਪੋਸਟ ਦੁਹਰਾ ਕੇ ਸਿਆਣਪ ਵਿਖਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਡਰ, ਬਚਾਅ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਜੇ ਤਾਂ ਗੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਨਮਕ ਪਾ ਕੇ ਖਾਣ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਹੈ; ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਕਹਿਣਗੇ ਕਿ ਕਰੀਰ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚਿੜੀਆਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪਾ ਕੇ ਸੇਵਨ ਕਰੋ। ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਬੇਤਹਾਸ਼ਾ ਆਬਾਦੀ ਵਧਾ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਤਾਂ ਆਪ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਹੁਣ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਚਣ ਲਈ ਫਲਾਣਾ ਜਾਪ ਐਨੇ ਵਾਰ ਕਰੋ! ਦੁਖੀਏ ਨੂੰ ਕੂੜ ਪਿਆਰਾ। ਅਰਬਾਂ ਖ਼ਰਬਾਂ ਦੇ ਸੌਦੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਡਾਕਟਰ ਟਰੰਪ ਚਾਰ ਪੈਸੇ ਦੀ ਗੋਲ਼ੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਈ ਲੋਕ ਧਾਰਮਿਕ ਆਸਥਾ ਵਰਤ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਦੇਸੀ ਟੋਟਕੇ ਦੱਸ ਕੇ ਕਮਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਬਹੁਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਾਸਤੇ ਘਰ ਬੈਠਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ। ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਧਨ ਹਨ; ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ, ਰੇਡੀਓ, ਇੰਟਰਨੈੱੱਟ। ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਤਾਸ਼, ਕੈਰਮ, ਲੁਡੋ, ਸ਼ਤਰੰਜ ਵੀ ਖੁੰਜਾਂ ਖੂੰਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਲੱਭ ਲਏ ਹਨ। ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਅਤੇ ਲੈਪਟਾਪ ਤੇ ਗੇਮਾਂ ਖੇਡਣ ਦੀ ਲਾਟਰੀ ਨਿਕਲ ਆਈ। ਵੱਡੇ ਲੋਕ ਚੋਰੀ ਛੁਪੇ ਏਧਰ ਉਧਰ ਘੁੰਮ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੁੰਨੀਆਂ ਗਲ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਕਈ ਮਿਰਜ਼ੇ ਨਿਕਲ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰਾਂ ਦੇ ਤੀਰ ਚਲਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੁੜੇ ਭਨਵਾ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬੰਦਾ ਸ਼ੌਕ, ਪਿਆਰ, ਲਾਲਚ ਜਾਂ ਡੰਡੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਕੋਰੋਨਾ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਡੰਡਾ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਜੇ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਦਾ ਸਹੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਸੰਕਟ ਵਿਚ ਇਹ ਵਰਦਾਨ ਸਿੱਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਥਾਈਂ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਨੰਬਰ ਭੇਜ ਕੇ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਨੂੰ ਆਟਾ, ਭੋਜਨ, ਦਵਾਈਆਂ ਆਦਿ ਦੇ ਸੁਨੇਹੇ ਵਾਇਰਲ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। (ਵੈਸੇ 'ਵਾਇਰਲ' ਸ਼ਬਦ 'ਵਾਇਰਸ' ਤੋਂ ਹੀ ਬਣਿਆ ਹੈ!) ਇਸ ਵੇਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲਾ ਗ਼ਰੀਬ ਤਬਕਾ ਘਰ ਬੈਠ ਕੇ ਰੋਟੀ ਕਿੱਥੋਂ ਖਾਵੇਗਾ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਤਾਂ ਕੋਈ ਭੁੱਖਾ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ, ਪਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਗੰਭੀਰ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ।
ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਘਰ ਬੈਠਣਾ ਵੀ ਇਕ ਕਲਾ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣੀ ਪੈਣੀ ਹੈ। ਇਕੱਠੇ ਬੈਠਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚਿੜਚਿੜਾਪਣ ਪੈਦਾ ਹੋ ਕੇ ਝਗੜੇ ਹੋਣ ਦਾ ਡਰ ਵੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸਮੇ ਇਕ ਮੀਟਰ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਦਸ ਮੀਟਰ ਦੂਰੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਵਰਜਿਸ਼ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿਚ ਗੇੜੇ ਲਾ ਕੇ, ਯੋਗਾ ਕਰ ਕੇ, ਕਿਆਰੀਆਂ ਗੁੱਡ ਕੇ ਜਾਂ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖੇਡ ਕੇ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੋਂ ਫਿਰ ਗਰਦ ਝਾੜੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਲਮ ਝਰੀਟਣ ਵਾਲੇ ਨਵੀਂ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਢ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਲਈ ਇਸ ਚੁਣੌਤੀ ਨੂੰ ਮੌਕੇ ਵਿਚ ਬਦਲਣ ਦਾ ਵਕਤ ਹੈ ਇਹ ਸੰਕਟ।


-305, ਮਾਡਲ ਟਾਊਨ (ਫੇਜ਼), ਬਠਿੰਡਾ-151001.
ਫੋਨ: 98149-41214

ਦੋ ਮਿੰਨੀ ਵਿਅੰਗ

ਲੀਡਰਾਂ ਵਾਂਗ...
ਇੱਕ ਬੀਬੀ ਦੀਆਂ ਕੰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਚੋਰੀ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਰੱਬ ਦੇ ਘਰ ਡੇਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਸੁੱਖ ਸੁੱਖੀ ਜੇਕਰ ਮੇਰੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਮਿਲ ਜਾਣ ਤਾਂ ਮੈਂ ਪੰਜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਚੜ੍ਹਾਵਾਂ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮੂਹਰੇ ਇੱਕ ਵਾਲੀ ਪਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਰੱਬ ਨੂੰ ਉਲਾਂਭਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰੱਬਾਂ ਤੂੰ ਵੀ ਲੀਡਰਾਂ ਵਾਂਗ ਫਿਫਟੀ-ਫਿਫਟੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆਂ।
ਕਾਫੀ
ਸਾਡੇ ਨਾਲ 40 ਕੁ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਇਬ ਸਿੰਘ ਨਾਂਅ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਮਾਸਟਰ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ, ਬਾਬਾ ਬੁਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਬਾਰੇ ਪੜ੍ਹਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਦੱਸ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਕਿ ਬੁਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਕਾਫੀ ਬੜੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਨਾਇਬ ਸਿੰਘ ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਿਆ ਬਾਬਾ ਬੁਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਜਾ ਕੇ ਪੀ ਆਵਾਂਗੇ।


-ਡਾ: ਰਾਜ ਨਰਿੰਦਰ ਝਬੇਲਵਾਲੀ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ। ਮੋਬਾਈਲ : 96462-08088



Website & Contents Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 2002-2018.
Ajit Newspapers & Broadcasts are Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust.
The Ajit logo is Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 1984.
All rights reserved. Copyright materials belonging to the Trust may not in whole or in part be produced, reproduced, published, rebroadcast, modified, translated, converted, performed, adapted,communicated by electromagnetic or optical means or exhibited without the prior written consent of the Trust. Powered by REFLEX