ਤਾਜਾ ਖ਼ਬਰਾਂ


ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ‘ਚ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਗੁਆਉਣ ਵਾਲੇ 150 ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਪੱਤਰ ਨਾ ਸੌਂਪਣ 'ਤੇ ਦੁਖੀ ਹਾਂ- ਕੈਪਟਨ
. . .  43 minutes ago
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ , 19 ਸਤੰਬਰ- ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਟਵੀਟ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਗੁਆਉਣ ਵਾਲੇ 150 ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ...
ਮਨੀਸ਼ ਤਿਵਾੜੀ ਨੇ ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੰਨੀ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣਨ 'ਤੇ ਦਿੱਤੀ ਵਧਾਈ
. . .  54 minutes ago
ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੰਨੀ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣਨ 'ਤੇ ਦਿੱਤੀ ਵਧਾਈ
. . .  56 minutes ago
ਬ੍ਰਹਮ ਮਹਿੰਦਰਾ ਤੇ ਸੁਖਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਬਣੇ ਉਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
. . .  about 1 hour ago
ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੰਨੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਕੱਲ੍ਹ 11 ਵਜੇ ਚੁੱਕਣਗੇ ਸਹੁੰ
. . .  about 1 hour ago
ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੰਨੀ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਕਰ ਰਹੇ ਸੰਬੋਧਨ
. . .  about 1 hour ago
ਅਜਨਾਲਾ ਟਿਫ਼ਨ ਬੰਬ ਧਮਾਕਾ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਮੁਲਜ਼ਮ ਰੂਬਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਵਲੋਂ ਮੁੜ 3 ਦਿਨ ਦੇ ਪੁਲਸ ਰਿਮਾਂਡ ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ
. . .  about 1 hour ago
ਅਜਨਾਲਾ, 19 ਸਤੰਬਰ (ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ)-ਪਿਛਲੇ ਮਹੀਨੇ ਅਜਨਾਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਰੋਡ ’ਤੇ ਸਥਿਤ ਸ਼ਰਮਾ ਫਿਲਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨ ’ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਤੇਲ ਵਾਲੇ ਟੈਂਕਰ ’ਤੇ ਹੋਏ ਆਈ.ਈ.ਡੀ .ਟਿਫ਼ਨ ਬੰਬ ਧਮਾਕਾ ਮਾਮਲੇ ...
ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੰਨੀ ਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਚ ਰਾਜਪਾਲ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਮਨਾਏ ਜਸ਼ਨ
. . .  about 1 hour ago
ਮੋਟਰ ਸਾਈਕਲ ਧਮਾਕਾ ਅਤੇ ਟਿਫਨ ਬੰਬ ਮਾਮਲੇ ’ਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਪ੍ਰਵੀਨ 3 ਦਿਨਾਂ ਪੁਲਿਸ ਰਿਮਾਂਡ ’ਤੇ
. . .  about 1 hour ago
ਜਲਾਲਾਬਾਦ, 19 ਸਤੰਬਰ (ਕਰਨ ਚੁਚਰਾ) -ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੀ.ਐਨ.ਬੀ. ਰੋਡ ’ਤੇ ਮੋਟਰ ਸਾਈਕਲ ਧਮਾਕਾ ਅਤੇ ਧਰਮੂਵਾਲਾ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ’ਚ ਬਰਾਮਦ ਟਿਫਨ ਬੰਬ ਮਾਮਲੇ ’ਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਪ੍ਰਵੀਨ ਕੁਮਾਰ ਪੁੱਤਰ ਅਮੀਰ ਸਿੰਘ ...
ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੰਨੀ ਰਾਜ ਭਵਨ ਪਹੁੰਚੇ
. . .  about 2 hours ago
ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੰਨੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸ਼ੁੱਭਕਾਮਨਾਵਾਂ
. . .  about 2 hours ago
ਇਹ ਹਾਈ ਕਮਾਂਡ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਹੈ , ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਚੰਨੀ ਮੇਰੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਵਰਗਾ - ਸੁਖਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ
. . .  about 2 hours ago
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੰਨੀ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਭਵਨ ਪਹੁੰਚਿਆ
. . .  about 2 hours ago
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੰਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਜੇ.ਡਬਲਯੂ. ਮੈਰੀਅਟ ਹੋਟਲ ਤੋਂ ਗਵਰਨਰ ਹਾਊਸ ਹੋਏ ਰਵਾਨਾ
. . .  about 2 hours ago
ਬਾਰਾਬੰਕੀ: ਮੂਰਤੀ ਵਿਸਰਜਨ ਦੌਰਾਨ ਵੱਡਾ ਹਾਦਸਾ, 5 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਡੁੱਬਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ
. . .  about 2 hours ago
ਹਰੀਸ਼ ਰਾਵਤ ਸ਼ਾਮ 6:30 ਵਜੇ ਰਾਜਪਾਲ ਨੂੰ ਮਿਲਣਗੇ
. . .  about 2 hours ago
ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੰਨੀ ਹੋਣਗੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਵੇਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ, ਹਰੀਸ਼ ਰਾਵਤ ਨੇ ਟਵੀਟ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ
. . .  about 2 hours ago
44 ਸਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਗਰੀਸ ’ਚ ਮੌਤ
. . .  about 2 hours ago
ਕਾਲਾ ਸੰਘਿਆਂ, 19 ਸਤੰਬਰ (ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਘਾ)- ਨਜਦੀਕੀ ਪਿੰਡ ਕੇਸਰਪੁਰ ਦੇ 44 ਸਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਬੀਤੇ ਦਿਨੀਂ ਗਰੀਸ ’ਚ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਣ ਦਾ ਸਮਾਚਾਰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਕਰੀਬ 44 ਸਾਲਾ ਮ੍ਰਿਤਕ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ...
ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ : ਬਸਤਰ ਦੇ ਕੋਂਡਾਗਾਓਂ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਬੋਰਗਾਓਂ ਨੇੜੇ ਸੜਕ ਹਾਦਸੇ ’ਚ ਸੱਤ ਮੌਤਾਂ, ਨੌਂ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
. . .  about 3 hours ago
ਸੁਖਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ‘ਤੇ ਰਾਜਪਾਲ ਬਨਵਾਰੀ ਲਾਲ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਲਈ ਮੰਗਿਆ ਸਮਾਂ
. . .  about 3 hours ago
ਡਿਪਟੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਆਸ਼ੂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘਰ ਵਿਚ ਜਸ਼ਨ ਦਾ ਮਾਹੌਲ
. . .  about 4 hours ago
ਲੁਧਿਆਣਾ ,19 ਸਤੰਬਰ (ਪ੍ਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਆਹੂਜਾ)-ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਭਾਰਤ ਭੂਸ਼ਣ ਆਸ਼ੂ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਨਾਮ ਦੀ ਚਰਚਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਜਸ਼ਨ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਹੈ । ਆਸ਼ੂ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਸਮਰਥਕਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਭੀੜ ਇਕੱਠੀ...
ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਦੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਰਾਜਾਸਾਂਸੀ ਵਿਖੇ ਦੁਬਈ ਤੋਂ ਪੁੱਜੇ ਇੱਕ ਯਾਤਰੀ ਕੋਲੋਂ ਕਰੀਬ 40 ਲੱਖ ਦਾ ਸੋਨਾ ਬਰਾਮਦ
. . .  about 4 hours ago
ਰਾਜਾਸਾਂਸੀ , 19 ਸਤੰਬਰ (ਹਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਖੀਵਾ)- ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਰਾਜਾਸਾਂਸੀ ਵਿਖੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ’ਤੇ ਤਾਇਨਾਤ ਕਸਟਮ ਸਟਾਫ ਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਟੀਮ ਵਲੋਂ ਦੁਬਈ ਤੋਂ ਪੁੱਜੇ ਇਕ ...
ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਨਾਲ ਮੀਟਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਪਰਤੇ
. . .  about 4 hours ago
ਸੁਖਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਕਈ ਵਿਧਾਇਕ
. . .  about 4 hours ago
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 19 ਸਤੰਬਰ - ਸੁਖਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ 'ਤੇ ਕਈ ਵਿਧਾਇਕ ਪੁੱਜੇ ਹਨ...
ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣਨ 'ਤੇ ਅੱਜ ਹੀ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕ ਸਕਦੈ ਹਨ ਰੰਧਾਵਾ - ਮੀਡੀਆ ਰਿਪੋਰਟ
. . .  about 4 hours ago
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 19 ਸਤੰਬਰ - ਮੀਡੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਲਈ ਸੁਖਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਦੀ ਚੋਣ ਹੋਈ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਉਹ ਅੱਜ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਹਲਫ਼ ਲੈਣ...
ਹੋਰ ਖ਼ਬਰਾਂ..
ਜਲੰਧਰ : ਐਤਵਾਰ 10 ਸਾਉਣ ਸੰਮਤ 553
ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਵਾਹ: ਨੈਤਿਕਤਾ ਸਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਅਹਿਮੀਅਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਚਾਰਲਜ਼ ਡਿਕਨਜ਼

ਕਿਤਾਬਾਂ

25-07-2021

ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੂ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕਥਾਵਾਂ
ਲੇਖਕ : ਚਾਰਲਸ ਸਵੀਨਰਟਨ
ਅਨੁਵਾਦ ਤੇ ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ. ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 220 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 162
ਸੰਪਰਕ : 98763-23862.


ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੂ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਅਧਿਆਏ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ 45 ਦੇ ਕਰੀਬ ਮੂਲ ਸ੍ਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜੁਲਾਹਾ ਤੇ ਭਵਿੱਖਵਾਣੀ, ਬੁੱਧੂ ਕੁੜੀ, ਗ਼ਰੀਬ ਜੁਲਾਹਾ, ਸੁਨਿਆਰੇ ਨੇ ਬਣਾਈ ਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧ ਸੋਨੇ ਦੀ ਵੰਗ, ਬਨੇਰ ਦੀ ਵਿਧਵਾ, ਆਦਮੀ ਤੇ ਰਿੱਛ, ਦੋ ਸੂਮ, ਖੱਚਰ ਤੇ ਰਾਹੀ, ਰੰਗਿਆ ਗਿੱਦੜ, ਮਹਾਤਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ, ਚੋਰ, ਰਾਜਾ ਤੇ ਚਾਰ ਕੁੜੀਆਂ, ਜੋ ਬੋਲੇ ਉਹੋ ਹੀ ਕੁੰਡਾ ਖੋਲ੍ਹੇ ਆਦਿ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈਆਂ ਤੇ ਸੁਣੀਆਂ ਜਾਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਿਚ ਤਾਜ਼ਗੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਬਿੰਦੂਆਂ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਿਅੰਗ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੁਝ ਵਿਚੋਂ ਸਦਾਚਾਰਕ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੂਮ ਇਕ ਦਾਣੇ ਬਦਲੇ ਉੱਚੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਬਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਘਿਉ ਖ਼ਤਮ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਇਸ ਲਈ ਸੂਮ ਦੂਰ ਟੰਗੇ ਡੱਬੇ ਵੱਲ ਬੁਰਕੀ ਦਿਖਾ ਕੇ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੂਸਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹੀ ਨਸੀਹਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਕਥਾਵਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤਕ ਹਨ ਜੋ ਸਦਾਚਾਰਕ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਦੋਸਤੀ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਪੁੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਰੰਗਿਆ ਗਿੱਦੜ ਮੋਰ ਨਹੀਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਕਥਾਵਾਂ ਮਨੋਰੰਜਕ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਤੁਲਨਾਤਮਿਕ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵੀ। ਲੋਕ ਥੱਕੇ ਨਾ ਹੋਣ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਕਾਲਪਨਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਲੈ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਥਾਵਾਚਕ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਵਰਨਣ ਨਾਲ ਅਤੇ ਮੌਕਾਮੇਲ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਨ ਦਹਿਲਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੁਰਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਰਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਆਪੇ ਨਾਲ ਬੀਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦਰਜ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲੰਮੀਆਂ ਵੀ ਹਨ ਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਵੀ ਹਨ।
ਚਾਰਲਸ ਸਵੀਨਰਟਨ ਦਾ ਨਾਂਅ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੂ ਦੀ ਦੰਦ ਕਥਾ ਵਿਚ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਤੱਥਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੋਇਆ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਤੇ ਅੜਾਉਣੀਆਂ ਨੂੰ ਯੂਰਪੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਰਾਸਾਲੂ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਹਰ ਥਾਂ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਮਾਨਵੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਸਾਲੂ ਜਿਥੇ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਰਸਾਲੂ ਹੱਥੋਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿਚ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਪੂਰਵ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੂ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਅਧਿਆਇ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋ ਕਹਾਣੀਆਂ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਲਤੀਫੇ ਵਰਗੀਆਂ ਤੇ ਕੁਝ ਸਿਆਣਪਾਂ ਵਾਂਗ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂ ਬੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਆਕਾਰ ਵਿਚ ਵੱਡੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ। ਇੰਜ ਹੀ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੱਖਰਾ ਹੀ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਉਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਮੂਹਿਕਤਾ ਦੀ ਹੇਠਲੀ ਤਹਿ ਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਦਾ ਟਕਰਾ ਵੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਸਿਰਫ ਮੰਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ ਹਨ ਸਗੋਂ ਇੰਦਰ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਵਾਂਗ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕੋ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਰੰਗ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਨੁਵਾਦਕ ਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਦਾ ਕਾਰਜ ਡਾ. ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਬਾਖੂਬੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਪਰੂਫ਼ ਰੀਡਿੰਗ ਵਿਚ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਛਿਲਤਰ ਵਾਂਗ ਰੜਕਦੀਆਂ ਤੇ ਚੁੱਭਦੀਆਂ ਹਨ।


ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ


ਡਾ. ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੀ ਜੀਵਨੀ
ਮੂਲ ਲੇਖਕ : ਧੰਨਜਯ ਕੀਰ
ਅਨੁਵਾਦਕ : ਡਾ. ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬੱਦਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 700 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 608
ਸੰਪਪਰਕ : 99151-29747.


ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਸਫਲ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਡਾ. ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬੱਦਨ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਉਹ ਲੇਖਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੂਲ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਸਮੇਤ ਉਸ ਨੇ 131 ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਕਰ ਵਿਖਾਇਆ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਮਰਾਠੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਵਾਨ ਧੰਨਜਯ ਕੀਰ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਡਾ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਡਾ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਿਊਂਦੇ-ਜੀ ਪੜ੍ਹ ਲਿਆ ਸੀ।
ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਪੜਾਅ ਦੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੇ ਕਥਨ, ਟਿੱਪਣੀਆਂ, ਸਮਾਜਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਹਾਲਾਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਯਥਾਰਥ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿਣ ਦੀ ਨੀਤੀ ਉੱਪਰ ਅਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਮਹਾਵਾਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅਟੱਲ ਸਚਾਈਆਂ ਹੀ ਤਾਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ : ਜਿਵੇਂ 'ਮਹਾਂਮਾਨਵ ਦਾ ਜੀਵਨ ਮਹਾਂਨਦੀ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਵਗਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਦੀ ਕਿਨਾਰੇ ਦੇ ਰਮਣੀਕ ਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਦਰਸ਼ਨ ਹਰੇਕ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਗੱਲ ਵਿਸ਼ਵ ਭੂਸ਼ਣ ਡਾ. ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੇ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਾਪਰਦੀ ਰਹੇਗੀ।'
ਲੇਖਕ ਧੰਨਜਯ ਕੀਰ ਦੀ ਲਿਖਤ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਚਪਨ, ਜਵਾਨੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਜਾਣੂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਉਂਦੀ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ-ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਇਕ ਲੰਮੀ ਗਾਥਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਪਨ, ਜਵਾਨੀ ਕਾਲ ਵਿਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਦਿਮਾਗ ਅੰਦਰ ਚਿੰਤਨ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਗਿਆਨ ਗੰਗਾ ਦਾ ਵਹਿਣਾ, ਬਗ਼ਾਵਤ ਕਰਨ ਪ੍ਰਜਵੱਲਤ ਭਾਵਨਾ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਸਹਿਜ-ਸਹਿਜ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਕਾਦਮਿਕ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣਾ, ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸੱਚ ਮਾਰਗ, ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨਾ, ਮਜ਼ਦੂਰ ਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰਨਾ, ਮਜ਼ਦੂਰ ਮੰਤਰੀ ਬਣਨਾ ਜਾਂ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨਾ, ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚ ਵਾਪਸੀ ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਨੀ ਆਦਿ ਸਮਾਚਾਰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਅਹਿਮ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਹਨ। ਸੱਚਮੁੱਚ ਆਪ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਵਿਚ ਮਹਾਂਮਾਨਵ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਸਨ, ਬੁੱਧੀ, ਸਚਾਈ, ਹਿੰਮਤ, ਬਲੀਦਾਨ, ਸਲੀਕਾ, ਭਰੱਪਣ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਨੇ ਹੀ ਆਪ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਨੇਤਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਜੋ ਵੀ ਮੂਲ ਲੇਖਕ ਨੇ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਆਧਾਰ ਮੂਲ, ਅਖ਼ਬਾਰ, ਰਸਾਲੇ, ਗ੍ਰੰਥ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੀ ਚਹੁਮੁਖੀ ਜੀਵਨੀ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਬਣਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।


ਡਾ. ਅਮਰ ਕੋਮਲ
ਮੋ: 84378-73565.


ਸਵਰਾਜਬੀਰ ਦਾ ਨਾਟਕੀ ਸੰਸਾਰ
ਲੇਖਿਕਾ : ਡਾ. ਸਿਮਰਜੀਤ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 400 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 320
ਸੰਪਰਕ : 95306-04039.


ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ ਵਿਚ ਨਵੀਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸਵਰਾਜਬੀਰ ਦੇ ਦਸ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਖੋਜੀ ਵਿਦਵਾਨ ਡਾ. ਸਿਮਰਜੀਤ ਦੀ ਪਕੜ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਬੜੀ ਘੋਖਵੀਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਵਿਧੀਵਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਕਰਨ ਲਈ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਪੰਜ ਕਾਂਡ ਬਣਾਏ ਹਨ।
ਪਹਿਲੇ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪਰਿਪੇਖ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਸੰਕਲਪ, ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕਰਕੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਸਿਰਲੇਖ ਤਹਿਤ ਵਿਚਾਰਿਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਸਵਰਾਜਬੀਰ ਦੀ ਨਾਟਕੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਨਾਟਕੀ ਬੋਧ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਪਾਸਾਰੇ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਕਾਂਡਾਂ ਵਿਚ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਦੇ ਦਸ ਨਾਟਕਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਕਾਂਡਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਨੇੜਿਉਂ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਨਾਟਕ ਧਰਮ ਗੁਰੂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਕੁੰਡ ਨੂੰ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਪਰਖਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਨਾਟਕਕਾਰ ਦੀ ਨਵੀਂ ਸੋਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਿੱਥ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਵਾਲੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵਰਾਜਬੀਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਰੀ ਅਤੇ ਕੱਚੀ ਗੜ੍ਹੀ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਨਾਟਕਕਾਰ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਤਾਰੇ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਨੂੰ ਮੇਦਨੀ, ਹੱਕ, ਕੱਲਰ, ਮੱਸਿਆ ਦੀ ਰਾਤ ਅਤੇ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨਾਟਕ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਿਕ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਗੁਰੂ ਦਾ, ਕਥਿਤ ਭਗਵਾਨ ਅਤੇ ਔਰਤ ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦਰ ਪ੍ਰੀਖਿਆ 'ਚ ਪਾ ਕੇ ਝੰਜੋੜ ਦੇਣਾ ਜਾਂ ਮਾਂ ਧਰਤੀ ਵਲੋਂ ਸੰਤਾਨ ਦਾ ਖ਼ਤਮ ਕਰਾ ਦੇਣਾ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਤਾਰੇ ਵਿਚ ਬਦਨੀਤੀਆਂ, ਵਧੀਕੀਆਂ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਾਲੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਪਛਾਣਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸੂਝ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਵਾਲੇ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਜੋ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ।


ਡਾ. ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਮੋ: 98142-09732


ਅਣਮੁੱਲੇ ਰਿਸ਼ਤੇ

ਲੇਖਕ : ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਕੱਬਰਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 225 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 126
ਸੰਪਰਕ : 0172-5002591.


ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪੰਦਰਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੇਖਕ (ਸਾਬਕਾ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ) ਦੀ ਕਲਮ ਤੋਂ ਇਕ ਦਰਜਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਤਿੰਨ ਨਾਵਲ, ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਸਮੇਂ ਦਾ ਗੇੜ' ਤੇ ਬਾਲ ਵਿਗਿਆਨ ਸਾਹਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਹਨ। ਇਕ ਪੁਸਤਕ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਲਿਖਣ ਸਮਾਂ ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਸੰਵਾਦ ਵਿਧੀ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਵਰਤੋਂ ਹੈ। ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਹਨ। ਦਾਦਾ ਜੀ, ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਖੜਗ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਪਾਤਰ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦੀ ਮੁਹਬਤ ਬਾਰੇ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਕਲਮਬੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਮਰਪਣ ਵੀ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ 'ਕੇਸਰੀ' ਦਾ ਗ਼ਰੀਬ ਮਿਹਨਤੀ ਜੋੜਾ ਆਪਣੀ ਧੀ ਬੰਤੋ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਰੁੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਗ਼ਰੀਬੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵਿਆਹ ਦਾ ਚਾਅ ਹੈ। ਬਰਾਤ ਨੇੜੇ ਕੇਹਰੂ ਦੀ ਖੂਹੀ 'ਤੇ ਉਤਾਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕੇਸਰੀ ਆਪਣਾ ਜੱਦੀ ਕੰਮ ਦਾਈ ਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਤੇ ਅਮੀਰ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਜਾਣਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕੁੜੀ ਜੰਮਦੇ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਕੇਸਰੀ ਨਾਲ ਗੰਢਤੁੱਪ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਕਹਾਣੀ 'ਚ ਉਹ ਇਕ ਘਰ ਦੀ ਬਜ਼ੁਰਗ ਬੇਬੇ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਹਿ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਇਹ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੀ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਚਾਰ ਧੀਆਂ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਵਿਆਹ 'ਚ ਅਖਾੜਾ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਲਾਕਾਰ ਕਿਸਮ ਦਾ ਬੰਦਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਸੇਧਮਈ ਹੈ। 'ਇਕ ਸੱਚੀ ਘਟਨਾ' 'ਚ ਸਿੱਧਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ। ਚਲਦੀ ਬੱਸ ਨੂੰ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਤੂਫ਼ਾਨ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਵਾਰੀਆਂ ਲਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਡਰਾਈਵਰ ਬੱਸ ਨੂੰ ਸੜਕ ਤੋਂ ਪਾਸੇ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੂਫ਼ਾਨ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬੱਸ ਆਪਣੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਵਲ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਹੈ, ਪਰ ਕਲਾ ਪੱਖ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ। 'ਕਿਲ੍ਹਾ ਢਹਿ ਗਿਆ' ਵਿਚ ਇਕ ਪਾਤਰ ਕੈਪਟਨ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਤੁਰ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋਂ ਲੋਕ ਉਸ ਦੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਾਊ ਮਨੁੱਖ, ਸੋ ਕਿਉਂ ਮੰਦਾ ਆਖੀਐ, ਅਣਮੁੱਲੇ ਰਿਸ਼ਤੇ, ਉਦਾਸ ਨਜ਼ਰਾਂ, ਪਿੰਡ ਵਾਪਸੀ, ਮ੍ਰਿਗ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਕਹਾਣੀ ਨਾ ਬਣੀ, ਉਲਝੀ ਤਾਣੀ, ਲੋਭ, ਪਾਪਾ ਜੀ ਦਾ ਪਰਸ ਮਨੁੱਖੀ ਬਿਰਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਦਿਲਚਸਪ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।


ਪ੍ਰਿੰ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਮੋ: 098148-56160


ਤੋ ਵੇ ਤੋਤੜਿਆ
ਲੇਖਕ : ਜਸਬੀਰ ਭੁੱਲਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 72
ਸੰਪਰਕ : 94638-36591.


ਜਸਬੀਰ ਭੁੱਲਰ ਦਾ ਉਪਰੋਕਤ ਬਾਲ ਨਾਵਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੂਸਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਨਿਵੇਕਲਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਵਿਸ਼ੇ ਅਤੇ ਨਿਵੇਕਲੀ ਜਿਹੀ ਕਥਾ ਬੁਣਤਰ ਵਾਲੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਰੱਬੂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਚੌਗਿਰਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਰੱਬੂ ਆਪਣੀ ਧਰਮ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਤੋਤੜਾ ਕਹਿ ਕੇ ਬੁਲਾੳਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇਕੌਲਤਾ ਚਾਨਣ ਵਣਜਾਰਾ ਬਣ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਮੌਜ ਮਸਤੀ ਕਰਦਾ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਡਰ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਦੂਰ ਦੂਸਰੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਨ ਜਾਣ ਦਾ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਤੋਂ ਕੁੱਟ ਖਾਣ ਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਮਸਤੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਫ਼ਰ ਅਤੇ ਡਰ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਸਖ਼ਤੀ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਰੱਬੂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਘਰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਸਕੂਲ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਪਾ-ਚੱਪਾ ਘੁੰਮ ਚੁੱਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਕੂਲ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲੈ ਚਾਰੋਂ ਦੋਸਤ ਰੱਬੂ, ਬੀਂਡਾ, ਨਿੰਦੀ ਅਤੇ ਰੂੜਾ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਸਿੱਖਣ ਗਏ ਰਸਤਾ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਨਵਾਂ ਰਸਤਾ ਲੱਭਦਾ ਹੈ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਸਕੂਲ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦਾ ...ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਦੇ ਗੌਲਿਆ ਹੀ ਨਹੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੰਜ ਲਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਬਾਲਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਹੀ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਸਕੂਲ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਹੋਵੇ। ਅੰਤ ਬੇਬੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਬਦਲਣ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਦੇਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਅਮਲੀ ਜਾਮਾ ਪਹਿਨਾਉਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਜੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਰੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿਚ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨਾਵਲ ਨਾ ਸਿਰਫ ਬਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਸਗੋਂ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸੁਹਜ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਕਰਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਖੂਬਸੂਰਤ ਸ਼ਬਦ ਚੋਣ ਅਤੇ ਵਾਕ ਬਣਤਰ ਕਿਸੇ ਪਰੀ ਕਥਾ ਵਾਂਗ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਪਿਆਰ, ਬਾਲ ਮਨਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਰ, ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਨਿਭਾੳਂਦਾ ਹੈ। ਤੋਤੜੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਮਾਣਨਯੋਗ ਹੈ।


ਡਾ. ਸੁਖਪਾਲ ਕੌਰ ਸਮਰਾਲਾ
ਮੋ: 83606-83823


ਸੁਣ ਸੁਰਜੀਤ
ਲੇਖਿਕਾ : ਸੁਰਜੀਤ ਬੈਂਸ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 92
ਸੰਪਰਕ : 98037-05226.


ਸੁਰਜੀਤ ਬੈਂਸ ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖਣ ਵਾਲੀ ਧੜੱਲੇ ਵਾਲੀ, ਬੁਲੰਦ ਬੋਲਾਂ ਵਾਲੀ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕਾਂ 'ਇਕ ਰਾਤ ਜਾਗਦੀ ਏ', 'ਰੀਝਾਂ ਤੇ ਕੂੰਜਾਂ' ਅਤੇ ਦੋ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਸੁਨੈਣਾ' ਅਤੇ 'ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੁੜੀ' ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਉਸ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਵਰਗੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਉਸ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਦੀ ਉਪਜ ਵਰਗੀ ਹੈ। ਸੁਰਜੀਤ ਬੈਂਸ ਸਮਾਜ ਦੇ ਉਸਾਰੂ ਪੱਖਾਂ 'ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਹੱਕ-ਸੱਚ ਲਈ ਜੂਝਣ ਵਾਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। 'ਸੁਣ ਸੁਰਜੀਤ' ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪ ਸੰਬੋਧਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸਰਵਰਕ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਜਵਾਨੀ ਅੰਦਰ ਗੰਭੀਰ ਮੁਦਰਾ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਅਖੀਰੀ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਫੋਟੋ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਸਬੀਰ ਭੁੱਲਰ ਤਦੇ ਟੋਰਾ ਕੱਸਦਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ : ਸੁਰਜੀਤ ਕੁਰੇ ਤੂੰ ਬੱਸ ਜੀਣਾ! ਜੀਣ ਦੀ ਅਭਿਲਾਸ਼ਾ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅਗਰਗਾਮੀ ਹੋਣ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ। ਹਥਲੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਬਾਰੇ ਲੇਖਿਕਾ ਲਿਖਦੀ ਹੈ : 'ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਮੇਰੀਆਂ ਨੇ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾ ਕੇ ਇਕ ਅੱਖਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਿਖ ਸਕਦੀ। ਸੋ, ਮੈਂ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।' ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ 'ਸੁਣ ਸੁਰਜੀਤ' ਇਕ ਕਾਵਿ-ਪ੍ਰਸੰਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਰੂਹ ਦੀ ਸੁਣੋ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਔਰਤ ਜਾਂ ਮਰਦ ਬਣ ਕੇ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ ਤੇ ਸਿਰਫ ਇਨਸਾਨ ਬਣ ਕੇ ਜੀਵੋ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਬਾਕੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਭਾਰਤ ਮਾਤਾ, ਦੋ ਬੈਲਾਂ ਵਾਲਾ ਜੱਟ, ਮਹਿਕ, ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ, ਗੋਲੂ, ਤੀਸਰਾ ਪੋਤਰਾ, ਚਿੜੀ ਵਿਚਾਰੀ ਕੀ ਕਰੇ, ਜ਼ਰਾਇਮ ਪੇਸ਼ਾ, ਵੱਡੀ ਖਾਨਸਾਮਣ, ਸਰਦਾਰਨੀ ਮੁਖਤਾਰ ਕੌਰ ਜੀ, ਅਕਲਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਤਿੰਨ ਖਸਮ, ਸ਼ੀਲਾ ਤੇ ਸ਼ਮਾਂ, ਲਾਲ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਤੇ ਅੱਕੋ ਹਨ। ਆਪ ਬੀਤੀਆਂ ਤੇ ਸੰਸਮਰਣਾਂ ਵਰਗਾ ਰਸ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਚੋਂ ਉੱਘੜਦਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਔਰਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਸਰੀਰਕ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਅਨਿਆਂ ਹੰਢਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਚ ਔਰਤ ਘਰ ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਸ ਦੀ ਹੋਣੀ ਸਮਾਜ ਨੇ ਜਕੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। 'ਮਹਿਕ' ਅਤੇ 'ਭਾਰਤ ਮਾਤਾ' ਕਹਾਣੀਆਂ ਇਸੇ ਨੁਕਤੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। 'ਗੋਲੂ' ਕਹਾਣੀ 'ਚ ਪਾਤਰ ਉਸਾਰੀ ਮਾਰਮਿਕ ਹੈ, ਵਾਰਤਕ ਜੁੰਬਸਦਾਰ। ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਾਤਿਆਂ 'ਚ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਮਲੀਨ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਨਾਟਕੀ ਅੰਸ਼ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਟੁੰਬਦਾ ਹੈ।


ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ
ਮੋ: 98151-23900

24-07-2021

 ਅਮੁੱਲੇ ਮੋਤੀ
ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਕਰਤਾ : ਜੁਗਰੀਤ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤ ਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 127
ਸੰਪਰਕ : 95010-28109

ਭੌਤਿਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਮਾਨਸਿਕ ਜਗਤ ਵੀ ਹੈ। ਸੋ ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸੋਚਣ/ਸਮਝਣ ਤੇ ਬੋਲਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲਿਖਣ ਦੀ ਕਲਾ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਹੱਥ ਆਈ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਭਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਕਾਦਰ/ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਸਿਫਤ ਸਲਾਹ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉੱਤਮ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਆਦਿ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ, ਪੁਸਤਕਾਂ ਤੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਆਦਿ ਭਾਵ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਸਾਹਿਤ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜ਼ਬਾਨੀ-ਕਲਾਮੀ ਵੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦਾ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਪੀੜ੍ਹੀ-ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਅਗਾਂਹ ਨੂੰ ਸਫ਼ਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੰਡਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਰਾਹੀਂ ਕੁਝ ਮਾਣਕ ਮੋਤੀ ਚੁਣ ਕੇ ਲੇਖਿਕਾ ਜੁਗਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ 'ਅਮੁੱਲੇ ਮੋਤੀ' ਨਾਂਅ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਰੋ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਇਸ ਸਾਹਿਤਕ ਮਾਲਾ ਦੇ 'ਅਮੁੱਲੇ ਮੋਤੀਆਂ' ਨੂੰ ਮਾਣ (ਪੜ੍ਹ-ਵਿਚਾਰ) ਕੇ ਇੰਜ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਕ ਸਫਲ ਜੀਵਨ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਵਿਚਾਰ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਅਮਲ ਯੋਗ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮੂਲ/ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ, ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਨਾਲ ਵਿਚਰਨਾ, ਸਬਰ-ਸੰਤੋਖ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਚੱਲਣਾ, ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਬਣਨਾ, ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਤੇ ਕਰਾਉਣਾ, ਹੰਕਾਰ, ਲਾਲਚ ਤੇ ਆਲਸਪੁਣੇ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਮੰਨ ਕੇ ਵਿਹਲੀਆਂ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਚਣਾ, ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਪੱਲਾ ਫੜਨਾ, ਸੱਚ ਤੇ ਝੂਠ ਪਰਖਣਾ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ ਤੇ ਮਾਣਨਾ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਆਉਣਾ, ਫ਼ਰਜ਼ਾਂ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਨਾ ਤੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਜੂਝਣਾ ਆਦਿ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਾਰਥਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦੇ ਵਿਖਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਪਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਾਵਪੂਰਤ ਵਿਚਾਰ (ਕਰੀਬ ਪੌਣੇ ਕੁ ਹਜ਼ਾਰ ਅਮੁੱਲੇ ਮੋਤੀ) ਆਪਣੇ ਨਿਵੇਕਲੇ ਰੰਗ ਬਿਖੇਰ ਕੇ ਜੀਵਨ ਰੁਸ਼ਨਾਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਲੇਖਿਕਾ ਜੁਗਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 'ਰਾਊਂਡ ਫਿੱਗਰ' (ਪੂਰੇ ਹਜ਼ਾਰ) ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ 'ਪੌਣ' ਪਾ ਕੇ ਇਹ ਵੀ ਸਿੱਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਹੋਰ ਵੀ ਪਰੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜਾਣੀ ਅਸੀਮ ਹੈ।
'ਅਮੁੱਲੇ ਮੋਤੀ' ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਕਝ ਕੁੁ ਮੋਤੀਆਂ ਦਾ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਆਤਮਸਾਤ ਹੋਈਏ:
'ਤਮਾਸ਼ਾ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਸਵੇਰੇ ਸ਼ਾਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,
ਝੂਠ ਨੂੰ ਮਾਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੱਚ ਬਦਨਾਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।'
-0-
'ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਤੱਕ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ,
ਸਿਰਫ ਇਹ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਨੇੜੇ ਕੌਣ ਹੈ।'
-0-
'ਵਕਤ ਜਦੋਂ ਬਦਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬਾਜ਼ੀਆਂ ਹੀ ਨਹੀਂ,
ਸਗੋਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਪਲਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।'

ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਈਆ ਹਵੇਲੀਆਣਾ
ਮੋ: 98764-74858

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ
ਬਾਣੀ ਤੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਗੌਰਵ
ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ. ਮਹਿਲ ਸਿੰਘ
ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ. ਆਤਮ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ, ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਰਵੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 380 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 280
ਸੰਪਰਕ : sanvadpunjabi@gmail.com

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਗੁਰਮਤਿ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਗੌਰਵਮਈ ਧਾਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ 25 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1621 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਸੀਂ ਸਮੂਹ ਭਾਰਤ ਵਾਸੀ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ 400 ਸਾਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਮਨਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਬੇਨਜ਼ੀਰ ਸੀ। ਆਪ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਚਿਹਨਕਾਂ 'ਤਿਲਕ ਅਤੇ ਜੰਞੂ' ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਬਲੀਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਚ ਕਰਮਕਾਂਡ ਮੰਨ ਕੇ ਬਹੁਤਾ ਮਹੱਤਵ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਪ੍ਰੰਤੂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਲੀਦਾਨ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਪੂਜਾ-ਅਰਚਨਾ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਹੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਟੇਟ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿਚ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਬਹੁਸੱਭਿਆਚਾਰਵਾਦ (ਮਲਟੀਕਲਚਰਇਜ਼ਮ) ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਮੁੱਲ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕੌਮ ਦੇ ਲੂੰ-ਲੂੰ ਵਿਚ ਭਰ ਦਿੱਤਾ।
ਇਸ ਮੁੱਲਵਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਪ੍ਰਥਮ ਲੇਖ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸਮਰਪਿਤ ਖੋਜੀ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਡਾ. ਮਹਿਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਲਜ (ਬਲਕਿ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ) ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਡਾ. ਆਤਮ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਮਿਨੀ ਸਲਵਾਨ, ਡਾ. ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਡਾ. ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਦੇ ਲੇਖ ਵੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਲੇਖ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸੰਪਾਦਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਇਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਲੇਖਕ ਲਗਭਗ ਇਕ ਹੀ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸੂਝਵਾਨ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਦੀ ਸਜਗਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਰ ਲੇਖਕ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੱਖਰੇ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਸ. ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ, ਭਾਈ ਹਰਿਸਿਮਰਨ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਜਗਬੀਰ ਸਿੰਘ, ਸ੍ਰੀ ਕੇਵਲ ਧਾਲੀਵਾਲ, ਡਾ. ਜਸਪਾਲ ਕਾਂਗ, ਡਾ. ਸਵਰਾਜਬੀਰ, ਡਾ. ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸਰਨਾ ਅਤੇ ਡਾ. ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਲੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖ ਕੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਬਾਰੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਸੁੱਧ-ਬੁੱਧ ਨੂੰ ਤੀਖਣ ਅਤੇ ਰੈਡੀਕਲ ਆਯਾਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅਦੁੱਤੀ ਜੀਵਨ ਵਾਂਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਣੀ ਵੀ ਲਾਸਾਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਹਰ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸਿੱਖ ਜਾਂ ਸੂਝਵਾਨ ਸਰੋਤਾ ਪਛਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਸਤੂ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਇਹ ਬਾਣੀ ਇਕ ਨਵੇਂ ਭਾਵ-ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਉਦਬੋਧਕ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਵੀ ਬੇਹੱਦ ਆਕਰਸ਼ਨ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ਰਚਨਾ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136

c c c

ਧੰਨ ਤੇਰੀ ਕੁਰਬਾਨੀ
ਲੇਖਕ : ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਕੋਕਰੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 180 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 136
ਸੰਪਰਕ : 94639-81990.

ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਬੀਰਰਸੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਢੱਡ-ਸਾਰੰਗੀ ਨਾਲ ਗਾਉਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੁਆਰਾ ਆਰੰਭ ਹੋਈ ਸੀ। ਸਰੋਤਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਕੌਮ ਪਿਆਰ ਦੇ ਜਜ਼ਬੇ ਨੂੰ ਉਭਾਰਨ ਵਿਚ ਇਹ ਜੋਸ਼ੀਲੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਕੋਕਰੀ ਦਾ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਅਮਰ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਤੇ ਸੂਰਬੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਹੋਰ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਢਾਡੀ ਜਥਿਆਂ ਨੇ ਗਾਇਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ 11 ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ : ਅਲਾਹੀ ਜੋਤ, ਮਾਂ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਵਿਛੋੜਾ, ਸਿੰਘਾਂ ਦੀਆਂ ਜੋੜੀਆਂ, ਜਾਗ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ੇਰਾ, ਮੈਂ ਪੰਜਾਬ ਸਿੰਘ, ਧੰਨ ਤੇਰੀ ਕੁਰਾਬਨੀ, ਮਾਸੂਮ ਜਿੰਦਾਂ, ਭੂਮੀਆਂ ਚੋਰ, ਧਰੂ ਭਗਤ, ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬਹਾਦਰ।
ਹਰ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਇਕ ਸ਼ਿਅਰ ਤੇ ਕੁਝ ਗੀਤ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੁਮੈਂਟਰੀ ਵਿਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਗੁਰੂੁ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਬਾਖੂਬੀ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਕੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੂਰਬੀਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਕੌਮ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸਾਨੀ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕਵੀ ਨੇ ਛੰਦਾ ਬੰਦੀ ਵਿਚ ਬੜੇ ਜੋਸ਼ੀਲੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ।
ਉਮੀਦ ਹੈ ਪਾਠਕ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਵੀ ਲੈਣਗੇ।

ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੂਰੀ
ਮੋ: 93573-24241.

ਰੂਹ ਵੇਲਾ
ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ : ਰਾਜਦੀਪ ਸਿੰਘ ਤੂਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਰੈੱਡ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 97803-00247.

ਰਾਜਦੀਪ ਸਿੰਘ ਤੂਰ ਦੇ ਹਥਲੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ 68 ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਹਨ ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਨਵੇਂ ਭਾਵ ਬੋਧ ਦੀਆਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਸਿਰ ਉੱਚਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਜਿਥੇ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦਾ ਰੂਪਕ ਪੱਖ ਸਲਾਹੁਣਯੋਗ ਹੈ, ਉਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਬਿਹਤਰੀ ਵਾਸਤੇ ਤਤਪਰ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਅਮਰਤਾ ਇਸ ਤੱਥ ਵਿਚ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਵਿਚ ਪੁਰ ਅਹਿਸਾਸ ਤੇ ਨਵੇਂ ਅਰੋਗ ਖੂਨ ਵਾਲੇ ਨਵਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਨ ਨੌਜਵਾਨ ਪੂਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਆਸਥਾ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਰਾਜਦੀਪ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪਿਛਲੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਚਿਤਰਪਟ ਤੇ ਸਾਰਥਕ ਸ਼ਾਇਰੀ ਕਰਦਾ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਕਿਸੇ ਮੈਦਾਨੀ ਦਰਿਆ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀ ਤੋਰ ਵਿਚ ਮਗਨ ਹੈ। ਉੱਚੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਮਾਲਕੀਅਤ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਘਮੰਡੀ ਹੁੰਦਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਫਲ ਅਸਫਲ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀ ਦੀਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਉਹ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿਚ ਮਹਿਕਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲਾ ਕਚਨਾਰ ਹੈ। ਮਹਿਕ ਉਸ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਵਿਚ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿਚ ਵੀ।
ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਇਰ ਹਨ ਜੋ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਉਸਤਾਦ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਗ਼ਜ਼ਲ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਉਹ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਦੀਪ ਸਿੰਘ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਕੱਟੜਤਾ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਉਸਤਾਦਾਂ ਦੀ ਕਹੀ ਗੱਲ ਦਾ ਵੀ ਅਹਿਤਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕਿਸੇ ਬੰਦਿਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ ਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪੁਲ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿਚ ਫਾਰਸੀ ਦਾ ਛੱਟਣ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਅਣਖ ਜ਼ਰਖੇਜ਼ਤਾ ਅਤੇ ਹੀਰ, ਸੱਸੀ, ਸੋਹਣੀ ਦਾ ਇਸ਼ਕ ਵੀ ਹੈ। ਉਸ ਵਿਚ ਇਕ ਛਟਪਟਾਹਟ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਨਕਸ਼ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇਕੋ ਵੇਲੇ ਲਲਕਾਰ ਅਤੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦਾ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ 'ਤੂਰ' ਰਾਜਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਹੋ ਕੇ ਜਗਤ ਪ੍ਰਵਚਨ ਨੂੰ ਸਹਿਜ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਿਚ ਮਾਹਰ ਹੈ :
ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਹਾਦਸਿਆਂ ਦਾ ਹਾਣੀ ਹੋ ਜਾਹ 'ਤੂਰ' ਸਿਹਾਂ।
ਪੱਥਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਵਗਣਾ ਪੈਣਾ ਪਾਣੀ ਹੋ ਜਾਹ ਤੂਰ ਸਿਹਾਂ।
-'ਤੂਰ' ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੋਈ ਨਾ ਸਮਝੇ ਇਹ ਨਾਸਮਝੀ ਛੱਡ ਪਰਾਂ,
ਅੱਖਰ ਅੱਖਰ ਬੋਲ ਪਵੇ ਹੁਣ ਬਾਣੀ ਹੋ ਜਾਹ 'ਤੂਰ' ਸਿਹਾਂ।
-ਕੀ ਕਰੋਗੇ 'ਤੂਰ' ਨੂੰ ਹੁਣ ਤਖ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ...
-ਤੂਰ ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ 'ਚੋਂ ਬੱਚੇ ਬਚਾਈਏ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ?
ਇਹ ਸਵਾਲਾਂ ਦੀ ਝੜੀ ਹੈ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ
-ਭਲਾ ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਲੋਚੀਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਦਿਲ ਦੁਖਾਵੀਂ ਨਾ
ਕਦੇ ਵੀ 'ਤੂਰ' ਦੇਵੀਂ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬਦਦੂਆ ਕੋਈ।
ਮੈਨੂੰ ਇਹ 'ਤੂਰਨਾਮਾ' ਪਸੰਦ ਆਇਆ ਹੈ। ਜੇ ਕਦੇ ਅਸੀਂ ਸ਼ਾਇਰ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਹੋਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸਿੱਖ ਲਈਏ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਸਾਰਥਕਤਾ ਆਵਾਮ ਤੱਕ ਸਹਿਜ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਦਿਮਾਗਾਂ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰੇ। ਰਾਜਦੀਪ ਸਿੰਘ ਤੂਰ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦਿਲ ਨੂੰ ਮੋਂਹਦੀਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿਹਨ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਾਰਥਕ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ
ਮੋ: 94174-84337

ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ
ਲੇਖਕ : ਬਾਵਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਭਾਈ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 144
ਸੰਪਰਕ : 94172-04192.

ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਕ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨੂੰ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਮਾਰਗ-ਪਾਂਧੀ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸਹੀ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਸਮਝਣਯੋਗ ਹੋ ਸਕਣ। ਅਜਿਹੀ ਸਮਝ ਹੀ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਉਪਯੋਗੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉਪਰੋਕਤ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹਿਤ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ 10 ਕਾਂਡਾਂ ਵਿਚ ਵਿਭਾਜਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਧਰਮ, ਅਧਿਆਤਮਕ ਹਸਤੀਆਂ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਸਲ ਮਨੋਰਥ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ 'ਜਾਚ ਸਮਝਾ ਕੇ' ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਿਚ ਨਿਹਿਤ ਹੈ। ਥਿਊਰੀ ਬਣਾਉਣੀ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤ ਸਿਰਜਣਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਤਾਂ 12ਵੀਂ ਤੋਂ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਪਰ ਵਿਗਿਆਨ ਆਪਣੇ ਮਾਰਗ 'ਤੇ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਚੱਲਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜਾਂ ਕਿਸੇ ਇਕ ਕੌਮ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖਿੱਤੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਟੱਪ ਕੇ ਸਮੁੱਚੀ ਮਾਨਵਤਾ ਲਈ ਸਰਬਸਾਂਝਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਂਧੀ ਗੁਰਮੁਖ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਪਾਂਧੀ ਵਿਵੇਕਸ਼ੀਲ ਕਾਢਾਂ ਕੱਢਦਾ ਹੈ। 'ਗੁਰਮੁਖ' ਅਤੇ 'ਵਿਗਿਆਨੀ' ਦੋ ਨਹੀਂ ਇਕ ਹੀ ਸਮਝਣੇ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਢਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਮਹਾਂਵਾਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅਣਗਿਣਤ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਨੂੰ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਮਿਹਨਤ ਲੇਖਕ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਭਰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਮਝ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸੁਕਰਾਤ, ਪਲੈਟੋ, ਕਾਪਰਨੀਕਸ, ਬਰੂਨੋ, ਗੈਲੀਲੀਓ ਕੈਟਾਫਰ, ਨਿਊਟਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਈ ਹੈ। ਅਧਿਆਤਮਕ ਉੱਨਤੀ ਲਈ ਪੰਜ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਸਮਾਧਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਵੇਖੋ :
ਕਿਵ ਸਚਿਆਰ ਹੋਈਐ ਕਿਵ ਕੁੜੈ ਤੁਟੈ ਪਾਲਿ॥
ਹੁਕਮਿ ਰਜਾਈ ਚਲਣਾ ਨਾਨਕ ਲਿਖਿਆ ਨਾਲਿ॥
(ਸ.ਗ.ਗ.ਸ. ਅੰਗ 1)

ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
vatishdharamchand@gmail.com

ਲੁਕਵਾਂ ਸੱਚ
ਲੇਖਕ : ਦਿਲਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨਿਰਦੋਸ਼,
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 98149-31370.

'ਲੁਕਵਾਂ ਸੱਚ' ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲੇਖਕ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਿਰਮੌਰ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਕਈ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇਕ ਦਰਜਨ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਕਲਾ, ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਰੂਪਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਾਫ਼ੀ ਢੁੱਕਵੀਂ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਚ ਪਾਤਰ ਉਸਾਰੀ, ਦ੍ਰਿਸ਼ ਚਿਤਰਨ, ਵਾਰਤਾਲਾਪ, ਗੋਂਦ, ਰਵਾਨਗੀ ਚੰਗੀ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਪੜ੍ਹਦਾ-ਪੜ੍ਹਦਾ, ਕਹਾਣੀ ਰਸ ਨੂੰ ਮਾਣਦਾ ਹੋਇਆ ਅੰਤ ਵੱਲ ਨੂੰ ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵਿਚ ਅੰਤ ਜਾਣਨ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਲਗਾਤਾਰ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਚੰਗੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਪੱਖੋਂ ਅਮੀਰੀ ਗੁਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 'ਲੁਕਵਾਂ ਸੱਚ' ਕਹਾਣੀ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਬਿਆਨਦੀ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ 'ਚ ਨਸ਼ਿਆਂ ਕਾਰਨ ਕੁਝ ਟਾਵੇਂ ਨੌਜਵਾਨ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਪਾਤਰ 'ਰਾਣੋ' ਵਿਆਹੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵਿਆਹੁਤਾ ਸੁੱਖ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਹੈ। ਅੰਤ 'ਚ ਉਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੱਢੀ ਹੋਈ ਜੁੱਤੀ, ਟੱਕਰ, ਪੇਟ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ, ਬੇਬੇ ਬਚਨੀ, ਰਾਜ਼ੀਨਾਮਾ, ਹੇਰਾਫ਼ੇਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇ ਅਤੇ ਨਿਭਾਅ ਪੱਖੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ 'ਛੱਜੂ ਦਾ ਚੁਬਾਰਾ' ਘਰਾਂ ਤੇ ਔਲਾਦ ਦਾ ਮੋਹ ਅਤੇ ਅਜੋਕੇ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਯੁੱਗ 'ਚ ਇਕਹਿਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। 'ਚਰਨਾਮਤ' ਵਿਚ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਡਿਗਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਨੰਗਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਪੇਟ ਦੀ ਖਾਤਰ' ਕਹਾਣੀ 'ਚ ਸਰਕਾਰੀ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਦੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੀ ਪੋਲ ਖੋਲ੍ਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ 'ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ' ਵਿਚ ਬੇਰੁੁਜ਼ਗਾਰੀ ਕਾਰਨ ਨਿਰਾਸ਼ ਨੌਜਵਾਨ ਨਸ਼ੇ ਵੇਚਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋਏ ਨੌਜਵਾਨ ਨਸ਼ੇ ਕਰਨ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਭਿਆਨਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਦੇ ਲੜ ਲੱਗ ਕੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਉਂ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਅੰਦਰ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਕਾਫ਼ੀ ਭਖਵੇਂ ਹਨ।

ਮੋਹਰ ਗਿੱਲ ਸਿਰਸੜੀ
ਮੋ: 98156-59110

18-07-2021

ਗੁਫ਼ਤਗੂ ਪੰਜਾਬ
ਲੇਖਕ : ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੁੰਦਰ ਬੁੱਕ ਡਿਪੋ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 88
ਸੰਪਰਕ : 98141-68611


ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ 'ਗੁਫ਼ਤਗੂ ਪੰਜਾਬ' (ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਜਗਤ 'ਚ ਆਪਣੀ ਪਲੇਠੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਗਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਂਜ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 'ਸਿਰਜਣਾ ਦੀ ਲੋਅ' (ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ), 'ਸਿਰਜਣਾ ਦੇ ਵਾਰਿਸ (ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਅਤੇ ਅੱਖਰ ਵੇਲ (ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਿਤ ਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ (ਅਤੀਤ ਤੇ ਵਰਤਮਾਨ) ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਨ (ਫਿਕਰ ਤੇ ਜ਼ਿਕਰ) ਆਲੋਚਨਾ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦੇ ਵਸੀਹ ਸਵਾਲਾਂ ਸੰਗ ਸੰਵਾਦ ਵੀ ਰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਥਲੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਸਮਰਪਣ, ਇਸ ਗੱਲ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਮੁੱਚੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਗਾਥਾ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਜਿਹੜਾ ਢਾਈ-ਢਾਈ ਪਾਕ ਪਾਣੀਆਂ 'ਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਉਹ ਵਿਛੜ ਗਈਆਂ ਧੀਆਂ-ਧਿਆਣੀਆਂ ਦੀ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਚ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ, ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ-ਧਿਆਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੇਦਨਾਵਾਂ, ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦਿਆਂ, ਸਮੁੱਚੀ ਮਾਨਵਤਾ ਦੇ ਅਜ਼ਲੀ ਫ਼ਿਕਰਾਂ, ਗੁਰਬਤ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਹਵਸ, ਧਾਰਮਿਕ-ਪਾਖੰਡ, ਦਾਬੇ ਦੀ ਧੌਂਸ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਖਰੇਵਿਆਂ ਦੀ ਬਾਤ ਛੂੰਹਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਇਕ ਧਰਤੀ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਥੇ ਵਸੇਂਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਜ਼ਲੀ 'ਖੰਡੇ ਦੀ ਧਾਰ' 'ਤੇ ਤੁਰਨ ਦੀ ਲੰਮੀ ਦਾਸਤਾਨ ਦਾ ਵਿਖਿਆਨ ਹੈ। 'ਪੰਜਾਬ ਕਿੱਥੋਂ ਦੇਵਾਂਗੇ' ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 'ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਵਿਸਰ ਜਾਣਾ' ਕਵਿਤਾ ਤੱਕ 600 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਉਕਤ ਵਰਣਿਤ ਫ਼ਿਕਰਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀਆਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਦਿ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਪੰਜਾਬਾਂ ਤੱਕ ਵਰਤੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ/ਭਾਣਿਆਂ ਦੀ ਇਹ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਗਾਥਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਹੁਣ ਤੱਕ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਮਰ ਕੇ ਜਿਊਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਥੀਂ ਗੁਜ਼ਰਿਆ ਹੈ। ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ, ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ 'ਜਿਊਣ ਦੀ ਹਸਰਤ ਜਗਾਉਂਦੀ ਕਵਿਤਾ' ਦਾ ਨਾਂਅ ਦੇ ਕੇ ਵਡਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਕਵਿਤਾ 'ਅਹਿਸਾਸਾਂ, ਅਰਮਾਨਾਂ ਤੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਕਾਵਿਕ ਮੰਥਨ ਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੀ ਮੁਸੱਲਸਲ ਗੁਫ਼ਤਗੂ ਹੈ'। ਇਸ ਦੀ ਮਿਸਾਲ 'ਪੰਜਾਬ ਉਦਾਸ ਨਾ ਹੋ' ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਕਾਵਿ-ਮੁਹਾਵਰਾ ਫ਼ਿਕਰ-ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਰਾਹ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨਾ-ਉਮੀਦੀ ਤੋਂ ਉਮੀਦ ਦਾ ਢਾਰਸ ਬੰਨ੍ਹਾਉਂਦੀ ਹੈ :
ਪਰ ਮੇਰੇ ਪੰਜਾਬ
ਤੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਉਦਾਸ ਨਾ ਹੋ
ਬੇਆਸ ਨਾ ਹੋ
ਪਰਤਣਗੇ ਦਿਨ, ਆਵੇਗੀ ਬਹਾਰ
ਤੇਰੀਆਂ ਬਰੂਹਾਂ 'ਤੇ
ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਜੜਨਾ ਤੇ ਵਸਣਾ
ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇਰਾ ਸੁਭਾਅ
ਸੰਵਾਦਕ ਅਤੇ ਸੰਬੋਧਨੀ ਸ਼ੈਲੀ 'ਚ ਸਿਰਜੀਆਂ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਕਾਵਿ-ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਮਨ-ਮਸਤਕ 'ਚ ਅਨੇਕਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗ੍ਰਿਤ ਕਰਨਗੀਆਂ। ਅਜਿਹਾ ਮੇਰਾ ਅਕੀਦਾ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਮੀਦ ਵੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਗੁਜ਼ਾਰਿਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਅਤਿਅੰਤ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਵੀ ਨੂੰ ਵਧਾਈ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਮੀਨ!


ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ (ਪ੍ਰੋ:)
ਮੋ: 98786-14096.


ਦਰਦ ਕਹਿਣ ਦਰਵੇਸ਼...

ਲੇਖਕ : ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 0161-2740738.


ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਕੁੱਸਾ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਲਿਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿਚ ਚਰਚਿਤ ਨਾਂਅ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗਲਪਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਪਿਛਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿਚ 21 ਨਾਵਲ ਅਤੇ 5 ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਏ ਹਨ। ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਕੁੱਸਾ ਭਾਵੇਂ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਹੈ ਪਰ ਪੰਜਾਬ, ਪੰਜਾਬੀ, ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਉਸ ਦੇ ਆਤਮ-ਅਨਾਤਮ ਜਗਤ ਦਾ ਨਰੋਆ ਅੰਗ ਹੈ।
ਦਰਦ ਕਹਿਣ ਦਰਵੇਸ਼ ਨਾਵਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ, ਪਟਕਥਾ, ਵਾਤਾਵਰਨ, ਪਿਛੋਕੜ ਪਿਛਲੇ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਆਈਆਂ ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਵਧਣ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਦੌੜਨ ਦੀ ਹੋੜ ਲੱਗ ਗਈ ਹੈ। ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਲੋਕ ਤਾਂ ਜਾਂਦੇ ਹੀ ਹਨ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਨਪੜ੍ਹੇ ਤੇ ਘੱਟ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਮਰਦ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਦੜ ਵੱਟ ਔਖੇ-ਸੌਖੇ ਪੈਸਿਆਂ ਦਾ ਜੁਗਾੜ ਕਰ ਜਾਣ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਭੇਜਣ ਵਾਲੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਏਜੰਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਲੁਟੇਰੇ ਏਜੰਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਗੁਲਾਮੀ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕਥਾਵਾਂ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮੁਲਕਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜਾ ਜੁੜਦੇ ਹਨ।
ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਾਧਾਰਨ ਕਿਰਸਾਨ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਲਾਵਾਰਸ ਨਵਜੰਮੀ ਕੁੜੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਘਰੇ ਲਿਆ ਕੇ ਪਾਲਦਾ, ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂਅ ਰਮਣੀਕ ਕੌਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਸਬੰਧ ਜਰਮਨੀ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਇਕ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਜਾ ਜੁੜਦਾ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਰਮਣੀਕ ਕੌਰ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਜਾ ਸੈਟਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਦੂਜੀ ਕਹਾਣੀ ਭੋਲੀ ਅਤੇ ਕਰਮੇ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਰਤੀ ਵਰਗ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਅਨਪੜ੍ਹ ਗ਼ਰੀਬ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਾਮਾ ਨਿਮਨ ਵਰਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਭੋਲੀ ਨਾਂਅ ਦੀ ਅਨਪੜ੍ਹ ਔਰਤ ਨੂੰ ਬਾਹਰਲੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵਾਸ ਕਰਕੇ ਪੈਸੇ ਕਮਾਉਣ ਦੀ ਹੋੜ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਉਧਾਰੇ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਪਾਸਪੋਰਟ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਏਜੰਟਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਪੈ ਕੇ ਉਹ ਦੁਖਾਂਤ ਝੱਲਦੀ ਹੈ।
ਤੀਜੀ ਕਹਾਣੀ ਰਮਣੀਕ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਹੋਣ ਪਿੱਛੋਂ ਰਮਣੀਕ ਦੇ ਬੱਚਾ ਨਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਬਿਗਾਨੀ ਔਰਤ ਦੇ ਗਰਭ ਰਾਹੀਂ ਬੱਚਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਤ ਦੁਖਾਂਤਕ ਹੈ।
ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਵਿਉਂਤ ਬਣਤਰ, ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ, ਸੁਭਾਵਿਕ, ਕੁਦਰਤੀ, ਰੌਚਿਕ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਕਥਾਕਾਰ ਨੇ ਕਥਨ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਜਿਊਂਦੇ-ਜਾਗਦੇ ਯਥਾਰਥਕ ਜੀਵਨ ਜਿਊਂਦੇ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਹੰਢਾਉਂਦੇ ਪਾਤਰ ਹਨ। ਤਿੰਨੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਇਹ ਪਾਤਰ ਕਲਪਿਤ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੰਢਾਉਂਦੇ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਭੋਗਦੇ, ਵਾਤਾਵਰਨ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਚ ਕਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਨਾਵਲ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਜਿਵੇਂ ਭੋਲੀ ਅਤੇ ਕਰਮਾ, ਜਿਊਂਦੇ-ਜਾਗਦੇ ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਅਜਿਹੇ ਪਾਤਰ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਆਮ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭੋਲੀ ਤੇ ਕਰਮੇ ਦੀ ਜੋੜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ, ਗਊ-ਵੱਛੇ ਨਾਲ ਹੋਏ ਮੋਹ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਾ-ਵੇਦਨਾ, ਭੋਲੀ ਤੇ ਕਰਮੇ ਦਾ ਆਪਸੀ ਪਿਆਰ, ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਦਰਦ ਨਾਵਲਕਾਰ ਦੀ ਕਥਾ ਸਿਰਜਣਾ ਦੇ ਕਲਾਤਮਿਕ ਗੁਣ ਹਨ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਨਿਭਾਅ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਸਹੀ ਸਿਰਜਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਵਲ ਯਾਦ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਵਧਾਈ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ।


ਡਾ. ਅਮਰ ਕੋਮਲ
ਮੋ: 84378-73565.


ਮਨੂੰ ਸਿਮ੍ਰਤੀ
ਗ਼ੈਰ-ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 99
ਸੰਪਰਕ : 98763-23862.


ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਇਕ ਉੱਘੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਇਸੇ ਵਿਚ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਟੀਸੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ ਮਨੂੰ ਸਿਮ੍ਰਤੀ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਰਾਹੀਂ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੇ ਵਿਤਕਰਿਆਂ ਦੀ ਅਸਹਿ ਮਾਨਸਿਕ ਪੀੜਾਂ ਨੂੰ ਹੰਢਾ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਹਥਿਆਰ ਸੌਂਪਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਗੁਲਾਮੀ ਦੇ ਸੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਮਿਲੇਗੀ। ਸਮੁੱਚੇ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਟੁੰਬ ਕੇ ਅਮਾਨਵੀ ਮਨੂੰਵਾਦੀ ਵਰਣ ਵੰਡ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਘੋਰ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚੋਂ ਚਾਨਣ ਵਿਚ ਲੈ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਵੇਕਲਾ ਉੱਦਮ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਵਲੋਂ ਮਨੂੰਵਾਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਬਾਰੇ ਸੰਵੇਦਨਾ ਭਰਪੂਰ ਇਸ ਡੂੰਘੇ ਗਿਆਨ 'ਚ ਗੜੁੱਚ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਜਿਥੇ ਦਲਿਤ ਤੇ ਕਥਿਤ ਨੀਵੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਹਿੰਦੂਵਾਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਮਨੂੰਵਾਦ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਣ ਲਈ 'ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰ' ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਰੋਕਣ 'ਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੇਗੀ, ਉਥੇ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਹੋਣ ਲਈ ਰਾਹ-ਦਸੇਰਾ ਵੀ ਬਣੇਗੀ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ 'ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦੀ ਪੁਸਤਕ' ਮੰਗਤ ਰਾਮ ਪਾਸਲਾ, 'ਮਨੂੰ ਸਿਮ੍ਰਤੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਅੰਦੋਲਨ ਲਈ ਇਕ ਨਵਾਂ ਮੀਲ ਪੱਥਰ', ਪ੍ਰਿੰ: ਤਰਸੇਮ ਬਾਹੀਆ, 'ਮਨੂੰਵਾਦ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ' ਮਹੀਵਾਲ ਸਾਥੀ ਵਲੋਂ ਲੇਖਕ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਸਫਲ ਉਪਰਾਲੇ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਲੇਖਕਾਂ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਲੇਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਕ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਡੂੰਘੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਨਿਰਸੰਕੋਚ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਇਸ ਦੇ ਲੇਖਕ 'ਕਿਵੇਂ ਲਿਖੀ ਗਈ ਇਹ ਕਿਤਾਬ' ਸਬੰਧੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅਗਲੇ ਲਗਭਗ 80 ਸਫ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੇਖਾਂ 'ਮਨੂੰ ਸਿਮ੍ਰਤੀ ਵਿਚ ਸ਼ੂਦਰ ਚੌਥੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ', 'ਮਨੂੰ ਸਿਮ੍ਰਤੀ ਵਿਚ ਔਰਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ', 'ਮਨੂੰ ਸਿਮ੍ਰਤੀ ਵਿਚ ਲੋਕਵਾਦੀ ਤੇ ਪ੍ਰਲੋਕਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਟਕਰਾਅ', 'ਗੁਰੂ-ਸ਼ਿਸ਼ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਚ ਸ਼ਿਸ਼ ਦੀ ਥਾਂ', 'ਮਨੂੰ ਸਿਮ੍ਰਤੀ ਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸਵੈ ਸਥਾਪਤ' 'ਸੁਪਰਮੈਨ', 'ਰਾਜ ਧਰਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ', 'ਮਨੂੰ ਸਿਮ੍ਰਤੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਉੱਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵ' ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਸਹਾਇਕ ਸੂਚੀ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਚ ਇਕ ਨਵਾਂ ਕੀਰਤੀਮਾਨ ਸਥਾਪਤ ਕਰੇਗੀ।


ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋ: 98143-24040.


ਬੰਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ

ਲੇਖਕ : ਜੋਗੇ ਭੰਗਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਅਜ਼ੀਜ ਬੁੱਕ ਹਾਊਸ, ਬਠਿੰਡਾ
ਮੁੱਲ : 175 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 94659-52938.


ਬੰਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਵਿਚ 15 ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਝਲਕ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਦੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ 'ਤੇ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕੁਝ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲੇਖਕ ਨਾਲ ਹੱਡਬੀਤੀਆਂ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਕੋਈ ਲੁਕ-ਛੁਪ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਪਦੀ, ਸਗੋਂ ਰੂ-ਬਰੂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਹੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਸਾਲਾ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਪ੍ਰਹੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮਨਘੜਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਾਮਾਤਰ ਕੀਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਵਰਤੀ ਗਈ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ ਸਗੋਂ ਬਰੇਕ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪੈਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚਲੇ ਪਾਤਰ ਸਾਡੇ ਆਮ ਸਮਾਜ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪਾਤਰਤਾ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਰੱਖਣ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਣ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਬੀਤੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਦੇਖੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ, ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰਨਾਂ ਸੁਣੀਆਂ-ਕਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚੇਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਫਿਟ ਕਰਨ ਦੀ ਕਸਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਲਮਬੰਦ ਕਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਹਰ ਪੱਖ ਦੀ ਸਿਆਣਪ ਤੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਲਿਆ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਲਹਿਜਾ ਬਿਲਕੁਲ ਸਿੱਧਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਐਵੇਂ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵਲੇਵੇਂ ਪਾਉਣ ਦਾ ਹਾਮੀ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਅਤੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਭਟਕਾਉਂਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲੀਹ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਉਤਾਰਦਾ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਬੰਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ', 'ਖੁਰਦਰੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਚੁੰਬਨ', 'ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਸਮਝੇ ਸਾਨ੍ਹ, ਜਿੱਤ ਜਿਹੀ ਹਾਰ, ਮੱਛਰ, ਉਡਣਾ ਸੱਪ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਚੰਗੇ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ 'ਰੇਲ' ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਸਚਾਈ ਦੀ ਦਾਦ ਦੇਣੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੇ ਵਲਵਲਿਆਂ ਦੀ ਝਲਕ ਦਲੇਰੀ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਦਿਲਚਸਪ ਵੀ।


ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ, ਮੀਰਹੇੜੀ
ਮੋ: 92105-88990


ਡਾ. ਭੀਮਰਾਓ ਜੀ ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੇ ਦੋ ਲੇਖ ਅਤੇ ਇਕ ਭਾਸ਼ਨ
* ਧਰਮ ਬਦਲੀ ਕਿਉਂ?
* ਨਾਗਪੁਰ ਦਾ ਧਮ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਤੇ
ਬੁੱਧ ਜਾਂ ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ
ਅਨੁਵਾਦ : ਡਾ. ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ 'ਬੱਦਨ'
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 99588-31357.


ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਨਾ, ਅਨੁਵਾਦ ਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਪੱਖੋਂ ਡਾ. ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ 'ਬੱਦਨ' ਇਕ ਸਿਰਮੌਰ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਹਥਲੀ ਅਨੁਵਾਦਤ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆਂ ਬੜਾ ਕਠਿਨ ਤੇ ਪੇੇਚੀਦਾ ਕੰਮ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਨ ਕਿ ਅਜਿਹੀ ਪੁਸਤਕ ਜੋ ਦਲਿਤ ਸਮਾਜ ਦੇ ਮਸੀਹਾ ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਡਾ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਜੀ ਬਾਰੇ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਲੇਖ 'ਧਰਮ ਬਦਲੀ ਕਿਉਂ?' ਜਿਸ ਦੇ ਅੱਗੋਂ 43 ਭਾਗ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਫ਼ਾ 40 'ਤੇ ਸਿੱਟਾ (ਨਿਸ਼ਕਰਸ਼) ਹੈ। ਉਸ 'ਚ ਨਿਚੋੜ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਡਾ. ਸਾਹਿਬ ਅਨੁਸਾਰ, 'ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਤੈਅ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਧਰਮ ਬਦਲੀ ਕਰਨਾ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹਾਂਗਾ ਕਿ ਮੇਰੀ ਧਰਮ ਬਦਲੀ ਕਿਸੇ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਜੋ ਮੈਂ ਅਛੂਤ ਰਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ... ਮੈਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਵਿਛਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਧਰਮ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਲਈ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮ ਲਈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਲੇਖ ਦੇ 19 ਭਾਗ ਹਨ। ਸਫ਼ਾ 63 'ਤੇ ਬੋਧਾਂ ਦੀਆਂ 22 ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਹੈ। ... ਮੈਂ ਪਾਰਮਿਤਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਦਸ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਆਚਰਣ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਤਿੱਗਿਆ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਅੱਜ ਮੈਂ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਰਣ ਕਰਾਂਗਾ। ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਤੇ ਬੁੱਧ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ 2381 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪੰਨਾ 94 ਤੋਂ 104 ਤੱਕ ਡਾ. ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ 'ਬੱਦਨ' ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਬਾਰੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿੱਢੇ ਹੋਏ ਇਸ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਨੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।


ਡੀ.ਆਰ. ਬੰਦਨਾ
ਮੋ: 94173-89003


ਲੌਕਡਾਊਨ
ਲੇਖਕ : ਸੁਖਿੰਦਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 100 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 184
ਸੰਪਰਕ : 01679-241744.


ਸ਼ਾਇਰ ਸੁਖਿੰਦਰ ਪੰਜਾਬੀ ਕੈਨੇਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਟਰਾਂਟੋ ਵਿਖੇ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਧੂਣੀ ਧੁਖਾਈ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ ਵਿਚ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ, ਨਸਲਾਂ ਤੇ ਕੌਮੀਅਤਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿ ਕੇ ਗਲੋਬਲ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਣ ਜਾਣਾ ਕੁਦਰਤੀ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਕਿਤਾਬ 'ਲੌਕਡਾਊਨ' ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 19 ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ, 4 ਆਲੋਚਨਾ ਦੀਆਂ, 5 ਵਾਰਤਕ ਦੀਆਂ, 3 ਸੰਪਾਦਨਾ ਦੀਆਂ, ਤਿੰਨ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ, ਇਕ ਨਾਵਲ ਤੇ ਇਕ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਅਤੇ ਇਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਅਦਬ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਕਰਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਕਿਤਾਬ ਇਕੋ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕੋ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾਉਣ ਸਮੇਂ ਦੁਹਰਾਉ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਸ਼ਾਇਰ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਆਪੇ ਸਿਰਜੇ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਸੁਹਜ ਸੁਆਦ ਤੋਂ ਊਣੀ ਜਾਪੇ ਪਰ ਇਸ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਨਵੇਂ ਸੁਹਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਤੰਦ ਸੂਤਰ ਪ੍ਰੋ: ਯੋਗਰਾਜ, ਅਰਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਕਾਕੜਾ ਅਤੇ ਖ਼ੁਦ ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਵੈ-ਕਥਨ ਰਾਹੀਂ ਫੜਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਲੌਕਡਾਊਨ ਸਮੇਂ ਆਮ ਜਨਤਾ ਨੇ ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਕਾਮਿਆਂ ਨੇ ਜੋ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਲੌਕਡਾਊਨ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੀ ਭਾਰਤ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ ਬੜੀ ਹੀ ਖੁਰਦਬੀਨੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਸਕੈਨਿੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਤਨਜ਼ ਦਾ ਨਸ਼ਤਰ ਚਲਾਉਂਦਿਆਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀਟਾਣੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਚਾਮ ਚੜਿੱਕਾਂ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਹੁਤ ਸਨ ਤੇ ਘਾਤਕ ਸਨ ਪਰ ਜਿਹੜੀਆਂ ਧਰਮੀ ਨਫ਼ਰਤ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦ ਚਾਮ ਚੜਿੱਕਾਂ ਭਗਵੇਂ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਨਾਲ ਹਿੰਦੂ ਕੋਰੋਨਾ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਕੋਰੋਨਾ ਗਰਦਾਨ ਕੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹੀ ਗੁਫ਼ਾ ਵੱਲ ਧੱਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਦੇ ਬਖੀਏ ਉਧੇੜਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਜੋ ਵਜ਼ੀਫ਼ੇ ਦੀ ਝਾਕ ਵਿਚ ਦਰਬਾਰੀ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਟੀ.ਵੀ. ਐਂਕਰ ਜੋ ਸੱਤਾ ਦੇ ਜਮੂਰੇ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ, ਦੇ ਵੀ ਮੁਖੌਟੇ ਉਤਾਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਥਾਲੀਆਂ ਵਜਾਉਣ ਅਤੇ ਮੋਮਬੱਤੀਆਂ ਜਗਾ ਕੇ ਕੋਰੋਨਾ ਭੱਜਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਤਾਂ ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ ਨੂੰ ਤਿਲਾਂਜਲੀ ਦੇ ਕੇ ਤਰਕ ਦੀ ਧੂਣੀ ਨਾਲ ਹੀ ਰਫੂ ਚੱਕਰ ਹੋਏਗਾ। ਹੁਣ ਫਿਰ ਕੋਰੋਨਾ ਨੇ ਦਸਤਕ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਦੇਖੀਏ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਰਾਹ ਦਸੇਰਾ ਬਣੇਗੀ?


ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋ: 98143-78254.

17-07-2021

 ਮਣ੍ਹੇ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 272
ਸੰਪਰਕ : 98761-56964.

ਮਣ੍ਹੇ, ਡਾ. ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ ਦਾ ਬਿਲਕੁਲ ਨਵਾਂ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹਦੇ ਚਾਰ ਨਾਵਲ, ਦੋ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਦੋ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ, ਦੋ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਇਕ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਚਾਰ ਖੋਜ ਪੁਸਤਕਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਬਾਲ ਕਿਤਾਬਾਂ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਵੀ ਸਮਾਨੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਲੇਖਕ ਹੈ।
ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਨਾਵਲ ਦਾ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ (ਹਿਮਾਚਲ) ਹੈ। ਮਣ੍ਹੇ ਦੇ ਪਾਤਰ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੋਵੇਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲਦੇ-ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਲੰਮੇ ਕੈਨਵਸ (43 ਕਾਂਡਾਂ) ਵਿਚ ਫੈਲੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਡਾ. ਸਾਹਿਲ ਨੇ ਸੁਚੱਜੀ ਗੋਂਦ ਵਿਚ ਵਿਉਂਤਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਕੰਢੀ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਡੂੰਘਾ ਲਗਾਓ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਪਾਤਰ ਪਹਾੜੀ ਬੋਲੀ ਬੜੀ ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।
ਨਾਵਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਰੌਸ਼ਨੀ, ਚੰਚਲੋ, ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਾ ਪਿਤਾ ਉਜਾਗਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਮੋਰਚੇ ਵਲੋਂ ਇਕ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੇ ਅਕਸ ਵਾਲੇ ਮਾਸਟਰ ਕੁੰਜ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਕੇਸ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਕੁੰਜ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ 'ਤੇ ਬਹਾਲ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਪੁਲਸੀਏ ਜਗਦੀਸ਼ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਕੀਤੇ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਗਦੀਸ਼ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਭਿਆਨਕਤਾ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਕੇ ਨੀਂਦ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਖਾ ਕੇ ਆਤਮ-ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਚਲੋ ਤੇ ਕੁੰਜ ਕੁਮਾਰ ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸੁਪਨੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਰੌਸ਼ਨੀ ਜਿਹੀ ਰੌਸ਼ਨ-ਦਿਮਾਗ ਤੇ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਖਿਆਲਾਂ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਨੂੰ 'ਨਾਰੀ ਗੌਰਵ' ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣਾ ਕੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੇਂਡੂ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਨਾਵਲ ਵਿਚ 'ਮਣ੍ਹਾ' ਇਕ ਰੂਪਕ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਮਣ੍ਹੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਹਰੇਕ ਔਰਤ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਮਣ੍ਹੇ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਉਹ ਸਮਾਜ ਦੇ ਖੂੰਖਾਰ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਭੇੜੀਆਂ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਬਚਾਅ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਠੇਠ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ, ਹਿਮਾਚਲੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਰਲੀ-ਮਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ, ਉਰਦੂ-ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸੱਜਿਤ ਇਹ ਨਾਵਲ ਆਂਚਲਿਕਤਾ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿਚ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਡਾ. ਸਾਹਿਲ ਨੇ ਲੋਕ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਪੇਂਡੂ ਰਹਿਤਲ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਤਲ, ਰੋਮਾਂਸ, ਇਸ਼ਕ-ਮੁਸ਼ਕ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਕੁਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਦਲਿਤਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ-ਪੱਧਰ, ਐਮ.ਐਲ.ਏ. ਤੇ ਸਰਪੰਚਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਹੁਦਰੀਆਂ ਦਾ ਖੂਬ ਪਾਜ ਉਧੇੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਿਮਾਚਲੀ ਪਿੱਠ-ਭੂਮੀ ਵਾਲੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਭਰਪੂਰ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

ਪ੍ਰੋ: ਨਵ ਸੰਗੀਤ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 94176-92015

ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵਿਤਾ
ਸੰਪਾਦਕ : ਪ੍ਰੋ. ਰਾਜਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ (ਡਾ.)
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 0172-4027552.

ਡਾ. ਬਰਾੜ ਨੇ ਬੜੀ ਸੂਝਬੂਝ ਨਾਲ ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਦੀ ਚੋਣਵੀਂ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਪੰਜਾਬ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦਾ ਰੰਗ ਉੱਘੜਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸ ਵੀ ਕਵਿਤਾਇਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਚਿਤਰਨ ਕਮਾਲ ਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਬਾਰੇ ਕੇਡਾ ਸੱਚ ਬਿਆਨਿਆ ਹੈ ਜੋ ਅੱਜ ਕਿਸਾਨ ਮੁਹਿੰਮ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੱਚ ਹੋ ਨਿੱਬੜਿਆ ਹੈ :
ਜਿਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਉਂ, ਸਰ ਕੀਤੇ ਬਿਨ ਘਰ ਨਾ ਵੜਿਉਂ। (ਪੰ: 75)
ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਵੇਖੋ :
ਤੇਰੀ ਮਾਖਿਉਂ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਦਾ, ਜੀ ਕਰਦਿਆਂ ਸਿਫ਼ਤ ਨਾ ਰੱਜਦਾ ਹੈ,
ਉਰਦੂ, ਹਿੰਦੀ ਦੀਆਂ ਸਾਜ਼ਾਂ ਵਿਚ, ਸੁਰ ਤਾਲ ਤਿਰਾ ਹੀ ਵੱਜਦਾ ਹੈ। (ਪੰ: 82)
ਅਨੇਕਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ, ਮੁਟਿਆਰਾਂ, ਕਿਸਾਨਾਂ, ਕਿਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਵਿੱਦਿਆ ਅਤੇ ਏਕੇ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਸਿਖਾਇਆ ਹੈ। ਕਾਣੀਵੰਡ ਅਤੇ ਲੁਟੇਰਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਰੱਬ ਨੂੰ ਉਲਾਮ੍ਹੇ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਅਤੇ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੀ ਸੋਚ ਦੇ ਖ਼ਾਤਮੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। 'ਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਸੱਦ' ਕਵਿਤਾ ਕਿੱਸਾ-ਕਾਵਿ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨੂਰਜਹਾਂ ਦਾ ਮਰਸੀਆ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਵਿ-ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਪਰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਉਪਰੰਤ ਵੀ ਵਿਰਲਿਆਂ ਅਤੇ ਟਾਟਿਆਂ, ਪੂੰਜੀਪਤੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾਇਆ ਹੈ। ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਅਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਕਵੀ ਸੀ ਪਰ ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਉਸ ਦੀ ਰੀਸੋ ਰੀਸ ਅਰਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰ ਮੁੜ ਫਰਸ਼ ਵੱਲ ਪਰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਵਿਤਾ 'ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਤੁਸੀਂ ਮਿਲੇ ਅਸਾਨੂੰ' ਦਾ ਅਨੁਸਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ : ਰਤਾ ਵੇਖੋ
ਚਾਨਣ ਜੀ! ਤੁਸੀਂ ਲੰਘਦੇ ਲੰਘਦੇ ਕੀ ਅੱਖੀਆਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਗਏ। (ਪੰ: 89)
ਉਧੋ ਕਾਹਨ ਦੀ ਕਾਰਨ ਗੱਲ ਸੁਣਾ ਸਾਨੂੰ (ਰਾਧਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਕਵਿਤਾ) ਇਸਤਰੀ ਮਨ ਦੇ ਵੇਦਨਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਧਰਤੀ ਤੋਂ 'ਚਾਤ੍ਰਿਕ' ਦਾ ਜਾਣ ਨੂੰ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ :
ਦਰਗਾਹੀਂ ਸੱਦੇ ਆ ਗਏ ਨੇ,
ਸਾਮਾਨ ਤਿਆਰ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਹੈ।
ਪਰ ਤੇਰੇ ਬੂਹਿਓਂ ਹਿੱਲਣ ਨੂੰ,
'ਚਾਤ੍ਰਿਕ' ਦਾ ਜੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। (ਪੰ: 82)
ਗੱਲ ਕੀ ਕਾਵਿ-ਰੂਪਾਂ, ਰਾਗਾਂ, ਛੰਦਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਤੇ ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਨੂੰ ਅਬੂਰ ਹਾਸਲ ਸੀ। ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਲਈ ਔਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।

ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
vatish.dharamchand@gmail.com

ਮੈਂ ਨਾਸਤਕ ਕਿਉਂ ਹਾਂ
ਸੰਪਾਦਕ : ਹਰੀਸ਼ ਜੈਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 100 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 84
ਸੰਪਰਕ : 0172-4027552.

ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਨਿੱਜੀ ਡਾਇਰੀ ਦੇ ਅਸ਼ਾਰਿਤ ਹਨ। ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਖ਼ੁਦ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਨਾਸਤਿਕ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲਿਖਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਉਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਰੱਬ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਚ ਨਾਸਤਿਕ ਕਿਉਂ ਬਣਿਆ। ਰੱਬ ਨੂੰ ਨਾ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਕੋਈ ਇਹ ਨਾ ਕਹੇ ਕਿ ਮੈਂ ਅਹੰਕਾਰੀ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਹੰਕਾਰੀ ਹੋਣ ਤੇ ਅਭਿਮਾਨੀ ਹੋਣ ਦਾ ਅੰਤਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਸ਼ੁਰੂ 'ਚ ਨਾਸਤਿਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਪਿੱਛੋਂ ਮੈਂ ਰੱਬ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਪੱਕੇ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜੀ ਸਨ। ਆਰੀਆ ਸਮਾਜੀ ਨਾਸਤਿਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਇਨਕਲਾਬੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਇਆ। ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਲੈਨਿਨ, ਮਾਰਕਸ, ਟਰਾਟਸਕੀ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ। ਬਾਕੂਨਿਨ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਗੌਡ ਐਂਡ ਸਟੇਟ ਤੇ ਕਾਮਨਸੈਂਸ (ਨਿਰਲੰਬਾ ਸਵਾਮੀ) ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਮੇਰਾ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਬਣਿਆ ਕਿ ਸਰਬ-ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਬੇਬੁਨਿਆਦ ਹੈ। 1926 'ਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਬਣਿਆ ਸੀ। 1927 ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਪਿੱਛੋਂ ਦਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵੇਰਵਾ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪੰਨਾ 1-21 'ਤੇ ਦਰਜ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਆਸਤਿਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਰੱਬ ਹੈ ਤਾਂ ਗ਼ਰੀਬ ਅਮੀਰ ਦਾ ਏਨਾ ਪਾੜਾ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਇਕ ਕੌਮ ਦੂਜੀ ਹੱਥੋਂ ਲੁੱਟੀ ਕਿਉਂ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ? ਇਸ ਲਿਖਤ ਨਾਲ ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ 20 ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਕਾਂਡਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਹਨ। ਡਰੀਮ ਲੈਂਡ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਕਾਂਡ 'ਚ ਲਾਲਾ ਰਾਮ ਸਰਨ ਦਾਸ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਨੂੰ ਲਿਖੀ ਚਿੱਠੀ ਵਿਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਰਾਜਗੁਰੂ ਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖੇ ਖ਼ਤ ਵਿਚ ਇਨਕਲਾਬ ਬਾਰੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਈ ਵਾਰ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਰਮਦਲੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਕਾਰਜ ਸ਼ੈਲੀ ਬਾਰੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗਾਂਧੀਵਾਦ, ਆਤੰਕਵਾਦ, ਇਨਕਲਾਬੀ ਪਾਰਟੀ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਣ ਲਈ ਪੁਸਤਕ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੈ। ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਅਖੀਰ 'ਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ 57 ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਿੰ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਮੋ: 098148-56160

ਡਾਕਟਰ ਫਾਸਟਸ
ਮੂਲ ਲੇਖਕ : ਕਰਿਸਟੋਫ਼ਰ ਮਾਰਲੋਅ
ਅਨੁਵਾਦ : ਡਾ. ਹਰਨੇਕ ਸਿੰਘ ਕੈਲੇ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੀਗਲ ਕਰੀਏਟਿਵ ਬੁੱਕਸ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 80 ਰੁਪਏ, ਪੰਨੇ: 64
ਸੰਪਰਕ : 99145-94867.

ਡਾਕਟਰ ਫਾਸਟਸ ਸਨਾਟਕ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਰਮਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ 1588 ਵਿਚ ਕਰਿਸਟੋਫ਼ਰ ਮਾਰਲੋਅ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਾਟਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਦਰਜ ਵੇਰਵਿਆਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫ਼ਰ ਮਾਰਲੋਅ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦਾ ਸਮਕਾਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਉਨੱਤੀ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਵਲੋਂ ਚਾਰ ਨਾਟਕ ਰਚੇ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ (ਸਮੇਤ ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਨਾਟਕ ਡਾਕਟਰ ਫਾਸਟਸ) ਨਾਟਕ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ, ਤਾਕਤ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿਚ ਅਨੈਤਿਕ ਅਤੇ ਅਣਉਚਿਤ ਰਸਤਾ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ/ਕਿੱਤਿਆਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਡਾਕਟਰ ਫਾਸਟਸ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਦੂ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਡਾਕਟਰ ਫਾਸਟਸ ਇਸ ਕਲਾ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਤੱਕ ਵੇਚਣ ਦਾ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ਆਪਣੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਿਖ ਕੇ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚੌਵੀ ਸਾਲ ਤੱਕ ਮੈਫ਼ਿਸਟੋਫ਼ਿਲਿਸ ਨੇ ਡਾਕਟਰ ਫਾਸਟਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜਾਦੂਆਂ ਅਤੇ ਅਨੈਤਿਕ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਹਕੀਕੀ ਰੂਪ ਦੇਣ ਲਈ ਹੁਕਮ ਮੰਨਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚੌਵੀ ਸਾਲ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਡਾਕਟਰ ਫਾਸਟਸ ਨੇ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਡਾਕਟਰ ਫਾਸਟਸ, ਮੈਫ਼ਿਸਟੋਫ਼ਿਲਿਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਦੂ ਕਲਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਦਰੀਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਚਾਰਲਸ ਤੱਕ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਣਉਚਿਤ ਅਤੇ ਅਨੈਤਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੈਫ਼ਿਸਟੋਫ਼ਿਲਿਸ ਦਾ ਆਕਾ, ਲੂਸੀਫ਼ਰ ਡਾਕਟਰ ਫਾਸਟਸ ਨੂੰ ਨਰਕ ਦੇ ਸੱਤ ਗੁਨਾਹਾਂ ਅਹੰਕਾਰ, ਲਾਲਚ, ਕ੍ਰੋਧ, ਈਰਖਾ, ਪੇਟੂ, ਆਲਸ ਅਤੇ ਕਾਮ ਵਾਸਨਾ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਨੇਕ ਫਰਿਸ਼ਤਾ ਡਾਕਟਰ ਫਾਸਟਸ ਨੂੰ ਨੇਕ ਮਨੁੱਖ ਬਣਨ ਲਈ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਫਰਿਸ਼ਤਾ ਅਨੈਤਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਚੌਵੀ ਸਾਲ ਦਾ ਸਮਾਂ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਫਾਸਟਸ ਨੂੰ ਜਾਦੂ ਕਲਾ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਅਜਾਈਂ ਜਾਪਣ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ 'ਤੇ ਪਛਤਾਵਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਅੰਤ ਸਿੱਖਿਆਦਾਇਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਫਾਸਟਸ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਤੋਂ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਨੈਤਿਕ ਅਤੇ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਕਦਰਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦਾ ਸਬਕ ਲੈਂਦੇ ਹੋੋਏ, ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਅਨੈਤਿਕ ਅਤੇ ਕੋਝੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਾਟਕ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਧੁਨੀ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ-ਸੁਧਾਰਵਾਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਾੜੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਵਰਜ ਕੇ ਨੇਕ ਕੰਮਾਂ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਨਾਟਕ ਵਿਚ, ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਦੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ (ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ) ਥੋੜ੍ਹੀਆਂ-ਬਹੁਤੀਆਂ ਸੋਧਾਂ ਨਾਲ, ਸਫਲ ਸਟੇਜੀ ਮੰਚਨ ਦੀਆਂ ਚੋਖੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਡਾ. ਪ੍ਰਦੀਪ ਕੌੜਾ
ਮੋ: 95011-1520

ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣ ਦੀ ਕਲਾ
ਮੂਲ ਲੇਖਕ : ਡੇਲ ਕਾਰਨੇਗੀ
ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ : ਅਣੂ ਸ਼ਰਮਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 160
ਸੰਪਰਕ : 01679-241744.

ਚਰਚਾ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ ਡੇਲ ਕਾਰਨੇਗੀ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਲਿਵਿੰਗ ਐਨ ਐਨਰਿਚਡ ਲਾਈਫ਼' ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਕਬੂਲ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ : ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਧਾਉਣ, ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਬਣਨ, ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰਨ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਘੱਟ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕਰਨ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ, ਸਾਕਾਰਾਤਮਿਕ ਸੋਚ, ਉੱਦਮੀ ਬਣਨ ਅਤੇ ਹਾਰ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਜੁਟਾਉਣ ਜਿਹੇ ਸੰਕਲਪ ਮਿਸਾਲਾਂ ਦੇ ਕੇ ਸਮਝਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਵਿਚੋਂ ਵਿਚਰਦਿਆਂ ਮੈਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੇ ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਨੁਵਾਦ ਸ਼ਬਦ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਬਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨਗੋਚਰ ਰੱਖ ਕੇ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਸ਼ਬਦ ਚੋਣ ਅਤੇ ਵਾਕ ਬਣਤਰ, ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਉਕਤਾਈਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਕਈ ਥਾਂ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਸਰਸਰੀ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਅਨੁਵਾਦਤ ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ 'ਤੇ : ਦੇਖੋ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਨੂੰ ਜਿਸ ਪਹਿਲੇ ਬਿੰਦੂ (po}nt) ਕੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ/ਕੌਣ ਉਬਰਿਆ ਹੈ/ ਉਤਸ਼ਾਹ ਸਾਰੇ ਸਫਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦਾ ਭੇਤ ਹੈ/ਮੈਂ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਵੈ ਇਛਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ/ਜੇ ਅਸੀਂ ਇਮਾਨਦਾਰ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਦੇ ਹਾਂ/ਆਪਣੇ ਹਾਰੂਸਟਨ ਪਲਾਂਟ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਨ (mer{e) ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ/ਸਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਰਬਾਦ ਕਰਨਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਾਈ। ਇਹ ਤਾਂ ਵੰਨਗੀ ਮਾਤਰ ਕੁਝ ਵਾਕ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪਤਾ ਚੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਨੁਵਾਦਤ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਤਰਾਸ਼ਿਆ ਜਾਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਡੇਲ ਕਾਰਨੇਗੀ ਦੀ ਬੜੀ ਉਪਯੋਗੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂਅ ਦੇਖ ਕੇ ਪੁਸਤਕ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵਧੀਆ ਅਨੁਵਾਦਕ ਹੀ ਉਸ ਲੇਖਕ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਚਿਰੰਜੀਵੀ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਜੇ ਘੱਟ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਸਕੇ ਤਾਂ ਵਧੀਆ ਯਤਨ ਹੋਵੇਗਾ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

ਪ੍ਰਿੰ: ਹਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਾਇਰ
ਮੋ: 7806-67686

ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ
ਲੇਖਕ : ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚੌਕੀਮਾਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 232
ਸੰਪਰਕ : 99145-49724.

ਸ. ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ (ਚੌਕੀਮਾਨ) ਬੀ.ਐਸ.ਐਫ. ਵਿਚੋਂ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਇਕ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦਾਂ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਸੰਗਠਨਾਂ, ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਦਹਿਸ਼ਤ ਦਾ ਅਰਥ ਡਰ, ਖੌਫ਼ ਜਾਂ ਆਤੰਕ ਹੈ। ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦ ਸੰਗਠਨ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ 'ਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਜਾਂ ਦੁਰਾਡੇ ਵਸੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਭੰਨ-ਤੋੜ ਅਤੇ ਕਤਲੋਗਾਰਤ ਦੀਆਂ ਵਾਰਦਾਤਾਂ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਦਹਿਸ਼ਤ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਅਮਨ-ਚੈਨ ਭੰਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਰਥਿਕਤਾ ਵੀ ਡਾਵਾਂਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਸਰਮਾਇਆ ਲਾਉਣੋਂ ਹਿਚਕਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਵੀ ਹੱਥ ਖਿੱਚਣ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਕੋਈ ਸਰਕਾਰ ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਤ ਦੇਣ ਲਈ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਅਤੱਵਾਦੀ ਦਸਤੇ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਭੀੜ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੀ ਲੁੱਟਮਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਵੀ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਵੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਜਿਹੇ ਹਥਕੰਡੇ ਅਪਣਾਉਣ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ। ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਉੱਪਰ ਦਮਨ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸ. ਚੌਕੀਮਾਨ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਰਿਪੇਖ ਨੂੰ ਉਸਾਰਿਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਕੁਖਿਆਤ-ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਸੰਚਾਲਕ ਲੋਕ, ਗ਼ਰੀਬ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਜਾਂ ਰੁਪਏ-ਪੈਸੇ ਦੁਆਰਾ ਵਰਗਲਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮਾਨਵਤਾ ਵਿਰੋਧੀ ਕਰਮ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਕਥਨ ਬਿਲਕੁਲ ਸਹੀ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਸੰਗਠਨ ਆਪਣੇ ਮੰਤਵ ਵਿਚ ਕਦੇ ਵੀ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਅਜੋਕੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ ਬਹੁਤ ਜਟਿਲ ਅਤੇ ਵਿਕਰਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ ਦਾ ਗਰਾਫ਼ ਕਾਫੀ ਹੇਠਾਂ ਨੂੰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਤੋਸ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗਿਆਨ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਾਧਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136

11-07-2021

ਭਾਰਤ ਦੇ ਚਮਕਦੇ ਸਿੱਖ ਸਿਤਾਰੇ
(ਸ਼ਾਈਨਿੰਗ ਸਿੱਖ ਯੂਥ ਆਫ ਇੰਡੀਆ)
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਪ੍ਰਭਲੀਨ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਯੰਗ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰੈਸਿਵ ਸਿੱਖ ਫੋਰਮ, ਸਫ਼ੇ : 200
ਸੰਪਰਕ : 98728-12345


ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ 400 ਸਾਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਉਤਸਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ 'ਸ਼ਾਈਨਿੰਗ ਸਿੱਖ ਯੂਥ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ' ਡਾ. ਪ੍ਰਭਲੀਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤੀਸਰੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ 'ਯੰਗ ਪ੍ਰਾਗਰੈਸਿਵ ਸਿੱਖ ਫ਼ੋਰਮ' ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇਸ ਵੱਡ-ਆਕਾਰੀ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ 'ਪਰੌਮੀਨੈਂਟ ਸਿੱਖਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ' ਅਤੇ 'ਪਰੌਮੀਨੈਂਟ ਸਿੱਖਜ਼ ਆਫ਼ ਯੂ.ਐੱਸ.ਏ' ਨਾਮੀ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ਸਿੱਖ-ਜਗਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਹਿਤ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਰੀਵਿਊ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਕ ਸੌ ਸਿੱਖ ਯੁਵਕਾਂ ਅਤੇ ਯੁਵਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ੋਬਿਆਂ ਵਿਚ ਉੱਚ-ਦੁਮਾਲੜਾ ਮੁਕਾਮ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਕ ਸੌ ਸਿੱਖ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਵਿਚ 69 ਮਰਦ ਹਨ ਅਤੇ 31 ਔਰਤਾਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੇਖਕ ਨੇ ਗਿਆਰਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ ਵਾਲੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਚਿੱਤਰ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਿੱਕੀ ਆਯੂ ਵਿਚ ਹੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬਲੀਦਾਨ ਵੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਚਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਬਾਬਾ ਅਜੇ ਸਿੰਘ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨਾਮਧਾਰੀ, ਕਾਕਾ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ, ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਲੇਖਕ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਭਾਵੇਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਮਾਪਦੰਡ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸ ਉਮਰ ਤੱਕ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ 'ਯੂਥ' ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨ ਉਪਰੰਤ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਜ਼ਾਹਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਖ ਮਾਣਮੱਤੀਆਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਦਸਤਾਰਧਾਰੀ ਸਿੱਖ ਹੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਫਹਿਰਿਸਤ ਅੰਤਿਮ ਨਹੀਂ, ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਨਾਮਵਰ ਸਿੱਖ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਰਹਿ ਵੀ ਗਈਆਂ ਹੋਣ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਮਰਦ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਸਰਵੇਖ਼ਣ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਜ਼ਾਹਰ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ-ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਿਣਤੀ ਕਾਮਯਾਬ ਕਾਰੋਬਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਨਅਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਹੈ। 69 ਵਿਚੋਂ 20-21 ਸਰਦਾਰ ਇਸ ਇਕੱਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਡਾ. ਪੀ.ਐੱਸ. ਪਸਰੀਚਾ (ਸਾਬਕਾ ਡੀ.ਜੀ.ਪੀ., ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ) ਅਤੇ ਸ: ਤਰਲੋਚਨ ਸਿੰਘ (ਸਾਬਕਾ ਐੱਮ.ਪੀ. ਰਾਜ ਸਭਾ) ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਠੀਕ ਹੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਜੋਕੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਉੱਚੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਬੜਾ ਕਠਿਨ ਕਾਰਜ ਹੈ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹਾਲਾਤ ਉੱਤੇ ਫ਼ਤਹਿ ਪਾਉਣ ਲਈ ਮਕਬੂਲ ਹੈ, ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਵੀ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਇਕ ਸੌ ਚਮਕਦੇ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ 30 ਸਿਤਾਰੇ ਆਈ.ਏ.ਐੱਸ., ਆਈ.ਪੀ.ਐਸ., ਆਈ. ਐੱਫ. ਐੱਸ., ਆਈ.ਆਰ. ਐੱਸ. ਹਨ ਜੋ ਦੇਸ਼-ਪੱਧਰੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਾਮਯਾਬੀ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਇਸ ਸਿਖਰਲੀ ਭਾਰਤੀ ਸਰਵਿਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਗਿਆਰਾਂ ਸਿੱਖ ਬੀਬੀਆਂ ਹਨ। ਮਰਦਾਂ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿਚ ਖਿਡਾਰੀ, ਮੀਡੀਆ-ਵਿਅਕਤੀ, ਕਲਾਕਾਰ, ਵਕੀਲ, ਜੱਜ, ਗਾਇਕ, ਡਾਕਟਰ, ਸਮਾਜ-ਸੇਵਕ, ਰਾਗੀ, ਫ਼ੌਜੀ ਅਫਸਰ, ਸ਼ੈੱਫ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਇਹ ਵੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫ਼ੌਜ ਵਲੋਂ ਰੁਝਾਨ ਘਟਿਆ ਹੈ। ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਵਿਗਿਆਨ ਆਦਿ ਵਿਚ ਮੱਲਾਂ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ ਵੀ ਘੱਟ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇਕੱਤੀ ਸਿੱਖ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਆਈ.ਏ.ਐੱਸ., ਆਈ. ਪੀ.ਐੱਸ., ਆਈ ਐੱਫ. ਐੱਸ. ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਖਿਡਾਰਨਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ੂਟਰ, ਬੌਕਸਰ, ਡਿਸਕਸ ਥਰੋਅਰ, ਗਤਕਾ-ਖਿਡਾਰਨਾਂ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਦੋ-ਤਿੰਨ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਮੀਡੀਆ ਐਗਜ਼ੈਕਟਿਵ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਗਾਇਕ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ, ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਸਮਾਜ-ਸੇਵਕ ਵੀ ਵਿਰਲੀ-ਵਿਰਲੀ ਲੋਅ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਵਿਗਿਆਨ, ਅਦਾਕਾਰੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਸਿੱਖ-ਔਰਤ ਨਹੀਂ ਚੁਣੀ ਗਈ। ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਕਿੱਤੇ ਜਿਵੇਂ ਟੇਲਰਿੰਗ, ਡਿਜ਼ਾਈਨਿੰਗ, ਕੁਕਰੀ ਆਦਿ ਵਿਚ ਵੀ ਸਿਰ ਕੱਢਵੇਂ ਨਾਂਅ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ ਲਗਦੇ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਬਾਰੇ ਲਾਹੇਵੰਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਚਾਹਨਾ ਜਾਪਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ ਵਿਅਕਤੀ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬਾਰੇ ਪੜ੍ਹਨ, ਜਾਣਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਉੱਚ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈਣ। ਉਸ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦੇ ਰਾਜ਼ ਤੋਂ ਜਾਣੂੰ ਕਰਾ ਸਕੇ। ਉਹ ਹਰ ਚਮਕਦੇ ਸਿਤਾਰੇ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ ਉਤੇ ਸਾਡੀ ਝਾਤ ਪੁਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਉੱਪਰ ਵੀ ਫੋਕਸ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਮੁਤਾਬਿਕ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ 'ਖ਼ਿਤਾਬ' ਦਿੰਦਾ ਹੈ: ਜਿਵੇਂ ਸਾਗਰ ਸਿੰਘ ਕਲਸੀ ਨੂੰ ਉਹ 'ਸ਼ੇਰ-ਦਿਲ ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰ' ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੂੰ 'ਗਤਕੇ ਦੇ ਅਮਿੱਟ ਹਸਤਾਖਰ'; ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਕ੍ਰਿਕਟਰ 'ਸਿੰਘ ਇਜ਼ ਕਿੰਗ' ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰਲੀਨ ਕੌਰ ਆਈ.ਐੱਫ.ਐੱਸ. (ਜਨੇਵਾ) 'ਸਮਰਪਿਤ ਅਫਸਰ'!
ਲੇਖਕ ਆਪਣਾ ਲਿਖਣ-ਮੰਤਵ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਦਰਲੀ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਅਤੇ ਮਾਨਵੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਾਕਫ਼ੀਅਤ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੇਵਾ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਚੰਗੇ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ 'ਅਜੀਤ' ਦੀ ਚੀਫ਼ ਐਗਜ਼ੈਕਟਿਵ ਸਰਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਐਗਜ਼ੈਕਟਿਵ ਗੁਰਜੋਤ ਕੌਰ ਇਸ ਕਰਕੇ ਚੰਗੀਆਂ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕੰਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵਾਤਾਵਰਨ, ਨਾਰੀ ਨਿਕੇਤਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਡਾ. ਇੰਦਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਵਧੀਆ ਡਾਕਟਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉੱਚਪਾਏ ਦੀ ਕੀਰਤਨੀ ਵੀ ਹੈ। ਸ: ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਆਈ.ਏ.ਐੱਸ. ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਹਰ ਸਾਲ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 100 ਦੇ ਕਰੀਬ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਹਰ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਤੋਂ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ-ਸੰਦੇਸ਼ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੱਖਰੀ ਡੱਬੀ ਵਿਚ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਫੋਟੋ ਸਮੇਤ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪਬਲਿਸ਼ਰ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਰੂਹ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵੱਡ-ਆਕਾਰੀ ਰੂਪ-ਸਰੂਪ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪੁਸਤਕ ਲਈ ਉੱਚ-ਪੱਧਰੀ ਕਵਾਲਿਟੀ ਪੇਪਰ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈੈ। ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦੋ ਸਫ਼ੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ : ਇਕ ਪੂਰੇ ਸਫ਼ੇ 'ਤੇ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੀ ਦਿਲ-ਖਿੱਚਵੀਂ ਫੋਟੋ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਫ਼ੇ 'ਤੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਫੋਟੋਆਂ ਨਾਲ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਧੀਆ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕਾਗਜ਼ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਰੰਗਦਾਰ ਛੋਟੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਦਿੱਖ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਫੋਟੋਆਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮੀਲ-ਪੱਥਰ ਹਨ, ਅਨੁਭਵ-ਸ੍ਰੋਤ ਹਨ ਜਾਂ ਜਜ਼ਬਾਤੀ-ਚਸ਼ਮੇ ਹਨ।
ਅੰਤ ਵਿਚ ਸਹਿਜ-ਭਾ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਕ ਡਾ. ਪ੍ਰਭਲੀਨ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਯਤਨ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੇ ਹਨ।


ਡਾ: ਆਸਾ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ
ਮੋ: 97798-53245


ਹੀਰ ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ
ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰਿਵਰਤਨ

ਲੇਖਿਕਾ : ਡਾ. ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 225 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 124
ਸੰਪਰਕ : 83608-84816.


ਮੱਧ ਕਾਲੀਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸਾ-ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਹੋਂਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਧਾਰਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿੱਸੇ ਲਿਖੇ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਹੀਰ ਕਾਵਿ ਸਰੇਸ਼ਟ ਕਿੱਸਾ-ਕਾਵਿ ਧਾਰਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਉੱਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਕਾਵਿ ਪਰੰਪਰਾ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਵੀ ਖੂਬ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਖੋਜ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਲ-ਖੰਡਾਂ 'ਚ ਹੀਰ ਕਾਵਿ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਬੜੇ ਫ਼ਕਰ ਨਾਲ ਕਰਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਲ-ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਬਦਲਦੀਆਂ ਸੋਚ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਅਤੇ ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ ਦਾ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਨਿਰੀਖਣ, ਪਰੀਖਣ ਸੰਖਿਪਤ ਵਰਨਣ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਲੋਕਧਾਰਾਈ ਅਧਿਐਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਜ਼ਰੀਏ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੱਠ ਕਾਂਡ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਕਾਂਡ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਧਾਰਾ ਅਤੇ ਹੀਰ ਕਾਵਿ , ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਦਾ ਲੋਕਧਾਰਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਅਤੇ ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਸਰੂਪ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉੱਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਹੀਰ ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਜਨਮ, ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਬੰਧਿਤ ਰਸਮਾਂ-ਰੀਤਾਂ ਨੂੰ ਦਮੋਦਰ ਰਚਿਤ ਹੀਰ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੀਰ ਮੁਕਬਲ, ਹੀਰ ਵਾਰਿਸ, ਹੀਰ ਅਹਿਮਦਯਾਰ, ਹੀਰ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੀਰ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਬੁਟਾਹਰੀ ਆਦਿ ਚਾਰ ਪੰਜ ਸਦੀਆਂ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਚਿੰਤਨ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਸਮਝ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰਿਵਰਤਨ, ਸੋਚ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ-ਨਾਤਿਆਂ ਦੇ ਵਰਤੋਂ-ਵਿਹਾਰ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ-ਰੀਤਾਂ ਨੂੰ ਖੂਬ ਬਿਆਨਿਆ ਹੈ। ਇਥੇ ਹੀ ਬਸ ਨਹੀਂ ਲੇਖਿਕਾ ਦੀ ਖੋਜ ਪੱਧਤੀ, ਨਾਥਾਂ ਜੋਗੀਆਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦਮੋਦਰ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਵੀ ਵਰਨਣ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਮੁਕਬਲ ਅਤੇ ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮੂਲ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿਸ ਕਦਰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਦੀ ਵੀ ਪਛਾਣਦੇਹੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਹਿਮਦਯਾਰ, ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਬੁਟਾਹਰੀ ਦੀਆਂ ਹੀਰ ਕਾਵਿ ਸਬੰਧੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉੱਘੜਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ-ਰੀਤਾਂ ਦਾ ਵੀ ਖੂਬ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਧਰਮ, ਕਰਮ, ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੁਪਤ ਜਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਰਹੁ-ਰੀਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗਹਿਨ ਗੰਭੀਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸਮਝ ਕੇ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਹਾਸਲ ਹੈ।


ਡਾ. ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਮੋ: 98142-09732


ਬੋਲ ਬਾਬਾ ਸਾਹਬ ਦੇ

(ਡਾ. ਬਾਬਾ ਸਾਹਬ ਅੰਬੇਦਕਰ, ਲਿਖਤਾਂ ਤੇ ਭਾਸ਼ਨ)
ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਸੰਖੇਪ : ਸੋਹਣ ਸਹਿਜਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੇਖਕ ਖ਼ੁਦ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 152
ਸੰਪਰਕ : 91151-75174.


ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਡਾ. ਭੀਮ ਰਾਓ ਅੰਬੇਦਕਰ ਜੀ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਮੁਤਾਬਿਕ ਅਸੀਂ ਕਈ ਵਾਰ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਲੋਂ ਨਵੀਂ ਰੰਗਣ ਦੇ ਕੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਸਾਡਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸਲ ਬੋਲ, ਅਸਲ ਸ਼ਬਦ, ਅਸਲ ਵਾਕ, ਅਸਲ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਵੀ ਕਰੀਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਪ੍ਰਚਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਵੀ ਕਰੀਏ।
ਲੇਖਕ ਮੁਤਾਬਿਕ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਖ਼ੁਦ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਸਮਝ ਕੇ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਾਰਨ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਬਹੁਮੁੱਲਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਲੋਕ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਪਾਤਰ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਸਾਡੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਸਾਡੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਹੈ ਜੇ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਸਾਧਾਰਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਰੌਸ਼ਨ ਮੀਨਾਰ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਸੰਵਿਧਾਨ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਨਾਰੀ ਜਾਤੀ ਲਈ ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ ਹੋਣ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਵੀ ਵਡਮੁੱਲੀਆਂ ਮੱਲਾਂ ਮਾਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸੀਮਤ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿਚ ਵੱਡ-ਆਕਾਰੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟਣ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਸਫਲ ਉਪਰਾਲਾ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ 1 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 159 ਤੱਕ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਲੇਖਕ ਨੇ ਮੇਰਾ ਸਮਾਜਿਕ ਦਰਸ਼ਨ, ਕੋਰੇਗਾਉਂ ਜੰਗੀ ਯਾਦਗਾਰ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ, ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਸਵੈਸਿੱਧ ਹੈ, ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ ਲਈ ਸਹੀ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਭੇਜੋ, ਸੱਤਾ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੰਘਰਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ, ਕਿਸਮਤ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖੋ, ਕਿਸੇ ਸਾਜਿਸ਼ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤੁਹਾਡੀ ਮੁਕਤੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਕੋਡ ਸਿਵਲ ਕੋਡ ਵੱਲ ਸਹੀ ਕਦਮ ਸੀ, ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਮੇਰਾ ਫਲਸਫਾ, ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਆਦਿ ਅਨੇਕਾਂ ਭਾਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਇਹ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵਡਮੁੱਲੇ ਦਰਸ਼ਨ (ਫਿਲਾਸਫੀ) ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਅੰਤਰ-ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਲਈ ਵਧਾਈ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ।


ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋ: 98143-24040.


ਸ਼ੇਖ ਚਿਲੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ੇਖੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸੰਪਾ: ਅਤੇ ਅਨੁ: ਡਾ. ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬੱਦਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 180 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 099588-31357.


ਸ਼ੇਖ ਚਿਲੀ ਅਜਿਹਾ ਪਾਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਹੀ ਜਾਣੂ ਸਨ। ਉਹ ਸ਼ੇਖੀਆਂ ਮਾਰਨ ਵਿਚ ਮਾਹਰ ਸੀ। ਹੁਣ ਵੀ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸ਼ੇਖੀ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੇਖ ਚਿਲੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨਾਮੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ ਤੇ ਖੂਬ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ੇਖ ਚਿਲੀ ਦੇ 39 ਕਾਰਨਾਮੇ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅੱਠ ਹੋਰ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਡਾ. ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬੱਦਨ ਦਾ ਬਤੌਰ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਲੰਬਾ ਤਜਰਬਾ ਹੈ। ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਟਰੱਸਟ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਬਤੌਰ ਸੰਪਾਦਕ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਸ਼ੇਖ ਚਿਲੀ ਦੇ ਹਾਸੇ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਹਾਸੇ ਮਜ਼ਾਕ ਨਾਲ ਭਰੇ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਸੰਗ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਠ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਧੀਆ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਲਿਖੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹੀ ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਘਾਟ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਪੁਸਤਕ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਏਗੀ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਕੇਵਲ ਮਨੋਰੰਜਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ ਸਗੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਸਿੱਖਿਆ ਭਰੇ ਰੌਚਕ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਲੋੜ ਹੈ। ਅੱਜ ਜਿਹੋ ਜਿਹੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿਚੋਂ ਅਸੀਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਉਥੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਆਪੋ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਹੱਸਣਾ ਸੁਪਨਾ ਹੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੱਸਣ ਦੀ ਦਾਤ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਕੇਵਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਬਖਸ਼ੀ ਹੈ। ਹੱਸਣਾ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸ਼ੇਖ ਚਿਲੀ ਦੀਆਂ ਬੇਵਕੂਫੀਆਂ ਬੇਜੋੜ ਹਨ। ਜਿਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬੇਵਕੂਫੀਆਂ 'ਤੇ ਹਾਸਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਸਬਕ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਬੱਦਨ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਵਧੀਆ ਚੋਣ ਲਈ ਵਧਾਈ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।


ਡਾ. ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 94170-87328


ਦਿਸ਼ਾ ਬਦਲਦੀ ਹਵਾ
ਲੇਖਕ : ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਖੇਮਕਰਨੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 98781-31525.


ਮਿੰਨੀ ਕਥਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਬਹੁਵਿਧਾਵੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਨਿਰੋਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਹੈ। ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਦਸ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਸਮੇਤ ਉਸ ਦੇ ਗਿਆਰਾਂ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਪੇ ਹਨ। ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਰਾਣਾ ਨੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਖੇਮਕਰਨੀ ਨੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀਆਂ ਕਈ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਫਰੋਲਿਆ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਮਰਦ-ਔਰਤ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਈ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਚਿਤਰਿਆ ਹੈ। 'ਸੂਰਜੀ ਸਫ਼ਰ' ਵਿਚ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਘਰ ਦਾ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮੁਖੀ ਹੈ। ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਇਕ ਧੀ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚੋਂ ਧੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਓਨਾ ਚਿਰ ਪੇਕਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਵੇ ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਉਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਇਹ ਵੱਖਰੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਬੋਲ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜਣੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਣੀਆਂ ਚੰਗੀ ਗਲ ਏ ਤੂੰ ਪੋਤਰੀਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੋਚ ਲਿਆ। ਬੰਦਾ ਸੱਤ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਫ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਮਰ ਜਾਂਦਾ (ਪੰਨਾ 25)। 'ਦਹਿਲੀਜ਼' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਮਰਦ ਪਾਤਰ ਦੀ ਨੇੜਤਾ ਗੁਆਂਢਣ ਨਾਲ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਸੰਤਰਿਆਂ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕੇ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਰਸ ਭਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਰਦ ਪਾਤਰ ਦੀ ਕਾਮੁਕ ਬਿਰਤੀ ਨੂੰ ਸਹਿਜੇ-ਸਹਿਜੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਪਾਤਰ ਇੰਟਰਵਿਊ ਲਈ ਰੇਲ ਸਫ਼ਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਪਰ ਸਾਹਮਣੀ ਸੀਟ 'ਤੇ ਬੈਠੀ ਹੁਸੀਨ ਔਰਤ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਵਿਚੋਂ ਆਪਣੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੰਜ਼ਿਲ ਵਾਲੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਰਹਿ-ਰਹਿ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। 'ਬੱਦਲਵਾਈ ਦੀ ਧੁੱਪ' ਦੀ ਔਰਤ ਪਾਤਰ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਸੁਹਜਮਈ ਰੰਗ ਭਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਬਾਹਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਸਿਰਜ ਕੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨੇ ਮਰਦ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਉਲਾਰ ਪੱਖ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਚ ਪਾਤਰ ਅਜੋਕੀ ਸਿਆਸਤ ਬਾਰੇ ਵੀ ਰੌਚਕ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਾਤਰ ਔਰਤਾਂ ਬੇਬਾਕ ਹਨ। ਮਰਦ ਬੇਗਾਨੀ ਖੁਰਲੀ ਦੀ ਝਾਕ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਅਣਮਹਿਕੇ ਫੁੱਲ, ਧੁੜਕੂ, ਬਿਖਰੀ ਸਤਰੰਗੀ, ਇਕਲਾਪੇ ਦੀ ਚੀਸ, ਕਸਤੂਰੀ ਦੀ ਮਹਿਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਰੌਚਕ ਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ।


ਪ੍ਰਿੰ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਮੋ: 098148-56160

10-07-2021

 ਡੂਢ ਕਿੱਲਾ
ਲੇਖਕ : ਐਸ. ਅਸ਼ੋਕ ਭੌਰਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 206
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039.

ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, 'ਅੱਜ ਮੈਂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਬੋਲਦਾ ਹਾਂ।' ਇਹ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਅਨੁਮਾਨ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਲੇਖਕ ਦਾ ਪਲੇਠਾ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ 33 ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਮਸਲਨ: ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੇ ਝਗੜੇ, ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਦੁਰਘਟਨਾਵਾਂ, ਅਣਹੋਣੀਆਂ ਮੌਤਾਂ, ਅੰਨ੍ਹੀ ਸ਼ਰਧਾ, ਬਦਮਾਸ਼ ਬੰਦੇ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ, ਬਿਰਧ ਆਸ਼ਰਮ-ਰੁਲਦੇ ਬੁਢਾਪੇ, ਕੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਡਾਲਰਾਂ ਨਾਲ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਦਾ ਗਲਨੈੜ, ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਦੁਰਵਿਹਾਰ, ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਚਮਤਕਾਰ, ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਕਰੋਪੀ, ਪ੍ਰੇਮ-ਵਿਆਹ, ਅੰਤਰਜਾਤੀ ਵਿਆਹ, ਅਣਖ ਲਈ ਕਤਲ, ਅਵੈਧ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾਂ, ਵੇਸ਼ਵਾ-ਧੰਦੇ, ਈਡੀਪਸ ਗੁੰਝਲ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਲਈ ਪ੍ਰਵਾਸ, ਪ੍ਰਵਾਸ 'ਚ ਧੱਕੇ, ਕਰਜ਼ ਚੁੱਕਦੇ ਮਾਪੇ, ਏਜੰਟਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ, ਬੁਰਾ ਜ਼ਮਾਨਾ, ਕਰਨੀ-ਭਰਨੀ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਹੀ ਨਰਕ-ਸੁਰਗ, ਰੱਬ ਨਾਲ ਝਗੜੇ, ਵੋਟਾਂ ਸਮੇਂ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਲਾਰੇ, ਸਮਕਾਲੀ ਰਾਜਸੀ ਵਿਅੰਗ, ਹਰਨਾਕਸ਼ੀ ਲੋਕ, ਬੜਬੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ, ਖੂਹਾਂ ਦਾ ਸੁੱਕਣਾ-ਤ੍ਰਿੰਝਣਾਂ ਦਾ ਟੁੱਟਣਾ, ਪਿੱਪਲਾਂ ਦਾ ਪੁੱਟਣਾ, ਇੱਜ਼ਤਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣਾ ਆਦਿ। ਕਹਿਣ ਦਾ ਭਾਵ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਜਨ-ਜੀਵਨ ਦੀ ਕੋਈ ਸਮੱਸਿਆ ਹੋਵੇ ਜੋ ਵਿਸ਼ਾਗਤ ਘੇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿ ਗਈ ਹੋਵੇ।
ਰਚਨਾਤਮਿਕ ਪਰਦੇ ਉਹਲੇ ਤਾਂ ਹਰ ਲੇਖਕ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਖੜ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਕਈ ਲੇਖਕ ਕਥਾ ਕਹਿੰਦੇ-ਕਹਿੰਦੇ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਪਰਦਾ ਹਟਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਵਿਖਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਭੌਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਲੇਖਕ ਖ਼ੁਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਸਲਨ: 'ਇਸ ਘਟਨਾ ਵਿਚ ਨਾਵਾਂ ਥਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੁਝ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੁਕਤਿਆਂ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ।' (ਪੰ. 189) ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਅਧਿਆਪਕ ਸਾਂ। (ਪੰ. 198).
ਕਲਾਤਮਿਕ ਪੱਖੋਂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਚ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭੂਮਿਕਾ ਦੇ ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਦੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਲਈ ਉਤਸੁਕਤਾ (ਸਸਪੈਂਸ) ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਮਿੱਥਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਸੁਧਾਰ ਤੇ ਵਿਗਾੜ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅੱਗੜ-ਪਿੱਛੜ ਚਲਦੀ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬਦਲਵਾਂ ਫੋਕਸੀਕਰਨ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਤਿੱਖਾ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਘਟਨਾ ਥਾਂ ਪੰਜਾਬ ਹੀ ਹੈ, ਪੱਛਮ ਕੇਵਲ ਸੰਕੇਤਿਕ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਕਥਾਨਕ ਕੰਟਰਾਈਵਡ ਰੂਪ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੁਖਾਂਤ ਘੱਟ, ਦੁਖਾਂਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਪੇਂਡੂ ਜਨ-ਜੀਵਨ ਦੇ ਯਥਾਰਥਕ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ ਲੇਖਕ ਵਧਾਈ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ।

ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
vat}sh.dharamchand0{ma}&.com

ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ
ਅੰਦਰਲਾ ਸੱਚ
ਲੇਖਕ : ਕੁਲਦੀਪ ਨਈਅਰ
ਅਨੁ: : ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 312
ਸੰਪਰਕ : 94634-44678.

ਸ੍ਰੀ ਕੁਲਦੀਪ ਨਈਅਰ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ-ਲੇਖਣ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਿਆਲਕੋਟ ਵਿਖੇ 1923 ਈ: ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਟਵਾਰੇ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਇਧਰ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਇਕ ਉਰਦੂ ਅਖ਼ਬਾਰ 'ਅੰਜਾਮ' ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਪਰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਉਰਦੂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਵਿੱਖ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਉਸ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਬਿਤਾਇਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਯੂ.ਐਨ.ਆਈ. ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ-ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਆਜ਼ਾਦ ਸੋਚ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈੱਸ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਉੱਪਰ ਡਟ ਕੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਇਕ ਨਿਡਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ 1975 ਈ: ਵਿਚ ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਵਲੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਲਾਈ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵੇਰਵੇ ਬਿਆਨ ਕੀਤੇ ਹਨ।
1971 ਈ: ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਰਾਜ ਨਾਰਾਇਣ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗਾਂਧੀ ਪਾਸੋਂ ਲਗਭਗ ਇਕ ਲੱਖ ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਚੈਲੰਜ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਜੱਜ ਜਗਮੋਹਨ ਸਿਨਹਾ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾਉਣਾ ਸੀ। ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕਈ ਵੱਡੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਲੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਖ਼ਰੀਦਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵੀ ਹੋਈਆਂ ਪਰ ਉਹ ਅਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਆਖਰ 12 ਜੂਨ, 1975 ਨੂੰ ਸੁਣਾਏ ਫ਼ੈਸਲੇ ਵਿਚ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਚੋਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਛੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਲਈ ਚੋਣ ਲੜਨ ਤੋਂ ਅਯੋਗ ਵੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਇਸ ਫ਼ੈਸਲੇ ਉੱਪਰ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਫ਼ੈਸਲੇ ਤੋਂ ਇਕਦਮ ਬਾਅਦ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਉੱਪਰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਕਈ ਦਿਨ ਮੱਥਾ-ਪੱਚੀ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ। ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿਚ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਅਪੀਲ ਵੀ ਕਰ ਛੱਡੀ ਸੀ। ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕਈ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗਾਂਧੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ੇ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਸੰਜੇ ਗਾਂਧੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਮਦਰਦ ਅਤੇ ਸਮਰਥਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਬੰਸੀ ਲਾਲ, ਸਿਧਾਰਥ ਸ਼ੰਕਰ ਰੇਅ ਅਤੇ ਬਰੂਆ ਆਦਿ ਵੀ ਕਿਸੇ ਰਸਤੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਰਹੇ ਸਨ ਪਰ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਾ ਸੁੱਝਿਆ ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਰੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਉੱਪਰ ਸੈਂਸਰਸ਼ਿਪ ਲੱਗ ਗਈ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੰਜੇ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਚੱਲਣ ਲੱਗੇ। ਕਾਨੂੰਨ ਤੇ ਨਿਆਂਪ੍ਰਣਾਲੀ ਠੱਪ ਹੋ ਗਈ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਆਰ.ਐਸ.ਐਸ. ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਵਾਰੰਟ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਣਤੰਤਰ ਦਾ ਗਲਾ ਘੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਕੁਲਦੀਪ ਨਈਅਰ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਵੇਰਵੇ ਇਕ ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹ ਵਾਂਗ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਗਣਤੰਤਰ ਅਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਬਾਰੇ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਸ. ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਂ ਨੇ ਇਸ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਲਿਖੀ) ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਫਲ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136

c c c

ਪੰਜਾਬ ਬਨਾਮ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ
(ਹਸਪਤਾਲ ਡਾਇਰੀ)
ਲੇਖਕ : ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਟਰੱਸਟ (ਰਜਿ:), ਕਪੂਰਥਲਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 01824-461070.

ਬਹੁਵਿਧਾਈ ਲੇਖਕ ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂ ਅੱਠ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਪੰਜ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਇਕ ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਦਸ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾਉਣ ਉਪਰੰਤ ਹੁਣ 'ਪੰਜਾਬ ਬਨਾਮ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ (ਹਸਪਤਾਲ ਡਾਇਰੀ) ਲੈ ਕੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਡਾਇਰੀ, ਹਰਿਦੁਆਰ ਦਰਸ਼ਨ, ਕਾਈਜ਼ਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਮਾ ਅਤੇ ਓਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਾਂ ਸੰਸਮਰਨ ਜਾਂ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਦਰਅਸਲ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਅਤੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਰਗੇ ਵਿਕਸਿਤ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸਿਹਤ ਸਹੂਲਤਾਂ, ਇਲਾਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ, ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਰੌਚਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਖੁਲਾਸਾ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵੀ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਮਾਜਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ, ਆਰਥਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਸਿਆਸੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਨ, ਮਨ 'ਤੇ ਹੰਢਾਏ ਸੂਖਮ ਤਜਰਬਿਆਂ ਤੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਡੂੰਘਿਆਈ ਨਾਲ ਘੋਖਦਿਆਂ-ਵਿਚਾਰਦਿਆਂ ਏਨੇ ਰੌਚਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਬਿਰਤਾਂਤ ਏਨਾ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਪਰਦਾ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਉਸ ਸਭ ਵਿਚ ਖੁੱਭ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਸੇ ਦੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਿਹਤ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਜਾਂ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ ਨਾ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੀ ਯਥਾਰਥਮਈ ਮੰਜਰਕਸ਼ੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ ਹੀ ਦੇਸੀ-ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀਆਂ ਚੰਗਿਆਈਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਹੁੰਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਕਾਇਮ ਕਰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਦੀ ਕਰੂਪਤਾ ਤੇ ਕਰੂਰਤਾ ਦਾ ਬੇਬਾਕੀ ਤੇ ਨਿਧੜਕ ਹੋ ਕੇ ਪੋਸਟਮਾਰਟਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੱਚਮੁੱਚ 'ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਥੱਪੜ ਜੜ ਕੇ, ਉਸ 'ਤੇ ਗੁਲਾਮ ਭਾਰਤ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਉਭਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।' ਮੌਤ ਉਪਰੰਤ ਗਤੀ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਪਾਂਡਿਆਂ ਵਲੋਂ ਹੁੰਦੀ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਦਰਜਾ ਚਾਰ ਕਰਮਚਾਰੀ 'ਕੱਖਾਂ' ਰਾਹੀਂ ਸਾਰੇ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਪੋਲ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਦੂਸਰਾ ਰੱਬ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਡਾਕਟਰਾਂ, ਚੰਗੀਆਂ ਤਨਖਾਹਾਂ ਲੈਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੁਰਦਿਆਂ ਦੇ ਕੱਫਣਾਂ ਦੀਆਂ ਜੇਬਾਂ ਫਰੋਲਦੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਦੇ ਨੰਗੇਜ ਨੂੰ ਉਘਾੜਦਿਆਂ ਲੇਖਕ ਨੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁੱਖ-ਸਹੂਲਤਾਂ, ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਿਧਰੇ-ਕਿਧਰੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ 'ਤੇ ਵੀ ਉਂਗਲ ਧਰੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਮੁਹਾਵਰੇਦਾਰ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਰੌਚਕ ਕਥਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਪਾਠਕ ਆਪਣੇ ਅਜਿਹੇ ਮਿੱਠੇ-ਕੌੜੇ ਤਲਖ਼ ਤਜਰਬਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਡਾਇਰੀ, ਸੰਸਰਨ, ਕਹਾਣੀ ਤੇ ਕਵਿਤਾ ਆਦਿ ਵਿਧਾਵਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਜਿਥੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਡਾਕਟਰਾਂ ਵਲੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਜਾਤ-ਪਾਤ, ਔਕਾਤ ਦੇ ਸਿਰਫ ਤੇ ਸਿਰਫ ਮਰੀਜ਼ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਵਿਤਕਰਾ ਸਿਖ਼ਰਾਂ ਛੂੰਹਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਰਕ ਦਾ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਾਉਂਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਅਵੱਸ਼ ਪਸੰਦ ਆਏਗੀ।

ਡਾ. ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਮੋ: 98761-56964.

c c c

ਬਲੱਡ ਲਾਈਨ
ਨਾਵਲਕਾਰ : ਮਨਜਿੰਦਰ ਮਾਖਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਕੈਲੀਬਰ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 190 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 98720-98656.

ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਇਹ ਪਲੇਠਾ ਨਾਵਲ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ ਅਤੇ ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਟਿਵਾਣਾ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਹੇਠਲੇ ਵਰਗ ਦੀ ਔਰਤ ਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ਮਈ ਕਹਾਣੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਇਸਤਰੀ ਵਰਗ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਉਮੰਗਾਂ, ਸੁਪਨਿਆਂ, ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਉਲਝਣਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਾਰਮਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰੂਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਕੋਹੜ ਕਿਵੇਂ ਜਵਾਨੀਆਂ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਔਰਤ ਨੂੰ ਕਿੰਨੀ ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਭੂਤਰੇ ਅਮੀਰ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨੂੰ ਦਾਗ਼ਦਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਆਦਿ ਤ੍ਰਾਸਦੀਆਂ ਦਾ ਨਾਵਲ ਸਾਡੇ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਟੁੰਬਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਸੰਵੇਦਨਾ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਵਿਕ ਟੂਕਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਰੌਚਿਕ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ :
-ਪਾਣੀ ਹੋ ਗਿਆ ਅੱਜ ਵਗਦਾ ਵਹਾਅ ਮੇਰੀ ਰੱਤ ਦਾ
ਕੁਝ ਦੇ ਦੇ ਹੁਣ ਸਿਲਾ ਸਰਦਾਰਾ, ਰੋਲੀ ਜੋ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਪੱਤ ਦਾ।
-ਇਕ ਪੀੜ ਜੋ ਅੰਦਰ ਰੌਲਾ ਪਾਉਂਦੀ
ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਪਥਰੇਵਾਂ, ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੋਕਾ
ਉਸ ਪੰਡ ਦਾ ਬੋਝ ਨਹੀਂ ਲੱਥ ਸਕਦੇ
ਜਿਸ ਦਾ ਭਾਰ ਆਪਣਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦੇ।
ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਨਾਵਲਕਾਰ ਤੋਂ ਹੋਰ ਵਧੀਆ ਆਸਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ
ਮੋ: 98147-16367.

ਸਿੰਮਲ ਰੁੱਖ
ਲੇਖਕ : ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਂਤ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 80
ਸੰਪਰਕ : 98149-01254.

ਚਰਚਾ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ, ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ 57 ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਇਹ ਪਲੇਠੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ, ਸੰਨ 1992 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਇਹ ਦੂਜਾ ਸੰਸਕਰਨ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕੁਝ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਾਦ ਮੁਰਾਦੇ ਸੁਭਾਅ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਮ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦੀਆਂ ਆਮ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਸਿਰਜਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਦਰ, ਰੁਚੀ, ਤਰਜੀਹ, ਉਮਰ, ਕਚਿਆਣ, ਖੋਜ, ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀ, ਕਿਰਾਏਦਾਰ, ਨਫ਼ਰਤ, ਦੁਕਾਨਦਾਰੀ, ਧੰਨਵਾਦ ਪੱਤਰ, ਖਿਡੌਣਾ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ, ਭੁੱਖ, ਸਮਾਂ ਸੂਚੀ, ਬਚਪਨ, ਟੀਮ ਦੀ ਚੋਣ, ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲਾ, ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਬੋਲ, ਕਿਤਾਬ, ਉਪਦੇਸ਼, ਟੀਮ ਦਾ ਕਪਤਾਨ, ਪਿਆਰ ਦੀ ਸਾਂਝ, ਹਰਾ ਇਨਕਲਾਬ ਆਦਿ ਕਹਾਣੀਆਂ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਤੀਕ ਸੂਖਮ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਾ ਭਰਪੂਰ ਸੰਦੇਸ਼ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਾਡੀ ਰੋਜ਼ਮਰ੍ਹਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਘਰਾਂ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਥੇ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਵਿਅੰਗਾਤਮਿਕ ਚੋਭਾਂ ਜ਼ਰੀਏ ਮਨੁੱਖੀ ਵਤੀਰੇ ਵਿਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੀਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ : ਇਕ ਮੌਕਾ ਹੋਰ, ਕਿਰਾਏਦਾਰ, ਨਫ਼ਰਤ, ਧੰਨਵਾਦ ਪੱਤਰ, ਖਿਡੌਣਾ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ, ਕਲਪਨਾ ਬਨਾਮ ਹਕੀਕਤ, ਟੇਢੀ ਉਂਗਲ, ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਬੋਲ ਆਦਿ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਅੱਧੇ-ਅੱਧੇ ਪੰਨੇ ਖਾਲੀ ਛੱਡੇ ਗਏ ਹਨ, ਕੁਝ ਹੋਰ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਕੇ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਅੱਜ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ 'ਚ ਆਪਣੀ ਪੈੜ ਬਣਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਕਈ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਂਤ ਵੀ ਬੜੀਆਂ ਸਸ਼ਕਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਟੁੰਬਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਸਲਨ: ਅੰਦਰ ਦੀ ਗੱਲ ਮਨੁੱਖੀ ਫ਼ਿਤਰਤ ਦਾ ਦੋਗਲਾਪਣ ਚਿਤਰਦੀ ਹੈ। 'ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਖਰਚ' ਬੱਚੇ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆਂ ਕਰਕੇ ਸਾਂਢੂ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰਦਾਰੀ ਤੇ ਖ਼ਰਚਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਤਰਜੀਹ ਨੂੰ ਬਿਆਨਦੀ ਹੈ। 'ਦੋ ਬੇੜੀਆਂ' ਦਫ਼ਤਰੀ ਰਿਸ਼ਵਤਖ਼ੋਰੀ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਰਾਬੀ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੀ ਸਹੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਹਾਣੀ 'ਪੱਕੀ ਥਾਂ'। 'ਨੇਕੀ' ਦੀ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦੀ ਔਰਤਨੌਜਵਾਨ ਤੋਂ ਸੀਟ ਲੈ ਕੇ ਤਾਂ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਬਿਮਾਰ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਸੀਟ ਦੀ ਭੋਰਾ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਹੋਰ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਂਤ ਤਕਰੀਬਨ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਇਸ ਵਿਧਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆਹੋਇਆ ਸਮਰੱਥ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ।

ਪ੍ਰਿੰ: ਹਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਾਇਰ
ਮੋ: 97806-67686

c c c

ਰੰਗਲੇ ਚੇਤੇ
ਲੇਖਕ : ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਮੋਗਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 180 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 98767-19163.

ਵਾਰਤਕ ਸਾਹਿਤ ਵੰਨਗੀ ਦੀ ਇਹ ਵਿਲੱਖਣ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਦਰਜ ਦੋ ਦਰਜਨ ਲੇਖ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਇਹੋ ਅਹਿਸਾਸ ਜਾਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰੇਕ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚੇਤੇ 'ਚ ਵਸਦੀਆਂ ਕੀਮਤੀ ਯਾਦਾਂ ਕਲਮ ਜ਼ਰੀਏ ਕਾਗਜ਼ 'ਤੇ ਉਤਾਰਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਾਬਕਾ ਅਧਿਆਪਕ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਮੋਗਾ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਨਵੀਂ ਪਿਰਤ ਪਾਉਂਦੀ ਲੱਗੀ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਕਾਰਾਤਮਿਕ ਨਜ਼ਰੀਆ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣ ਦਾ ਡੁੱਲ੍ਹ-ਡੁੱਲ੍ਹ ਪੈਂਦਾ ਚਾਅ, ਸ਼ਾਇਰੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ, ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਆਰ ਦਾ ਤਿੱਖਾ ਜਜ਼ਬਾ ਆਦਿ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਉਸ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਾਂ 'ਚ ਨੱਕੋ-ਨੱਕ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਬਤੌਰ ਅਧਿਆਪਕ, ਪਿਤਾ, ਦਾਦੇ ਵਜੋਂ ਲੇਖਕ ਦਾ ਦਿਲ ਇਉਂ ਧੜਕਦਾ ਜਾਪਦਾ ਜਿਵੇਂ ਤਾ-ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਸ ਤੋਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣ ਦਾ, ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਕਰਨ ਦਾ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਣ ਦਾ, ਅਸੂਲਾਂ 'ਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਲੇਖਕ ਦਾ ਜੀਵਨ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਅਜਿਹਾ ਮਿਸਾਲੀ ਜੀਵਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਰੀਸ ਕਰਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਸੰਵਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੇਖ 'ਬੁੱਲ੍ਹਿਆ ਕੀ ਦੱਸਾਂ ਮੈਂ ਕੌਣ', 'ਇਕ ਕੁੜੀ ਜੀਹਦਾ ਨਾਂਅ ਮੁਹੱਬਤ', 'ਵਾਰੇ ਵਾਰੇ ਜਾਈਏ ਚੁਗਲਖੋਰਾਂ', 'ਅੰਮਾ ਭੋਲੀ ਮੇਰਾ ਨਜੂਮੀ ਪਾਪਾ', 'ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਵਧਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ', 'ਜੋ ਸੁੱਖ ਛੱਜੂ ਦੇ ਚੁਬਾਰੇ', 'ਠੱਠੀ ਭਾਈ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸ਼ੇਰ', 'ਭੱਠੀ ਵਾਲੀਏ ਚੰਬੇ ਦੀਏ ਡਾਲੀਏ' ਆਦਿ ਜਿਥੇ ਉਸ ਦੀ ਵਾਰਤਕ-ਲਿਖਣ ਕਲਾ ਦਾ ਜਲਵਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਉਸ ਦਾ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਦਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਸਰਲ ਢੰਗ ਵੀ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਮੋਂਹਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਤਮਾਮ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬਣਨ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਿਰਜਦੀ ਹੈ।

ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਕਰਮ' ਲਧਾਣਾ
ਮੋ: 98146-81444.

04-07-2021

ਚਿਨਾਰ ਦੀ ਬੇਟੀ
ਲੇਖਕ : ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 225 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 152
ਸੰਪਰਕ : 070068-03106.


ਇਹ ਨਾਵਲ ਕਾਲ-ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਆਂਚਲਿਕਤਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ 40 ਕਾਂਡਾਂ ਵਿਚ ਮੋਟਿਫਾਂ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿਚ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਮੁੱਖ ਫੇਬੁਲਾ ਨਾਇਕਾ (ਲੁਹਾਰਾਂ ਦੀ ਧੀ) ਦੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਅਸਤਿੱਤਵ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚ ਨਿਹਿਤ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਵਾਤਾਵਰਨ ਲੋਹਾ-ਕੁੱਟਾਂ ਦਾ ਕਾਰਖਾਨਾ ਹੈ। ਮਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਇਕਾ ਦਾ ਅੱਬੂ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰੀ ਧੀ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨੋਂ ਨਾ ਹਟਾਈਂ 'ਮੈਂ ਦਾਜ ਵਿਚ ਹੋਰ ਕੱਖ ਦੇ ਸਕਾਂ ਜਾਂ ਨਾ ਪਰ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਸਰਵਿਸ-ਬੁੱਕ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਸਾਂ ਆਲੀਆ ਕੋ...' ਪੰ: 48 ਉਸ ਦਾ ਅੱਬੂ ਮੌਲਵੀਆਂ ਦੇ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਅਸਹਿਮਤ ਸੀ ਕਿ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ 'ਗੁਨਾਹਿ ਅਜ਼ੀਮ' ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੌਲਵੀ ਖ਼ੁਦ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਨਾਇਕਾ (ਆਲੀਆ) ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਔਕੜਾਂ ਆਈਆਂ। ਨਣਦ ਕਹਿੰਦੀ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਖਿਡਾਏ, ਭਰਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਫੂਕੀਆਂ, ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਲੁਕ-ਛਿਪ ਕੇ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਛੇੜਖਾਨੀ ਕੀਤੀ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਫੈਂਡ ਮੁੰਡੇ ਲਈ ਰਿਸ਼ਤਾ ਮੰਗਿਆ ਆਦਿ। ਪਰ ਨਾਇਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ 'ਸ਼ਫੀਕ' ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਉੱਚ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਾਇਕਾ ਨੇ ਭਰਾ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਘਰੋਂ ਭੱਜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨਾਲ ਨਿਕਾਹ ਕੀਤਾ। ਇੰਜ ਬੀ.ਏ., ਬੀ.ਐੱਡ. ਕਰਕੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕਾ ਬਣ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅੱਬੇ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਸਾਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਬਦ ਤੋਂ ਬਦਤਰ ਹੋ ਗਏ। ਅੱਤਵਾਦੀ ਫਿਰੌਤੀਆਂ ਮੰਗਦੇ, ਆਜ਼ਾਦ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਲਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਝੂਠੇ-ਸੱਚੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿਚ ਨਿਰਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਤਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਕਤਲ ਹੋਏ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਜੰਮੂ ਵੱਲ ਪ੍ਰਵਾਸ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਪਰ ਨਾਇਕ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਯਾਰੀ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਨਿਭੀ। ਚਿਨਾਰ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਵੱਡੀ ਖੋਲ (ਬੁੱਢੀ ਧੌਣ) ਨਾਇਕਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਹੇਲੀ (ਰਜ਼ੀਆ) ਦਾ ਗੱਲਬਾਤੀਂ ਕਥਾਰਸਿਸ ਕੇਂਦਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਕਨੀਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ 'ਆਬਜੈਕਟਿਵ ਕੋਰੀਲੇਟਿਵ' ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਗੱਲ 'ਫਰੀਕੁਐਂਟਲੀ' ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ 'ਚ ਨੌਜਵਾਨ ਕੈਦ ਵੀ ਭੁਗਤਦੇ ਸਨ। ਹੁੱਕਾ ਪੀਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਜਾਂ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦਾ ਕੈਂਸਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਨਾਵਲੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿਚ ਟਕਰਾਅ ਅਤੇ ਦੁਖਾਂਤ ਅਧਿਕ ਹੈ, ਸੁਖਾਂਤ ਘੱਟ। ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਅਰਥਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਅਤੇ ਫੁੱਟਨੋਟਾਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਅਰਥ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਚੁਣੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਸਫਲ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।


ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
vatish.dharamchand@gmail.com



ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਦਬੇਲ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਸਰਵਨ ਸਿੰਘ ਪਰਦੇਸੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 198
ਸੰਪਰਕ : 94638-36591.


ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫ਼ੀ ਕਾਵਿ ਧਾਰਾ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਕਵੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ੁਮਾਰ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਲੇਖਕ ਸੂਫ਼ੀ ਕਾਵਿ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦਾ ਗੂੜ੍ਹ ਗਿਆਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੜਚੋਲਕ ਦੀ ਸੂਫ਼ੀ ਕਾਵਿ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੀ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਸੂਫ਼ੀ ਕਾਵਿ ਅਧਿਐਤਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਵਿਧੀਵਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਧਿਆਇ ਬਣਾਉਂਦਿਆਂ ਲੇਖਕ ਨੇ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰਚਨਾਤਮਿਕ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਉਸ ਦੇ ਸਮਕਾਲ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਲੋਕ ਵਰਤਾਰੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਾਜਸੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿਚ ਜਗੀਰਦਾਰੀ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਪੜਚੋਲਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਇਹ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਜਨਜੀਵਨ 'ਤੇ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕਿਥੇ ਬੇਬਾਕੀਆਂ ਸਨ, ਕਿਥੇ ਵਧੀਕੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ ਲੋਕ ਤਰਲੋਮੱਛੀ ਹੋਏ ਫਿਰਦੇ ਸਨ। ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਅਭਾਵ ਅਤੇ ਸਹਿਮ ਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ 'ਗੋਸ਼ਾ ਪਕੜ ਹੁਸੈਨ' ਆਖਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਸੁਰ ਬੇਬਾਕ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਿਚ ਨਿਹਿਤ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਡਾ. ਪਰਦੇਸੀ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਸੂਫੀ ਕਾਵਿ ਵਿਚਲੀ ਬਿੰਬਾਵਲੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਖੂਬ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ 'ਚਰਖਾ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਸੰਦ, ਸਾਧਨ ਅਤੇ ਢੰਗ' ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਬਿਆਨ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਜਗੀਰਦਾਰੀ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੇ ਕਾਰ-ਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਢੰਗ ਨੂੰ 'ਚਰਖੇ' ਦਾ ਨਾਂਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਚਰਖੇ ਦੁਆਲੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਸੂਫ਼ੀ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਪਾਸਾਰ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ੈਲੀ ਸਰਲ, ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਲੋਕ ਹਿਰਦਿਆਂ ਵਿਚ ਵਸ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਜਮਾਤੀ ਪੈਂਤੜੇ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਜਿਹੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੇ ਵਿਖਿਆਣ ਨਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਅਤੇ ਮੁਰਸ਼ਦ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਡਾ. ਪਰਦੇਸੀ ਦੀ ਮੌਲਿਕ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਖੋਜ ਪੱਧਤੀ ਦਾ ਬੋਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।


ਡਾ. ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਮੋ: 98142-09732


ਤੁਹਾਡੇ ਮੁਤਾਬਿਕ
ਲੇਖਕ : ਮਨਜੀਤ ਸੋਹਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : 5 ਆਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 100 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 72
ਸੰਪਰਕ : 98140-42341.


ਸ਼ਾਇਰ ਮਨਜੀਤ ਸੋਹਲ ਹਥਲੀ ਕਾਵਿ-ਕਿਤਾਬ 'ਤੁਹਾਡੇ ਮੁਤਾਬਿਕ' ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਚਾਰ ਕਾਵਿ-ਕਿਤਾਬਾਂ 'ਵਕਤ ਦੀ ਧੂੜ ਵਿਚ' 'ਮਰ ਮਰ ਜਿਊਂਦੇ ਲੋਕ', 'ਜੋ ਪਿੰਡਿਆਂ 'ਤੇ ਝੱਲਦੇ ਨੇ' ਅਤੇ 'ਕੁੱਖ ਤੋਂ ਸਿਵੇ ਤੱਕ' ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਕਰਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਕਾਵਿ-ਕਿਤਾਬ 'ਤੁਹਾਡੇ ਮੁਤਾਬਿਕ' ਦੇ ਨਾਂਅ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਤੰਦ ਸੂਤਰ ਹੱਥ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਤਾਂ ਉਹ ਕਾਂਟਾ ਫੇਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਤਰਕਸੰਗਤ ਹੈ। ਜੇ ਮੁੱਲਾਂ ਮੁਰਗੀ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਹਲਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਜੋ ਕਾਫ਼ਰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਤਰਕ ਹੈ। ਉਹ ਮਾਸੂਮ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਸੱਤਾ 'ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਹੋਣ ਲਈ ਘੜੰਮ ਚੌਧਰੀ ਜਾਤਾਂ ਗੋਤਾਂ ਤੇ ਧਰਮਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡੀਆਂ ਪਵਾ ਕੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਵਿਚ ਤਰੇੜਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਦੇ ਖੂਬ ਬਖੀਏ ਉਧੇੜਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਨਾਲ ਗੁਫ਼ਤਗੂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਗੁਫ਼ਤਗੂ ਨੂੰ ਜਨਰਲਾਈਜ਼ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ਸਿਵਿਆਂ ਤੱਕ ਬੰਦਾ ਕੁੱਲੀ, ਗੁੱਲੀ ਤੇ ਜੁੱਲੀ ਲਈ ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਮਜਬੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮਗਰੂਰ ਤੇ ਪੂਰਾ ਸ਼ੁੱਧ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਕਦੇ ਲੱਕੜਹਾਰੇ ਦਾ ਕੁਹਾੜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਦੇ ਮਾਲੀ ਦਾ ਰੰਬਾ। ਉਹ ਮਜ਼ਦੂਰ ਨੂੰ ਇਕ ਯੋਧੇ ਦੀ ਸੰਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲੁੱਟੀ ਜਾ ਰਹੀ ਧਿਰ ਨਾਲ ਹਿੱਕ ਤਾਣ ਕੇ ਖੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਤੇ ਲੋਟੂ ਢਾਣੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਮਿਰਚਾਂ ਵਾਂਗ ਰੜਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ 'ਮਾਸੂਮ ਪਿੰਡ', 'ਸਵੇਰ ਰਾਤ ਤੱਕ', 'ਮਾਫ਼ੀਨਾਮਾ' ਤੇ 'ਚਿਰਾਗ' ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਬੌਧਿਕ ਮੁਹਾਵਰੇ ਨੂੰ ਤਸਦੀਕ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਸਾਲਮ ਦੀ ਸਾਲਮ ਕਿਤਾਬ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਵ ਬੋਧ ਦੇ ਦਰਸ਼-ਦੀਦਾਰੇ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਨਰਮ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਮੀਰੀ ਗੁਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਖਰ੍ਹਵੀਂ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਖਰ੍ਹਵਾਂਪਣ ਮੀਰੀ ਗੁਣ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਵਿ-ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਰਤੋਲਤ ਬ੍ਰੈਖਤ ਦੀ ਇਹ ਨਜ਼ਮ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ 'ਮੰਨਿਆਂ ਕਿ ਇਨਸਾਨ ਜਿਊਣ ਲਈ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਜਿਸ ਨੇ ਖਾ ਲਿਆ ਉਹ ਜੀਉਂ ਵੀ ਲਿਆ।' ਤੁਹਾਡੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਤੇ ਸ਼ਾਇਰ ਮੁਤਾਬਿਕ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਬਣੇ ਬੰਦੇ ਦਾ ਸਮਾਧਾਨ ਹੈ ਇਹ ਕਾਵਿ-ਕਿਤਾਬ। ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਤੇ ਗੁੜਨਾ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਬਣ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।


ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋ: 98143-78254.


ਦੋ ਰਾਹ
ਲੇਖਕ : ਬਾਦਲ ਖਹਿਰਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 99157-40265.


'ਦੋ ਰਾਹ' ਬਾਦਲ ਖਹਿਰਾ ਦਾ ਪਲੇਠਾ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਅੱਲ੍ਹੜ ਉਮਰੇ ਕੀਤੇ ਇਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰੇਮੀ ਅੱਕੀਂ ਪਲਾਹੀਂ ਹੱਥ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਨਾਇਕ ਸਰਦਾਰ ਸਿੰਘ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਖ਼ਤਮ ਕਰਕੇ ਕਾਲਜ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਹੀ ਇਕ ਕੁੜੀ ਆਇਰਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰੇ ਹੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਨ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਆਭਾਸ ਹੋਣ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿਚ ਰੰਗੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਕੁੜੀ ਦਾ ਮਜ਼ਹਬ ਮੁਸਲਿਮ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਅੜਿੱਕਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਨਾਵਲਕਾਰ ਮੌਕਾ-ਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਅਜਿਹਾ ਹੱਲ ਕੱਢਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਦਾਦੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਯਾਰ ਸਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਰਿਸ਼ਤੇ ਜੋੜਨਗੇ। ਬੱਸ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦਾ ਇਹੋ ਵਚਨ ਸਭ ਜਾਤਾਂ, ਧਰਮਾਂ ਅਤੇ ਮਜ਼ਹਬਾਂ ਨੂੰ ਉਲੰਘ ਕੇ ਦੋਵਾਂ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਹੋਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਸਰੀ ਜੋੜੀ ਸ਼ਾਹਿਦ ਅਜ਼ੀਨ ਦੀ ਹੈ। ਅਜ਼ੀਨ ਉਸ ਦੀ ਮੰਗੇਤਰ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਵਿਆਹ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਬੱਝ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਇਸ ਯਤਨ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਰਾਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤੀਸਰੀ ਜੋੜੀ ਸਰਦਾਰ ਦੇ ਭੂਆ ਦੇ ਪੁੱਤ ਯੋਧੇ ਅਤੇ ਬਸੰਤ ਕੌਰ ਦੀ ਹੈ। ਯੋਧਾ ਪੜ੍ਹਿਆ-ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਬਸੰਤ ਨਾਂਅ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਾਏ ਵਿਚੋਲੇ ਰਾਹੀਂ ਗੱਲ ਚਲਦੀ ਹੈ ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਟੱਬਰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਰਜ਼ਾਮੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਲੇਖਕ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਆਹ 'ਚ ਯਕੀਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਹਾਂ-ਪੱਖੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਤਿੰਨੋਂ ਜੋੜੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਲੰਘ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਨਚਾਹੇ ਮੀਤ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਠਰ੍ਹੱਮਾ ਅਤੇ ਮੌਕਾ-ਮੇਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਵਿਚੋਲੇ ਦੇ ਯਤਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਫਲ ਹੋਣ ਵਿਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਲਈ ਇਹ ਨਾਵਲ ਸੁਖਾਂਤਕ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਵਿਚ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਲਜੀ ਇਸ਼ਕ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਅਲੋਕਾਰੀ ਵਪਤ ਹੈ।


ਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ
ਮੋ: 94635-37050


ਚੌਥੀ ਕੂਟ

ਲੇਖਕ : ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 120 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 142
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039


'ਚੌਥੀ ਕੂਟ' ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1998 ਵਿਚ ਛਪਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਲ 2000 ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ 2020 ਵਿਚ ਛਪਿਆ ਇਹ ਇਸ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਸੰਸਕਰਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ 'ਚੌਥੀ ਕੂਟ', 'ਪਰਛਾਵੇਂ', 'ਮੈਂ ਹੁਣ ਠੀਕ ਠੀਕ ਹਾਂ', 'ਛੁੱਟੀ' ਅਤੇ 'ਨੌਂ ਬਾਰਾਂ ਦਸ'। ਇਹ ਪੰਜ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਉਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਕਹਾਣੀ 'ਨੌਂ ਬਾਰਾਂ ਦਸ' ਨਿੰਦਰ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਰਾਹੀਂ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਜਾਤ-ਪਾਤੀ, ਨਾ-ਬਰਾਬਰੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਸੰਗਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿਸ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਧਰਾਤਲਾਂ ਦੀ ਬਾਰੀਕ-ਬੀਨੀਆਂ ਦੇ ਮੋਟਿਫ਼ਾਂ ਦੀ ਜੜਤ ਨਾਲ ਗਲਪ-ਬਿੰਬ ਉਸਾਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਅਤਿ-ਨਿਵੇਕਲਾ ਅਤੇ ਵਡਮੁੱਲਾ ਹਾਸਲ ਹੈ। ਪਹਿਲੀਆਂ ਚਾਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਸੰਕਟ ਬਾਰੇ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਉਹ ਅਦਭੁੱਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਰਹਿਤਲੀ ਪਰਤਾਂ ਦੇ ਚਿਤੇਰੇ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਸਿਰਜਣਾ, ਬਿਰਤਾਂਤ ਜੁਗਤਾਂ ਅਤੇ ਵਰਤਾਲਾਪ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਸੰਕਟ ਦੀਆਂ ਲੁਕਵੀਆਂ ਗਹਿਰਾਈਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਗਲਪੀ-ਬਿੰਬ ਉਸਾਰਨ ਵਾਲੇ ਕਰਤਾਰੀ ਸਿਰਜਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਪਛਾਣਨ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਬੁਣਤਰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਵਾਰਤਾਲਾਪੀ ਸੁਰ ਦੇ ਸਹਾਰੇ, ਉਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਅਛੋਪਲੇ ਹੀ ਪਾਠਕ ਦੇ ਬੋਧ ਵਿਚ ਸਮੋ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 'ਚੌਥੀ ਕੂਟ', 'ਪ੍ਰਛਾਵੇਂ', 'ਛੁੱਟੀ' ਅਤੇ 'ਮੈਂ ਹੁਣ ਠੀਕ ਠਾਕ ਹਾਂ' ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਪਾਠ ਆਰੰਭ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਸ਼ਬਦ ਦਰ ਸ਼ਬਦ ਪੰਜਾਬੀ ਜਨਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੂਰ ਦੁਮੇਲਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲਦੇ ਹੋਏ, ਦਿਲੋ-ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਗਹਿਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਲੂਣਦੇ ਹਨ। 'ਚੌਥੀ ਕੂਟ' ਦਾ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਪੰਜਾਬ ਸੰਕਟ ਦੀ ਉਸ ਜਾਤਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ, ਜੋ ਮਰੀ ਹੋਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਪਲ ਪਲ ਜਿਊਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਵਿਪਰੀਤ ਹਾਲਤਾਂ ਦੇ ਠੁੰਮਣੇ ਵਿਚੋਂ ਆਪਣੇ ਅੰਤਹਕਰਨ ਵਿਚ ਦੱਬੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਟੀਸ ਲਈ ਮਰਹਮ ਭਾਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਡਾਵਾਂਡੋਲ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਸੰਸਿਆਂ ਦੇ ਸਤੰਭ ਉਸਾਰਦੀ ਦਿਸਦੀ ਸੀ। ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਵਖਰੇਵਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਮਾਨਸਿਕ ਗਹਿਰਾਈਆਂ ਤੱਕ ਜਿਊਂਦੀ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਜਿਸ ਸੂਖਮਤਾ ਨਾਲ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸਿਰਜਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮਿਸਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਲਾ ਸਹਿਜ ਦਿਸਦੀ ਹੋਈ ਵੀ ਜਟਲ ਬੁਣਤੀ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਸੰਕਲਪਾਂ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕੀ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਸੂਖਮਤਾ ਨਾਲ ਸਿਰਜ ਦੇਣਾ ਉਸ ਦਾ ਕਮਾਲ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਸਮਝਣ, ਇਸ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘਾਵਾਂ ਵਿਚ ਰਿਸਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਪਲੋਸਣ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੇ ਗਲਪ-ਬੋਧ ਵਿਚ ਇਸ ਦਾ ਸਹਿਜ ਪ੍ਰਸਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਜੁਗਤ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦਾ ਸਹਿਜ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਜਿਊੜੇ ਹਨ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ, ਆਰਥਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਪਰਤਾਂ ਦੇ ਪਰਤੌ ਹਨ। ਆਮ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਵਿਚਰ ਰਹੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁਭਾਵਿਕ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਸਮੋ ਕੇ, ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵੰਗਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਜਨਜੀਵਨ ਦੀ ਅਤਿ ਕਠੋਰਤਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਅਤਿ ਕੋਮਲ ਸਿਰਜਣਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਉਹ 'ਛੁੱਟੀ' ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਬਲਦੇਵ ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੁਲਜੀਤ ਹੈ, ਚਾਹੇ 'ਪ੍ਰਛਾਵੇਂ' ਦਾ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ, ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਕੱਪੜਾ ਖ਼ਰੀਦਣ ਆਏ 'ਭਾਊ ਸਿੰਘ' ਮਨੋਹਰ ਲਾਲ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਿਉ ਫਜਲ ਹੱਕ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੋਤਰਾ, ਮੌਲਵੀ ਅਬਦੁੱਲ ਗਨੀ, ਹਨ ਅਤੇ ਚਾਹੇ 'ਮੈਂ ਹੁਣ ਠੀਕ ਠਾਕ ਹਾਂ' ਦਾ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਸਟਾਫ ਵਿਚ ਮਖਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਟੌਮੀ (ਕੁੱਤੇ) ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਉਹ ਪਾਸਾਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਅਦਭੁੱਤ ਅੰਦਾਜ਼ ਬਣਦੇ ਹਨ। 'ਨੌਂ ਬਾਰਾਂ ਦਸ' ਦਾ ਨਿੰਦਰ ਤਾਂ ਅਸਲੋਂ ਨਿਵੇਕਲੀ ਕਿਰਦਾਰ-ਕਿਰਤ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਵਲੋਂ ਸਮਰਪਣ ਵਜੋਂ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੀ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ 'ਤੂੰ ਫ਼ਿਕਰ ਨਾ ਕਰਿਆ ਕਰ। ਮੇਰਾ ਪੁੱਤ ਤਾਂ ਦਰਿਆ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਜਾਣਾ ਹੈ', ਨੂੰ ਆਤਮਸਾਤ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਵਿਚ ਵਗਦਾ ਦਰਿਆ ਅਜਬ ਸਕੂਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। 'ਚੌਥੀ ਕੂਟ' ਵਿਚ ਦਾਦੀ ਤੋਂ ਸੁਣੀ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੋਈਏ ਤਾਂ 'ਉਹ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂਅ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਹੈ' 'ਚੌਥੀ ਕੂਟ' ਵੱਲ ਹਿੱਕ ਤਾਣੀ ਤੁਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।


ਡਾ. ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋ: 94171-94812.


ਕਲਮ ਨਾਦ
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰੀਤ ਲੱਧੜ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਮੂਵ ਆਨ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਬਠਿੰਡਾ
ਮੁੱਲ : 140 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 98155-70576.


ਪ੍ਰੀਤ ਲੱਧੜ 'ਕਲਮ ਨਾਦ' ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਜਗਤ 'ਚ ਆਪਣੀ ਪਲੇਠੀ ਦਸਤਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾਵਾਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਂਅ ਵਾਂਗ ਹੀ 'ਪ੍ਰੀਤ' ਦੀ ਮਹਿਕ ਚੌਗਿਰਦੇ 'ਚ ਬਿਖੇਰਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ 'ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਸੁਹਾਗ' ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 'ਖੰਜ਼ਰ-ਛੁਰੀਆਂ' ਤੱਕ 60 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰੀਤ ਲੱਧੜ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਰੁਦਨ ਦੀ ਬਾਤ ਛੂੰਹਦੀ ਹੈ ਪਰ ਮੁਕਾਉਂਦੀ ਹੈ ਵਸਲ ਦੇ ਪਲਾਂ 'ਚ ਮਹਿਕਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਦਾ ਚੌਗਿਰਦੇ 'ਚ ਖਿੰਡ ਜਾਣ ਦੇ ਮੰਜ਼ਰ ਨਾਲ। ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਹਕੀਕੀ ਸੁਪਨਾ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਆਦਿ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਮਨ-ਮਸਤਕ 'ਚ ਤੈਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਡੁੱਬਕੀਆਂ ਲਗਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੁਦਰਤ, ਕਾਦਰ, ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਇਸ ਵੱਡ-ਆਕਾਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ 'ਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ/ਔਕਾਤ ਨੂੰ ਲੱਭਣਾ, ਜੁਗਨੂੰ ਬਣ ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਰੁਸ਼ਨਾਉਣ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਸਜਾਉਣਾ ਵੀ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਅਜ਼ਲੀ ਕਰਮ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਹ 'ਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰੀਤ ਅਣਡਿੱਠ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਆਪਣੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ, ਸਿਹਤ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਥੇ ਤਾਂ ਗ਼ਰੀਬੀ, ਭੁੱਖ, ਲਾਚਾਰੀ, ਬੇਇਤਬਾਰੀ, ਊਚਤਾ-ਨੀਚਤਾ, ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ, ਪਾਖੰਡਵਾਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਖੜ੍ਹਿਆ ਕਰ, ਮਨੁੱਖੀ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸਿਰਜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਚੌਥੀ 'ਚੋਂ ਹਟਾ ਲਏ ਬੱਚੇ ਰੋਕ ਕੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨੂੰ
ਬਾਪੂ ਏ ਬਿਮਾਰ ਜੀਹਦਾ ਤਰਸੇ ਦਵਾਈ ਨੂੰ।
ਉਪਰੋਕਤ ਵਰਣਿਤ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤ ਨੇ 'ਗੁੱਡੀਆਂ ਹਿਜਰ ਦੀਆਂ', 'ਸਰਕਾਰ', 'ਮਖੌਟੇ', 'ਦੂਰ ਹੀ ਚੰਗੇ', 'ਦੁੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਰਾਤ', 'ਨਸੀਬ', 'ਸੁਪਨਾ ਤੇ ਮੈਂ', 'ਪਿੰਡ', 'ਗ਼ਰੀਬੀ ਕੀ ਬਲਾ ਹੈ' ਆਦਿ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ, ਹਉਕਿਆਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ। ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਹੈ 'ਕਲਮ ਨਾਦ'। 'ਕਲਮ' ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਸਿਰਜਦੀ ਹੈ। ਨਾਦ ਦਾ ਅਰਥ ਆਵਾਜ਼, ਧੁਨ। ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਧੁਨੀ ਦਾ ਪਸਾਰਾ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
* ਰੁਮਕਦੀਆਂ ਪੌਣਾਂ ਵੀ ਰੂਪ
ਤੂਫ਼ਾਨਾਂ ਦਾ ਲੈਣਗੀਆਂ
* ਪੁੰਗਰੇ ਸੀ ਜੋ ਬੀਜ ਨਵੇਂ
ਬਣ ਕੇ ਬੋਹੜ ਖਲੋ ਜਾਣੇ।
ਪ੍ਰੀਤ ਲੱਧੜ ਦਾ ਇਹ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਜਗਤ 'ਚ ਨਵੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਉਗਮਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਾਵਿ-ਪਾਠਕ ਇਸ ਨੂੰ ਜੀ ਆਇਆਂ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਮਾਣਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਨਗੇ। ਅਜਿਹੀ ਮੇਰੀ ਕਾਮਨਾ ਹੈ। ਆਮੀਨ!


ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ
ਮੋ: 98786-14096

03-07-2021

ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਵਣਜਾਰੇ
ਸੰਪਾਦਕ : ਅਰਤਿੰਦਰ ਸੰਧੂ, ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਤਿਆਗੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਵਾਹਗਾ ਬੁੱਕਸ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 151
ਸੰਪਰਕ : 98153-02081.

'ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਵਣਜਾਰੇ' ਕਿਸਾਨੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਮਜਮੂਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਰਤਿੰਦਰ ਸੰਧੂ ਅਤੇ ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਤਿਆਗੀ ਨੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ 88 ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ 88 ਕਵਿਤਾਵਾਂ (73 ਕਵਿਤਾਵਾਂ+12 ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ+3 ਗੀਤ) ਸੰਕਲਿਤ ਹਨ, ਭਾਵ ਹਰ ਇਕ ਕਵੀ ਦੀ ਇਕ-ਇਕ ਕਵਿਤਾ।
ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਸਮਾਜ ਦਾ ਜ਼ਾਮਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਹਰ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਜੋ ਵੀ ਚੰਗਾ/ਮਾੜਾ ਵਾਪਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਅਕਸ ਚਿਤਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਹਿਤਕਾਰ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਹੜੀ ਵਿਧਾ ਵਿਚ ਇਸ ਦਾ ਚਿਤਰਨ ਕਰੇ। ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਇਹ ਅੰਕਿਤ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਲੇਖਕ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਵਿ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਬਣਾਉਂਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਥਾਇ ਵਿਚਾਰ-ਅਧੀਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਕਿਸਾਨੀ ਅੰਦੋਲਨ ਕਰਕੇ ਸਭ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਜਾਇਆਂ ਨੇ ਸਿਰਫ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ-ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਦੀ ਧਾਂਕ ਜਮਾਈ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਆਗੂਆਂ (ਹੁਕਮਰਾਨ ਪਾਰਟੀ) ਨੂੰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਵਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਹੀਆਂ। ਉਂਜ ਕੁੱਲ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਆਗੂ ਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ, ਕਲਾਕਾਰ ਤੇ ਗਾਇਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਹਾਕਮ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦੀ ਕਠਪੁਤਲੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕਿਸਾਨੀ ਮਸਲਿਆਂ ਤੋਂ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟੀ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਪਰ ਸਿੰਘੂ, ਟਿਕਰੀ ਆਦਿ ਬਾਰਡਰਾਂ 'ਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਹੌਸਲੇ ਬੁਲੰਦ ਹਨ। ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਛੋਟੇ-ਵੱਡੇ, ਨਾਮੀ-ਸਾਧਾਰਨ ਕਵੀਆਂ ਵਲੋਂ ਲਿਖੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਕਰਕੇ ਇਕ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿ ਸਨਦ ਰਹੇ! ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਕੀ ਦਿਸ਼ਾ ਤੇ ਦਸ਼ਾ ਹੋਵੇਗੀ, ਕਿਹਾ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਪਰ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪਹਿਲੂਆਂ ਤੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਨ-ਸਮਝਣ ਦਾ ਜੋ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੇਹੱਦ ਮਾਰਮਿਕ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਸਾਯੋਗ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਪੈਮਾਨਾ/ਕ੍ਰਮ ਹੈ- ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਬਹਿਰਹਾਲ, ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਤੇ ਗੀਤ ਤਤਕਾਲੀ, ਸਮਕਾਲੀ ਤੇ ਫਿਰ ਸਰਬਕਾਲੀ ਬਣਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਨ, ਜਿਸ ਲਈ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਸਮੇਤ ਕਵੀ- ਜਨ ਵੀ ਓਨੀ ਹੀ ਮੁਬਾਰਕ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ! ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ, ਜੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਵੀ-ਜਨਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ-ਪਤੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ।

ਪ੍ਰੋ: ਨਵ ਸੰਗੀਤ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 94176-92015

ਸਿੱਖ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਗੰਧਲ ਚੌਦਸ਼
ਲੇਖਕ : ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਹੁੰਦਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 344
ਸੰਪਰਕ : 098145-28282.

ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੁਹਿਰਦ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਸ: ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਹੁੰਦਲ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸੱਤਾ-ਸਿਆਸਤ ਵਿਚਲੇ ਭੰਬਲਭੂਸੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਿਕ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਧੀ ਦੁਆਰਾ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਰਾਜ ਅਤੇ ਧਰਮ ਆਦਿ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਜਿਸ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਉਹ ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਅਤੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਉਪਰੰਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੇ ਮੋਰਚਿਆਂ ਵਿਚ ਡਟ ਕੇ ਭਾਗ ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ ਸਨ, ਇਸ ਕਾਰਨ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਹੀ ਸਿੱਖ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਆਪਹੁਦਰੇਪਣ ਦੀ ਸਮਝ ਆ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਅਧਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਵੱਲ ਵੀ ਧਿਆਨ ਦਿਵਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਸਾਖੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਮੂਲਕ ਬਾਬੇ ਬੋਹੜਾਂ ਉੱਪਰ ਉਸਰਿਆ ਹੈ ਪਰ ਅਜੇ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਹੀਂ ਸਿੱਖੀ-ਸਮਝੀ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਅਨੇਕ ਕਪੋਲ-ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਸਾਨੂੰ 'ਸੱਚ' ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨ ਦਿੰਦੀਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਬੜੀ ਜੁਰਅੱਤ ਨਾਲ ਸੱਚੋ-ਸੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਤ੍ਰਾਸਦਿਕ ਪਹਿਲੂ ਇਹੋ ਹੈ ਕਿ ਇਥੇ ਅਜਿਹਾ ਆਗੂ ਲੱਭਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੱਚੇ ਦਿਲੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਿਤਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾਅ ਹੋਵੇ। ਇਥੇ ਕੇਵਲ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਠਿੱਬੀ ਲਗਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਤੋਰੀ-ਫੁਲਕਾ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੇਤਾ ਲੱਭਦੇ ਹਨ। ਅਕਾਲੀ ਪਾਰਟੀ ਜੋ ਮੁੱਦੇ ਉਠਾਉਂਦੀ ਹੈ (ਦਰਿਆਈ ਪਾਣੀ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਜਿਣਸਾਂ ਦਾ ਭਾਅ ਆਦਿ) ਇਹ ਸਭ ਕਿਸਾਨੀ ਦੇ ਮਸਲੇ ਹਨ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਲੋਕਾਂ (ਜਾਂ ਆਬਾਦੀ) ਦੇ ਮਸਲੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਅਕਾਲੀ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣਾ ਨਾਂਅ 'ਪੰਜਾਬ ਕਿਸਾਨ ਪਾਰਟੀ...' ਆਦਿ ਕੋਈ ਵੀ (ਸ਼ੋਭਨੀਕ ਨਾਂਅ) ਰੱਖ ਕੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਬਾਹਰੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਚਲਾਵੇ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਨਿਰਮਲ ਪੰਥ ਉੱਤੇ ਚਿੱਕੜ ਦੇ ਛਿੱਟੇ ਨਾ ਸੁੱਟੇ...। (ਪੰਨਾ 313)
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਅਧਿਆਇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਸਰਬ-ਸਾਂਝੀ, ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ : ਕੀ ਸਿੱਖਾਂ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਹੈ? (9X) ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਕਾਲੇ ਦੌਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ (X), ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੀ ਸਮਾਲੋਚਨਾ (X9) ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ: ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਝੀਤੇ ਕਲਾਂ, ਪਰੇਮ ਸਿੰਘ, ਅਭੈ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਲਦੇਵ ਦੂਹੜੇ ਆਦਿ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰਾਂ ਨੇ (ਡਾ.) ਬਲਕਾਰ ਸਿੰਘ, ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂ, ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਸੰਗਵੱਸ ਡਾ. ਗੁਰਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਹਿਬੂਬ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀ ਸੁਖਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਕ ਟਿੱਪਣੀ ਉਲੇਖਯੋਗ ਹੈ, 'ਸਮੂਹ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਆਸੀ/ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਵਿਰੋਧ ਭੁਲਾ ਕੇ ਇਕਜੁੱਟ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਗੱਡੀ ਮੁੜ ਆਪਣੀ ਲੀਹ 'ਤੇ ਆ ਸਕੇ।' (ਪੰਨਾ 343)। ਅਸੀਂ ਇਸ ਕਥਨ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ।

ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136

c c c

ਪਰਖਿ ਖਜਾਨੈ ਪਾਏ
ਲੇਖਕ : ਮਾ: ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਮਾ: ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਰੋਡ, ਤਰਨ ਤਾਰਨ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 89683-03787.

'ਖੋਲਿ ਡਿਠਾ ਖਜ਼ਾਨਾ' ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੇਖਕ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪੁਸਤਕ 'ਪਰਖਿ ਖਜਾਨੈ ਪਾਏ' ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਨੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ (ੳ) ਗੱਲਾਂ ਜ਼ਮੀਰ ਦੀਆਂ (ਅ) ਬਾਤਾਂ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ (ੲ) ਸੁਣੋ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਵਾਂ' ਵੰਡਿਆ ਹੈ। 'ਗੱਲਾਂ ਜ਼ਮੀਰ ਦੀਆਂ' ਭਾਗ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਉੱਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦਲੇਰ ਇਨਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਚੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਰ ਨਹੀਂ ਮਰਨ ਦਿੱਤੀ। ਅਹੁਦਿਆਂ ਤੇ ਸਰਦਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਠੋਕਰ ਮਾਰੀ। ਅੱਜ ਇਨਸਾਨੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਘਾਣ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੁੱਛ ਅਹੁਦੇ ਖ਼ਾਤਰ ਲੋਕ ਜ਼ਮੀਰ ਮਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਲੇਖਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੂਰਮੇ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਦਾਗੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੰਦੇ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਜਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਆਖਰ ਇਨਸਾਨ ਕਿਸ ਲਈ ਜਿਊਂਦਾ ਹੈ।
'ਬਾਤਾਂ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ' ਇਸ ਭਾਗ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਾਪਰੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬੜੇ ਹੀ ਰੌਚਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। 'ਇਕੋ ਖੂਹੀ', 'ਉਚਾਈ ਕਿੰਨੀ, 'ਫ਼ੌਜੀ ਭਰਤੀ', 'ਫੈਲਿਆ ਹੈ ਜਾ', 'ਅੰਡਾ ਦਿੱਤਾ', ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਘਟਨਾਵਾਂ ਮਾਮੂਲੀ ਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਬੜੇ ਡੂੰਘੇ ਹਨ। 'ਬਾਤਾਂ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ' ਕਾਫੀ ਰੌਚਿਕ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਲਿਖਤ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਸੋਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੁਸਤਕ ਰੂਪ 'ਚ ਸਾਂਭਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਗ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੈ।
'ਸੁਣੋ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਵਾਂ!!' ਇਸ ਭਾਗ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਲੇਖਕ ਤੇ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਵਤਾਂ ਜੋ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਭਾਗ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਕੁਝ ਨਵੀਆਂ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਸ਼ਾਇਦ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾ ਪਤਾ ਹੋਵੇ। ਸੋ, ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, 'ਪਰਖਿ ਖਜਾਨੈ ਪਾਏ' ਪੁਸਤਕ ਵੀ ਇਕ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪੁਰਾਤਨ ਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਅੱਜ ਦੇ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਉੱਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਾ: ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਸੁਚੱਜਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਧਾਈ ਦੇ ਪਾਤਰ ਹਨ।

ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
ਮੋ: 99151-82971.

c c c

ਅਨਮੋਲ ਹੀਰੇ
(ਸੰਖੇਪ ਜੀਵਨੀਆਂ)
ਲੇਖਕ : ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤੀਮਾਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚਾਨਣਦੀਪ ਰਾਮਪੁਰਾ ਫੂਲ (ਬਠਿੰਡਾ)
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 176
ਸੰਰਕ : 97792-97682.

ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤੀਮਾਨ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਪੁਸਤਕ 'ਅਨਮੋਲ ਹੀਰੇ (ਸੰਖੇਪ ਜੀਵਨੀਆਂ)' ਅਜਿਹੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ 60 ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਪਰ ਭਾਵਪੂਰਤ ਜੀਵਨ ਬਿਓਰੇ ਨੂੰ ਜੀਵਨੀ ਸਾਹਿਤ ਰੂਪ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਲਿਖਣ ਦਾ ਸੁਚੱਜਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਨੀਆਂ ਦੀ ਸੰਖੇਪਤਾ ਵਿਚ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅਜੋਕਾ ਪਾਠਕ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕੈਦ ਹੈ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਬਹੁਤ ਵਿਸਥਾਰਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲਿਖੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਬਹੁਤੇ ਪਾਠਕ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਵੀ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਦਰਜ ਜੀਵਨੀਆਂ ਡੇਢ ਤੋਂ ਦੋ ਸਫ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਸਫ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਕ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਲੇਖਕ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਜੇਕਰ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਘਾਲਣਾ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਜਾਂ ਗਾਇਕ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਕਰਦਿਆਂ ਸੰਖੇਪ ਵੇਰਵੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਅਤੇ ਮਿਲੇ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ, ਕਿਸੇ ਗਾਇਕ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਿਸੇ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਬਾਰੇ ਵੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਵੇਰਵੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਧੁਨਿਕ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨੀਆਂ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਬੁਲੰਦੀਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ। ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕੀ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਵੀ ਢਾਡੀਆਂ ਅਤੇ ਕਵੀਸ਼ਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨੀਆਂ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਹਰੇਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰ ਲਾਇਆ ਹੈ।

ਡਾ. ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋ: 98141-68611.

ਮੈਂ ਬਿਲਾਸਪੁਰੋਂ ਬੋਲਦਾਂ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਨਿਰਮਲ ਜੌੜਾ
ਮੁੱਲ : 180 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 100
ਸੰਪਰਕ : 98140-78799.

'ਮੈਂ ਬਿਲਾਸਪੁਰੋਂ ਬੋਲਦਾਂ' ਨਿਰਮਲ ਜੌੜਾ ਦੀਆਂ ਆਪ ਬੀਤੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੇਖ ਪਹਿਲਾਂ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਛਪ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਭਾਵੇਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਤਿੱਖੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਿਰਮਲ ਸਫਲ ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਰੰਗਮੰਚ ਕਰਮੀ ਹੈ। ਉਸ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਸਫਲ ਮੰਚਨ ਕੇਵਲ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਉਸ ਦੀ ਜਨਮਭੂਮੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਮੋਹ ਉਸ ਦੇ ਹੱਡੀਂ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਡਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੀ ਰਿਹਾ ਤੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਪ ਬੀਤੀਆਂ ਦੇ ਸੱਚ 'ਤੇ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਯਕੀਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਣ ਦਾ ਇਹ ਉਸ ਦਾ ਸਫਲ ਤਜਰਬਾ ਹੈ। ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਤੋਂ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਤੇ ਲੁਧਿਆਣਿਉਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਇਆਂ ਹੁਣ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੀ ਕੁਰਸੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਗੱਲ ਕਰਨ, ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲੈਣ ਦੀ ਜਾਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਰਮਭੂਮੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਬਾਰੇ ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, 'ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚਲੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਲਿਖੇ ਲੇਖ ਮੇਰੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ, ਗ਼ਮੀਆਂ, ਮੁਹੱਬਤਾਂ, ਦੋਸਤੀਆਂ, ਦੁੱਖਾਂ-ਸੁੱਖਾਂ ਦਾ ਉਹ ਕਸੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਚਾਦਰ 'ਤੇ ਹੱਸ-ਹੱਸ ਕੇ ਕੱਢਦਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਵਾਪਰੀ ਜਿਸ ਘਟਨਾ ਜਾਂ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਦਾ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੌਕ ਆ ਕੌੜੇ-ਮਿੱਠੇ ਤਜਰਬੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨਾ ਮੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲਗਦਾ ਹੈ।'
ਨਾਟਕਕਾਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਦੀ ਜਾਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਰੌਚਕ ਬਣਾਉਣਾ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਰਿਸ਼ਤੇ ਬਣਾਉਣ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਫਲ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਵੀ ਹੈ। ਘਰਦਿਆਂ 'ਤੇ ਹੋਰ ਮਾਇਕ ਬੋਝ ਨਾ ਪਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਦਸਵੀਂ ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਦੇ ਕੇ ਬੈਂਕ ਵਿਚ ਦਫ਼ਤਰੀ ਦੀ ਕੱਚੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਲਈ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਬੈਂਕ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਲਰਕ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਨਤੀਜਾ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਕੇਵਲ ਫਸਟ ਡਵੀਜ਼ਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਵੀ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਬੈਂਕ ਮੈਨੇਜਰ ਉਸ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਪਾਰਖੂ ਸੀ। ਉਸ ਨਿਰਮਲ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਅਗਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਕੇ ਉੱਚੀਆਂ ਉਡਾਰੀਆਂ ਮਾਰਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹੋ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਬਦ ਸਨ ਜਿਸ ਨਿਰਮਲ ਦਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸੋਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਸੁਖਾਵੇਂ ਹਾਦਸਿਆਂ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਦਰਜ ਘਟਨਾਵਾਂ ਜਿਥੇ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿਚ ਦਿਲਚਸਪ ਹਨ, ਉਥੇ ਕਈ ਸਬਕ ਵੀ ਸਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਆਪ ਬੀਤੀ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਦੇ ਇਸ ਨਿਵੇਕਲੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਹ ਸਫਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵਲੋਂ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਛਪਾਈ ਰੀਝ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਡਾ. ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 94170-87329.

c c c

ਸਾਡੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੰਨੇ
ਲੇਖਕ : ਰਾਬਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੱਬੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸ਼ਬਦ ਸੰਚਾਰ ਸਾਹਿਤ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ
ਭੇਟਾਂ : 130 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 108
ਸੰਪਰਕ : 79865-65480.

ਰਾਬਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੱਬੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੰਤਵ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ 60 ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਮੁਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ਨੋਤਰੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਕੇ ਪਾਠਕ ਇਸ ਗਿਆਨ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰ ਸਕਣਗੇ। ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੱਠਵੇਂ ਦਿਨ ਤੱਕ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਂਡਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ, ਭਗਤਾਂ, ਭੱਟਾਂ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, ਸਿੱਖ ਵਿਰਸੇ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਸਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਸਿੱਖ ਬੀਬੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਰੂਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ : ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ ਜੀ, ਮਾਤਾ ਖੀਵੀ ਜੀ, ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਜੀ, ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ, ਬੀਬੀ ਰੂਪ ਕੌਰ ਜੀ, ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ, ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰ ਕੌਰ ਜੀ, ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਜੀ, ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜੀ, ਮਾਤਾ ਹਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ ਜੀ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਸ਼ਰਨ ਕੌਰ ਜੀ। ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਗੁਰੂੁ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਪੰਗਤੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਈ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਬੜੀ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਗੁਰਮਤਿ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਛਪਾਈ ਤੇ ਗੈੱਟਅਪ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਪੁਸਤਕ ਸਾਂਭਣਯੋਗ ਹੈ।

ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੂਰੀ
ਮੋ: 93573-24241.

27-06-2021

ਪ੍ਰਿੰ: ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਕਾਲੜਾ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਘਾਲਣਾ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ
ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ. ਅਮਰ ਕੋਮਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 400 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 287
ਸੰਪਰਕ : 84378-73565.


ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਵਿਚ ਚਾਨਣ ਦੇ ਵਣਜਾਰੇ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਖ਼ੁਦ-ਬਾ-ਖ਼ੁਦ ਆਪਣੇ ਵਿਅਕਤਿੱਤਵ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਚਿੰਤਕ ਦਾ ਬਿਓਰਾ ਹੈ। ਸੰਪਾਦਕ ਡਾ. ਅਮਰ ਕੋਮਲ ਨੇ ਉਕਤ ਲੇਖਕ ਬਾਰੇ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਲਈ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਨੌਂ ਭਾਗ ਬਣਾਏ ਹਨ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਾਗਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਜਿਹੜੀ ਭੂਮਿਕਾ, ਜੀਵਨ ਬਿਓਰਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾਵਲੀ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦੇ ਕੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭਾਗ ਬਣ ਗਿਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਿੰ: ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਕਾਲੜਾ ਰਚਿਤ ਇਕਤਾਲੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਅੱਠ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਸੱਤ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਦੋ ਸਟੇਜੀ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਇਕ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ, ਸੱਤ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ, ਇਕ ਪੁਸਤਕ ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿਚ, ਬਾਰਾਂ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸੰਪਾਦਨਾ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਹਨ, ਦਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਲੋਚਕਾਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਰੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਿੰ: ਕਾਲੜਾ ਬੇਬਾਕ ਸ਼ਾਇਰ ਅਤੇ ਉਚੇਰੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦਾ ਧਾਰਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋਈ ਜਾਂ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾ ਜਾਂ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾਵਲੀ ਹਰ ਪੱਧਰ ਦੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਿੰਗਲ-ਆਰੂਜ਼ ਦਾ ਗੰਭੀਰ ਗਿਆਤਾ ਵੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੋਮਲ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝ ਕੇ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾ ਵਿਚ ਉੱਘਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਡਾ. ਅਮਰ ਕੋਮਲ ਉਸ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਦਾ ਧਾਰਕ ਅਤੇ ਚੇਤਨ ਮੁਖੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਮਾਲਕ ਆਖਦਾ ਹੈ। ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਸੇਲ ਨੇ ਕਾਲੜਾ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨੂੰ ਇਸ ਦੋਹੇ ਵਿਚ ਕਲਮਬੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ
ਕਸੇਲ ਝਰੋਖੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਵੰਡ ਕਥੂਰ ਗਿਆਨ,
ਜੀਵਨ, ਬਚੜੇ, ਪੋਥੀਆਂ, ਚਾਨਣ ਵੰਡਦੇ ਜਾਣ।
ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਕਾਲੜਾ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਰਚਨਾ ਮਾਨਵ ਦੀ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਮਹਿਜ਼ ਸੁਖਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਸੰਘਰਸ਼, ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਲਗਨ ਜੀਵਨ ਚਰਿੱਤਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ੇਅਰ ਕਿ
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ ਇਕ ਪੜਾਅ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਲਈ।
ਸਬਰ ਤੇ ਸੰਤੋਖ ਰੱਖ ਕੇ ਸਹਿਜ ਵਰਤਾਵਣ ਲਈ।
ਛੇ ਦਰਜਨ ਦੇ ਕਰੀਬ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਗਟਾਏ ਗਏ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਿੰ: ਕਾਲੜਾ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨੂੰ ਬਾ-ਖੂਬੀ ਉਘਾੜਦੇ ਜਾਪੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਪੜਚੋਲਕ ਨੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਾਂ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਜਾਂ ਰੀਵਿਊ ਰੂਪ 'ਚ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਹੀ ਖੋਜ ਨਿਬੰਧ, ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਆਦਿ ਕਾਲੜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਘਾਲਣਾ ਨੂੰ ਨੇੜਿਉਂ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਏ ਹਨ।


ਡਾ. ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਮੋ: 98142-09732
c c c


ਰੰਗ ਮਜੀਠੀ

ਲੇਖਕ : ਰਾਕੇਸ਼ ਰਮਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਕੁਕਨੁਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 100 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 80
ਸੰਪਰਕ : 88375-92976.


ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਭਾਵੇਂ ਰਾਕੇਸ਼ ਰਮਨ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਪਰ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਹੱਥ ਅਜ਼ਮਾਈ ਕਰਕੇ 10 ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨਵੇਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਬਾਰੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨੇ 1947 ਦੀ ਹੋਈ ਵੰਡ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਲੋਕ ਸੰਤਾਪ ਭੋਗ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਗਲਪੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਸੰਤਾਪ ਹੰਢਾਇਆ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਆਪ ਉਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਵੇ। ਅਜਿਹੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਯਥਾਰਥਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੀ ਲੇਖਕ ਦਾ ਹਾਸਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ 'ਅਣਖ ਦਾ ਮੁੱਲ' ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸੁਰਜੀਤ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਲੜਖੜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਨਸ਼ਾ ਵਧਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਆਪਣਾ ਘਰ ਵੇਚਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਕੇਸ਼ ਰਮਨ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹੀ ਨਵੇਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨੀ ਹਨ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵੇਲੇ ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਨਿਘਾਰ ਆਇਆ, ਉਸ ਦੀ ਯਥਾਰਥਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨੇ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਹੱਡੀਂ ਹੰਢਾਇਆ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ 'ਐਹੋ ਜਿਹਾ ਕੰਮ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਜ਼ੈਲੇ ਵਰਗੇ ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਸਤਾਏ ਸੰਤਾਪ ਭੋਗ ਰਹੇ ਲੋਕ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਾਥਾ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਬਾਰੇ ਝਾਤ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਜੋ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਯਥਾਰਥ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਵੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਹਾਸਲ ਹੈ।
ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਕੇਸ਼ ਰਮਨ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਜੋ ਵਾਪਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਚਿਤਰਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ੀਲ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਹਰ ਵਿਧਾ 'ਤੇ ਹੱਥ ਅਜ਼ਮਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਵਧਾਈ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ।


ਡਾ. ਗੁਰਬਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਰਾੜ
ਮੋ: 098553-95161


ਕਾਲੀ ਧਰਤੀ ਗੋਰੇ ਲੋਕ
ਲੇਖਕ : ਵਰਿਆਮ ਮਸਤ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 395 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 160
ਸੰਪਰਕ : 098102-71749.


ਬਹੁਵਿਧਾਵੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਵਰਿਆਮ ਮਸਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਨਾਟਕ, ਕਹਾਣੀ, ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ, ਜੀਵਨੀ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਦੋ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਹਿਤ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਰੀਵਿਊ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ 'ਕਾਲੀ ਧਰਤੀ ਗੋਰੇ ਲੋਕ' ਉਸ ਦਾ ਪਲੇਠਾ ਨਾਵਲ ਹੈ ਜੋ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵਸੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਵੇਦਨਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਆਤਮ-ਚਿੰਤਨ ਤੇ ਆਤਮ-ਸੰਵਾਦ ਵਿਧੀ ਰਾਹੀਂ ਸੂਖ਼ਮ ਬਿਰਤਾਂਤ ਰਚਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਇਸ ਵਿਚ ਸਵੈ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਪਰਦੇਸ ਵਸੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਵਜੋਂ ਹੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕੈਨੇਡਾ-ਅਮਰੀਕਾ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਵਿਧੀ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵੰਤ ਪਾਤਰਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਮਿਲਾਪ ਕਰਕੇ ਉੱਤਮ ਪੁਰਖੀ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਕਥਾਨਕ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ। ਕੈਨੇਡਾ ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਟੋਰੰਟੋ, ਸਰੀ, ਵੈਨਕੂਵਰ, ਬਰੈਮਪਟਨ ਅਤੇ ਬੋਸਟਨ ਆਦਿ ਵਿਚ ਵਸੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਪਛਾਣ ਨਾਲ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ, ਅਦਭੁੱਤ ਖਾਣੇ, ਰੈਸਤਰਾਂ, ਮਾਲ, ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਟੀ.ਵੀ.-ਰੇਡੀਓ ਚੈਨਲਾਂ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਹੀ ਤੋਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੌਸਮ, ਜਲਵਾਯੂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ-ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤਰਕਪੂਰਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਨਾਵਲਕਾਰ ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਇਕ ਡਾਇਰੀ ਦਾ ਵੀ ਰੂਪ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਰਦੇਸ ਵਸੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸੱਭਿਆਤਾਵਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਤੁਲਨਾਤਮਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਕਥਾਨਕ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਬਿਰਤਾਂਤ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਨਾਵਲਕਾਰ ਆਪ ਸੁਚੇਤ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਪਰਤਾਂ ਵਿਚ ਲੁਕੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਪਾਤਰ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿਹਨੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਗੰਭੀਰ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਂਦੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਤੁਰੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਜਾਂ ਕਹਾਣੀਰਸ ਲੱਭਦੇ ਪਾਠਕ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਨਾਵਲਕਾਰ ਦੇ ਅਸਲ ਰਚਨਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ-ਚਿੱਤ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਪਵੇਗਾ।


ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਰਾਣਾ
ਮੋ: 98728-87551


ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ

ਲੇਖਕ : ਗੁਰਚਰਨ 'ਦਰਦੀ'
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 120 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 72
ਸੰਪਰਕ : 98724 -29441.


'ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ' ਨਾਂਅ ਦੇ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਗੁਰਚਰਨ 'ਦਰਦੀ' ਨੇ ਸੌਲਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਨਿਵੇਕਲੇ ਵਿਆਖਿਆਨਾਂ ਦੀ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਅੱਗੇ ਰੱਖਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। 'ਸਮਝ' ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਲਜ਼ਬਰੇ ਵਿਚ ਇਕ ਵੱਡਾ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਅਤੇ ਸਹੀ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ 'ਤੇ ਅਮਲਾਂ ਨਾਲ ਜਿਥੇ ਵੱਡੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਉਲਝਣਾਂ ਹੱਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਵਿਗੜੇ ਕੰਮ ਵੀ ਸੰਵਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਇਸ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਕੁਤਾਹੀ/ਬੇਸਮਝੀ ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਤੀਲਾ-ਤੀਲਾ ਖਿੰਡਾਅ ਕੇ ਰੱਖ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਸੋਚ ਕਾਰਨ 'ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਤਕਰਾ', 'ਨਰ ਤੇ ਮਦੀਨ', 'ਢਿੱਡੋਂ ਜੰਮੀ ਵੀ ਮਤਰੇਈ', ਹੈਂਕੜਬਾਜ਼ੀ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਦਾ ਦਿਲ ਦੁਖਾਉਣ ਵਾਲਾ 'ਬਦਕਿਸਮਤ'/'ਗੰਦੀ ਔਲਾਦ', 'ਸਮਾਜ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ' ਵਿਚ ਦਰਿੰਦਗੀ (ਮਮਤਾ ਭਰੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਘਾਣ), 'ਅਹਿਸਾਨ' ਵਿਚ ਅਕ੍ਰਿਤਘਣਤਾ, 'ਅਕਲ ਦੀ ਘਾਟ' ਵਿਚ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਸੂਈ ਨਾਲ ਘਰ ਦੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਉਖੇੜਨਾ, 'ਗ਼ਲਤ ਫ਼ੈਸਲਾ' ਪਛਤਾਵੇ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੜਨ ਦਾ ਸਬੱਬ ਭਾਵ ਕਿ ਇਕ ਵੱਡੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਕੈਦ ਵਿਚ ਪੈਣਾ ਆਦਿ ਸੂਖਮ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਵਿਅਖਿਆਨ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਕ ਉਸਾਰੂ ਨਸੀਹਤ ਵੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੂਝ-ਬੂਝ/ਸਿਆਣਪ/ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਸਲ ਰੰਗ ਮਾਣਦੇ ਹੋਏ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬੇਰੰਗ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ 'ਅਸੀਸਾਂ ਦਾ ਫਲ', 'ਪਿਆਰ ਦੀ ਸਾਂਝ', 'ਆਸ ਦੀ ਕਿਰਨ' ਵਿਚ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਆਖਰੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਸਲ ਵਸੇਬਾ ਆਪਣਾ ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਹੋਵੇ ਨਾ ਕਿ ਓਲਡ ਏਜ ਹੋਮ ਵਿਚ, ਆਦਿ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਤਪਦੇ ਪਿੰਡੇ 'ਤੇ ਠੰਢੇ ਛਿੱਟਿਆਂ ਦੀ ਮਾਨੋ ਇਕ ਬੁੁਛਾੜ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਮਨਾਂ ਦੇ ਚਾਅ-ਮੁਲਾਰਾਂ/ਰੀਝਾਂ ਨੂੰ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕਾਫੀ ਸਹਾਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਗਾਗਰ ਵਿਚ ਸਾਗਰ' ਸੰਭਾਲੀ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਸੋ ਸਾਰਥਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ' ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਲੇਖਕ ਗੁਰਚਰਨ 'ਦਰਦੀ' ਵਧਾਈ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ।


ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਈਆ ਹਵੇਲੀਆਣਾ
ਮੋ: 98764-74858


ਫੁੱਲ ਖਿੜੇ ਮੇਰੇ ਬਾਗ਼ੀਂ
ਲੇਖਿਕਾ : ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਤੂਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 122
ਸੰਪਰਕ : 0172-5027427.


ਇਸ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਤੂਰ ਹੈ। ਸਾਧਾਰਨ ਘਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਜੰਮਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵੰਡ ਦੇ ਦਸੌਂਟੇ ਕੱਟਣੇ ਪਏ। ਮੁਲਤਾਨੋਂ ਭਾਰਤ ਆਉਂਦੇ ਕਾਫਲੇ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਮਜਬੂਰ ਮਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਝਾੜੀ ਹੇਠ ਰੱਖ ਕੇ ਤੁਰ ਪਈ ਸੀ ਪਰ ਬੱਚੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਪਿਛਾਂਹ ਪਰਤ ਕੇ ਚੁੱਕ ਲਿਆਈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਜਿਊਂਦੀ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਾ ਛੱਡੀਏ...। ਪਰ ਅਗਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਕੁ ਹੋਰ ਅਵਸਰ ਆਏ ਕਿ ਉਹ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਬਚ ਕੇ ਨਿਕਲਦੀ ਰਹੀ। ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਝੱਲ ਕੇ ਮਾਰਕੰਡੇ ਦੇ ਇਕ ਪਿੰਡ ਪਾਂਡਲ ਵਿਚ ਪਰਿਵਾਰ ਆ ਵੱਸਿਆ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਇਸ ਬਾਲਿਕਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ 'ਖੇਡਾਂ' ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਇਕ ਖਿਡਾਰਨ ਬਣ ਕੇ ਉਚੇਚੇ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਅਵਸਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਭਾਵੇਂ ਸਾਧਾਰਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਜੰਮਪਲ ਕੇ ਮੁਢਲੇ ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ ਵਿਚ ਤਲਖ਼ ਤਜਰਬਿਆਂ ਅਤੇ ਹੱਡੀਂ ਹੰਢਾਏ ਅਵਸਰਾਂ ਦੇ ਪਰਿਣਾਮ ਸਰੂਪ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ-ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਤਾ ਸਦਕਾ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਵਲਵਲਿਆਂ ਸਦਕਾ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਸਿਰਜਣ ਕਰਨ ਲੱਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਆਹ ਪਿੱਛੋਂ 'ਅਮਲੋਹ' ਵਿਖੇ 'ਸਕੂਲ' ਚਾਲੂ ਕਰਵਾਉਣਾ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ, ਆਪਣੀ ਅਧੂਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਕਰਨਾ, ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉਚੇਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰ ਭਖਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਨਰੋਆ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਸੰਚਾਰਨਾ, ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੀ ਤਾਂ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਉਸ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨ ਦੀ ਲਿਖਤ ਕਥਾ ਦੇ ਮੂਲ ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਾਰਜ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਸੁਚੇਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੰਪੰਨ ਕਰਨ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿਚ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀਕਾਰ, ਇਸ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਕਥਾ ਦੀ ਆਪ ਨਾਇਕਾ ਬਣ ਕੇ ਜੀਵੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਪੜਾਅ ਉੱਪਰ ਉਤਸ਼ਾਹ, ਪਿਆਰ, ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਅਤੇ ਉਸਾਰੂ ਸੋਚ ਦੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਉੱਪਰ ਅਮਲ ਕਰਨ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਯੋਗਤਾ ਸੰਪੂਰਨ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੇ ਪੇਂਡੂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਬੱਚੀਆਂ ਨੂੰ ਉਚੇਰੀ ਸੁਚੇਰੀ ਵਿੱਦਿਆ ਦੇਣ ਦੇ ਉਪਰਾਲੇ ਕਰਨੇ। ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅੰਦਰ ਗਿਆਨ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਚਾਰਨ ਲਈ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਅਵਸਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੇ, ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿਵਾਉਣੀ ਜਾਂ ਘਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਪਛੜੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਹਨੇਰਿਆਂ ਤੋਂ ਤਿਲਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਲਈ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ ਆਦਿ, ਇਸ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੀ ਨਾਇਕਾ ਬਣੀ ਲੇਖਿਕਾ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਅਕਸ਼ੀਰੀ ਦਵਾਈ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਭਖਦੀ ਜੀਵਨ ਚੰਗਿਆੜੀ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਆਤਮ-ਕਥਾ, ਫੁੱਲ ਖਿੜੇ ਮੇਰੇ ਬਾਗੀਂ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਇਕ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।


ਡਾ. ਅਮਰ ਕੋਮਲ
ਮੋ: 084378-73565.


ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ

ਲੇਖਕ : ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਸਰਾਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪ੍ਰਭਜੀਤ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਕੇਰੀਆਂ (ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ)
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 72
ਸੰਪਰਕ : 98140-42903.


ਚਰਚਾ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ 18 ਨਿਬੰਧਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਸਿਹਤ ਦੇ ਸੰਦਰਭ 'ਚ ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੁੱਦੇ ਵਿਚਾਰੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹਨ : ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ, ਜੋ ਸਰੀਰਕ, ਮਾਨਸਿਕ, ਅਧਿਆਤਮਿਕ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਜੀਵਨ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਪੱਖਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਆਹਾਰ ਦੀ ਲੋੜ, ਪਾਣੀ, ਏਡਜ਼, ਸਾਹ ਦੇ ਰੋਗ, ਸ਼ੱਕਰ ਰੋਗ, ਕੈਂਸਰ, ਨਰੋਈ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਚੇਤਨਾ, ਯੋਗਾ, ਨਸ਼ੇ, ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਸਿਹਤ, ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਕੋਰੋਨਾ, ਹੱਸਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ, ਚੰਗੀਆਂ ਆਦਤਾਂ, ਆਦਿ ਹਨ। ਕੁਝ ਆਮ ਲੇਖ ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣੋ, ਜੋਸ਼ ਤੇ ਰਣਨੀਤੀ ਨਾਲ ਜੀਓ, ਕਾਉਨ ਭਲੇ ਕੋ ਮੰਦੇ ਵੀ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕਿੰਨੀਆਂ ਹੀ ਸਮਝੌਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿਆਣਪਾਂ ਭਰਪੂਰ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਬੜੀ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਅਰੋਗ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨੁਕਤੇ ਅਤੇ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ ਬਾਰੇ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਬਣਦੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਕੈਂਸਰ, ਏਡਜ਼, ਸ਼ੂਗਰ, ਜਿਹੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਹੇਜ਼ ਵੀ ਸੰਖੇਪ 'ਚ ਸੁਝਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਲੇਖਣੀ ਨੂੰ ਦਿਲਚਸਪ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਾਵਿਮਈ ਟੂਕਾਂ, ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਂਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਕਥਨ ਵੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ ਹਨ। ਕੁਝ ਕੁ ਛਪਾਈ ਦੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰ ਅੱਖਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਗਲੇ ਸੰਸਕਰਨ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਰੁਸਤ ਕਰਨਾ ਸਹੀ ਰਹੇਗਾ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਕੀਮਤ ਦੋ ਸੌ ਰੁਪਈਏ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸਾਹਿਤ 'ਨਾ ਲਾਭ ਨਾ ਘਾਟਾ' ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸਿਹਤ ਸਬੰਧੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਨਿੱਗਰ ਵਾਧਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਕੋਲੋਂ ਸਿਹਤ ਸਬੰਧੀ ਹੋਰ ਵੀ ਲਾਹੇਵੰਦ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜੇ ਜਾਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਬੱਝਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।


ਪ੍ਰਿੰ: ਹਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਾਇਰ
ਮੋ: 97806-67686


ਵਿਆਸ ਭੱਟ ਦੀ ਆਤਮਕਥਾ
ਲੇਖਕ : ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 425 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 320
ਸੰਪਰਕ : 081307-82551.


ਐਚ.ਜੀ. ਵੈਲਜ਼ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿਚ ਆਤਮਕਥਾ ਅੰਸ਼ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ ਨਤੀਜੇ 'ਤੇ ਪੁੱਜਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਉਂ-ਜਿਉਂ ਮਨੁੱਖਤਾ 'ਆਪੇ' ਦੀ ਖੋਜ ਬਾਰੇ ਖੁੱਲ੍ਹਦਿਲ ਹੁੰਦੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਜੀਵਨੀ ਅਤੇ ਸਵੈਜੀਵਨੀ ਖੋਜ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਨਾਵਲ ਦਾ ਸਥਾਨ ਲੈ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਹਥਲੇ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਸ ਭੱਟ ਇਕ ਕਲਪਨਾਤਮਿਕ ਨਾਇਕ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬਾਣ ਭੱਟ ਦਾ ਭਤੀਜਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਆਤਮਕਥਾ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਰੂਪਾਂਤਰਿਤ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਸ ਆਤਮ-ਕਥਾਈ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ ਨੇ 6ਵੀਂ, 7ਵੀਂ ਸਦੀ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹਰਮਨ-ਪਿਆਰੀ (ਨਾਟਕ) ਵਿਧਾ ਦੇ ਨਾਟਕਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਅੰਗ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ 'ਚੰਡਾਲ-ਮੰਡਲੀ' ਵਿਚ ਸਤਅ ਕੀਰਤੀ, ਕਰਨਾਕਰ ਵਰਮਨ ਅਤੇ ਰਵਾਲ ਗੁਪਤ ਦੇ ਨਾਂਅ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਹਨ ਜੋ ਘਟੀਆ ਕਿਸਮ ਦੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਨ ਪਰ ਸੱਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਸਾਹਿਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਘੜੰਮ-ਚੌਧਰੀ ਬਣ ਕੇ ਧੌਂਸ ਜਮਾਈ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਮਹਾਂਵਾਕ ਹੈ : 'ਨਾਨਕ ਤੇ ਨਰ ਅਸਲਿ ਖਰ ਜਿ ਬਿਨੁ ਗੁਣ ਗਰਬੁ ਕਰੰਤ॥' ਉਕਤ ਚੰਡਾਲ ਮੰਡਲੀ ਵਿਆਸ ਭੱਟ ਨੂੰ ਥੱਲੇ ਲਾਹੁਣ ਲਈ ਸਾਜਿਸ਼ਾਂ ਰਚਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਚੇਤੇ ਰੱਖਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਭੱਟ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚ ਘੁਮੱਕੜਪੁਣੇ ਦੀ ਸਾਂਝ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਫੇਬੁਲਾ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕੰਨਿਆਂ ਕੁਬਜ਼ ਤੋਂ ਉਜੈਨ ਤੱਕ, ਇਵੇਂ ਨਾਇਕ ਦੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਚ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਕੰਨਿਆਂ ਕੁਬਜ਼ ਤੱਕ ਗੋਲਾਈ ਵਿਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ 'ਗਾਲਪਨਿਕ ਕੋਡ' 'ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ' ਹੈ। ਵਿਆਸ ਭੱਟ ਦੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਵਰਧਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਵਿਆਸ ਭੱਟ ਜਿੰਨਾ 'ਘੁਮੱਕੜ' ਬਣ ਕੇ 'ਅਨੁਭਵ' ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ, ਓਨੇ ਵਧੀਆ ਹੀ ਉਹ ਨਾਟਕ ਲਿਖ ਸਕੇਗਾ। ਹੁੰਦਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਲਲਿਤਾ ਦਿਤਾਅ ਅਤੇ ਕੰਨਿਆਂ ਕੁਬਜ਼ ਦੇ ਰਾਜੇ ਯਸ਼ੋਵਰਮਨ ਵਿਚਕਾਰ ਯੁੱਧ ਛਿੜ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸੰਧੀ ਹੋਣ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਸੰਧੀ ਲਿਖਣ ਸਮੇਂ ਮਾਮੂਲੀ ਮੱਤਭੇਦ ਕਾਰਨ ਯੁੱਧ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਸ ਭੱਟ ਕੋਈ ਸੈਨਿਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਫਿਰ ਵੀ ਸੱਤਾ 'ਚ ਚੰਡਾਲ ਮੰਡਲੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ। ਯਸ਼ੋਵਰਮਨ ਹਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਸ ਭੱਟ 'ਤੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਲਈ ਸੂਹੀਆ ਬਣਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਦੀ-ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਕੇ ਮਾਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਸਿੰਧੂ ਵਰਮਨ ਚੁਸਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਥ-ਭੰਜਨ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ-ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਕਈ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਮਿੱਥ-ਭੰਜਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਘਟਨਾਵਾਂ ਮਹਾਂਭਾਰਤ, ਰਾਮਾਇਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਅਨੇਕਾਂ ਇਸਤਰੀ ਪਾਤਰ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਵਿਸਾਖਾ, ਜੂਹਿਕਾ, ਚੁਲਾ ਹੰਸਾਂ, ਚੰਦ੍ਰਿਕਾ, ਨਿਹਾਰਿਕਾ ਆਦਿ। ਨਾਟਕਾਂ ਬਾਰੇ ਕਈ ਅਹਿਮ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਮਸਲਨ: 'ਨਾਟਕ 'ਚ ਕਿਸੇ ਪਾਤਰ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਉਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਜੋ ਨਾਟਕਕਾਰ ਲਿਖ ਜਾਂ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਸਰੋਤਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ, ਕਲਪਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ 'ਚ ਘਟਾਉਂਦੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਨਾ 69.
ਵਿਆਸ ਭੱਟ (ਨਾਇਕ) ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬੜੇ ਕਠਿਨ ਪੈਂਡੇ ਤੈਅ ਕਰਨੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ ਵਰਗਾ ਅਨੁਭਵੀ ਲੇਖਕ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਨਾਟਕ ਲਿਖ ਸਕਦਾ ਹੈ।


ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
vatish.dharamchand@gmail.com

26-06-2021

ਸਾਂਦਲ ਬਾਰ
(ਨਾਟਕ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ)
ਨਾਟਕਕਾਰ : ਡਾ. ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਕੁਕਨੂਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 125 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 98768-81870.

'ਸਾਂਦਲ ਬਾਰ' ਡਾ. ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਵੀਂ ਨਾਟ-ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਕਿਤਾਬਾਂ (ਇਬਾਰਤ, ਸੰਦਲੀ ਬੂਹਾ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ) ਭੇਟ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਹਰਜੀਤ ਪਿਛਲੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੇਖਨ, ਟੀ.ਵੀ. ਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਇਨਸਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਲਾ ਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਰਚਨਾਤਮਕ ਕਾਰਜ ਹੀ ਵਧੇਰੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਪੰਜਾਬੀ ਫੀਚਰ-ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਤੇ ਟੈਲੀਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮਸਰੂਫ ਹੈ।
'ਸਾਂਦਲ ਬਾਰ' ਪੁਸਤਕ ਤਿੰਨ ਰੰਗਮੰਚੀ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਸ਼ੀਰਸ਼ਕ ਨਾਟਕ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ 'ਅਗਨ ਪੰਖੇਰੂ' ਤੇ 'ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੂ' ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਸਾਂਦਲ ਬਾਰ ਸਤਾਰਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਅੰਕਿਤ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਨਾਟਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਮਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਗੀਰਾਂ ਦੇਣ ਲਈ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
'ਅਗਨ ਪੰਖੇਰੂ' ਬਾਰਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵਿਉਂਤਬੱਧ ਨਾਟਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਲਾਕਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ, ਤਸੀਹਿਆਂ ਤੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰੇ ਮੌਤ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ। ਹੰਗਰੀ, ਪੈਰਿਸ, ਯੂਰਪ ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਮਹਿਜ਼ 28 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਬਿਤਾ ਕੇ ਉਹਨੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਜ਼ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਵੀ ਮਾਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
'ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੂ' ਦੇ ਗਿਆਰਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹਨ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ/ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਇਕ ਗਾਥਾ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਨਾਟਕ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੂ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਲੋਕ-ਨਾਇਕ ਹੈ। ਨਾਟਕਕਾਰ ਨੇ ਅੱਜ ਦੇ ਹਰ ਕਿਰਤੀ-ਕਾਮੇ, ਮਿਹਨਤੀ-ਮੁਸ਼ੱਕਤੀ ਵਰਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੂ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਨਾਟਕ ਕਾਵਿ-ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਮਿਲਿਆ-ਜੁਲਿਆ ਰੂਪ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਅਤੀਤ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ/ਪਾਤਰਾਂ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਹੈ, ਪਰ ਨਾਟਕਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਸੰਗਿਕ ਤੇ ਅਰਥ-ਭਰਪੂਰ ਬਣਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਾਟਕ ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਿਕ ਰਹਿਤਲ ਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਕਲਾਤਮਿਕ ਮੁਹਾਰਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰਜੀਤ ਵਾਕਈ ਮੁਬਾਰਕ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ!

ਪ੍ਰੋ: ਨਵ ਸੰਗੀਤ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 94176-92015

ਪੰਜਾਬ ਸਿਆਂ ਮੈਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਬੋਲਦਾਂ...
ਲੇਖਕ : ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 176
ਸੰਪਰਕ : 98556-44003.

ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਮਾਅਰਫ਼ਤ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਧਿਰਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਲੋਂ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਦੇ ਘਿਨੌਣੇ ਵੇਰਵੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲਣ ਉਪਰੰਤ ਬਟਵਾਰੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਲਾਹੌਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਪੰਡਿਤ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਨਵੀਂ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਸਾਉਣ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਲਿਆ। ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਟਾਊਨ ਪਲਾਨਰ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ ਲੇ ਕਾਰਬੂਜ਼ੀਏ ਨੂੰ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ। ਨਹਿਰੂ ਖ਼ੁਦ ਇਕ ਸੁਪਨੇਸਾਜ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਹਕੀਕਤ ਵਿਚ ਬਦਲਣ ਲਈ ਕਾਰਬੂਜ਼ੀਏ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਟਾਊਨ ਪਲਾਨਰਜ਼ ਨੇ ਵੀ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਪਰ ਉਸ ਵਕਤ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਉਸਾਰਨ ਲਈ ਲਗਭਗ 50 ਘੁੱਗ ਵਸਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਉਜਾੜਾ ਕਰਨਾ ਪਏਗਾ। ਪ੍ਰੋ: ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਦੇ ਬਹੁਤ ਖੂਬ ਲਿਖਿਆ ਸੀ : ਕੀ ਉਹ ਹੁਸਨ, ਹੁਸਨ ਹੈ ਸਚਮੁੱਚ ਯਾ ਉਂਜ ਹੀ ਛਲਦਾ। ਲੱਖ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਮਜ਼ਲੂਮਾਂ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਤੇ ਜੋ ਪਲਦਾ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਦੁਖਾਂਤ ਕਥਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸ: ਤਰਲੋਚਨ ਸਿੰਘ (ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ : ਉਜਾੜਿਆਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ) ਨੇ ਲਿਖੀ ਸੀ। ਹੁਣ 2020 ਵਿਚ 'ਦੇਸ਼ ਸੇਵਕ' ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸ: ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ ਨੇ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਸ: ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ ਅਤੇ ਪੁਆਧੀ ਸੱਥ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਸੁਹਿਰਦ ਲੇਖਕ ਵੀ ਲਿਖਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਧਿਰਾਂ ਹਰ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚੋਂ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਲੱਭ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਕੋਈ ਦਖ਼ਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੇ ਭਾਅ ਖ਼ਰੀਦੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਅੱਗੋਂ ਪਲਾਟ ਬਣਾ ਕੇ ਲੱਖਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਰੋੜਾਂ ਵਿਚ ਵੇਚੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪੁੱਛਣ ਜੋਗਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦਾ। ਸਰਕਾਰ ਜੋ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਸੀ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਕਿਸਾਨ ਤਾਂ ਉੱਜੜ ਗਏ ਪਰ ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਬਿਲਡਰ ਲੋਕ 'ਬਣ' ਗਏ।
ਲੇਖਕ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਪਾਸ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਸੀ ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੰਤਰੀ, ਅਮੀਰ-ਵਜ਼ੀਰ ਅਤੇ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹ ਲੋਕ ਇਸ ਸਾਜਿਸ਼ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਲੋਕ ਠੱਗੀ-ਠੋਰੀ ਦੇ ਹਰ ਕੰਮ ਨੂੰ ਏਨੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਅਤੇ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੋਈ ਛਿਦਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ। ਇਸ ਲਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿਚਾਰਿਆਂ ਦੀ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਵੱਟੀ ਗਈ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ-ਮੁਹਾਲੀ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾੜ ਕੇ ਹੁਣ ਇਹ ਬਿਲਡਰ, ਲਾਂਡਰਾਂ, ਮੁੱਲਾਂਪੁਰ ਗ਼ਰੀਬਦਾਸ ਅਤੇ ਜ਼ੀਰਕਪੁਰ ਵੱਲ ਹੋ ਤੁਰੇ ਹਨ। ਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੱਸ ਚੱਲਿਆ (ਚੱਲ ਹੀ ਜਾਵੇਗਾ) ਤਾਂ ਚੁੰਨੀ ਕਲਾਂ, ਖਰੜ, ਮੁਹਾਲੀ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਵਿਚ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਫਲੈਟ ਉਸਾਰ ਦੇਣਗੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਾਬਿਆਂ, ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਿਸਟਾਂ ਅਤੇ ਸੱਤਾਧਾਰੀਆਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ-ਲੱਖਾਂ ਏਕੜ ਉਪਜਾਊ ਜ਼ਮੀਨ ਹਥਿਆ ਲਈ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਇਧਰ ਵੀ ਨਜ਼ਰਸਾਨੀ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ ਕਿਉਂਕਿ ਜੇ ਜ਼ਮੀਨ ਹੀ ਨਾ ਰਹੀ ਤਾਂ ਮੋਰਚੇ ਕਿਵੇਂ ਲਾਉਣਗੇ? ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਮੈਂ ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ ਦੇ ਯਤਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136

c c c

ਗੁਲਾਬ ਕੌਰ
ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਦੀ ਦਲੇਰ ਯੋਧਾ
ਲੇਖਕ : ਰਾਕੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚਿੰਤਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਐਡਮਿੰਟਨ (ਕੈਨੇਡਾ) ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 152
ਸੰਪਰਕ : 95305-03412.

ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਲੇਖਕ ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਇਸ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਅਨੇਕਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿਚ ਹਰ ਸਮੇਂ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਜਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਅਣਗੌਲੇ ਬਹਾਦਰ ਸੂਰਬੀਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਣਾ ਉਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਮਕਸਦ ਹੈ। ਗੁਲਾਬ ਕੌਰ ਸਾਡੀ ਉਹ ਗ਼ਦਰੀ ਯੋਧਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੱਝਵਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਗੁਲਾਬ ਕੌਰ ਦਾ ਜੁਝਾਰੂ ਕਿਰਦਾਰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਦੀਆਂ ਪਰਤ-ਦਰ-ਪਰਤ ਅਨੇਕਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਰਦਾ ਉੱਠਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਮਨੀਲਾ, ਫਿਲਪਾਈਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਾਕਾ ਗੁਲਾਬ ਕੌਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਗਹਿਰਾ ਅਸਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹੁਣ ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕੁੱਦ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਇਸੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਚਾਰ ਨਿਬੰਧ ਇਸ ਪੱਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਜਉ ਤਉ ਪ੍ਰੇਮ ਖੇਲਣ ਕਾ ਚਾਉ, ਸਿਰੁ ਧਰਿ ਤਲੀ ਗਲੀ ਮੇਰੀ ਆਉ, ਮਨੀਲਾ ਵਿਚ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਬਣੀ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਮਨੀਲਾ ਵਿਚ ਗ਼ਦਰੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ 'ਅ' ਭਾਗ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਗ਼ਦਰ ਮਚਾਉਣ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੁਲਾਬ ਕੌਰ ਦੀ ਕੀ ਭੂਮਿਕਾ ਰਹੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਇਸ ਭਾਗ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਚਲੋ, ਹਿੰਦੀਓ ਕਰਨੇ ਗ਼ਦਰ ਅਤੇ ਗੁਲਾਬ ਕੌਰ ਦੀ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸੀ, ਗੁਲਾਬ ਕੌਰ ਦੀਆਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਗ਼ਦਰੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ, ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਵਿਛੋੜਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ।
ਪੁਸਤਕ ਦੇ ੲ' ਭਾਗ ਵਿਚ ਬੀਬੀ ਗੁਲਾਬ ਕੌਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਮਿਲਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਮੱਗਰੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਭਾਗ ਵਿਚ ਗੁਲਾਬ ਕੌਰ ਸਬੰਧੀ ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਨਾਟਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਗੁਲਾਬ ਕੌਰ ਦਾ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਵਾਹ ਪਿਆ, ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਬੀਰ ਗਾਥਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਅੰਤਿਕਾ (1), ਅੰਤਿਕਾ (2) ਅੰਤਿਕਾ (3) ਅੰਤਿਕਾ (4) ਅਤੇ ਅੰਤਿਕਾ (5) ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਹਿਤ ਕਿਰਤਾਂ ਵਿਚ ਬੀਬੀ ਗੁਲਾਬ ਕੌਰ, ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਦੀ ਵੀਰਾਂਗਣ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਭੁੱਲੀ ਵਿਸਰੀ ਸ਼ੇਰਨੀ, ਮਾਈ ਗੁਲਾਬ ਕੌਰ, ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਮਾਈ ਆਦਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿਚ ਸਹਾਇਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਆਪਣਾ ਵਿਲੱਖਣ ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਰਹੀ ਹੈ।

ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋ: 98143-24040.

c c c

ਜ਼ਮੀਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼
ਲੇਖਕ : ਸੀਤਲ ਸਿੰਘ 'ਗੁੰਨੋਪੁਰੀ'
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਾਹਿਤ ਕੇਂਦਰ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ
ਮੁੱਲ : 120 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 114
ਸੰਪਰਕ : 98153-15034.

'ਜ਼ਮੀਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼' ਸੀਤਲ ਸਿੰਘ 'ਗੁੰਨੋਪੁਰੀ' ਦਾ ਪਲੇਠਾ ਗ਼ਜ਼ਲ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਬਿਤਾਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੀਵਨ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਨਾਲ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਦੁਬਿਧਾ ਵਿਚ ਫਸੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਨ ਲਈ ਵੰਗਾਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਜਾਂ ਤਾਂ ਲੁੱਟੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਲੁੱਟਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ-
ਇਕ ਪਾਸੇ ਤਾਂ ਹੋਣਾ ਪੈਣਾ,
ਰਸਤਾ ਹੈ ਨਹੀਂ ਵਿਚ-ਵਿਚਾਲੇ।
ਕੁਰਖੇਤਰ ਤਾਂ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣਾ,
ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦੇ ਹੈ ਨਹੀਂ ਚਾਲੇ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰਿਮੋਟ ਕੰਟਰੋਲ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਦੇਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਹੀ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਵੀ ਰਹਿਣਾ, ਫਿਰ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਇਸੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਹਰ ਪਲ ਮਰ-ਮਰ ਕੇ ਜਿਊਣਾ ਕਿਸੇ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਕੱਲ੍ਹ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਗਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅੱਜ ਉਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਬੀਤੇ ਕੱਲ੍ਹ, ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਕੱਲ੍ਹ ਕਿਹਾ ਸੀ-
ਛੱਡ ਝੋਰਾ ਜੱਗ ਫ਼ਾਨੀ ਦਾ
ਤੇ ਮਾਲਕ ਬਣ ਜ਼ਿੰਦਗਾਨੀ ਦਾ,
ਹੋ ਕੇ ਨਹੀਂ ਇਸ ਜੀਵਨ ਵਿਚ
ਮਜਬੂਰ ਜਿਊਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਸੀਤਲ ਸਿੰਘ 'ਗੁੰਨੋਪੁਰੀ' ਰਵਾਇਤੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਇਸ ਕਰਕੇ ਵੀ ਵਿਲੱਖਣ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਰੂਪਕ ਪੱਖ ਨੂੰ ਹੀ ਮੁੱਖ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ ਬਲਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਿਸਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਜਾਣ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ-ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੇ ਨਾਇਕਾਂ ਅਤੇ ਖਲਨਾਇਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕਤਾ ਨੂੰ ਉਹ ਸਮਕਾਲੀ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੋੜ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ।

ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋ: 98146-28027

ਤਾਮ
ਲੇਖਿਕਾ : ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਜੱਸ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 134
ਸੰਪਰਕ : 95014-85511.

'ਤਾਮ' ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਜੱਸ ਦਾ ਚੌਥਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ 'ਬਲਦੀਆਂ ਛਾਵਾਂ' (2007), ਰਾਹਾਂ ਦੀ 'ਤਪਸ਼' (2012) ਅਤੇ 'ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਨਾਟ-ਮੰਡਲੀ' (2016) ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਜਗਤ'ਚ ਆਪਣੀ ਭਰਵੀਂ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦਰਜ ਕਰਵਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਚ ਜਿਥੇ ਹਵਾ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਖਾਣੇ, ਭੋਜਨ ਦੀ ਤਲਬ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਕਵਿੱਤਰੀ ਵਲੋਂ 'ਤਾਮ' ਸਿਰਲੇਖ ਦਿੰਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਕੁੱਲ-ਲੋਕਾਈ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ 'ਚ ਕੇਂਦਰੀ ਧੁਰੇ 'ਖਾਣੇ, ਭੋਜਨ' ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਤਾਮ ਦੀ ਤਿਆਰੀ 'ਚ ਵਰਤੀਂਦੇ ਸ਼ਬਦ : ਢੁੱਲਾ, ਤਵੀ, ਚੱਕੀ, ਆਲਾ, ਹਾਰਾ, ਮਧਾਣੀ, ਘੜਵੰਜੀ, 'ਪੀੜ੍ਹੀ', 'ਭੜੋਲੀ', 'ਘੜਾ', 'ਚਾਟੀ', 'ਕਾੜ੍ਹਨੀ', 'ਤੌੜੀ', 'ਚੱਪਣੀ', 'ਚੰਗੇਰ', 'ਤੰਦੂਰ', 'ਡੋਹਣੀ', 'ਅੰਗੀਠੀ', 'ਉੱਖਲੀ', 'ਛਾਨਣੀ', 'ਚਿਮਟਾ', 'ਘੋਟਣਾ', 'ਫੂਕਣੀ', 'ਕੂਚੀ', 'ਚਕਲਾ', 'ਵੇਲਣਾ', 'ਭਾਂਡੇ', 'ਚਾਕੂ', 'ਪੋਣਾ', 'ਪਹੋਲਾ', 'ਪਾਂਡੂ ਦਾ ਪੋਚਾ', 'ਕੰਧੋਲੀ', 'ਕਿੰਗਰੇ, 'ਸਬਾਤ', 'ਚੌਂਕਾ', 'ਭੁੱਖ', 'ਰੱਜ', 'ਰੋਟੀ', 'ਪਲੇਥਣ', 'ਚੂਰੀ', 'ਭੱਤਾ', 'ਅੱਗ', 'ਧੂੰਆਂ', 'ਪਾਥੀ', ਉਬਾਲਾ', 'ਰਿੱਝਣਾ', 'ਜ਼ਾਇਕਾ', 'ਧੁਆਂਖ' ਅਤੇ 'ਸੁਆਣੀ' ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਅਧੀਨ ਕਾਵਿ-ਸਿਰਜਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਰਹਿਤਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਉਕਤ ਸ਼ਬਦ 'ਸੁਆਣੀ' ਦੇ ਇਰਦ-ਗਿਰਦ ਹੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਔਰਤ ਦੀ ਔਕਾਤ ਦੀ ਦੱਸ ਪਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਆਦਮੀ ਧਨ-ਦੌਲਤ, ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ ਪਰ ਸੁਆਣੀ ਦਾ ਸਾਮਰਾਜ ਚੁੱਲੇ-ਚੌਂਕੇ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਮੁਰੱਬੇ/ਕਿੱਲੇ/ਮਰਲੇ
ਮਰਦ ਹਿੱਸੇ ਆਏ
ਔਰਤ ਹਿੱਸੇ ਆਈ
ਬੱਸ ਪੰਜ ਸਰਸਾਹੀ
ਚੌਂਕੇ ਦੀ ਭੋਇੰ।
ਕਵਿੱਤਰੀ ਨੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਰਾਹੀਂ ਜਿਥੇ ਨਾਰੀ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਚ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਦਾ ਹੀਲਾ-ਵਸੀਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਨਾਰੀ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਟਟੋਲਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਰਲ, ਸਪੱਸ਼ਟ, ਸਾਦਗੀ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦ ਜੋ ਕਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਰਹਿਤਲ ਦਾ ਅਮੁੱਲ ਖਜ਼ਾਨਾ ਸਨ, ਅੱਜ ਸਮੇਂ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੀ ਦੌੜ 'ਚ ਗੁੰਮ-ਗੁਆਚ ਰਹੇ ਸਨ। ਅਜਿਹਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਨੂੰ ਸਾਂਭ ਕੇ ਕਵਿੱਤਰੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਅਮੁੱਲਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਮੀਦ ਹੈ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਭਵਿੱਖੀ ਖੋਜਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਮੁਫ਼ੀਦ ਰਹੇਗਾ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੂੰ ਵਧਾਈ। ਆਮੀਨ।

-ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ (ਪ੍ਰੋ:)
ਮੋ: 98786-14096.

c c c

ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ ਦੇ ਨਾਟਕ : ਕਿਸਾਨੀ ਸੰਕਟ
ਲੇਖਿਕਾ : ਸਿਮਰਜੀਤ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : 5 ਆਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 100 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 95306-04039.

ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਰੂਹ ਝਲਕਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਸਾਡੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਿਚੋਂ ਲਏ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰਬਸਾਂਝੇ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਸਾਡੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਟੁੰਬਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਔਲਖ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸਾਨੀ ਦੀਆਂ ਸੰਕਟਮਈ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਟਕੀ ਰੂਪਾਂਤਰੀਕਰਨ ਸਬੰਧੀ ਵਿਸਥਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਸਬੰਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਖੋਜ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਨਾਟਕ 'ਸੱਤ ਬਗਾਨੇ' ਵਿਚਲੇ ਕਿਸਾਨੀ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਰੂਬਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਪਰੰਤ 'ਝਨਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ' ਨਾਮੀ ਨਾਟਕ ਦਾ ਰੂਪਾਂਤਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਅੰਤ ਵਿਚ 'ਅਵੇਸਲੇ ਯੁੱਧਾਂ ਦੀ ਨਾਇਕਾ' ਵਿਚ ਦਰਪੇਸ਼ ਦੁਖਾਂਤਕ ਯਥਾਰਥ ਦਾ ਵਰਨਣ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਠੇਠ ਹੈ, ਮੁਹਾਵਰੇਦਾਰ ਅਤੇ ਠੁੱਕਦਾਰ ਹੈ। ਨਸ਼ੇ, ਕਰਜ਼ੇ, ਮੰਦਹਾਲੀ, ਝਗੜੇ, ਔਰਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦਿਲ ਟੁੰਬਵੇਂ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਚਿਤਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿਚ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਕਾਮਾ ਵਰਗ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸੂਖਮ ਅਤੇ ਭਾਵੁਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਭਾਵੁਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਤਾਏ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਪੀੜ ਉਲੀਕੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੈ।

ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ
ਮੋ: 98147-16367.

20-06-2021

ਤਾਲਾਬੰਦੀ
ਲੇਖਕ : ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਰਸੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 208
ਸੰਪਰਕ : 098723-39022.


ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਕੋਰੋਨਾ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਅਚਾਨਕ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਕੋ ਦਿਨ ਵਿਚ ਸਾਰੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਖੜੋਤ ਵਿਚ ਆ ਗਈਆਂ। ਜਿਹੜਾ ਜਿਥੇ ਸੀ, ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਬੱਸਾਂ, ਗੱਡੀਆਂ, ਉਡਾਣਾਂ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਨਾਇਕ ਤੇ ਨਾਇਕਾ ਦਿੱਲੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਇਕੋ ਬੈਂਚ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਵਿਖਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਨਾਇਕਾ ਪਾਸ ਕੋਈ ਪਨਾਹ ਦਾ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ। ਨਾਇਕ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਫਲੈਟ ਵਿਚ ਪਨਾਹ ਦੇ ਕੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸੁਵਿਧਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਇਕਾ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਮੁਸਲਿਮ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਨਾਇਕ ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਕੁਆਰੇ ਹਨ। ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਖਦਸ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਤੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਇਕੋ ਫਲੈਟ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਕਾਰਨ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਸਬੰਧ ਨਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਣ ਅਤੇ ਇੰਜ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਨਾ ਹੋ ਜਾਣ। ਸਾਰੇ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਕੱਟੜਤਾਈ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੌਂਦੇ ਸਮੇਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਆਪੋ-ਆਪਣੀਆਂ ਮਨਬਚਨੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪਿਆਰ ਤਰੰਗਾਂ ਉੱਠਦੀਆਂ ਤਾਂ ਵਿਖਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਪਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਗ਼ਲਤ ਵਿਵਹਾਰ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਦੋਵੇਂ ਪੂਰੇ ਜ਼ਬਤ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਦਰਸ਼ ਪਿਆਰ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੱਤਰਕਾਰ ਮਿੱਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਭ ਸੀਧਾ-ਪੱਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ 'ਚ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਵਾਜਾਈ ਵਿਚ ਢਿੱਲ ਮਿਲ ਜਾਣ 'ਤੇ ਨਾਇਕਾ ਨਾਇਕ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਦੱਸੇ ਉਡਾਣ ਰਾਹੀਂ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਟੁਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਓਪਨ ਟੈਕਸਟ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ। ਅਨੇਕਾਂ ਪਤਾਕੇ, ਪ੍ਰਕਰੀਆਂ, ਉਪ-ਕਥਾਵਾਂ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦਾ ਭਾਗ ਹਨ। ਕਲਾਤਮਿਕ ਪੱਖੋਂ ਨਾਵਲ ਕਾਂਡ-ਰਹਿਤ ਹੈ। ਚਾਹ ਬਣਾਉਣਾ, ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣਾ, ਪੈਰਾ ਬਦਲਣਾ, ਤਿੰਨ ਬਿੰਦੀਆਂ...., ਟੈਲੀਫੋਨ ਦੀ ਅਚਾਨਕ ਕਾਲ ਆਦਿ ਜੁਗਤਾਂ ਨਾਲ ਕਥਾ ਦਾ ਫੋਕਸੀਕਰਨ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁੱਠੇ ਕਾਮਿਆਂ 'ਚ ਇਕ ਪਾਤਰ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੀ ਵਾਰੀ 'ਤੇ ਦੂਜਾ ਪਾਤਰ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਟੈਲੀਫੋਨ 'ਤੇ ਜਵਾਬ ਦੇ ਰਹੇ ਪਾਤਰ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫੋਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੀ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ। 'ਬਾਲਕੋਨੀ' ਜਿਥੇ ਬੈਠ ਕੇ ਨਾਇਕ-ਨਾਇਕਾ ਅਕਸਰ ਸੰਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਆਬਜੈਕਟਿਵ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਊਰਜਾ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਤੇ 'ਦ ਸੀਕਰਟ' ਬੁੱਕ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਇਕ-ਨਾਇਕਾ 'ਇਕ ਨੇ ਕਹੀ ਦੂਜੇ ਨੇ ਮਾਨੀ' ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰਾ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਬਤੀਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਰਦੂ-ਫਾਰਸੀ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਅਰੋ-ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਹੈ। 'ਬਤਲਾਈਏ' ਨਾਇਕਾ ਦਾ ਤਕੀਆ ਕਲਾਮ ਹੈ। ਲੰਮੇ ਸਫ਼ਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਘਰਾਂ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਅੰਤ ਤੇ ਉਰਦੂ-ਫਾਰਸੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸੰਖੇਪ ਇਹ ਕਿ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦਾ ਯਥਾਰਥਕ ਚਿਤਰਨ ਕਰਨ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਸਫਲ ਹੈ।


ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
vatish.dharamchand@gmail.com


ਜ਼ਮਾਨਾ ਬਦਲ ਗਿਆ

ਸੰਪਾਦਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲੀਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 125 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 80
ਸੰਪਰਕ : 98146-73236.


ਇਸ ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ 10 ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਜ਼ਮਾਨਾ ਬਦਲ ਗਿਆ', 'ਸੁਆਲੀਆ ਨਿਸ਼ਾਨ', 'ਕੁੱਤੇ ਵਾਲਾ ਅਰਦਲੀ', 'ਅਸਲੀ ਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਦੁਕਾਨ', 'ਬੇ-ਘਰੇ', 'ਕਾਗਜ਼ੀ ਭਲਵਾਨ', 'ਸੁਲੱਖਣੀ', 'ਬੇ-ਦਖ਼ਲ', 'ਸੂਈ ਧਾਗਾ' ਅਤੇ 'ਸ਼ਗਨ ਕਿਤਾਬ' ਦੇ ਲੇਖਕ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੰਤਵੀਰ, ਪ੍ਰੀਤਮਾ ਦੋਮੇਲ, ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ, ਮਨਮੋਹਨ ਕੌਰ, ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਬਸਰਾ, ਹਰਜੀਤ ਕੌਰ ਬਾਜਵਾ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਏ, ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਹਮਦਰਦਵੀਰ ਨੌਸ਼ਹਿਰਵੀ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨਿਵੇਕਲੇ ਹਨ। ਪਾਤਰ ਉਸਾਰੀ, ਸ਼ੈਲੀ, ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ, ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਸਾਹਿਤਕ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰੌਚਕ, ਉਤਸੁਕਤਾ ਭਰਪੂਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਵੀ ਹਨ। 'ਜ਼ਮਾਨਾ ਬਦਲ ਗਿਆ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰੀ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਅੰਦਰ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀਆਂ ਮਨਮਾਨੀਆਂ ਕਰਨ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤ 'ਚ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਪੰਡਿਤ ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਲਾਲ ਪਿਸਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੀਤਮਾ ਦੋਮੇਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਚ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਫ਼ੌਜੀ ਅਫ਼ਸਰ ਨੂੰ ਕਈ ਦਿੱਕਤਾਂ ਪੇਸ਼ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। 'ਕੁੱਤੇ ਵਾਲਾ ਅਰਦਲੀ' ਕਹਾਣੀ 'ਚ ਅਰਦਲੀ ਦੀ ਬੇਬਸੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਹੈ। 'ਅਣਖੀ' ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਚ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਲੋਂ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਨਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। 'ਬੇ-ਘਰੇ' ਕਹਾਣੀ ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਦੇ ਦੁਖ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਮੋਹ ਨੂੰ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। 'ਸ਼ਗਨ ਕਿਤਾਬ' ਸਾਧਾਂ ਦੇ ਭੇਸ 'ਚ ਚੋਰਾਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਨੰਗਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਸੂਈ ਧਾਗਾ' ਵਿਚ ਅਜੋਕੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਬੇਮੁਖ ਹੋਣ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। 'ਬੇ-ਦਖ਼ਲ' ਕਹਾਣੀ ਆਰਥਿਕ ਥੁੜਾਂ, ਗ਼ਰੀਬੀ, ਲਾਚਾਰੀ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। 'ਸੁਲੱਖਣੀ' ਕਹਾਣੀ 'ਚ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਸਿੱਖਿਅਤ ਹੋਣ ਨੂੰ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਵਡਿਆਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਕਾਗਜ਼ੀ ਭਲਵਾਨ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਪੱਖੋਂ ਖ਼ੂਬਸੁੂਰਤ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਪਾਦਕ ਤਰਲੋਚਨ ਸਿੰਘ ਵਧਾਈ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ। ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਅੰਦਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।


ਮੋਹਰ ਗਿੱਲ ਸਿਰਸੜੀ
ਮੋ: 98156-59110


ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਾ ਪਰਚਮ
ਲੇਖਕ : ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਉੱਪਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 136
ਸੰਪਰਕ : 98550-68278.


ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਉੱਪਲ ਦਾ ਲੇਖ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਾ ਪਰਚਮ' ਨਿੱਕੇ-ਵੱਡੇ 43 ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਸਿਰਲੇਖ ਦੀ ਸੁਰ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸਾਰੇ ਹੀ ਲੇਖ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਚੰਗਾ ਤੇ ਸੱਭਿਅਕ ਇਨਸਾਨ ਬਣਨ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਅਤੇ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਦੋ ਭਾਗਾਂ 'ਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਤਨ ਮਨ 'ਤੇ ਹੰਢਾਏ ਅਤੇ ਅਰਜਿਤ ਕੀਤੇ ਅਨੁਭਵਾਂ-ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਲੇਖ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਦੂਸਰੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਾਤ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਾ ਤੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਹਨ। ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ। ਹਥਲੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦੇ ਲੇਖ, ਲੇਖਕ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਮੂਲਕ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਤਮਾਮ ਔਕੜਾਂ-ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਗ਼ਰੀਬ-ਕਿਰਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਜੰਮਪਲ ਹੋ ਕੇ ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ ਮਜ਼ਦੂਰ ਤੋਂ ਜੀਵਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਵਿੱਤ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੱਕ ਪੁੱਜਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਸਫ਼ਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੜਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁਕਾਮ 'ਤੇ ਪੁੱਜਣ ਲਈ ਲੇਖਕ ਵਿੱਦਿਆ ਨੂੰ ਕਾਰਗਰ ਸਾਧਨ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਬਣਦਾ ਹੈ। 'ਮਾਸੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਮ' ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 'ਉਹ ਤਾਂ ਰੱਬ ਬਣ ਬਹੁੜਿਆ' ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹੀ ਲੇਖ ਆਤਮ ਕਥਾਤਮਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਲਿਖੇ ਗਏ ਉਪਰੋਕਤ ਕਥਨ ਦੀ ਸ਼ਾਹਦੀ ਭਰਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਜਾਗਰੂਕ ਅਤੇ ਚੇਤਨਸ਼ੀਲ ਅਨੁਭਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਇਰਦ-ਗਿਰਦ ਸਮਾਜਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ, ਸਿਆਸੀ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਨਿਘਾਰ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਮਹਿਸੂਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਲਈ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਮਾਰ ਹੋਵੇ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਹੋਣ, ਦਿਖਾਵੇ-ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਬੇਲੋੜਾ ਖਰਚ, ਆਪਣੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਟੁੱਟ ਰਹੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ, ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਤੇ ਫਰਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਅਰੁਚੀ, ਇੰਜ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਲਗਾਤਾਰ ਆ ਰਹੀ ਗਿਰਾਵਟ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਨੇ ਦੂਸਰੇ ਭਾਗ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਲੇਖ ਵਿਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਕਸ਼ੀਦਿਆ ਹੋਇਆ ਅਨੁਭਵ ਸਮੋਇਆ ਹੈ। ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਕਰਾਮਾਤ, ਚਲਾਕੀ ਦੇ ਇਨਾਮ ਦੀ ਕੀਮਤ, ਇਕ ਪਦਮਸ੍ਰੀ ਦਾ ਹੁੰਗਾਰਾ, ਫਲ ਵੇਚਣ ਵਾਲੀ ਔਰਤ, ਕਿਰਪਾਲਤਾ ਦਾ ਚੱਕਰ, ਮੈਨੂੰ ਕੀ, ਅਫ਼ਸਰ ਬਨਾਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾ, ਆਜ਼ਾਦ ਔਰਤ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰੀ, ਰੱਬ ਕਿਵੇਂ ਬਹੁੜਿਆ ਆਦਿ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਕਦਮ ਸਰਲ, ਸਪੱਸ਼ਟ, ਸਹਿਜ ਅਤੇ ਸੰਖੇਪ ਜਿਹੇ ਇਹ ਲੇਖ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਾ ਸੋਮਾ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਰਾਹ ਦਸੇਰੇ ਹਨ।


ਡਾ. ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਮੋ: 98761-56964.


ਹੈੱਡਮਿਸਟ੍ਰੈਸ
ਸੰਪਾਦਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 125 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 80
ਸੰਪਰਕ : 98146-73236.


'ਹੈੱਡਮਿਸਟ੍ਰੈਸ' ਤਰਲੋਚਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤੇਰ੍ਹਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ 10 ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹੀ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦਾ ਚਿਤਰਨ ਕਰਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਮਾਨਵੀ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਆਮ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਤੇ ਪੇਂਡੂ ਪਾਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਨਿਮਨ ਵਰਗ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ 'ਹੈੱਡਮਿਸਟ੍ਰੈਸ' ਵਿਚ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਕ ਕੁੜੀ, ਜਦੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ 'ਤੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅਧਿਆਪਕਾ ਸਮਝਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਅਗਲੀ ਕਹਾਣੀ 'ਵਾਲੀਆਂ' ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੰਤਵੀਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਵਾਲੀਆਂ ਦਾ ਵਿਆਜ ਮੂਲ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪਿਓ-ਪੁੱਤਾਂ ਨੂੰ ਨਮੋਸ਼ੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਭਰੀ ਗਾਥਾ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਅਗਲੀ ਕਹਾਣੀ 'ਮੇਰਾ ਕਸੂਰ ਕੀ ਹੈ' ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਕੁੜੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਅਸਲ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਖੁਸ਼ਬੂ ਆਪਣੀ ਮੂੰਹ-ਬੋਲੀ ਮਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟਦੀ ਸਗੋਂ ਉਸ ਕੋਲ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮੂੰਹ-ਬੋਲੀ ਮਾਂ ਇਸ ਜਹਾਨ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਦੇ ਘਰ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਗਲੀ ਕਹਾਣੀ 'ਚੌਦਾਂ ਫੇਰੇ' ਮਨਮੋਹਨ ਕੌਰ ਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਲੋਹੜੀ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਮਾਂ ਨੂੰ ਲੋਹੜੀ ਦੁਆਲੇ ਸੱਤ ਚੱਕਰ ਕੱਟਣ ਲਈ ਅਤੇ ਠੁੱਲੇ ਚੁਗਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣਾ ਬੱਚਾ ਸੱਤ ਫੇਰਿਆਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਚੌਦਾਂ ਫੇਰਿਆਂ' ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸਮਝਣ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ 'ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਫੌਜਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਇਕ ਫ਼ੌਜੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦਿਕ ਗਾਥਾ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੱਲ ਕੀ ਤਰਲੋਚਨ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਸੇਧ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹੀ ਮਾਨਵੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਤਜਰਬਿਆਂ ਨਾਲ ਸਰੋਕਾਰ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਮੱਧਵਰਗੀ ਪਾਤਰਾਂ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਹਨ।


ਡਾ. ਗੁਰਬਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਰਾੜ
ਮੋ: 098553-95161


ਮੂੰਹ ਆਈ ਬਾਤ ਨਾ ਰਹਿੰਦੀ ਏ
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰਿੰ: ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਕੈਫੇ ਵਰਲਡ ਜਲੰਧਰ, ਬਠਿੰਡਾ, ਕਪੂਰਥਲਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 127
ਸੰਪਰਕ : 94176-51890.


ਚਰਚਾ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਿੰ: ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਖੱਟੀਆਂ-ਮਿੱਠੀਆਂ ਯਾਦਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ, ਤੀਹ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ, ਇਕ ਨਿਬੰਧ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਬਾਲ ਉਮਰੇ ਹੰਢਾਏ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਬਾਤ ਬੜੇ ਅਲੱਗ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਲਪਣ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬੜੀਆਂ ਦਿਲਚਸਪ ਹਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਆਪਸੀ ਮੋਹ ਮੁਹੱਬਤ, ਆਪਸੀ ਸ਼ਰੀਕੇਬਾਜ਼ੀ, ਨੌਕਰੀ ਦੌਰਾਨ ਦਰਪੇਸ਼ ਦਿੱਕਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ : ਲਓ ਦੇਖੋ ਉਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਕਹਿੰਦਾ, ਬਹੁਤਾ ਸਮਝਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ:
ਮੈਂ ਘਰੋਂ ਰੋਟੀ ਖਾ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਬੁੱਗਰ ਦੀ ਮਾਂ ਬਚਨੋ ਮੈਨੂੰ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਦੇਸੀ ਘਿਉ ਦਾ ਪਰੌਂਠਾ ਖਵਾ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। 'ਬਾਬਾ ਜੀ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਕਮੀਜ਼ ਤਾਂ ਨਵੀਂ ਲੈ ਦਿਉ, ਪਾਟੀ ਪਾਈ ਫਿਰਦਾ, ਤੁਹਾਡਾ ਸਰਦਾ ਬਰਦਾ ਘਰ ਐ। ਹਰਜੀਤ ਭੈਣਜੀ ਮੇਰੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ। ਓਸ਼ੋ ਦਾ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਤਬਦੀਲੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਈ। ਦਿਮਾਗ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਾਲੇ ਲਹਿ ਗਏ। ਮੇਰੇ ਬਾਪੂ ਜੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੋਸਤ ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਆੜ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਹਥਿਆ ਲਵੇਗਾ। 'ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਢੋਲ-ਢਮੱਕਾ ਅਤੇ ਟਪੂਸੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਨ। ਨਜ਼ਾਕਤ, ਮਧੁਰਤਾ, ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਬਾਈ ਜੀ ਕਿਹੜਾ ਪਿੰਡ ਐ?
'ਸਿਵੀਆਂ' ਮੈਂ ਕਿਹਾ ।
'ਜਿੱਥੋਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਪਾਇਲਟ ਐ?' ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।
'ਹਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਲੜਕੀ ਦਾ ਬਾਪ ਹਾਂ।' ਮੈਂ ਆਖਿਆ।
ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਦਲਿਤਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਸਿਰਫ ਨਾਂਅ ਦੀ ਹੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦਾਨਾ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਲੋਕ ਪੰਚ/ਸਰਪੰਚ ਕਹਿ ਕੇ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। (ਪੰਨਾ-72) ਛੁੱਟੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਕਲਰਕਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁੱਠੀਆਂ ਗਰਮ ਕਰਨੀਆਂ ਪੈਣੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਤਜਰਬਾ ਮੈਨੂੰ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਾਉਣ ਵੇਲੇ, ਉਦੋਂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਪੈਸਿਆਂ ਦਾ ਬੁੱਕ ਖ਼ਰਚਣਾ ਪਿਆ। (ਪੰਨਾ-99) ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਦਫ਼ਤਰੀ ਅਮਲੇ ਵਲੋਂ ਰਿਸ਼ਵਤ ਲੈ ਕੇ ਫਾਈਲਾਂ ਅੱਗੇ ਤੋਰਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਈ ਥਾਂ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮਿਡ ਡੇ ਮੀਲ ਦੀ ਕਣਕ ਦਾ ਦੁਕਾਨ 'ਤੇ ਵਿਕਣਾ ਕੋਈ ਘੱਟ ਗੰਭੀਰ ਮੁੱਦਾ ਨਹੀਂ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੇ ਸੱਜਣ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਕੇ ਤਸਦੀਕ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਤਜਰਬੇ ਆਮ ਪਾਠਕ ਲਈ ਰੋਜ਼ਮਰ੍ਹਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਕੰਮ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਜਾਪਦੇ ਹਨ। ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਯਾਦਾਂ ਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਦੁਹਰਾਅ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੇ ਅਗਲੇ ਸੰਸਕਰਨ ਸਮੇਂ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਆਮ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਬੜੀ ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਉਪਯੋਗੀ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦਾ ਮੈਂ ਹਾਰਦਿਕ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਕ ਤੋਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਮਿਆਰੀ ਸਿਰਜਣਾਂ ਦੀ ਉਮੀਦ ਬੱਝਦੀ ਹੈ।


ਪ੍ਰਿੰ: ਹਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਾਇਰ
ਮੋ: 97806-67686


ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਜਾਏ
(ਕਿਸਾਨੀ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ
ਜੁੜੀਆਂ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ)
ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ. ਸ਼ਿਆਮ ਸੁੰਦਰ ਦੀਪਤੀ, ਜਗਦੀਸ਼ ਰਾਏ ਕੁਲਰੀਆਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 50 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 56
ਸੰਪਰਕ : 98158-08506


ਸਾਹਿਤ ਸਮਾਜ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅਗਲੱਗ ਅਤੇ ਪਿੱਛਲੱਗ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੱਗ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਰੋਲ ਕਿਸੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਇਕ ਸਹੀ ਸੇਧ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਿੱਛਲੱਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਜਾਂ ਵਾਪਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਲਾਗ-ਲਪੇਟ ਦੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਾਜਿਕ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਧਰਾਤਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਾਂਗ ਸੰਭਾਲਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਥਲੇ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਦਾ ਮਕਸਦ ਵੀ ਸਾਡੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਸਬੰਧੀ ਚੱਲ ਰਹੇ ਕਿਸਾਨੀ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਪ੍ਰਤੀ ਬਣ ਰਹੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸਮਝ ਨੂੰ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ 41 ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਰਜ ਹਨ।
ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਯਥਾਰਥਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਿਰਜਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਵਜੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੀ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ (ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਦੀ ਵਾਰਤਾ, ਏਹੁ ਹਮਾਰਾ ਜੀਵਣਾ, ਚੇਤਨਾ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਦੀ ਰੁੱਤ, ਇਮਤਿਹਾਨ, ਹਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਤਾਂ ਹੈ!, ਜ਼ੇਰਾ, ਗੁਆਂਢੀ) ਭਾਂਜਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ (ਇਲਾਜ, ਗਰਮ ਖੂਨ), ਪੱਖੀ-ਵਿਪੱਖੀ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ (ਆਸ ਦੀ ਕਿਰਨ, ਪੁਜਾਰੀ, ਬਾਰਡਰ), ਹੌਸਲਾ-ਵਰਧਕ (ਹੱਕ ਦੀ ਲੜਾਈ, ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਲਾਲੀ, ਵੰਗਾਰ, ਫ਼ੈਸਲਾ, ਵਾਰਸ, ਜਜ਼ਬਾ, ਐਵੇਂ ਨਾ ਮੁੜੀਂ, ਦਿੱਲੀ ਦੂਰ ਨਹੀਂ), ਜਨ-ਜਨ ਦਾ ਅੰਦੋਲਨ (ਗੂੰਜ ਆਕਾਸ਼ ਤੱਕ, ਜ਼ਮੀਰ), ਰਾਜਨੀਤਕ ਛੜਯੰਤਰ (ਬਰਕਤ, ਨੀਤੀ, ਲਕੀਰ) ਯਥਾਰਥਕ ਬਿਰਤਾਂਤ (ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ) ਨੂੰ ਹੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਸਬੀਰ ਦੱਧਾਹੂਰ ਦੀ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਖੌਫ਼, ਹਰਭਜਨ ਖੇਮਕਰਨੀ ਦੀ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਭੁੱਬਲ ਦਾ ਸੇਕ, ਮਾਸਟਰ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾਨਗੜ੍ਹ ਦੀ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਜਾਗਣ ਦਾ ਵੇਲਾ, ਇਸ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇ ਤਿੰਨ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਸੰਭਾਵੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੀ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਦੇ ਆਹਰ ਵਿਚ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਡਾ. ਸ਼ਿਆਮ ਸੁੰਦਰ ਦੀਪਤੀ ਦੀ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਕੁਵੇਲਾ ਬਹੁ-ਧਰਾਤਲੀ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਅਜਿਹੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਜਾਤੀਗਤ-ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਾਜਨੀਤਕ ਤੰਤਰ ਦੀਆਂ ਆਪ-ਹੁਦਰੀਆਂ ਖਿਲਾਫ਼, ਜਨ-ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਲਿਆ ਗਿਆ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਕੌਸ਼ਲ ਦੀ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਪੁੱਠੇ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਬੰਦਾ, ਸਾਡੀ ਸਮਕਾਲੀ ਕਿਸਾਨੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ 'ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਕਹਿ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅਹਿਮ ਅਣਸੁਲਝੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਦੀ ਹੈ।' ਜਗਦੀਸ਼ ਰਾਏ ਕੁਲਰੀਆਂ ਦੀ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਬਾਜ਼ੀ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ, ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਪ੍ਰੋਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਤਾਸ਼ ਦੀ ਖੇਡ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਤੀਕ ਆਤਮਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ 'ਏਕੇ ਦੀ ਤਾਕਤ' ਨਾਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਤੱਕ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਸਿਰਜਦਾ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਜਨ-ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਾਊਂ ਜਿੱਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।


ਡਾ. ਪ੍ਰਦੀਪ ਕੌੜਾ
ਮੋ: 95011-15200

19-06-2021

 ਸੁੰਨੀ ਅੱਖ ਦਾ ਸੁਪਨਾ
ਸੰਪਾਦਕ : ਗੁਰਦਿਆਲ ਦਲਾਲ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਰਾਮਪੁਰੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ, ਕੈਨੇਡਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 188
ਸੰਪਰਕ : 98141-85383.

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਇਕ ਨਿਵੇਕਲੀ ਦਿੱਖ ਦੀ ਅਨੁਸਾਰੀ ਹੈ। ਗ਼ਜ਼ਲ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਵਿਧਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਸਿਰਜਣ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਸਮਝਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸਤਾਦ ਅਤੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਵੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਮਾਜੀ ਅਰਥ ਰੱਖਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸਿਰਜਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿਚ ਅੱਜ ਵੀ ਉਸਤਾਦ ਅਤੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਦਾ ਰਵਾਇਤੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਾਇਮ ਹੈ ਪਰ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦੇ ਹੋਰ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਸੰਸਥਾਨ ਨੇ ਇਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਅਰਥ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਕ ਉਸਤਾਦ ਇਕੱਲੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅਨੇਕਾਂ ਹੋਰ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸਿਖਾਂਦਰੂਆਂ ਨੂੰ ਸੇਧ ਬਖਸ਼ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕੋਰੋਨਾ ਯੁੱਗ ਦਾ ਅਧਿਆਏ ਸਾਹਿਤਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਕਾਲਾ ਦੌਰ ਹੈ/ਸੀ। ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸਮਾਗਮ ਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਰਬਾਰ ਕੋਰੋਨਾ ਦੀ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹ ਗਏ ਸਨ। ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦਾ ਇਕੱਤਰ ਹੋਣਾ ਵੀ ਜੁਰਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਜਿਹੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਂਹ ਫੜੀ। ਗੁਰਦਿਆਲ ਦਲਾਲ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸੁਰਿੰਦਰ ਰਾਮਪੁਰੀ ਨੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਕੈਦ ਨਵੇਂ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਨਿਵੇਕਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਿਰਜਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਹੁਲਾਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਦਲਾਲ ਖ਼ੁਦ ਇਕ ਵਧੀਆ ਤੇ ਤਕਨੀਕ ਵਿਚ ਸੰਪੂਰਨ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਉਸਤਾਦੀ 'ਤਕੀਆ ਕਲਾਮ' ਵਿਚ ਸੋਧ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਵਿਦਵਾਨ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਨੇ ਇਕ ਸ਼ਿਅਰ ਜੋ ਤਕੀਆ ਕਲਾਮ ਹੀ ਸੀ, ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿਚਲੇ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਸੰਪੂਰਨ ਸ਼ਿਅਰ ਲਿਖ ਕੇ ਨੈੱਟ 'ਤੇ ਪਾਇਆ। ਖੂਬੀ ਇਹ ਕਿ ਇਸ ਸ਼ਿਅਰ ਦਾ ਛੰਦ ਬਹਿਰ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਵਿਚ ਬਾਕਾਇਦਾ ਤਕਤੀਹ ਵੀ ਕਰ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ। ਨਵੇਂ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸ਼ਿਅਰ ਵਿਚ ਨਵਾਂ ਤੇ ਮੌਲਿਕ ਸ਼ਿਅਰ ਕਹਿਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 78 ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਿਅਰ ਕਹੇ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 18 ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤੇ ਹਰ ਵਾਰ ਨਵੇਂ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਅਰ ਕਹੇ। ਇਹੀ ਸ਼ਿਅਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਬਾਕਾਇਦਾ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਰੂਪ ਦੇ ਕੇ ਪਾਠਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਨਵੇਂ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰਾਂ ਵਾਸਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੁਫ਼ੀਦ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਵਿਚ ਜੇਕਰ ਸ਼ਾਇਰ ਗ਼ਜ਼ਲ ਕਹਿਣਾ ਸਿੱਖ ਲੈਣ ਤਾਂ ਉਹ ਰੂਪਕ ਤੋਂ ਪ੍ਰਪੱਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਅਸਲੋਂ ਨਵੇਂ ਸ਼ਾਇਰ ਹੀ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਪ੍ਰਪੱਕ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ।
ਵੱਡੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਅਰੂਜ਼ੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਅਤੇ ਛੰਦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜੇ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਣ ਤਾਂ ਸੁਖੈਨ ਸਿੱਧ ਹੀ ਉਹ ਗ਼ਜ਼ਲ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ
ਮੋ: 94174-84337.

100 ਸਾਲ : ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ
ਭਾਗ 1 (1920-47)
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਸੁਖਦਿਆਲ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 136
ਸੰਪਰਕ : 92090-00001.

ਡਾ. ਸੁਖਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬੌਧਿਕ ਵਿਕਾਸ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਇਤਿਹਾਸ ਅਧਿਐਨ ਵਿਭਾਗ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦਿੱਗਜ਼ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦਿਆਂ-ਜੁਲਦਿਆਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ-ਲਿਖਦਿਆਂ ਬਿਤਾਏ ਸਨ। ਬਹੁਤੀ ਵਾਰ ਇੰਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀਨ ਲਿਖਦੇ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨ ਪੜ੍ਹਦੇ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰੰਤੂ ਡਾ. ਸੁਖਦਿਆਲ ਇਕ ਸੁਖਦ ਅਪਵਾਦ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰ੍ਹੇ-ਦੋ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ (1920-47) ਲਿਖਿਆ ਹੈ।
ਲੇਖਕ ਆਪਣੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਆਰੰਭ 1849 ਈ: ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ 1849 ਈ: ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤਾਂ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਇਕ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਚ ਚੇਤਨਾ ਨਾਂਅ ਦੀ ਕੋਈ ਰੁਚੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਸਲ ਗੱਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਜਾਗੀਰਦਾਰੀ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਇਕਦਮ ਆਰੰਭ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਸਾਰੀ ਕੌਮ ਬੌਂਦਲ ਜਿਹੀ ਗਈ ਸੀ। ਲਗਭਗ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਇਸ ਕੌਮ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲਣ ਲਈ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਇਕ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਲੈ ਕੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਥੋਂ ਹੀ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਜਨਮ 14 ਦਸੰਬਰ, 1920 ਵਿਚ ਹੋਇਆ।
19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਆਗੂ ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ ਸਨ। ਸੋ, ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਚੀਫ਼ ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਨੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਦਾ ਕੰਮ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨੌਜਵਾਨ ਸਭਾ ਵਰਗੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਵਾਮ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਚੇਤੰਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਲੈਜਿਸਲੇਟਿਵ ਕੌਂਸਲ ਵਿਚ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ, ਮੁਸਲਿਮ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚੋਂ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ ਲਈ ਨਵੇਂ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲਏ।
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮੰਚ ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਮਹੰਤਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਚੁੰਗਲ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਇਆ। ਫਿਰ ਕਈ ਮੋਰਚੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲਾਏ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਬੀਆਂ ਦਾ ਮੋਰਚਾ, ਗੁਰੂ ਕੇ ਬਾਗ ਦਾ ਮੋਰਚਾ। ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ 'ਚਾਬੀਆਂ ਦੇ ਮੋਰਚੇ' ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦੀ ਜੰਗ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ੈਸਲਾਕੁੰਨ ਜਿੱਤ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਜਿੱਤ ਨਾਲ ਅਕਾਲੀਆਂ ਦਾ ਜੋਸ਼ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਿਆ ਸੀ।
ਡਾ. ਸੁਖਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੋਜ ਕਰਨ ਸਮੇਂ 'ਮੱਖੀ ਤੇ ਮੱਖੀ ਮਾਰਨ' ਵਿਚ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਬਲਕਿ ਹਰ ਵੇਰਵੇ ਦੀ ਪੂਰੀ-ਪੂਰੀ ਘੋਖ ਪੜਤਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਉਸ ਦੇ ਲੇਖਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੁਣ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136

c c c

ਕਿੰਝ ਗਾਵਾਂ ਗੁਣ ਤੇਰੇ
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰੋ: ਤਰਸੇਮ ਨਰੂਲਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 94638-31245.

ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਅਲੌਕਿਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਅਤੇ ਅਦੁੱਤੀ ਜੀਵਨ ਉੱਪਰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਨਿਬੰਧ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ 10 ਨਿਬੰਧ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ : ਕਿੰਝ ਗਾਵਾਂ ਗੁਣ ਤੇਰੇ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਅਸੀਂ, ਆਸ ਸੂਝ ਸੀਮਤ ਪਰ ਇਕ ਦੁਰਲੱਭ ਖੂਬੀ, ਰਿਦੈ ਜਿਨ੍ਰ ਕੈ ਕਪਟ ਵਸੈ, ਹੁੰਦੇ ਨੇ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਨੇਕ ਬੰਦੇ ਤਾਂ, ਕੱਦ ਉੱਚੈ ਅੱਜ ਬਦਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦਾ, ਸਹਾਈ ਘੱਟ ਦੁਖਦਾਈ ਬਹੁਤ ਹੈ ਪੌਲੀਥੀਨ, ਕਰੇ ਤਣਾਓ ਰੋਗੀ ਚਾਹੇ ਹੈ ਉਪਯੋਗੀ, ਅਨੰਦ ਅਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟਤਾ ਹੈ ਇਕ ਸਾਦਗੀ ਵੀ, ਬਹੁਮੁੱਲੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨੇ ਸਾਡੇ ਬੱਚੇ। ਸਾਰੇ ਹੀ ਲੇਖ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਜਨਕ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ 'ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗਾ ਤੇਗ ਦਾ ਧਨੀ, ਕਲਮ ਦਾ ਧਨੀ, ਮਨ ਦਾ ਧਨੀ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਧਨੀ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਧਨੀ, ਸਾਦਗੀ ਦਾ ਧਨੀ, ਸਰਬ ਗੁਣ ਸੰਪੰਨ ਸਾਹਿਬੇ-ਕਮਾਲ, ਦਰਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਮਰਦ ਅਗੰਮੜਾ ਨਾ ਤਾਂ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕੋਈ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਦਾ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।' ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਦੇ ਉਪਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਲੇਖ 'ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਅਸੀਂ' ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਪਾਕੀਜ਼ਗੀ ਮੁਕਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਿੱਘਰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ 'ਮੈਂ' ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ 'ਅਸੀਂ' ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਵਿਚ ਹੀ ਸਭ ਦਾ ਭਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਬਾਕੀ ਦੇ ਨਿਬੰਧ ਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਮਾਨਵਤਾ ਦਾ ਚਾਨਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਖਰੀ ਲੇਖ ਵਿਚ ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਇਨਸਾਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ (ਬਹੁ-ਮੁੱਲੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨੇ ਸਾਡੇ ਬੱਚੇ)। ਪ੍ਰੋ: ਤਰਸੇਮ ਨਰੂਲਾ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਗਿਆਨ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਾਵਾਂ, ਪੱਧਰਾ ਤੇ ਸੁਚੱਜਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਸਹਾਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੂਰੀ
ਮੋ: 93573-24241.

c c c

ਓੜਕ ਮੁਕਤਿ ਮਿਲੀ
ਨਾਵਲਕਾਰ : ਡਾ. ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਮਿਨਹਾਸ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 152
ਸੰਪਰਕ : 0161-2740738.

ਡਾ. ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਮਿਨਹਾਸ ਹਥਲੇ ਨਾਵਲ 'ਓੜਕ ਮੁਕਤਿ ਮਿਲੀ' ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 6 ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਖੋਜ, ਵਾਰਤਕ, ਸੰਪਾਦਨ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਦੇ ਖੇਤਰ 'ਚ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। 'ਓੜਕ ਮੁਕਤਿ ਮਿਲੀ' ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਨਾਵਲਕਾਰ ਇਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਥੀਮ ਬਣਾਉਂਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਨੌਜਵਾਨੀ ਦੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਲਤ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਣ, ਦਿਖਾਵੇ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣੇ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਸਵਾਰਥੀ ਬਿਰਤੀ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਆਪਣੇ ਫਾਇਦੇ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਜਾਣ ਨੂੰ ਨਾਵਲ ਦੀ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਤੋਰ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਵੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਰਵਟ ਨਾਲ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਬੁਰਾਈ ਵਾਲੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਚ ਵੀ ਚੰਗਿਆਈ ਦੀ ਮਹਿਕ ਆਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਾਵਲ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਸੁਖਮਨੀ ਨਾਂਅ ਦੀ ਪਾਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਜਿਹੀ ਵਾਰਤਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪਿਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ ਨਾਂਅ ਦੇ ਪਾਤਰ ਦੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਹਾਣੀ ਨਾਵਲ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਥੀਮ ਹੈ ਪਰ ਭਗਵੰਤ ਵਰਗੀ ਪਾਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਭਾਵਨਾ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪਾਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਵੇਰਵੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਪਿਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ ਬੇਸ਼ੱਕ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਸਵੱਛ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਂ ਪਿਲਕਣ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਦੇ ਵੱਢੇ ਜਾਣ ਦਾ, ਸਕੂਲਾਂ ਦੀਆਂ ਵਧੀਆਂ ਫੀਸਾਂ ਦਾ ਵੀ ਦੁੱਖ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਪੋਤੇ ਨਰਿੰਦਰ ਦੀਆਂ ਸਮਾਜ ਵਿਰੋਧੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾੜੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰੇ ਪਲਾਂ ਨੂੰ ਖੋਰਾ ਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਘਰੇਲੂ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਚ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮਕਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਵਲਕਾਰਾ ਨੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਦਰਸ਼ਨਾ ਨਾਂਅ ਦੀ ਪਾਤਰ ਹੋਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਨਵਦੀਪ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਬਾਖੂਬੀ ਚਿਤਰਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੇ ਰੂਪ ਸਮਰਪਣ ਭਾਵਨਾ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਅਤੇ ਸੁਖਮਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਭਾਵਨਾ ਵਾਲੀ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਸੁਖਾਂਤ ਵਿਚ ਸਮਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਡਾ. ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋ: 98141-68611.

 

ਅੰਬੀਰ
ਲੇਖਕ : ਮਹਾਂਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਜ਼ਾਦ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ
ਮੁੱਲ : 160 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 81980-02922.

ਨਾਵਲ 'ਅੰਬੀਰ' ਦੇ ਲੇਖਕ ਮਹਾਂਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੌਜਵਾਨ ਲੇਖਕ ਹਨ ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਕਿਸੇ ਹੰਢੇ-ਵਰਤੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਨਸਾਫ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਮੋਤੀ ਪਰੋਏ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਦਾਦ ਦੇਣੀ ਤਾਂ ਬਣਦੀ ਹੀ ਹੈ। ਲੰਮੀ ਸੋਚ ਉਡਾਰੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿਵੇਕਲੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਧੀਆ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਟੁੱਟ ਰਹੇ ਆਪਸੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ 'ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਟਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਲੋਸਿਆ ਵੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਿਖਰਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿੱਘ ਦਾ ਫਿੱਕਾ ਹੋਣਾ ਵੀ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਰੜਕਦਾ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਆਪਣੀ ਭਾਵੁਕਤਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਬੂ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਲੰਮੀਆਂ ਪੁਲਾਂਘਾ ਪੁੱਟਦਾ ਹੋਇਆ ਬਹੁਤ ਅੱਗੇ ਵਧੇਗਾ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਦਾ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਖਿਆਲਾਂ ਨੂੰ ਬਖੇਰਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕਸਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ ਅਤੇ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਪੇਂਡੂ ਬੋਲੀ ਦੀ ਵੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਆਪਣੇ ਖਿਆਲਾਂ ਦੀਆਂ ਉਡਾਰੀਆਂ ਭਰੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਜ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿਚ ਪਈਆਂ ਤਰੇੜਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁੱਖ ਡੂੰਘੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਤਹਿ ਤੱਕ ਪੁੱਜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਖ ਦੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਵਿਚ ਜੋ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਰਤੀ ਗਈ, ਉਹ ਮੌਕੇ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ਬਦਵਾਲੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ 'ਤੇ ਭਾਰੂ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੰਦਾ। ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਬੇਸ਼ੱਕ ਨਵਾਂ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਲੇਖਣੀ, ਸੋਚ, ਚਿਤਰਨ, ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦਾ ਜਾਦੂਗਰ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ
ਮੋ: 92105-88990

ਵਲਵਲੇ
ਲੇਖਕ : ਰਣਧੀਰ ਕੌਰ ਗਿੱਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਐਸਥੈਟਿਕਸ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 72
ਸੰਪਰਕ : 93561-93596.

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਵਲਵਲੇ' ਲੇਖਿਕਾ ਰਣਧੀਰ ਕੌਰ ਗਿੱਲ ਦੀਆਂ 45 ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ 5 ਵਾਰਤਕ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣਨ, ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਦੀ ਕਾਮਨਾ, ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਹੱਥੀਂ ਉੱਦਮ ਕਰਨ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਿਕਾ ਕਾਦਰ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਬਲਿਹਾਰੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਫੁੱਲ, ਖਿੜੀ ਬਨਸਪਤੀ, ਅਸਮਾਨੀ ਚਹਿਕਦੇ ਪੰਛੀ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੀਆਂ ਛੱਲਾਂ, ਪੱਤਝੜਾਂ, ਬਹਾਰਾਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਆਦਿ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਵੰਨ-ਸਵੰਨੇ ਰੰਗਾਂ 'ਚ ਅਭੇਦ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ :
ਅਨੂਠਾ ਇਕ ਰਸ
ਉਠੇ ਦਿਲ 'ਚ ਕਸਕ
ਹੋ ਕੁਦਰਤ 'ਚ ਅਭੇਦ
ਆਪਾ ਭੁੱਲ ਜਾਈਏ (ਪੰਨਾ : 27)
ਕੋਵਿਡ-19 ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਆਪੀ ਕਹਿਰ ਨੂੰ ਲੇਖਿਕਾ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਖਿਲਵਾੜ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਸਬਕ ਲੈਣ ਦੀ ਦੁਹਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਈਰਖ਼ਾ, ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ, ਚੁਗਲੀ, ਨਿੰਦਾ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਨ ਦੀ ਨਸੀਹਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਭਾਗ 'ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਵਾਰਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਜੀਵਨ ਕੀ ਹੈ' ਵਿਚ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਕਸ਼ਮਕਸ਼, ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਨਾਂਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। 'ਰਜਾਈ' ਲੇਖ 'ਚ ਉਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਦੁਨਿਆਵੀ ਸੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤਿਲਾਂਜਲੀ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਉੱਚੇ ਆਦਰਸ਼ ਲਈ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਦਾ ਤਤਪਰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਹੈ। 'ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਝਰੋਖੇ-1' ਵਿਚ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਅਣਵੰਡੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਖੱਟੀਆਂ-ਮਿੱਠੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। 'ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਝਰੋਖੇ -2' ਲੇਖ 'ਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ, ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਨਸੀਹਤ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਸੰਜਮ, ਸਬਰ, ਸ਼ੁਕਰ, ਸਹਿਹੋਂਦ, ਸੰਤੋਖ ਅਤੇ ਸਾਦਗੀ ਸੁਖ਼ੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸੰਖੇਪ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਰਥ ਭਰਪੂਰ ਹਨ। ਲੇਖਿਕਾ ਰਣਧੀਰ ਕੌਰ ਗਿੱਲ ਦੀ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਵਲਵਲੇ' ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਂਭਣਯੋਗ ਵੀ।

ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਘੜੈਲੀ
ਮੋ: 98153-91625

13-06-2021

 ਜੰਗਨਾਮਾ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ
ਲੇਖਕ : ਮਾ: ਦੇਸ ਰਾਜ ਛਾਜਲੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 100 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 79
ਸੰਪਰਕ : 98723-25201.


ਇਸ ਜੰਗਨਾਮੇ ਵਿਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦਰਮਿਆਨ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ 30 ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਾਰਨ ਇਹ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 5 ਜੂਨ, 2020 ਨੂੰ ਸੰਸਦ ਵਿਚ ਖੇਤੀ ਸਬੰਧੀ ਤਿੰਨ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਕਰਵਾਏ ਸਨ। ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਨੇ ਡਟ ਕੇ ਵਿਰੋਧ ਵੀ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਪਾਸ ਹੋਣ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਬਾਨੀਆਂ/ਅਡਾਨੀਆਂ ਦੇ ਵੱਸ ਪੈ ਜਾਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਖ਼ਤਰਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸੈਕਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਧ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਖੁਸ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ 25 ਸਤੰਬਰ, 2020 ਤੋਂ ਨਿਰੰਤਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਢਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਰਚਨਾ ਬੀਰ-ਰਸ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਹੈ :
ਦੋਵੇਂ ਦਲ ਦੋ ਪਾਸਿਉਂ ਗੱਜਣੇ ਨੇ,
ਇਧਰ ਢਾਰੇ ਤੇ ਉਧਰ ਅਟਾਰੀਆਂ ਜੀ।
ਬੱਚੇ, ਬੁੱਢੇ, ਜਵਾਨ ਤੇ ਮਾਈਆਂ ਨੇ,
ਝੋਕ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਜੀ।
ਰਚਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਚ 32 ਕਿਸਾਨ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਏਕਾ ਕਰ ਕੇ ਸਿੰਘੂ, ਟਿਕਰੀ, ਗਾਜ਼ੀਆਬਾਦ ਬਾਰਡਰਾਂ 'ਤੇ ਪੱਕੇ ਮੋਰਚੇ ਮੱਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਠੰਢ-ਗਰਮੀ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਹੀਂ। ਜਨਤਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰਡਰਾਂ 'ਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ। ਕਿਸਾਨ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਅੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਕਿ ਕਾਨੂੰਨ ਰੱਦ ਕਰਵਾ ਕੇ ਹੀ ਘਰੀਂ ਵਾਪਸ ਪਰਤਣਗੇ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸਮਝੌਤੇ ਲਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਪਰ ਕੋਈ ਸਾਰਥਕ ਨਤੀਜੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇ। ਕਵੀ ਨੇ ਬੜੀ ਬੇਬਾਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। 'ਛਾਜਲੀ' ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਿੱਥ ਦਾ ਭੰਜਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਨੇਕਾਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਵਲੋਂ ਐਵਾਰਡ/ਮੈਡਲ ਰੋਸ ਵਜੋਂ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਕਵੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਤਿੰਨਾਂ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਵਿਚ ਸੋਧ ਕਰਨ ਲਈ ਤਾਂ ਤਿਆਰ ਹੈ ਪਰ ਕਿਸਾਨ ਤਿੰਨਾਂ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਕਰਨ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲਾਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਸਟੈਂਡ 'ਤੇ ਡਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਪਾਰਟੀ ਭਾਜਪਾ ਦਾ ਤਰਕ ਹੈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਦੁੱਗਣੀ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਨੇ ਬੀਰ-ਰਸੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਰਤਦਿਆਂ ਬਿੰਬਾਂ, ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ, ਅਲੰਕਾਰ, ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ, ਅਖਾਣਾਂ ਦੀ ਕਾਫੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜੰਗਨਾਮੇ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਟਕਰਾਅ ਵੇਖੋ :
ਗੋਲੇ ਗੈਸ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਛੱਡ ਤੋਪਾਂ, ਵਜ਼ੀਦਾ ਜ਼ਕਰੀਆ ਯਾਦ ਕਰਾ ਦਿੱਤੇ
ਫੇਰ ਸ਼ੇਰ ਜਸਪਾਲ ਜਲਵੇੜ੍ਹੀਏ ਨੇ, ਧੱਕ ਕੇ ਪੁਲਸੀਏ ਪਰ੍ਹਾਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤੇ
ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਸੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਤੋਪ ਉੱਤੇ, ਪਾਈਪ ਪੁਲਸੀਆਂ ਵੱਲ ਭਮਾ ਦਿੱਤੇ। (ਪੰ. 14)
ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਰਤ ਕੇ ਕਵੀ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਿਹੜਾ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਹਾਲ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ,
ਘੋਲ ਅੱਗੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਚੱਲੀ ਜਾਊ।
ਜਿਹੜੇ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਣਗੇ ਭੇੜ ਭਾਈ,
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕਲਮ ਵੀ ਚੱਲੀ ਸਾਊ। (ਪੰ. 79)
ਜੰਗਨਾਮੇ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰੀ ਸੁਰ ਨਰਮ ਹੈ ਪਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਸੁਰ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਧਿਰਾਂ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇ ਮਸਲੇ ਦਾ ਹੱਲ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਜੰਗਨਾਮੇ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਕਵੀ ਦਾ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਹੱਡੀਂ ਹੰਢਾਇਆ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।


ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
vatish.dharamchand@gmail.com


ਫ਼ਰਖੰਦਾ ਲੋਧੀ ਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸੰਪਾਦਕ : ਜਿੰਦਰ
ਅਨੁਵਾਦਕ : ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਗੋਪਾਲਪੁਰੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 180 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 98148-03254.


ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ 17 ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਫ਼ਰਖੰਦਾ ਲੋਧੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਜੰਮੀ ਪਲੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਉਸ ਦਾ ਵਤਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਇਸ ਮਰਹੂਮ ਲੇਖਿਕਾ ਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਵਾ ਕੇ ਸਾਡੇ ਰੂਬਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਸੋਹਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿ ਵੰਡ, ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀ-ਮਰਦ ਸਬੰਧਾਂ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਆਮ ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਕਿਤੇ ਵੀ ਔਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਬੜੀਆਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਆਰ ਵੀ ਅਜੀਬ ਸ਼ੈਅ ਹੈ, ਨਾ ਮੇਲਾ ਵੇਖੇ ਨਾ ਵੇਲਾ, ਆਪਣਾ ਆਪ ਵਿਖਾਂਦਾ ਝਕਦਾ ਨਹੀਂ, ਹੁਸਨ ਤੇ ਇਸ਼ਕ ਦੋ ਨਹੀਂ, ਇਕ ਹਾਲ ਦੇ ਦੋ ਅੰਗ ਨੇ। ਅੰਗ ਆਸ਼ਕਾਰ ਹੋਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਏ ਤਾਂਘ ਬਣ ਕੇ, ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਖ਼ਰੂਦ ਪਾ ਦਿੰਦਾ ਏ ਤੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਰੰਗ ਬੰਦੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਕਹਾਣੀਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ 'ਚੰਨੇ ਦੇ ਉਹਲੇ' ਅਧੂਰੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। 'ਪੈਂਡੇ ਦੇ ਪੱਜ' ਦੋ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਦਾਸਤਾਂ ਹੈ। ਇਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਖੋਪੇ ਦੀ ਗਿਰੀ ਆਪਣੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਚਿੱਥ ਕੇ ਦੂਜੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਦੰਦ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ 'ਕੁੰਦਨ' ਦਾ ਪਾਤਰ ਰਹਿਮਾਨ ਆਪਣੇ ਉਸਤਾਦ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹੀ ਧੀ ਹਾਜਰਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਫ਼ਿਕਰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। 'ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਤ੍ਰੇੜਾਂ' ਕਹਾਣੀ ਖਾੜਕੂਵਾਦ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਖੌਫ਼ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਛੋਟਾ ਬੱਚਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਘੁੱਗੀ ਨੂੰ ਮਰਿਆ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਰੋਣ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਰ ਗਈ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਟੁੰਬਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।


ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ
ਮੋ: 98147-16367.


ਮਹਿਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰੋ: ਤਰਸੇਮ ਨਰੂਲਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪ੍ਰਤੀਕ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 94638-31245

 

ਜੀਵਨ ਤਜਰਬਿਆਂ ਨੂੰ ਬੌਧਿਕਤਾ ਵਿਚ ਰੰਗ ਕੇ ਸਰਲ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵਨ ਨੈਤਿਕਤਾ ਸਿਖਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਪ੍ਰੋ: ਤਰਸੇਮ ਨਰੂਲਾ ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਪੁਸਤਕ 'ਮਹਿਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ' ਹੈ। ਅੱਜ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਸਾਕਾਰਾਤਮਕ ਸੋਚ ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ ਕਰਕੇ ਸਫ਼ਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜਿਊਣ ਲਈ ਇਹ ਹਾਂ-ਪੱਖੀ ਸੋਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਰਾਹੀਂ ਇਹੀ ਸੋਚ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 14 ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਢੰਗਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਹੀ ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਫ਼ਲਤਾ ਲਈ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਲੇਖਕ ਨੇ ਲਿਓ ਟਾਲਸਟਾਏ, ਡਾ. ਏ.ਪੀ.ਜੇ. ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ, ਓਸ਼ੋ, ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਅਤੇ ਕਰਾਤੁਲ ਹੈਦਰ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਵੀ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਫ਼ਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਅਗਲਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਪਰਾਲਾ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਤੇ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ, ਹਾਰ, ਵਿਕਾਰ ਜਾਂ ਗ਼ਰੀਬੀ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆਂ ਕਰ ਕੇ ਸੁੱਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਅਸਲ ਮਾਅਨੇ ਸਮਝਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਮਨ ਦੀ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਹੀ ਅਸਲ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਅੱਜ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਵਧ ਰਹੀ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦੀ ਬਿਰਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਦੇ ਢੰਗ ਵੀ ਦੱਸੇ ਹਨ। 'ਵੈਸਾਖ' ਲੇਖ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿਚ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਲੇਖ ਵਿਚ ਘਰ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਉਤਮ ਲੇਖ ਹੈ 'ਮੌਤ ਅਟੱਲ ਜਿਊਂਦਾ ਕੋਈ ਕੋਈ' ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਅਸਲ ਜੀਵਨ ਢੰਗ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਲੇਖ ਚੰਗੇ ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਪੱਧਰ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਣਮੁੱਲੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਪਾਠਕਾਂ ਵਲੋਂ ਭਰਪੂਰ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਆਸ ਹੈ।


ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਰਾਣਾ
ਮੋ: 98728-87551

 

 ਗਿਆਨ ਖਜ਼ਾਨਾ
ਲੇਖਕ : ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤੀਮਾਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਗੁੱਡਵਿਲ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਮਾਨਸਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 106
ਸੰਪਰਕ : 97792-97682.


ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ 'ਗਿਆਨ ਖਜ਼ਾਨਾ' ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਵੀ ਗਿਆਨ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਪਾਠਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕਾਵਿ ਟੋਟਿਆਂ ਵਿਚ ਵਿਅੰਗ ਹੈ। ਇਕ ਨਮੂਨਾ ਦੇਖੋ :
'ਖਾ ਪਰਾਇਆ ਗੋਗੜਾਂ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ।
ਬਖਸ਼ਦੇ ਨਾ ਮੂੰਹੋਂ ਮਿੱਠੇ, ਦਿਲੋਂ ਕਾਲੇ ਨੂੰ।
ਕਲਮਾਂ ਨੇ ਕਰਨਾ ਹੈ ਖ਼ਾਤਮਾ ਬੁਰਾਈ ਦਾ,
ਕਲਮ ਦੇ ਧਨੀ ਨਾਲ ਵੈਰ ਨਹੀਓਂ ਪਾਈ ਦਾ।'
ਲੇਖਕ ਨੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਕਾਵਿ ਟੋਟਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਵੱਡੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਘੜੰਮ ਚੌਧਰੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਖਸ਼ਦਾ। ਉਹ ਗੁਰੂਆਂ, ਪੀਰਾਂ, ਸੂਰਬੀਰ ਯੋਧਿਆਂ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਜਾਨਾਂ ਵਾਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਪੰਜਾਬ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਨੂੰ ਹੀ ਕਲਾਵੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀ, ਉਹ ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਬਰਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕੀ-ਕੀ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਦੁੱਖ ਹੈ। ਉਹ ਉਧਰਲੇ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਝੂਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕੁੱਲ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਖੈਰ ਮੰਗਦਾ ਹੈ।
'ਸਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਾਪਣ, ਕੋਈ ਦਿਸੇ ਨਾ ਗ਼ੈਰ।
'ਪ੍ਰੀਤੀਮਾਨ' ਇਕ ਦਿਨ ਤੁਰ ਜਾਣਾ, ਕਾਹਤੋਂ ਰੱਖੀਏ ਵੈਰ।'
ਸੋ, ਲੇਖਕ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤੀਮਾਨ ਨੇ 'ਗਿਆਨ ਖਜ਼ਾਨਾ' ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਕੁੱਜੇ ਵਿਚ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਫਲ ਵੀ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਾਵਿ ਟੁਕੜੀਆਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਦਾ ਨਿਚੋੜ ਹੈ। ਉਹ ਝੂਠੀਆਂ ਫੋਕੀਆਂ ਰਸਮਾਂ 'ਤੇ ਵਿਅੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਹਰ ਇਨਸਾਨ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣੇ। ਪੁਸਤਕ 'ਗਿਆਨ ਖਜ਼ਾਨਾ' ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।


ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
ਮੋ: 99151-82971.

 

ਨਾਗ ਲੋਕ
ਲੇਖਕ : ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 222
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039.


'ਨਾਗ ਲੋਕ' ਨਕਸਲੀ ਕਵੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਗਏ, ਉੱਘੇ ਕਵੀ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ 'ਸਤਲੁਜ ਦੀ ਹਵਾ', 'ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੂਰਜ' ਅਤੇ 'ਸੱਥਰ' ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਬੰਦ ਵਿਚ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਦੇ ਦੋਸਤ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਛਾਪਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਉਸ ਨੇ 1992 ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਸੀ ਪਰ ਇਹਦੇ ਲਈ ਪੈਸੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦਿਆਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਏ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਐਡੀਸ਼ਨ 1998 ਵਿਚ ਛਪਿਆ ਸੀ, ਦੂਸਰਾ 2007 ਵਿਚ ਤੀਸਰਾ 2014 ਵਿਚ ਅਤੇ ਇਹ ਚੌਥਾ 2020 ਵਿਚ ਛਪਿਆ। 'ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਹਾਨੀ ਖਜ਼ਾਨਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂਅ' ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਡਾ. ਜਗਤਾਰ, ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ ਦੇ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਅਤੇ ਡਾ. ਗੁਰਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਰਜਨੀਸ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਵੀ ਅੰਕਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਮੁਹਾਵਰੇ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਹਜ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੇ ਤਣਾਅ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਭੁੱਖਾਂ ਮਾਰੇ ਕੌਣ ਆਰੀਆ ਹਨ?
ਇਹ ਜਾ ਰਹੇ ਨੇ ਰੋਕਣ
ਕਿਸ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ?
ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਤੇ ਪਿਆਰੇ ਹਨ
ਉਹ ਕਿਥੇ ਪਾਲਣ
ਮਹਿਲਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਦਾ ਪਿਆਰ
ਉਹ ਭੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਛੱਡ ਤੁਰੇ ਹਨ
ਇਕ ਹੋਰ ਗ਼ੈਰਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ।
ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਇਕ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਦਲਿਤ ਆਵਾਜ਼ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ ਸਰਕਾਰੀ ਸਿਤਮ ਝੱਲੇ ਸਗੋਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ ਦੀ ਕਠੋਰਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡੇ 'ਤੇ ਹੰਢਾਇਆ। ਸਮਾਜਿਕ ਨਾਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਕੌੜਾ ਜ਼ਹਿਰ ਪੀ ਕੇ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਬਚਾਈ ਰੱਖਣ ਦਾ ਹਰ ਹੀਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਹ ਮੁਸ਼ੱਕਤੀ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਲੜਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਲਈ ਸਹਿਜ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। ਕਵਿਤਾ ਉਸ ਦੇ ਖੂਨ ਵਿਚ ਸੀ ਉਹ ਜੋ ਸਮਝਦਾ, ਜੋ ਵੇਖਦਾ, ਜੋ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ, ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਪਰੋ ਦਿੰਦਾ। ਉਸ ਨੂੰ 'ਬਹੁਤ ਚੁੱਪ ਕੀਤਿਆਂ ਦਾ ਕਵੀ' ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ 'ਸਹਿਜ, ਸੁਹਜ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ' ਦਾ ਸੰਗਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਖਰਬੇ ਬੋਲਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਮੁਹਾਵਰੇ ਤੋਂ ਵਿੱਥ 'ਤੇ ਵਿਚਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚਲਾ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕਿਰਤ ਦੇ ਉਸ ਗੂੜ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਮੈਲੇ ਦੀ ਕਰੂਰਤਾ ਨੂੰ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਪੋਲੇਪਨ ਤੋਂ ਵਿਛੁੰਨੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਮੈਲਾ ਪਰਨਾ
ਵਧੀ ਦਾਹੜੀ
ਮੁੜ੍ਹਕੇ ਤੇ ਕੋਰ ਦਾ ਕਾਲਾ ਕੀਤਾ ਝੱਗਾ
ਲੱਤਾਂ ਨੰਗੀਆਂ
ਪੈਰ ਪਾਟੇ
ਕੀ ਬੰਗਾਲ
ਕੀ ਕੇਰਲਾ
ਪਸ਼ੂਆਂ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਛੇੜੂ
ਧੂੜ ਵਿਚ ਹਰ ਪਾਸੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲਗਦੇ ਹਨ
ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਸੰਕਲਪ ਰਵਾਇਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਹਰੇ ਭਰੇ ਖੇਤਾਂ, ਪਿੱਪਲਾਂ, ਬੋਹੜਾਂ ਅਤੇ ਤੂਤਾਂ ਵਾਲਾ ਪੰਜਾਬ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗਲੋਬਲੀ ਬਿੰਬ ਵਾਲਾ ਹੈ
ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ
ਇਸ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਮਹਿਕ ਵਾਲੇ ਫੁੱਲ ਨਾਲ
ਇਕ ਰੰਬੇ ਦੇ ਰੰਗ ਨਾਲ
ਇਸ ਦੇ ਹੱਥੇ ਤੇ
ਜੋ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਘਸਮਸ ਕੇ
ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਕੋਮਲਤਾ
ਕਲਾ ਨਾਲੋਂ ਪਿਆਰੀ ਹੈ।
ਰੰਬੇ ਦੇ ਹੱਥੇ ਦੀ ਕੋਮਲਤਾ ਨੂੰ ਕਲਾ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰੀ ਸਮਝਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਵਲੋਂ ਲਿਖੀ ਗਈ ਕਠੋਰ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਹਾਸਲ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਦੌਰ ਦਾ ਇਹ ਵਿਲੱਖਣ ਕਵੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਚਮਕਦਾ ਸਿਤਾਰਾ ਹੈ। ਚੇਤਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਨੇ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਛਾਪ ਕੇ ਵਡਮੁੱਲਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਹਰ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।


ਡਾ. ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋ: 94171-94812


ਮੁੜ ਆ ਲਾਮਾਂ ਤੋਂ
ਨਾਟਕਕਾਰ : ਆਤਮਜੀਤ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਪੰਨੇ: 100
ਸੰਪਰਕ : 0172-5027429


ਨਾਟਕ 'ਮੁੜ ਆ ਲਾਮਾਂ ਤੋਂ' ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਨਾਟਕਕਾਰ ਆਤਮਜੀਤ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਟਕ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਪਹਿਲੇ ਸੰਸਾਰ ਯੁੱਧ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਯੂੂਰਪ ਦੀ ਕਿਸੇ ਜੰਗੀ ਟਰੈਂਚ 'ਤੇ ਲੜ ਰਹੇ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ, ਹਾਵਾਂ-ਭਾਵਾਂ, ਸੋਚ ਅਤੇ ਜ਼ਹਿਨੀਅਤ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਕੋਣ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰਹਿਤਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਟਰੈਂਚ ਵਿਚ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਕੁਝ ਫ਼ੌਜੀ ਪਾਤਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੇਲੇ ਮੌਤ ਆਪਣੀ ਆਗੋਸ਼ ਵਿਚ ਸਮਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਦੇ ਮਨਾਂ ਅੰਦਰ ਆਪਣੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਅਤੇ ਘਰਦਿਆਂ ਲਈ ਪਿਆਰ, ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਕੇ ਹੁਸੀਨ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣ ਦੇ ਸੁਪਨੇ, ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਆਹੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਯਾਦ, ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਜਾਤੀਗਤ ਊਚ-ਨੀਚ ਦੀ ਕਸਕ, ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ 'ਤੇ ਮਾਣ, ਯਾਰੀਆਂ ਪੁਗਾਉਣ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਵਾਅਦੇ, ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਬੰਦੂਕਾਂ/ਬੰਬ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਧੁਰ ਗਹਿਰਾਈਆਂ ਵਿਚ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਰੂ ਜੰਗਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਘ੍ਰਿਣਾ ਆਦਿ ਅਨੇਕਾਂ ਕੋਣਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟਦਾ ਇਹ ਨਾਟਕ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਸਮਾਜਿਕ ਧਾਰਨਾ ਕਿ ਫ਼ੌਜੀ ਦਾ ਮੰਤਵ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਚਿੱਤ ਕਰਨ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਦੋ ਸਿੱਖ, ਦੋ ਮੁਸਲਿਮ, ਇਕ ਡੋਗਰਾ ਅਤੇ ਇਕ ਮੁਸਲਮਾਨ (ਪਠਾਣ) ਪਾਤਰ ਅਤੇ ਦੋ ਗ਼ੈਰ-ਹਾਜ਼ਰ ਪਾਤਰ (ਹਰਿਆਣਵੀ ਅਤੇ ਗੋਰਖਾ) ਸਮੇਤ ਸੱਤ ਫ਼ੌਜੀ ਪਾਤਰ ਹਨ। ਪਾਤਰ ਉਸਾਰੀ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਤਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਾਜਿਕ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਖਰੇਵਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਲਈ ਲੜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਉਦੇਸ਼ ਵੀ ਇਕੋ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਫਿਰ ਵੀ ਧੁਰ ਅੰਦਰ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਹੱਸਦੀ-ਵੱਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣ ਦੀ ਲਰਜ਼ਦੀ ਖਾਹਿਸ਼ ਪਲਮਦੀ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਫ਼ੌਜੀ ਅਫਸਰ ਸੂਨ ਇਕ ਕਵੀ ਪਾਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਜੰਗਾਂ-ਯੁੱਧਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਨਫ਼ਰਤ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਹੈ। ਜਰਮਨ, ਬਲੂਮਾ ਅਤੇ ਫਿਲ ਜਿਹੇ ਪਾਤਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੰਗਾਂ ਵਿਚ ਆਰਥਿਕ, ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਲੁੱਟੀ-ਪੁੱਟੀ ਜਾਂਦੀ ਸਾਧਾਰਨ ਜਨਤਾ ਦੀ ਹੋਣੀ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਨਾਟਕ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿਚ ਨਾਟਕ ਦੀ ਸਹਿਜ ਗਤੀ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਮਾਤਾ ਹਰੀ ਪਾਤਰ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਲੱਖਣ ਤਜਰਬਾ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਨਾਟਕਕਾਰ ਔਰਤ ਜਾਤੀ ਬਾਰੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਬਲਾ, ਕਮਜ਼ੋਰ, ਡਰਪੋਕ, ਚਾਰਦੀਵਾਰੀ ਤੱਕ ਮਹਿਦੂਦ ਰਹਿਣ ਜਿਹੀਆਂ ਕੁਝ ਕੁ ਸਥਾਪਤ ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਸਾਹਿਤ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨਾਟਕ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਾਟਕੀ ਮੰਚਨ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਆਤਮਜੀਤ ਦਾ ਹਥਲਾ ਨਾਟਕ ਪਾਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਢੁੱਕਵੇਂ ਵਾਰਤਾਲਾਪ, ਅਨੁਕੂਲ ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਵਾਸਤਵਿਕ ਨਾਟਕੀ ਵੇਰਵਿਆਂ ਨਾਲ ਓਤ-ਪੋਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ-ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਮਨ-ਮੰਚ 'ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਮੰਚਨ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।


ਡਾ. ਪ੍ਰਦੀਪ ਕੌੜਾ
ਮੋ: 95011-15200

12-06-2021

 ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦੇ ਹਮਸਫ਼ਰ
(ਟ੍ਰਾਈਸਿਟੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ)
ਲੇਖਿਕਾ : ਨਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨਸਰੀਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 97793-98457.

ਚਰਚਾ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਮੁਹਾਲੀ ਅਤੇ ਪੰਚਕੂਲਾ ਤਿੰਨ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਸਤਾਨਵੇਂ ਲੇਖਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ, ਰੰਗਕਰਮੀ, ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕਾਮਿਆਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਬਿਓਰਾ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲੇਖਕਾਂ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਬਾਰੇ ਸਾਰਥਕ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਵੀ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ੈਲੀ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਪਰ ਰਸੂਲ ਹਮਜ਼ਾਤੋਵ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁਸਤਕ 'ਮੇਰਾ ਦਾਗਿਸਤਾਨ' ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ।
ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ, ਡਾ. ਮਨਮੋਹਣ, ਜਸਬੀਰ ਭੁੱਲਰ, ਜੰਗ ਬਹਾਦਰ ਗੋਇਲ, ਪ੍ਰੇਮ ਗੋਰਖੀ, ਡਾ. ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ, ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਡਾ. ਗੁਰਮਿੰਦਰ ਸਿੱਧੂ, ਸਿਰੀ ਰਾਮ ਅਰਸ਼, ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੋਹਲ, ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿਰਸਾ, ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਬ੍ਰਿਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਤਨ, ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ, ਪਰਮਜੀਤ ਪਰਮ, ਕਾਨ੍ਹਾ ਸਿੰਘ, ਅਤੈ ਸਿੰਘ, ਮਨਜੀਤ ਇੰਦਰਾ, ਰਮਾ ਰਤਨ, ਦਲਜੀਤ ਕੌਰ ਦਾਊਂ, ਡਾ. ਦੀਪਕ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ, ਤਾਰਨ ਗੁਜਰਾਲ, ਸ਼ਿਵ ਨਾਥ, ਮਲਕੀਅਤ ਬਸਰਾ, ਡਾ. ਸਵੈਰਾਜ ਸੰਧੂ, ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਭੰਵਰਾ, ਸੁਸ਼ੀਲ ਦੁਸਾਂਝ, ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਰੂਪ, ਸ਼ਰਨਜੀਤ ਕੌਰ, ਗੋਵਰਧਨ ਗੱਬੀ, (ਕਈ ਰਹਿ ਵੀ ਗਏ ਹੋਣਗੇ) ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਚਰਚਿਤ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਹਨ। ਕਈ ਸਰਗਰਮ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ, ਰੰਗਕਰਮੀਆਂ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕਾਮਿਆਂ ਨਾਲ ਤੁਆਰਫ ਕਰਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤਿਤਵ ਨੂੰ, ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਰੂਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਲੇਖਿਕਾ ਵਧਾਈ ਦੀ ਪਾਤਰ ਹੈ।
ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਮੁਹਾਲੀ ਅਤੇ ਪੰਚਕੂਲਾ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ, ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ, ਰੰਗਕਰਮੀਆਂ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕਾਮਿਆਂ ਦਾ ਇਕ ਵਿਲੱਖਣ ਕੋਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ 'ਚੋਂ ਜੀਹਨੂੰ ਮਰਜ਼ੀ ਲੱਭ ਲਉ। ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਉੱਘੇ ਲੇਖਕ, ਨਾਮਵਰ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਰੰਗਕਰਮੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਮੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਏ। ਕਿਸੇ ਕਾਰਨਵਸ ਰਹਿ ਗਏ ਹੋਣਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਕੇ, ਅਗਲੇ ਸੰਸਕਰਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੇਖਿਕਾ ਦੀ ਕੀਤੀ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਚਾਰ ਚੰਨ ਲੱਗ ਜਾਣਗੇ। ਇਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੋਰ ਵੀ ਪੂਰਨਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕੇਗਾ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ, ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦਾ ਮੈਂ ਹਾਰਦਿਕ ਅਭਿਨੰਦਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਲੇਖਿਕਾ ਨਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨਸਰੀਨ ਦੀ ਲਗਨ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਦਾਦ ਦੇਣੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਸਸ਼ਕਤ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾ ਦੀ ਉਮੀਦ ਬੱਝਦੀ ਹੈ।

-ਪ੍ਰਿੰ: ਹਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਾਇਰ
ਮੋ: ੯੭੮੦੬-੬੭੬੮੬

ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ
ਕਿਸਾਨੀ ਖੇਤੀ ਸੰਕਟ ਤੇ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਬਰਾੜ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 304
ਸੰਪਰਕ : 98553-71313.

ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਦੀ ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਹੀ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਵੈਸ਼ਵਿਕ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਹੀ ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਮਸਲਿਆਂ ਦਾ ਕਾਰਨ-ਕਾਰਕ ਹੈ। ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਡੇਢ-ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੇ ਇਸ ਨਵੇਂ ਰੂਪ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਬੰਧੀ ਨਵੇਂ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਕਿਸਾਨ ਸਿਰ-ਧੜ ਦੀ ਬਾਜ਼ੀ ਲਾਈ ਬੈਠੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀਆਂ ਸੁਹਿਰਦ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਪ੍ਰੰਤੂ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਲਹੂ ਲੱਗ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਪੰਜ-ਛੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚ ਕਈ ਤੁਗ਼ਲਕੀ ਫ਼ਰਮਾਨ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਟੋਹ ਲਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ-ਰੋਹ ਜਾਂ ਅੰਦੋਲਨ ਉਸ ਦਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵਿਗਾੜ ਸਕਣਗੇ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ ਕਿਸਾਨ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝੀ। ਕਿਸਾਨ ਯੋਧੇ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਬਦਨੀਤੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣੀ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਆਰ-ਪਾਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਲੜਨ ਵਾਸਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤਤਪਰ ਹਨ।
ਵਿਦਵਾਨ ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੇ 60 ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਕਿਸਾਨੀ-ਸੰਕਟ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ : ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ, ਘਟ ਰਹੀ ਭੋਇੰ-ਮਾਲਕੀ, ਕਿਸਾਨ-ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ, ਪੰਜਾਬੀ ਪੇਂਡੂ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸੰਕਟ... ਆਦਿ। ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਇਸ ਸੰਕਟ ਦੇ ਨਿਵਾਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਸੁਝਾਅ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿੱਤਿਆਂ ਦੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ, ਕਿਸਾਨੀ ਆਮਦਨ ਵਿਚ ਵਾਧਾ, ਮੰਡੀਕਰਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਆਫ਼ੀ ਦਾ ਸੱਚ... ਆਦਿ। ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਨਵੇਂ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। (ਡਾ.) ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ, ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ, ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ, ਜਗਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਉੱਪਲ, ਪ੍ਰੋ: ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦੁਸ਼ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਡਾ. ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਕਟ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਿਆਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁਲਕ ਵਿਚ ਖੇਤੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮਦਦ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਮਦਦ/ਸਬਸਿਡੀ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਅਮਰੀਕਾ, ਯੂਰਪ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ, ਆਪਣੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਗੁਣਾ ਸਬਸਿਡੀ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਮਾੜੀ-ਮੋਟੀ ਸਬਸਿਡੀ ਨੂੰ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ 'ਤੇ ਤੁਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਨੀਤੀ ਦੇ ਮੁਲਕ ਵਾਸਤੇ ਭਿਆਨਕ ਨਤੀਜੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। (ਪੰਨੇ 303-04) ਡਾ. ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਤਹਿ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, 'ਮੁੱਦਾ ਆਰਡੀਨੈਂਸਾਂ ਰਾਹੀਂ ਖੇਤੀ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਖੇਤੀ ਸੈਕਟਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਬਦਨੀਤੀ ਨੂੰ ਬੇਨਕਾਬ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਮੰਤਵ ਲਈ ਡਟੇ ਰਹਿਣਗੇ।' ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਬਰਾੜ ਦਾ ਯਤਨ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136

c c c

ਆਸ ਦੀ ਕਿਰਨ-2
ਨਾਵਲਕਾਰ : ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਕੱਬਰਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 225 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 122
ਸੰਪਰਕ : 94638-36591.

ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਬਾਲ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਕੱਬਰਵਾਲ ਦਾ ਤੀਜਾ ਨਾਵਲ 'ਆਸ ਦੀ ਕਿਰਨ-2' ਉਸ ਦੇ 2011 ਵਿਚ ਛਪੇ ਨਾਵਲ 'ਆਸ ਦੀ ਕਿਰਨ' ਦਾ ਹੀ ਦੂਜਾ ਭਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਕਾਰਾਤਮਿਕ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ ਨਾਵਲ ਦੀ ਸੁਰ ਵੀ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਅਤੇ ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਕਥਾਨਕ ਇਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਮੈਸ-ਵਰਮੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਰਵਦੀਪ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਜਸਪ੍ਰੀਤ, ਸਾਲੇ ਜਸਜੀਤ, ਬਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤ ਨਾਨੀ, ਸਬ ਜੱਜ ਜਸਵਿੰਦਰ ਆਦਿ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਇਰਦ-ਗਿਰਦ ਬੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੜ੍ਹਿਆ-ਲਿਖਿਆ ਤੇ ਮੱਧ ਵਰਗੀ ਪਰਿਵਾਰ ਰਹੁ-ਰੀਤਾਂ ਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਪਰਿਵਾਰ ਹੈ। ਘਰੇਲੂ ਤਾਣਾ-ਬਾਣਾ ਤੇ ਰਸਮੋ-ਰਿਵਾਜ ਹਨ। ਪਰ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨਾਨੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਕਈ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਧੀ-ਜਵਾਈ ਪਾਸ ਰਹਿਣਾ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਆਮ ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਮਸਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵੱਲ ਪਾਠਕ ਦਾ ਧਿਆਨ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਦੁਆਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੰਜ ਹੀ ਰਵਦੀਪ ਦਾ ਵਿਗੜੈਲ ਸਾਲਾ ਜਸਜੀਤ ਜੋ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਸਮੱਗਲਿੰਗ ਅਤੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਗਲਤਾਨ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਮਨਜੀਤ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਲੋਂ ਸਾਰੇ ਸਹੁਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਤੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਘੜੀਸਣਾ ਵੀ ਇਕ ਆਮ ਜਿਹਾ ਵਰਤਾਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਕਈ ਪਰਿਵਾਰ ਪੀੜਤ ਹਨ। ਉਲਝਣ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ। ਪਰ ਇਕ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਵਿਚ ਜਸਜੀਤ ਦਾ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੇ ਘਰ ਹੀ ਨਸ਼ਾ ਲੁਕਾਉਂਦਿਆਂ ਫਸ ਜਾਣਾ, ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਯੂ-ਟਰਨ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਰਾਹੇ ਪਿਆ ਜਸਮੀਤ ਸਹੀ ਰਾਹ ਵੱਲ ਮੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਵਦੀਪ ਅਤੇ ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਦੇ ਠਰ੍ਹੰਮੇ ਭਰੇ, ਆਪਸੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਅਤੇ ਆਦਰਸ਼ਕ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਕੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨਾਨੀ ਦੇ ਬੇਟੇ-ਬਹੂਆਂ ਵੀ ਨਾਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਾਸ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਰਵਦੀਪ, ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਅਤੇ ਸਬ ਜਜ ਜਸਵਿੰਦਰ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਤੇ ਆਦਰਸ਼ਮਈ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਰਲ ਤੇ ਸਹਿਜ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਵਲੋਂ ਕਈ ਥਾਂ ਵਰਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਕਥਨ ਢੁਕਵੇਂ ਤਾਂ ਹਨ ਪਰ ਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਰਤੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ, ਚਿੰਤਕਾਂ ਤੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਬਾਣੀ 'ਚੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਸੁਭਾਵਿਕਤਾ ਪੈਦਾ ਹੋਣੀ ਸੀ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਵਿਦਵਾਨਾਂ, ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦੀ ਬੈਠਕ ਵਿਚ ਅਜੋਕੇ ਆਰਥਿਕ, ਸਿਆਸੀ ਤੇ ਸਮਾਜੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਕਰਾਈਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਤਾਂ ਹੋਰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਨਿੱਬੜਣੀਆਂ ਸਨ। ਨਾਵਲ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ, ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦੀ ਆਪਸੀ ਸਮਝ ਵਰਗੇ ਸਾਰਥਕ ਸੁਨੇਹੇ ਦੇਣ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੈ। ਸਹਿਜ ਤੇ ਸਰਲ ਤੌਰ ਤੁਰਦਾ ਨਾਵਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਕਈ ਹਨੇਰੇ ਪੱਖਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾਉਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸਹੀ ਸੇਧ ਦੇਣ ਲਈ ਲੇਖਕ ਦਾ ਇਹ ਸਾਰਥਕ ਉਪਰਾਲਾ ਹੈ।

ਡਾ. ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਮੋ:98761-56964.

c c c

ਵੱਡੇ ਸਰਦਾਰ
(ਸਾਕਾ ਗੜ੍ਹੀ ਚਮਕੌਰ)
ਲੇਖਕ : ਸੋਢੀ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 98146-26726.

ਵੱਡੇ ਸਰਦਾਰ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਵਰਨਣ ਆਪਣੀ ਹੀ ਵਿਧਾ ਦੇ ਨਾਲ ਬੜੇ ਚੰਗੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਜੋ ਵਰਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 4 ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲਿਖੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਹੀ ਰੰਗ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੂ-ਬਹੂ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੀ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਘੁੰਮਣ ਲਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜੋਸ਼ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੂਨ ਦੇ ਨਾਲ ਡਬੋ ਕੇ ਜੋ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਰਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਾਬਲੇ-ਤਾਰੀਫ਼ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਸ ਲਿਖਤ ਸਮੇਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਖਿਆਲਾਂ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਭਾਰੂ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ ਬਲਕਿ ਆਪਣੀ ਪਕੜ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।
ਦਲ ਸ਼ੇਰਾਂ ਦਾ, ਬੱਬਰ ਸ਼ੇਰ ਖਾਲਸਾ
ਆਣ ਪੁੱਜਾ ਜਦੋਂ, ਗੜ੍ਹੀ ਚਮਕੌਰ ਹੈ।
ਠੰਢ ਕਹਿਰ ਦੀ, ਹੱਡਾਂ ਨੂੰ ਜਾਵੇ ਚੀਰਦੀ,
ਡਾਢੀ ਬਿਪਤਾ, ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦਾ ਦੌਰ ਹੈ। ਅਤੇ
ਰਹਿਰਾਸ ਦਾ ਦਿਵਾਨਾ, ਸੋਢੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹ,
ਲਾ ਕੇ ਦੀਵਾਨ ਸੋਹਲਾ ਲਿਆਗਾ ਹੈ।
ਬੈਠੇ ਬਿਰਤੀ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਸੱਚੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ,
ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਰਹੇ ਧਿਆ ਹੈ।
ਆਦਿ ਕਾਵਿ ਟੁਕੜੀਆਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਝਲਕਦਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਜੋਸ਼, ਬਹਾਦਰੀ, ਸੂਰਮਤਾਈ, ਸਿਫ਼ਤ ਗੁਰੂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਜਜ਼ਬਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚਕਾਰ ਛੱਡਣ ਨੂੰ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਮੀਰਹੇੜੀ
ਮੋ: 92105-88990.

ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ 45 ਸਾਲ
ਲੇਖਕ : ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਬਾਵਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 148
ਸੰਪਰਕ : 98159-09211.

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਬਾਵਾ ਪਿਛਲੇ ਪੰਤਾਲੀ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਕੋ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਔਖੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਉਤੇ ਗੋਲੀਆਂ ਵੀ ਖਾਧੀਆਂ ਪਰ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਤੋਂ ਰਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਥਿੜਕਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦਾ ਬੀੜਾ ਵੀ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮਾਦਾ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਸਬੰਧੀ ਉਸ ਨੇ ਲੋਕ ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਧੀਆਂ ਦੀ ਲੋਹੜੀ ਦੇਣ ਦੀ ਪਿਰਤ ਉਸ ਲੋਹੜੀ ਮੌਕੇ ਕੀਤੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਜਰਨੈਲ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾਤੇ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਅਤੇ ਦੇਣ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸਫਲ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਜਰਨੈਲ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਹੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਪਦਾ ਸੀ, ਇਹ ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਵਲੋਂ ਵਿੱਢੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਮੁਹਿੰਮ ਰਾਹੀਂ ਸਾਰੀਆਂ ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ ਤੇ ਅੱਜ ਸਾਰੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਦੇਣ ਅੱਗੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਰਕਬਾ ਵਿਖੇ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਭਵਨ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਵਾਈ। ਇਸੇ ਭਵਨ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਬਾਣੀਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਇਕ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਇਕ ਨਿਵੇਕਲਾ ਯਤਨ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰਕੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਇੰਜ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਪੱਖੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਰਾਹੀਂ ਸੰਗਮ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਬਣੀ ਆਪਣੀ ਪਹਿਚਾਣ ਅਤੇ ਮਿਲਣਸਾਰ ਸੁਭਾਅ ਕਰਕੇੇ ਹਰੇਕ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਚਹੇਤਾ ਨੇਤਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਜਾਣਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਲੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਇਕ ਸਕੀਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਆਧਾਰ ਅਮਰੀਕੀ 4-ਐਚ ਕਲੱਬ ਸਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਉਸਾਰੀ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਲੱਬਾਂ ਨੇ ਵਧੀਆ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। 4 ਐਚ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈਡ, ਹਾਰਟ, ਹੈਲਥ ਅਤੇ ਹੈਂਡ। ਇਸ ਦਾ ਭਾਵ ਹੱਥ, ਦਿਲ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦਾ ਵਿਕਾਸ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਲੋਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਕਲੱਬ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਰਕਬਾ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹ ਕਲੱਬ ਸੀ। ਕਲੱਬ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਜੋ ਹੱਥੀਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਆਦਤ ਪਵੇ ਤੇ ਉਹ ਕਿਰਤ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇ ਤੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਉੱਪਰ ਲਿਖੇ ਤ੍ਰੈ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਕ ਕਲੱਬ ਦੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਨੇ ਹੀ ਬੀਜ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਬਾਵਾ ਦਾ ਜਨਮ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਰਕਬਾ ਵਿਖੇ 5 ਅਪ੍ਰੈਲ 1958 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਬਲਭੱਦਰ ਦਾਸ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਂਅ ਭਾਗਵੰਤੀ ਸੀ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਚੇਅਰਮੈਨੀ ਕਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਵੀ ਬਾਵਾ ਜੀ ਵਿਚ ਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਆਏ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਬਹੁਤੇ ਆਗੂਆਂ ਵਾਂਗ ਵੱਡੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਵੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਜੱਦੀ ਪੁਸ਼ਤੀ ਸਿੱਖੀ ਸੇਵਕੀ ਵੀ ਹੈ।
ਬਾਵਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਘਰਸ਼ਮਈ ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਲਮਬੱਧ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਬਾਵਾ ਜੀ ਨੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੱਖਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸਫ਼ਲ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ 45 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਇਸ ਜਰਨੈਲ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਨਿਰਾਸ਼ ਵੀ ਹੋਣਾ ਪਿਆ। ਜਿਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿ ਕੇ ਕੀਤਾ ਹੈ ਪਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਪੱਲੂ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ।
'ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ 45 ਵਰ੍ਹੇ' ਇਕ ਸਾਧਾਰਨ ਨੌਜਵਾਨ ਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਮਾਹੌਲ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ। ਆਤਮ ਕਥਾ ਲਿਖਣੀ ਕੁਝ ਔਖਾ ਕਾਰਜ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚ ਲਿਖਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਬਾਹਰਲੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਦਾ ਡਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਲਿਖਦੇ ਤਾਂ ਅੰਦਰਲੀ ਆਤਮਾ ਟਿਕਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਬਾਵਾ ਜੀ ਨੇ ਹਿੰਮਤ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲੈਂਦਿਆਂ ਸੱਚੋ-ਸੱਚ ਬਿਆਨਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲੋ ਨਾਲ ਬਾਵਾ ਜੀ ਬਾਰੇ ਸਮਕਾਲੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਕਲਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਸ ਸਚਿੱਤਰ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਨੇ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਛਾਪਿਆ ਹੈ।
ਮੈਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

ਡਾ. ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 94170-87328

16-06-2021

ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦਾ ਵਿਰਸਾ
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰਿਥੀਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਿੰਘ ਬ੍ਰਦਰਜ਼, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 125 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 99150-48005


ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਕ ਪ੍ਰੋ: ਪ੍ਰਿਥੀਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ ਕਿਸੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਮੁਥਾਜ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬੌਧਿਕ ਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉੱਘਾ ਨਾਂਅ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਵਲੋਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵਸਾਉਣ ਅਤੇ ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਬਾਰੇ ਸੁਚੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਕਰਤਾਰਪੁਰ (ਰਾਵੀ) ਦਾ ਕਈਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਥਾਂ ਹੈ। ਇਸ ਨਗਰ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ 1561 ਬਿਕਰਮੀ ਵਿਚ ਵਸਾਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਵਸਾਉਣ ਵਿਚ ਭਾਈ ਦੋਦਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਦੁਨੀ ਚੰਦ (ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ) ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਦਰਸ਼ਨ, ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਆਦਿ ਨਗਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਗਰ ਦੇ ਵਸੇਬੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਵਲੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨਾਂ ਦੇ ਤਿਆਗ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਚਾਰਵਾਨ ਜਾਂ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਜਦ ਚੱਲ ਰਹੀ ਲੀਹ ਨਾਲੋਂ ਪਾੜ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਨਿਸਚੈ ਹੀ ਕੁਝ ਸੁਪਨੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਸਾਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦਾ ਵਸੇਬਾ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਜਨਮਿਆ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਪੜਾਅ ਮੰਨੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਵੇਈਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ, ਦੂਜਾ ਉਦਾਸੀਆਂ ਦਾ ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਸਾਉਣ ਅਤੇ ਇਥੇ ਹੀ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਦਾ। ਪ੍ਰੋ: ਪ੍ਰਿਥੀਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ, ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਆਰੰਭਲਾ ਰੂਪ 'ਕਰਤਾਰਪੁਰਿ ਕਰਤਾ ਵਸੈ' ਨਾਮਕ ਟ੍ਰੈਕਟ ਸੀ ਪਰ ਜਦ ਲਾਂਘੇ ਦੀ ਗੱਲ ਚੱਲੀ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਦੇਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਬਣਾਇਆ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਸਰੋਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੀ ਸਮੱਗਰੀ ਉਪਲਬੱਧ ਸੀ। ਆਕਾਰ ਵਿਚ ਪੁਸਤਕ ਛੋਟੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਹਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵੇਰਵੇ ਨੂੰ ਅੰਕਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭੂਮਿਕਾ ਦੇ ਆਰੰਭਲੇ ਸਫ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇਸ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਿਕਾ, ਬਾਬਾਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰਿਪੇਖ, ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਦੈਵੀ ਬਸਤੀ ਤੱਕ, ਵਿਰਸਾ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਉੱਚਾ ਦਰ ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਦਾ, ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਲਾਂਘੇ ਦੀ ਵਿਥਿਆ ਅਤੇ ਦੋ ਅੰਤਿਕਾਵਾਂ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
'ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦਾ ਵਿਰਸਾ' ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕਪੂਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤਰਕ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਸੁਪਨਈ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਅਧਿਆਤਮਕਤਾ, ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਮਰਯਾਦਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਇਕ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਚੇਤ ਉਪਰਾਲਾ ਹੈ। ਗੁਰਮਤਿ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ, ਨਾਮ ਜਪਣਾ, ਕਿਰਤ ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਵੰਡ ਛਕਣਾ ਦਾ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾ ਕੇਵਲ ਸਾਕਾਰ, ਸਥੂਲ ਅਤੇ ਨਿੱਗਰ ਉਪਰਾਲਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਿੱਖੀ, ਸਿੱਖ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਬਰਾਬਰੀ, ਸੰਗਤ ਤੇ ਪੰਗਤ, ਜੀਓ ਅਤੇ ਜਿਊਣ ਦਿਓ, ਧਾਰਮਿਕ ਉਦਾਰਤਾ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਆਦਿ ਕੁਝ ਹੋਰ ਅਜਿਹੇ ਵਿਚਾਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮੂਰਤੀਕਰਨ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੇ ਵਸੇਬੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਜੋਂ ਪਿਛਲੇਰੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਗੋਇੰਦਵਾਲ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਤਰਨ ਤਾਰਨ, ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦਪੁਰ, ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ, ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਆਦਿ ਨਗਰ ਵੀ ਵਸਾਏ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਗਰ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਰਤਾਰਪੁਰੀ ਸੰਸਥਾਨ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਹੀ ਕਹੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਕਿਰਤ ਕਰਨਾ, ਵੰਡ ਛਕਣਾ ਅਤੇ ਨਾਮ ਜਪਣਾ ਨੂੰ ਅਮਲੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਵਿਖਾਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਗਿਆਨ-ਗੋਸਟਿ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ-ਚਰਚਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਮਿਹਰਬਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਨਮਸਾਖੀ ਵਿਚ ਤੀਹ ਦੇ ਕਰੀਬ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਪੱਧਤੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਉਥੇ ਆ ਕੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਬੈਰਾਗੀ, ਉਦਾਸੀ, ਮੁੰਡੀਆ, ਬੈਸ਼ਨੋ, ਦਿਗੰਬਰ, ਸੰਨਿਆਸੀ ਅਤੇ ਜੋਗੀ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਵੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਥਾਵਾਂ ਉੱਪਰ ਜਾਣਾ-ਆਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਅਚਲ ਬਟਾਲੇ, ਮੁਲਤਾਨ, ਦੀਪਾਲਪੁਰ ਪਾਕਪਟਨ, ਕੀੜੀ ਅਫ਼ਗਾਨਾ ਅਤੇ ਬੀਕਾਨੇਰ ਆਦਿ। ਪਾਕਪਟਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਗੱਦੀਨਸ਼ੀਨ ਸ਼ੇਖ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸਨੀ ਕੋਲੋਂ ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦ ਸ਼ੱਕਰਗੰਜ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਉਤਾਰਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਥੇ ਕਈ ਬਾਣੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਥੇ ਹੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ (ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਜੀ) ਦੀ ਕਰੜੀ ਪਰਖ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਪ੍ਰਸਾਰ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੱਦੀ ਸੌਂਪੀ ਸੀ। ਅਜਿਹੇ ਅਹਿਮ ਸਥਾਨ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰੋ: ਪ੍ਰਿਥੀਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਬੜੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜਾਣਕਾਰੀ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦਾ ਲਾਂਘਾ ਬਣਨ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਚ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਬਾਰੇ ਜੋ ਜਗਿਆਸਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਵਿਚ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਏਗੀ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਛਪਾਈ ਬੇਹੱਦ ਆਕਰਸ਼ਕ ਹੈ ਅਤੇ ਢੁਕਵੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਖੂਬਸੂਰਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਪਾਠਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਦੀ ਹੈ, ਕਪੂਰ ਸਾਹਿਬ ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ।


ਡਾ. ਧਰਮ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98889-39808


ਪੂਰਨ ਅਪੂਰਨ

ਲੇਖਕ : ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਕੈਲੀਬਰ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 185 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 98760-95392.


ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਦੀਆਂ ਇਕ ਦਰਜਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪੰਜ ਨਾਵਲ ਹਨ, ਇਕ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ, ਦੋ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹਨ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਹਨ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਇਸ ਤੀਸਰੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕੁੱਲ ਅੱਠ ਬਿਹਤਰੀਨ, ਦਿਲਚਸਪ ਤੇ ਕਥਾ ਰਸ ਭਰਪੂਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ (ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਸ਼ੈਲੀ) ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਔਰਤ ਮਰਦ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਤਹਿਆਂ ਦਾ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਹੈ। ਵਿਧਵਾ ਔਰਤ, ਪਤੀਵਰਤਾ ਪੜ੍ਹੀ-ਲਿਖੀ ਔਰਤ, ਗ਼ਰੀਬ ਔਰਤ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜ਼ਾਵੀਏ ਤੋਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਲੇਖਕ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਭਾਗਵੰਤੀ' ਬਾਰੇ ਕਥਾਕਾਰ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦੀ ਇਕ ਅਸਿੱਧੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਟਿੱਪਣੀ ਵੀ ਲੇਖਕ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਰੰਭਿਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਭਾਗਵੰਤੀ ਨੂੰ ਇਕ ਸਮਾਗਮ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣਿਆ ਤੇ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਕੇ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਉੱਘੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਛਪੀ। ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਭਾਗਵੰਤੀ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਕਿਸ਼ਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਪੂਰਨ ਇਜ਼ਹਾਰ ਹਰਿਦੁਆਰ ਦੇ ਇਕ ਹੋਟਲ ਵਿਚ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦੇ ਫੁੱਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸੁਹਜਮਈ ਹੈ। ਪਾਤਰਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਕਾਮਿਕ ਅਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ 'ਮੂਰਤੀਆਂ ਹੁੰਗਾਰਾ ਨਹੀਂ ਭਰਦੀਆਂ' ਦੀ ਔਰਤ ਵਿਧਵਾ ਹੈ। ਪਤੀ ਦਾ ਨਾਂਅ ਇਕਬਾਲ ਸੀ। ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਵਿਚ ਵਿਆਹ 'ਤੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਮੇਲ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨਾਂਅ ਦੇ ਮਰਦ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੁਹੱਬਤ ਜਾਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇਕਬਾਲ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੇ ਦਵੰਦ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੇਹ ਸੁਖ ਲੈ ਕੇ ਫਿਰ ਸੋਚਦੀ ਹੈ ਕੌਣ ਹੈ ਇਹ ਅਜਨਬੀ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਹਨੇਰੀ ਨੁੱਕਰ ਵਿਚ ਲੈ ਗਿਆ। 'ਸੁਰਖਰੂ' ਦਾ ਪਾਤਰ ਲੇਖਕ ਚੰਗਾ ਬੁਲਾਰਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਭਾਦੇਵੀ ਲਿਖਤਾਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਵੇਖਾ-ਵਿਖਾਈ ਤੱਕ ਗੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਪ੍ਰਭਾ ਦੇਵੀ ਦਾ ਰੰਗ ਮੁਹੱਬਤ ਨੂੰ ਸਿਰੇ ਨਹੀਂ ਲੱਗਣ ਦਿੰਦਾ। ਇਸ ਹਾਦਸੇ ਦੀ ਮਾਰੀ ਔਰਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਰ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਪਰ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਮਰਦ ਪਾਤਰ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਕਿਸੇ ਸੰਸਥਾ ਵਲੋਂ ਮਹਿਮਾਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਭਾ ਦੇਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਕੋਲ ਪਛਤਾਵਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਸੱਚ ਬੋਲ ਕੇ ਸੁਰਖਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਪਾਤਰ (ਚੇਤ ਰਾਮ, ਬਿੰਦੀ, ਜੋਤੀ ਕੁਲਬੀਰ, ਹਰਵੰਤ ਦਿਲਜੋਤ, ਪੂਰਨ, ਰੂੜ ਸਿੰਘ ਆਦਿ) ਜਿਊਂਦੇ ਜਾਗਦੇ, ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਤੇ ਮੁਹੱਬਤੀ ਹਨ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਜੀਣ ਮਰਨ, ਪੂਰਨ ਅਪੂਰਨ ਬਿਗਾਨੀ ਧੀ, ਕੀ ਹੈ ਇਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾ ਨਾਂਅ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਨਿੱਘਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।


ਪ੍ਰਿੰ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਮੋ: 098148-56160


ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਵਰਨਮਾਲਾ
ਲੇਖਕ : ਰਾਬਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੱਬੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਕੈਲੀਬਰ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 160
ਸੰਪਰਕ: 89689-46129.


ਚਰਚਾ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ 36 ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਨਿਬੰਧਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਬੰਧਾਂ ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਪੈਂਤੀ ਅੱਖਰੀ, ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਰਨਮਾਲਾ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਵਿਚ ਹਨ। ਊੜੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਫੱਫੇ ਪੈਰ ਬਿੰਦੀ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਙ, ਞ ਅਤੇ ਣ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਿਬੰਧ ਨਹੀਂ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਰਨਮਾਲਾ ਦੀ ਪੈੜੋ ਪੈੜ ਤੁਰਦੀ, ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਵਰਨਮਾਲਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਿਬੰਧਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦਾ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣ ਦੀ ਜਾਚ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਵਰਜਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਚਾਈ, ਹਮਦਰਦੀ, ਗੁੱਸਾ, ਜਿੱਤ, ਝੂਠ, ਠਰ੍ਹੰਮਾ, ਡਰ, ਢਾਰਸ, ਥਾਪੜਾ, ਭਲਾਈ, ਜ਼ਮੀਰ, ਫ਼ੈਸਲਾ ਆਦਿ। ਕੁਝ ਨਿਬੰਧ ਇਨਸਾਨੀ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉੱਦਮ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਕਿਤਾਬ, ਖੇਡਾਂ, ਘਰ, ਛੂਤ-ਛਾਤ, ਜਿੱਤ, ਟੀਚਾ, ਡਰ, ਤੰਦਰੁਸਤੀ, ਦੇਸ਼ ਪਿਆਰ, ਧਰਮ, ਪੰਜਾਬੀ, ਬਹਾਦਰੀ, ਰੋਟੀ, ਵਕਤ ਆਦਿ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੇ ਨਿਬੰਧ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀਆਂ ਟੂਕਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਕਥਨ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਸਾਰਥਕ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਤੋਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਿਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਨੈਤਿਕਤਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਕਿਨਾਰਾ ਕਰੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਆਪਸੀ ਸਾਂਝ ਤੇ ਪਿਆਰ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹੀ ਦੌੜ ਦੌੜ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸਾਨੂੰ ਗੁਆਚੀਆਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਚੇਤਾ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦਾ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੇ ਸਾਰਥਕ ਯਤਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਨੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦਾ ਮੈਂ ਹਾਰਦਿਕ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦੇਣੀ ਚਾਹਾਂਗਾ ਕਿ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਹਰ ਉਮਰ ਦੇ ਪਾਠਕ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹਨ। ਕੁਝ ਫ਼ਾਇਦਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।


ਪ੍ਰਿੰ: ਹਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਾਇਰ
ਮੋ: 97806-67686.


ਹਮਸ਼ਾਇਰ
ਲੇਖਕ : ਅਤੁੱਲ ਕੰਬੋਜ, ਚੰਨ ਅਬੋਹਰੀ, ਰਵੀ ਗੁਲਾਟੀ ਰਫੀਕ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 98
ਸੰਪਰਕ : 0172-5027427


ਹਮਸ਼ਾਇਰ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੁੱਲ ਕੰਬੋਜ 'ਚੰਨ ਅਬੋਹਰੀ' ਅਤੇ ਰਵੀ ਗੁਲਾਟੀ 'ਰਫ਼ੀਕ' ਦਾ ਪਲੇਠਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜੋ ਦੋ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ : ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਜ਼ਬਾਨ ਵਿਚ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਮੁਖੀ ਅਤੇ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ 'ਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਹੀ 34-34 ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ 'ਚੰਨ ਅਬੋਹਰੀ' ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਮ ਨੂੰ 'ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਰੰਗ' ਸਿਰਲੇਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ 'ਰਫ਼ੀਕ' 'ਯੂੰ ਹੋਤਾ' ਅਨੁਵਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਆਪਣੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ 'ਚ ਸਮਕਾਲੀ ਯਥਾਰਥ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਹੁੰਦਿਆਂ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਦੂਸਰਾ ਮੁਹੱਬਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਕੇ ਅਗਾਂਹ ਸਾਮਿਅਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਕਾਵਿਕ ਸ਼ੈਲੀ 'ਚ ਰਾਇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ: ਸਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਵਰਮਾ ਦੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਸਬੰਧੀ ਕੀਤੀ ਟਿੱਪਣੀ (ਅਤੁੱਲ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਪ੍ਰੋ: ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਝਲਕ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਵੇਂ ਹੀ ਰਵੀ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਕਿਤੇ ਬਸ਼ੀਰ ਬਦਲ ਤੇ ਕਿਤੇ ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਝਲਕ ਦਿੰਦੀ ਹੈ) ਵਿਚਾਰਨਯੋਗ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਝਣਯੋਗ ਵੀ। ਇਥੇ ਅਸੀਂ ਇਕ ਰਵੀ ਦਾ ਸ਼ਿਅਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਉਕਤ ਕਥਨ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ :
ਮਰਾਸਿਮ ਗੰਵਾਨੇ ਕਾ ਹੁਨਰ ਰਖਤਾ ਹੂੰ,
ਮੈਂ ਸੱਚ ਬਤਾਨੇ ਕਾ ਹੁਨਰ ਰਖਤਾ ਹੁੰ।
ਇਸ ਸ਼ਿਅਰ ਵਿਚਲੇ 'ਸੱਚ' ਨੂੰ ਬਸ਼ੀਰ ਬਦਰ ਦੇ ਇਸ ਸ਼ਿਅਰ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ :
ਜੀਅ ਤੋਂ ਚਾਹਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚ ਬੋਲੇਂ
ਕਿਆ ਕਰੇਂ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ
ਇੰਜ ਦੋਵਾਂ ਹੀ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ 'ਚ ਸਾਂਝਾ ਸੂਤਰ ਹੈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵਸਤੂ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਸਿਫ਼ਤੀ ਯਥਾਰਥ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨਾ। ਰਫ਼ੀਕ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਗ਼ਜ਼ਲ 'ਇਸ਼ਤਰਾਕੀ' ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸ਼ਿਅਰ :
ਮੇਰੀ ਗ਼ਜ਼ਲੇਂ ਤੋ ਕਹੀਂ ਪੜ੍ਹੀ ਸੁਨੀ ਹੋਗੀ,
ਸੁਖਨਵਰੋਂ ਮੇ 'ਰਫੀਕ' ਨਾਮ ਰੱਖਤਾ ਹੂੰ।
ਅਤੁੱਲ ਇਸ ਅਹਿਸਾਸ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਧੇਰੇ ਉਚੇਰੀ ਤੇ ਤਿਖੇਰੀ ਸੁਰ ਵਿਚ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਜ਼ਾਲਮ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਘੜਾ, ਜਦੋਂ ਭਰੇਗਾ,
ਮਜ਼ਲੂਮ ਫਿਰ ਦੀਵਾਰ, ਬਣ, ਅੱਗੋਂ ਖੜੇਗਾ।
ਪ੍ਰੋ: ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਝਲਕ 'ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਰੰਗ' ਨਜ਼ਮ ਵਿਚ ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿਲੀ ਮੁਬਾਰਕਵਾਦ ਦਿੰਦਿਆਂ ਇਹ ਵੀ ਤਵੱਕੋਂ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਵੀ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਾਇਰ ਨਿਵੇਕਲੀਆਂ ਪੈੜਾਂ ਪਾਉਣ ਦਾ ਹੀਲਾ-ਵਸੀਲਾ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਆਮੀਨ।


ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ (ਪ੍ਰੋ:)
ਮੋ: 098786-14096.


ਸਭੁ ਦੇਸੁ ਪਰਾਇਆ
ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀਕਾਰ : ਗਿਆਨੀ ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ 'ਨਿਰਦੋਸ਼'
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 159
ਸੰਪਰਕ : 98157-39855.


ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਲਿਖਣਾ ਸੌਖਾ ਕਾਰਜ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਕ ਵਿੱਥ 'ਤੇ ਖਲੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸੱਚਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਪਵਾਉਣੀ ਬੜੀ ਔਖੀ ਹੈ। ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬਗੈਰ ਕਿਸੇ ਝਿਜਕ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਪੋਟਲੀ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਰੱਖ ਦੇਣੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿਚਲੀਆਂ ਚੰਗਿਆਈਆਂ ਬੁਰਿਆਈਆਂ ਵਿਚ ਝਾਕਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦੇਣਾ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀਕਾਰ ਦਾ ਇਕ ਸੱਚਾ ਫਰਜ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਤਦ ਹੀ ਅਸਰਦਾਰ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜੇਕਰ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀਕਾਰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਬਰਾਬਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰੇ। ਗਿਆਨੀ ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ 'ਨਿਰਦੋਸ਼' ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ 'ਸਭੁ ਦੇਸੁ ਪਰਾਇਆ' ਸਿਰਲੇਖ ਤਹਿਤ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਹੋਈ ਹੈ। ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀਕਾਰ ਨੇ ਜਿਥੇ ਇਸ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ, ਸਾਹਿਤ-ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵੇਰਵੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਪੰਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਲੇਖਕ ਦੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜੋ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੀ ਕਾਫੀ ਸਿੱਖਿਆਤਮਕ ਸੂਝ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਲੇਖਕ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋਸਤੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵੇਰਵੇ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਿਆਂ 1971 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿ ਜੰਗ ਬਾਰੇ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਤਬਾਹੀ ਦੇਖਣੀ ਪਈ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਲੜਕੀ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਛੱਪੜੀ ਵਿਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਘਟਨਾ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਹਿਤਕ ਘਾਲਣਾ ਅਤੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪੁਆਈ ਹੈ। ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਵਿਚ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਕਾਵਿਕ ਰੰਗ ਵੀ ਮਾਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰੇਰਨਾਰਥਕ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੈ।


ਡਾ. ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋ: 98141-68611.


ਵਿਚਾਰਾ ਕਿਸਾਨ

ਲੇਖਕ : ਚੌਧਰੀ ਛੋਟੂ ਰਾਮ
ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ. ਕੇ. ਸੀ. ਯਾਦਵ
ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ : ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 144
ਸੰਪਰਕ : 94634-44678.


ਅਣਵੰਡੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੋਹਤਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇਕ ਨਿੱਕੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਂਪਲਾ 'ਚ ਜਨਮੇ ਕਿਸਾਨ ਆਗੂ ਚੌਧਰੀ ਛੋਟੂ ਰਾਮ ਦੇ ਉਰਦੂ ਵਿਚ ਲਿਖੇ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਸੰਪਾਦਿਤ ਅਤੇ ਬੜੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕੀਮਤੀ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਤਾ ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਂ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਅਤੇ ਸਾਰਥਕਤਾ ਨੂੰ 'ਪੁਸਤਕ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ' ਵਿਚ ਇੰਜ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, 'ਵਿਚਾਰਾ ਕਿਸਾਨ' ਚੌਧਰੀ ਛੋਟੂ ਰਾਮ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ 'ਵਿਚਾਰਾ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ' ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਛਪਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਕਸ਼ਟ ਤੇ ਔਕੜਾਂ ਦਾ ਜਿੰਨਾ ਜਾਨਦਾਰ ਚਿੱਤਰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਖਿੱਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਜਿਹਾ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੇ।' 1930ਵੇਂ 'ਚ ਲਿਖੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖ ਅੱਜ ਵੀ ਓਨੇ ਹੀ ਸਾਰਥਕ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ, ਜਿੰਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ 18 ਲੇਖ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਕੇ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਸੌਖੀ ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ 'ਬਕਾ ਕੀ ਫਿਕਰ ਕਰ ਨਾਦਾਂ' 'ਅੰਨਦਾਤਾ ਹੀ ਭੁੱਖਾ ਹੈ', 'ਅਣਦੇਖੀ ਅਤੇ ਅਨਿਆਂ ਦਾ ਬੇਵੱਸ ਸ਼ਿਕਾਰ', 'ਸਮਾਜ ਦੇ ਪਾਲਣਹਾਰੇ ਦੀ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਹਾਲਤ', 'ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਮਾਲਕ ਕੌਣ', 'ਕਿਸਾਨ ਦਾ ਦੁੱਖ', 'ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਫਰਿਆਦ' ਆਦਿ ਲੇਖ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਬਹੁਪੱਖੀ ਦਸ਼ਾ ਦਾ ਯਥਾਰਥਕ ਚਿੱਤਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਚੌਧਰੀ ਛੋਟੂ ਰਾਮ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕ ਬਾਰੇ ਉੱਘੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ 'ਅਜੀਤ' ਦੇ ਕਾਲਮ ਨਵੀਸ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੇ 'ਚੌਧਰੀ ਛੋਟੂ ਰਾਮ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ' ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਬੇਹੱਦ ਸਟੀਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜੋ ਕਿ ਬੇਹੱਦ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਵਿਚ ਚੋਖਾ ਵਾਧਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸ. ਸੰਧੂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, 'ਸਿਆਸੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਕੇ ਚੌਧਰੀ ਛੋਟੂ ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਜੀ-ਜਾਨ ਤੋੜਵਾਂ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਾਈ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਕਰਵਾਏ ਸਨ। ਕਿਸਾਨੀ ਉਪਜ ਦੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਚੌਧਰੀ ਛੋਟੂ ਰਾਮ ਹੀ ਸੀ।' ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਦਰਜ ਤੱਥ ਭਰਪੂਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਸਾਂਭਣਯੋਗ ਅਤੇ ਕੀਮਤੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।


ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਕਰਮ' ਲਧਾਣਾ
ਮੋ: 98146-81444.

06-05-2021

 ਤੀਲਿਆਂ ਦਾ ਪੁਲ
ਪਸ਼ਤੋ ਜ਼ਬਾਨ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸੰਪਾਦਕ : ਜਿੰਦਰ
ਅਨੁਵਾਦਕ : ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਹੁੰਦਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 125 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 98148-03254.

ਪਸ਼ਤੋ ਜ਼ਬਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਇਕ ਉਪ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ 15 ਫ਼ੀਸਦੀ ਲੋਕ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਪਸ਼ਤੋ 5-6 ਕਰੋੜ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਾਹਿਤ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਾਰਨ ਇਲਾਕਾ ਵੀ ਛੋਟਾ ਹੈ, ਲਿਖਣ-ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਘਟ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਸ਼ਤੋ ਜ਼ਬਾਨ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਰੂਰ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇਗਾ ਪਰ ਇਹ ਸਿੱਧਾ ਅਨੁਵਾਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਜ਼ਬਾਨ 'ਚੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਸ਼ਤੋ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ 14 ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ੈਤੂਲ ਬਾਨੋ, ਦੂਰ ਮੁਹੰਮਦ, ਫਾਰੂਕ ਸਰਵਰ ਦੀਆਂ ਦੋ-ਦੋ, ਬਾਕੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਦੀ ਇਕ-ਇਕ ਕਹਾਣੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਸ਼ਤੋ ਜ਼ਬਾਨ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੁਣ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਿਆਂ ਅਨੁਭਵ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਪਸ਼ਤੋ ਲੋਕ ਜੀਵਨ, ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੀ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਪਛੜੇ, ਅਨਪੜ੍ਹ, ਕੱਟੜ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਵਿਚ ਜਕੜੇ ਲੋਕ ਹਨ। ਔਰਤ-ਦਮਨ ਹੈ, ਬੱਚੇ ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੈਦਾ ਕਰ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਆਨੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਗੁਰਬਤ ਵਿਚ ਲਾਚਾਰ ਪਾਗਲ ਹੋਈ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਲਈ ਵੇਚ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਪਿਉ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚੋਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬੀਵੀ ਨੂੰ ਰੋਂਦਾ-ਕੁਰਲਾਉਂਦਾ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਣ ਦੀ ਜ਼ਿਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਗਿੱਦੜ ਨਾਂਅ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੂਰ ਮੁਹੰਮਦ ਕਾਸੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਆਰੰਭ ਅਰਥ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, 'ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ, ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਕੋਈ ਅਜਨਬੀ ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਲਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਉੱਗਿਆ ਹੈ।' ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਹਰ ਕਹਾਣੀ ਯਥਾਰਥਕ-ਸੱਚ ਦੀ ਧਾਰਨੀ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਗ਼ਰੀਬ ਤਬਕਿਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਓਤਪੋਤ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਪਰਿੰਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬਘਿਆੜ, ਸਮੇਂ ਦਾ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਪਾਗਲ ਆਦਮੀ, ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੋਏ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਬਦਲਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਵਰਨਣ ਹੈ।
ਨਿਰਸੰਦੇਹ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਸਜੀਵ ਹਨ, ਵਾਤਾਵਰਨ ਚਿਤਰਨ ਰੌਚਿਕ ਭਾਵ ਪੂਰਤ ਹੈ। ਪਾਤਰ ਦੀ ਗੱਲ-ਕੱਥ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਲੋਕਲ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਹੈ। ਸੰਪਾਦਕ, ਅਨੁਵਾਦਕਾਂ ਨੇ ਖੂਬ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਅਦੁੱਤੀ ਸੌਗਾਤ ਹੈ।

ਡਾ. ਅਮਲ ਕੋਮਲ
ਮੋ: 084378-73565.

ਮਿੱਟੀ ਬੋਲ ਪਈ
ਲੇਖਕ : ਬਲਬੀਰ ਮਾਧੋਪੁਰੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਯੁਗ ਪਬਲੀਸ਼ਰਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 600 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 302
ਸੰਪਰਕ : 093505-48100.

ਬਲਬੀਰ ਮਾਧੋਪੁਰੀ ਇਕ ਬਹੁਵਿਧਾਈ ਤੇ ਅਨੁਭਵੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹ ਸੁਸਤ ਜਾਂ ਘੌਲੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬਹੁਤੇ ਆਤਮ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਲੇਖਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਕ ਹੀ ਅਜਿਹੀ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖਣਗੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਾਅਰਫ਼ਤ ਉਹ ਸਮੁੱਚੇ ਪਾਠਕ ਵਰਗ ਨੂੰ ਸੰਮੋਹਿਤ/ਵਿਸਮਿਤ ਕਰ ਦੇਣਗੇ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਮਾਧੋਪੁਰੀ ਲਈ ਲਿਖਣਾ ਇਕ ਮਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਹੈ : ਜੇ ਲਿਖਦਾ ਰਹਾਂ ਤਾਂ ਜੀਵਾਂ, ਜੇ ਰੁਕਾਂ ਤਾਂ...। ਭਾਵੇਂ ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਜੋਂ 'ਮਿੱਟੀ ਬੋਲ ਪਈ' ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਥਮ ਨਾਵਲ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਪਿਠਭੂਮੀ ਵਿਚ ਲਗਪਗ 65-70 ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਇਕ ਗੌਰਵਮਈ ਕਤਾਰ ਹੈ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਹ ਦਲਿਤ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਦਲਿਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਜਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੁਸ਼ਾਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਘ੍ਰਿਣਾਭਾਵ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਰਹੇ ਹਨ, ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢ ਸੁੱਟਣ ਜਾਂ ਮਲੀਆਮੇਟ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ ਕਿ ਮਾਧੋਪੁਰੀ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਦਉਪਯੋਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਖ਼ਰ ਜਿਹੜੇ ਦਬਾਅ ਕਿਸੇ ਵਰਗ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ ਨੂੰ ਉੱਗਣ-ਵਿਗਸਣ ਦਾ ਅਵਸਰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਕਰਨ ਨਾਲੋਂ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਜਾਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਰ ਕਿਹੜਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ ਕਈ ਗਲਪੀ ਰਚਨਾਤਮਿਕ ਸਰੋਕਾਰ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਇਸ ਦੇ ਲੇਖਣ ਦੁਆਰਾ ਬਾਬੂ ਮੰਗੂ ਰਾਮ ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬੇ ਦੀ ਉਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਉਸ ਨੇ ਦੁਆਬੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਪੂਰੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸਰਅੰਜਾਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਈ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਬਾਬਾ ਸੰਗਤੀਆ, ਬਾਬੂ ਮੰਗੂ ਰਾਮ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਾਰਿਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਨੁਮਾਯਾਂ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ 1925 ਈ: ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1947 ਈ: ਤੱਕ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਾਬਾ ਸੰਗਤੀਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਮੋਏ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਢੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੱਲ ਉਤਾਰਨ, ਜੁੱਤੀਆਂ ਸੀਣ, ਸਮਾਜਿਕ ਪਿਰਾਮਿਡ ਦੀਆਂ ਉੱਪਰਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਪਰ ਬੈਠੇ ਵਰਗਾਂ ਦੀ ਵਗਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਲਈ ਨਿਸਚਿਤ ਹੋਰ ਛੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁਕੱਦਰ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸੋ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਇਕ ਬੱਚੇ ਗੋਰੇ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾ-ਲਿਖਾ ਕੇ ਚੇਤੰਨ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਨਾਵਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਮਾਹਿਲਪੁਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਵਸੇ ਪਿੰਡਾਂ-ਕਸਬਿਆਂ ਛੰਨਾਂ, ਜੈਜੋਂ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿਚ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਵੇਰਵੇ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਨਾਲ ਵੀ ਸਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੂਰਵ-ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਧਾਰਮਿਕ ਸਦਭਾਵਨਾ ਦੇ ਕੁਝ ਵੇਰਵੇ ਵੀ ਬਿਆਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਪੂਰਵ-ਨਿਸਚਿਤ ਸਟੀਰੀਓ-ਟਾਈਪਸ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ਸਗੋਂ ਵਰਗ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਨਵ-ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਬੜੀ ਪਰਿਪੱਕ, ਰੌਚਕ ਅਤੇ ਉਤਸੁਕਤਾ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ, ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਜਿਸ ਮੋੜ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮੁੜ ਉਥੇ ਹੀ ਆਣ ਮੁੱਕਦਾ ਹੈ। ਕਲਾ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਇਹ ਇਕ ਮੁੱਲਵਾਨ ਰਚਨਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136

c c c

ਸੋਚ ਦੀਆਂ ਸੁਰਾਂ
ਕਵੀ : ਬਾਬੂ ਰਾਮ ਦੀਵਾਨਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 80
ਸੰਪਰਕ : 99884-80376.

ਬਾਬੂ ਰਾਮ ਦੀਵਾਨਾ ਦੀ ਇਹ ਛੇਵੀਂ ਮੌਲਿਕ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਦਰਜਨ ਭਰ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤੇ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ 80 ਸਫ਼ਿਆਂ ਵਿਚ 40 ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਹਨ। ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਤੋਂ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾ ਪੱਖ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਅਣਜੰਮੀ ਧੀ ਨੂੰ, ਕੰਨਿਆਂ ਕਿਰਨ ਸੁਭਾਗੀ, ਬੰਦੇ ਦਾ ਇਤਬਾਰ ਮਰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ, ਕ੍ਰਿਸਮਿਸ, ਸਾਂਝਾ ਤਿਉਹਾਰ ਲੋਹੜੀ, ਵਿਸ਼ਵ ਪੁਸਤਕ ਦਿਵਸ, ਪਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ, ਕਾਰਗਿਲ ਵਿਜੇ ਦਿਵਸ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ, ਚੇਤੇ ਵਿਚ ਨਾਟਕਕਾਰ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ, ਦਮਦਾਰ ਕਲਮਕਾਰ ਨਿੰਦਰ ਘੁਗਿਆਣਵੀ ਆਦਿ।
ਦੀਵਾਨਾ ਸ਼ਾਇਰ ਨਵੇਂ ਸਾਲ 2020 ਨੂੰ ਆਮਦੀਦ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ :
'ਹੁਣ ਤੂੰ ਆਇਐਂ ਸੁਖ ਵਰਤਾਵੇਂ,
ਹਰ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲਿਆਵੀਂ,
ਸਿਆਸਤ ਵਾਲੇ ਨਿਜ ਸੁਆਰਥ ਲਈ,
ਰਹੇ ਨੇ ਰੌਲਾ ਪਾ...।
ਉਹ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦਾ ਹੈ :
ਸੁਖੀ ਜੇ ਰਹਿਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲੋ...
ਜੇ ਬਿਮਾਰੀ ਆ ਕੇ ਚਿੰਬੜੇ ਕਰ ਦੇਂਦੀ ਲਾਚਾਰ...
... ਦੀਵਾਨਾ ਰਹੋ ਨਵੇਂ ਨਰੋਏ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਹੰਢਾ ਲਉ....।
ਕਵੀ ਦੀਵਾਨਾ ਅਣਜੰਮੀ ਧੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨੀ ਸੰਬੋਧਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ :
ਨਾ ਤਰਲੇ ਪਾ ਬੱਚੀਏ ਮੈਂ ਹਾਂ ਤੇਰੀ ਮਾਂ...
ਬਣ ਕੇ ਮੈਂ ਰਣਚੰਡੀ ਤੇਰੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਹੱਥ ਧਰਾਂ
ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਕਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦਾ ਹੈ :
ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲੋ ਇਹ ਕਿਤੇ ਲਾਚਾਰ ਨਾ ਹੋਵਣ
ਤੁਹਾਡੀ ਬੇਰੁਖੀ ਕਾਰਨ ਇਹ ਖੱਜਲ ਖੁਆਰ ਨਾ ਹੋਵਣ।
ਸਮਰੱਥ ਕਵੀ ਬਾਬੂ ਰਾਮ ਦੀਵਾਨਾ ਕਾਵਿ ਤਕਨੀਕ ਵਿਚ ਉਸਤਾਦ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ। ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਵੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਵੱਲ ਸੇਧਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਧੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਹ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦ ਹੈ। ਕਵੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਦਾ ਮੁੱਦਈ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ 60 ਦੋਹੇ ਵੀ ਦਿਲ ਨੂੰ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਜੀ ਆਇਆਂ।

ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ
ਮੋ: 94174-84337.

c c c

ਬੀ ਪੌਜ਼ੇਟਿਵ ਯਾਰ
ਸੰਪਾਦਕ : ਅਨੇਮਨ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਸਮਾਣਾ (ਪਟਿਆਲਾ)
ਮੁੱਲ : 180 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 160
ਸੰਪਰਕ : 98720-92101.

ਸੰਪਾਦਿਤ ਪੁਸਤਕ 2019 ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਵਿਚ 2019 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਨੁਹਾਰ ਰੂਪ, ਵਸਤੂ, ਜੁਗਤਾਂ ਵਿਭਿੰਨ ਹਨ। ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਹੋਰਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੁਖਜੀਤ, ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ, ਅਜਮੇਰ ਸਿੱਧੂ, ਬਲਬੀਰ ਪਰਵਾਨਾ ਤੇ ਇਕ ਕਹਾਣੀ ਬੁਝਾਰਤ ਸੰਪਾਦਕ ਦੀ ਹੈ। ਸੰਪਾਦਕ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਬਾਪ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਕੁੜੀਆਂ ਹਨ। ਦੋ ਕੁੜੀਆਂ ਵਿਆਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਤੀਸਰੀ ਕੁੜੀ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਂਅ, ਪਹਿਰਾਵਾ ਸਭ ਮੁੰਡਿਆਂ ਵਾਂਗ। ਉਹ ਜਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਘਰੋਂ ਦੌੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਨੌਕਰੀ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੁੜੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੰਡਾ ਸਮਝ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰਕ ਸਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਖ਼ੁਦਕਸ਼ੀ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਕਲੀ ਮੁੰਡਾ ਵੀ ਖ਼ੁਦਕਸ਼ੀ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਤਰਜ਼ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਿੰਗਕ ਅੰਤਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਧੂਰੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਦਿਲਚਸਪ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਿਰਜਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਈ ਨਾਟਕ ਨਹੀਂ (ਸਾਂਵਲ ਧਾਮੀ) ਤੇ ਸਿਆਸਤ ਖੇਡ ਬਾਬਾ ਸਿਆਸਤ (ਜਿੰਦਰ) ਆਕਾਰ ਵਿਚ ਲੰਮੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਵੱਡਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਟੋਟਿਆਂ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਛਾਧਾਰੀ (ਕਿਰਪਾਲ ਕਜ਼ਾਕ) ਵਿਚ ਦਲਿਤ ਵਰਗ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਮਜਬੂਰੀਆਂ ਹਨ। ਪਾਤਰ ਸਵੈ-ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਹੈ। ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਸੰਵਾਦ ਹਨ। ਪਰਿਕਰਮਾ (ਦੀਪ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ) ਵਿਚ ਮੈਂ ਪਾਤਰ ਦੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਟੁੱਟਣ 'ਤੇ ਪੁਨਰ-ਸਿਰਜਣਾ ਕਾਰਨ ਮਾਨਸਿਕ ਟੁੱਟ-ਭੱਜ ਦਾ ਮਾਰਮਿਕ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਾਨ (ਸਿਮਰਨ ਧਾਲੀਵਾਲ) ਵਿਚ ਮਰਦ ਔਰਤ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਉਲਝਣ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਹੈ। ਮਰਦ ਪਾਤਰ ਪਤਨੀ ਤੇ ਤੋਂ ਟੁੱਟ ਕੇ ਬਾਹਰਲੀ ਔਰਤ ਦੀ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਵਿਚੋਂ ਸੁੱਖ ਭਾਲਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅਸਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ (ਬਲੀਜੀਤ) ਮੈਂ ਪਾਤਰ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਜਾਤੀਵਾਦ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੱਲ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਬਲਡ ਗਰੁੱਪ ਤੱਕ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਅਜੋਕੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਿੰ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਮੋ: 098148-56160

ਰਾਮੂਵਾਲੀਏ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਪਾਰਸ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨ ਰਚਨਾ
ਸੰਪਾਦਕ : ਇਕਬਾਲ ਰਾਮੂਵਾਲੀਆ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 500 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 465
ਸੰਪਰਕ : 0172-5027429

ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਪਾਰਸ ਰਾਮੂਵਾਲੀਆ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਢਲੇ ਕਵੀਸ਼ਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਦਾ ਮੂੰਹ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਸੰਵਾਰਨ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਗਾਇਨ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਮੁਹਾਵਰਾ ਅਤੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਇਕਬਾਲ ਰਾਮੂਵਾਲੀਆ ਨੇ ਉੱਦਮ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਛਪਵਾਉਣ ਦਾ ਬੀੜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਬਾਪੂ ਪਾਰਸ ਵਲੋਂ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਗਾਈ ਗਈ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਗਾਇਨ ਕਲਾ ਬਾਰੇ ਚਾਰ ਲੇਖ ਵੀ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਦੋ ਲੇਖ ਅਲੀ ਰਾਜਪੁਰਾ ਅਤੇ ਨਿੰਦਰ ਘੁਗਿਆਣਵੀ ਦੇ ਅਤੇ ਦੋ ਲੇਖ ਬਾਪੂ ਪਾਰਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਇਕਬਾਲ ਰਾਮੂਵਾਲੀਆ ਅਤੇ ਡਾ. ਰਛਪਾਲ ਗਿੱਲ ਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੇਖ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਪਾਰਸ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਜੀਵਨ ਘਾਲਣਾ ਅਤੇ ਸਿਰਜਣ ਕਲਾ ਦੇ ਰਹੱਸਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਨੂੰ ਢਾਡੀ ਰੰਗਾਂ ਵਿਚ ਢਾਲਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਾਰਜ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਬਾਪੂ ਪਾਰਸ ਸੁਭਾਅ ਪੱਖੋਂ ਨੇਕ ਦਿਲ ਅਤੇ ਹਲੀਮੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ। ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਉੱਤੇ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਜਥਾ ਬਾਪੂ ਪਾਰਸ ਦਾ ਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ 1954 ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਜਲੰਧਰ ਰੇਡੀਓ ਉੱਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਵਿਚ ਬਾਪੂ ਪਾਰਸ ਨੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿਚ ਇਕ ਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਬੈਂਤ ਅਤੇ ਕਬਿੱਤ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਵਾਲੀ ਇਸ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਨੂੰ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਕੇ ਇਕਬਾਲ ਨੇ ਵੱਡਾ ਕਾਰਜ ਨਿਭਾਇਆ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ, ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਦਭੁੱਤ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਯੋਧਿਆਂ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ, ਮਹਾਰਾਜ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾ ਅਤੇ ਪਿਆਰ-ਪਾਤਰਾਂ ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ, ਸੱਸੀ ਪੁੰਨੂੰ, ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਵਾਲ, ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਕਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਰੰਗਾਂ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਮਾਲ ਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਆਮ ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰ-ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਛੰਦਾਂ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਕਲਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਨਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂ ਕਿ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਪਾਰਸ ਸਕੂਲ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਵਿਰਵੇ ਸਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਮਝ ਕਮਾਲ ਸੀ। ਉਹ ਜਦੋਂ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਿਧਵਾਂ ਅਤੇ ਚੰਦ ਜੋੜੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਤਾਂ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਲੱਗੇ ਪੰਡਾਲਾਂ ਨੂੰ ਕੀਲ ਲੈਂਦੇ.... ਉੱਚੀਆਂ ਹੇਕਾਂ ਵਿਚ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਗੂੰਜ ਉੱਠਦੀ
ਅੱਖਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਕਦੇ ਨਾ ਰਹਿਣ ਗੁੱਝੀਆਂ
ਗੱਲਾਂ ਕੰਨੋ-ਕੰਨੀਂ ਘਰੋ ਘਰੀ ਪੁੱਜੀਆਂ
ਹੁੰਦੇ ਸਾਗਰ ਨਾ ਬੰਦ ਵਿਚ ਕੁੱਜੀਆਂ
ਬਣ ਮਿਸ਼ਰੀ ਸਕੇ ਨਾ ਹੀ ਰੀਠਿਆਂ ਦੀ ਝੱਗ ਤੋਂ
ਕਦੇ ਇਸ਼ਕ ਨਾ ਛੁਪਦਾ ਛਪਾਇਆ ਜੱਗ ਤੋਂ...
ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੜਾਵਾਂ, ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਬਹੁਤ ਮੁੱਲਵਾਨ ਹੈ।

ਡਾ. ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋ: 94171-94812.

c c c

ਕਵਣੁ ਦੇਸ ਹੈ ਮੇਰਾ
ਨਾਵਲਕਾਰ : ਨਛੱਤਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 275 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 192
ਸੰਪਰਕ : 093132-92863.

ਇਹ ਨਾਵਲ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਅਜੋਕੀ ਤਸਵੀਰ ਬਹੁਤ ਮਾਰਮਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ੀਂ ਜਾਣ ਦੀ ਹੋੜ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਮਾਹੌਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਪੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ ਭੇਜਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਨੌਜਵਾਨ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੰਜ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਵੀ ਬਾਹਰ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਗਏ ਬਹੁਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬਾਹਰ ਹੀ ਵੱਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹ ਰਹੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਹੁੱਲੜਬਾਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਰਤਾਂ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਅਕਸ ਖ਼ਰਾਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਆਏ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਦਰਦ, ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਈ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਦਲਦਲ ਵਿਚ ਧੱਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਇਸ ਚਿੰਤਾ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਬਾਹਰ ਵਸਦੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਵਲੋਂ ਇਕ ਸੈਮੀਨਾਰ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਜਗਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਰਹਿੰਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਇਕੱਲਤਾ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਬਿਆਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਇਕ ਟੁੰਬਣ ਵਾਲਾ ਵਧੀਆ ਨਾਵਲ ਹੈ।

ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ
ਮੋ: 98147-16367.

30-05-2021

ਰਿਵ. (ਡਾ.) ਰਾਸ਼ੀਦ ਮਸੀਹ ਚੌਧਰੀ ਜੀਵਨ ਤੇ ਸੰਘਰਸ਼
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਦਲਬੀਰ ਮਸੀਹ ਚੌਧਰੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 495 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 312
ਸੰਪਰਕ : 98550-09794.


ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਖੇਤਰ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਇਸ ਕਰਕੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਹੀ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸੇਧ ਦੇ ਕੇ ਜਿਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੇ ਕਾਬਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ-ਸੁੱਚੀਆਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਵੀ ਸਿਖਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਸੁਚੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਜਿਊਣ ਜੋਗਾ ਹੋ ਸਕੇ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਨ ਜਿਥੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਿਆ। ਇਥੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਕਮਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰਜ-ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਅਣਗੌਲਿਆਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਰਿਵ. (ਡਾ.) ਰਾਸ਼ੀਦ ਮਸੀਹ ਚੌਧਰੀ ਜੀਵਨ ਤੇ ਸੰਘਰਸ਼' ਬਟਾਲਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿੱਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾ ਬੇਰਿੰਗ ਯੂਨੀਅਨ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਕਾਲਜ ਬਟਾਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਡਾ. ਰਾਸ਼ੀਦ ਮਸੀਹ ਚੌਧਰੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਡਾ. ਦਲਬੀਰ ਮਸੀਹ ਚੌਧਰੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਡਾ. ਰਾਸ਼ੀਦ ਚੌਧਰੀ ਦੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਚਾਨਣਾ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਡਾ. ਰਾਸ਼ੀਦ ਮਸੀਹ ਚੌਧਰੀ ਦਾ ਪਿੰਡ ਮਾਝੇ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਿੰਡ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਸੀ ਜਿਥੋਂ ਦੀ ਛਿੰਝ ਬੜੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਪੁਸਤਕ ਵਿਚੋਂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਨੁਹਾਰ ਬਾਰੇ ਵੀ ਭਾਵਪੂਰਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਕਿਉਂਕਿ ਨਿੱਜੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੜੀ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਡਾ. ਰਾਸ਼ੀਦ ਮਸੀਹ ਚੌਧਰੀ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੇ ਉੱਘੜਵੇਂ ਲੱਛਣ ਪਾਠਕ ਨਾਲ ਬਾਖੂਬੀ ਸਾਂਝੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਡਾ. ਰਾਸ਼ੀਦ ਚੌਧਰੀ ਦੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਸਫ਼ਰ ਬਾਰੇ ਵੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਵਿਸਥਾਰ ਸਹਿਤ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਬੇਰਿੰਗ ਯੂਨੀਅਨ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਕਾਲਜ ਬਟਾਲਾ ਦੁਆਰਾ ਵਿੱਦਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਕੀਤੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਹਿ-ਵਿੱਦਿਅਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਬਾਰੇ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰੀਬੀਆਂ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ, ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਡਾ. ਰਾਸ਼ੀਦ ਮਸੀਹ ਚੌਧਰੀ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲੂ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਰੰਗਦਾਰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸਬੂਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।


ਡਾ. ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋ: 98141-68611.


ਦਸ ਦਿਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੁਨੀਆ ਹਲੂਣ ਦਿੱਤੀ
ਲੇਖਕ : ਜਾਹਨ ਰੀਡ
ਪੰਜਾਬੀ ਰੂਪ : ਕੇ.ਐਲ. ਗਰਗ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 450 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 416
ਸੰਪਰਕ : 94635-37050.


ਪੁਸਤਕ 'ਦਸ ਦਿਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੁਨੀਆ ਹਲੂਣ ਦਿੱਤੀ' ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਉੱਘੇ ਬਹੁਵਿਧਾਵੀ ਲੇਖਕ ਕੇ.ਐਲ. ਗਰਗ ਵਲੋਂ ਜਾਹਨ ਰੀਡ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁਸਤਕ 'ਟੈਨ ਡੇਜ਼ ਦੈਟ ਸ਼ੁਕ ਦ ਵਰਲਡ' ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਰੂਸ ਦੀ ਅਕਤੂਬਰ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲੇਵਾਰ ਰਿਪੋਤਾਰਜ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ ਜਦੋਂ ਰੂਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰ, ਸੈਨਿਕ ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ, ਬਾਲਸ਼ਵਿਕਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਰੂਸ ਦੀ ਰਾਜ ਸੱਤਾ 'ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਤੇ ਇਸ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਘਟਨਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਤਾਣਾ-ਬਾਣਾ ਪੇਤਰੋਗਰਾਦ ਅਤੇ ਰੂਸ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਕਲਮ ਦੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿਚ ਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਥੇ-ਜਿਥੇ ਇਸ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਬੀਜ ਪੁੰਗਰੇ ਅਤੇ ਇਹ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਸਫਲਤਾ ਪੂਰਵਕ ਨੇਪਰੇ ਚੜ੍ਹੀ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ ਅਕਤੂਬਰ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ਪਿੱਠ ਭੂਮੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਰਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਪਤਨ, ਮੁਕਤ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਗਠਨ, ਪ੍ਰਤੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਆਦਿ ਚੈਪਟਰਾਂ ਵਿਚ ਬਾਲਸ਼ਵਿਕਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜ, ਲੋਕ ਮਨਾਂ 'ਚ ਜਨ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਸੰਚਾਰ, ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸਭਾ ਦਾ ਬਿਖਰਾਅ, ਸੋਵੀਅਤ ਰਾਜ ਦੀ ਬਣਤਰ, ਸੰਧੀ ਵਾਰਤਾਵਾਂ ਆਦਿ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਤੇ ਪੁਖਤਾ ਸਬੂਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਾਹਨ ਰੀਡ ਖ਼ੁਦ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਵੀ ਸੀ। ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਅਕਤੂਬਰ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਨਿਰਪੱਖ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਕਾਮਯਾਬੀਆਂ-ਨਾਕਾਮਯਾਬੀਆਂ, ਗੁਣਾਂ-ਖਾਮੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਕਲਮਬੰਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੇਖਕ ਨੇ ਅਕਤੂਬਰ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ ਨੇੜਿਓਂ ਵਾਚਿਆ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦਾ ਅੰਗ ਵੀ ਬਣਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਕਾਰਾਤਮਿਕ ਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਿਕ ਸਿੱਟਿਆਂ ਨੂੰ ਹੰਢਾਇਆ ਵੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਦੁਰਲੱਭ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨਾਤਮਿਕ ਤਰੁਟੀਆਂ ਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ-ਕੁਚਾਲਾਂ ਦਾ ਵੀ ਪੋਸਟਮਾਰਟਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਰਗੀ ਬੇਬਾਕ, ਨਿਧੜਕ ਤੇ ਪੁਖਤਾ ਕਿਰਤ ਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਹੋਰ ਮਿਸਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦੀ। ਰਿਪੋਤਾਰਜ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਦੀ ਸੂਖ਼ਮ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਮਿਤੀ ਮੁਤਾਬਿਕ ਪੜਾਅ ਦਰ ਪੜਾਅ ਵੇਰਵੇ, ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਸੋਚ, ਮਾਨਸਿਕਤਾ, ਕਾਰਜਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਵੇਰਵਾ, ਸੰਗਠਨਾਤਮਿਕ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ, ਸਮਰਪਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ, ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਦਾ ਜਿਊਂਦਾ-ਜਾਗਦਾ ਚਿਤਰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਰਿਪੋਤਾਰਜ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਨਾਵਲ ਵਰਗੀ ਰੌਚਕ ਕਹਾਣੀ ਰਵਾਨੀ ਵੀ ਹੈ। ਨਾਟਕੀ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਵੀ ਹਨ। ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵੀ ਹੈ। ਜਾਹਨ ਰੀਡ ਦੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿਚ ਅਣਗਿਣਤ ਇਨਕਲਾਬੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ ਵਲੋਂ ਕੀਤਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਅਰਥ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਪਾਠਕ ਇਸ ਨੂੰ ਮੂਲ ਪੰਜਾਬੀ ਪੁਸਤਕ ਵਾਂਗ ਪੜ੍ਹਦਾ ਤੇ ਮਾਣਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।


ਡਾ. ਧਰਮ ਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਮੋ: 98761-56964.
c c c


ਘੜੇ ਦੀ ਮੱਛੀ
ਲੇਖਿਕਾ : ਰਾਜਬੀਰ ਰੰਧਾਵਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 289
ਸੰਪਰਕ : 95019-80201.


ਰਾਜਬੀਰ ਰੰਧਾਵਾ ਬਹੁ-ਵਿਧਾਈ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਕਵਿਤਾ, ਕਹਾਣੀਆਂ, ਨਾਵਲ, ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਲਿਖ ਕੇ ਚੰਗਾ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਿਆ ਹੈ।
'ਘੜੇ ਦੀ ਮੱਛੀ' ਉਸ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਘੜੇ ਦੀ ਮੱਛੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਉਭਾਰਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਵਿਚਲੀ ਔਰਤ ਪੜ੍ਹੀ-ਲਿਖੇ, ਬਾਰੁਜ਼ਗਾਰ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮਰਦ-ਸ਼ਾਵਨਵਾਦ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੈ। ਘੜੇ ਦੀ ਮੱਛੀ ਵਾਂਗ ਉਸ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਸੀਮਤ ਘੇਰਿਆਂ ਵਿਚ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਟੀ.ਵੀ. ਤੱਕ ਦੇਖਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ। ਦੂਸਰੇ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ 'ਤੇ ਰੋਕ ਹੈ। ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੇ ਜਜ਼ਬੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ 'ਤੇ ਵੀ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਹਨ। ਅੱਗੋਂ ਸਿਤਮ ਇਹ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਖਾਵੰਦ ਤੋਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੁੱਟ ਖਾਂਦੀ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਸਹਿੰਦੀ ਹੋਈ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਦਾ ਸਾਈਂ ਸਮਝਣ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਕੁੱਟਮਾਰ ਦੇ ਸਤੇ ਤੇ ਸਹਿਮੇ ਹੋਏ ਬੱਚੇ ਨਸ਼ੇ 'ਤੇ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਰੰਧਾਵਾ ਆਪਣੀ ਹਿੰਮਤ ਤੇ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਘਰ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਰੱਖਣ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਰਾਹ 'ਤੇ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਸਿਰ ਉੱਚਾ ਕਰਕੇ ਤੁਰਨ ਦੇ ਕਾਬਲ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਜੂਝਦੀ ਹੋਈ ਵੀ ਡਿਗ ਰਹੇ ਘਰ ਦੀ ਸਾਖ਼ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ। ਚੰਗੀ ਲੇਖਿਕਾ ਬਣਦੀ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ-ਬਾਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੋਈ, ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਥਾਂ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਕੁੜੱਤਣ ਦਾ ਜਿਸ ਬੇਬਾਕੀ ਅਤੇ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਬਿਰਤਾਂਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਘੱਟ ਹੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਕੋਲ ਸੁਹੱਪਣ ਹੈ, ਜਜ਼ਬੇ ਹਨ, ਧੜਕਦਾ ਦਿਲ ਹੈ ਤੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਏਨੇ ਦੁੱਖ, ਸੰਤਾਪ ਤੇ ਕਸ਼ਟ ਝੱਲਦੀ ਹੋਈ ਵੀ ਉਹ ਕਿਤੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦੇ ਤਰਸ ਦਾ ਪਾਤਰ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ। ਡਟ ਕੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ।


ਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ
ਮੋ: 94635-37050


ਨਵਾਂ ਵਿਗਿਆਨ
ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ

ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਧੀਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੀਪਲਜ਼ ਫੋਰਮ ਬਰਗਾੜੀ (ਫਰੀਦਕੋਟ)
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 128
ਸੰਪਰਕ: 94635-37050


ਚਰਚਾ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਡਾ. ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਦਾ ਨਵੀਆਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਭਰਪੂਰ ਇਕ ਨਿਬੰਧ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਅਠਾਰਾਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਿਬੰਧ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਨਿਬੰਧਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਆਧਾਰਿਤ ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਸਾਗਰਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਬੰਬ ਬਾਰੂਦ ਅਤੇ ਰੋਟੀ, ਕ੍ਰਿਸਟਲੋਗ੍ਰਾਫ਼ੀ, ਬੰਬਾਂ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਪੌਣ ਊਰਜਾ ਦਾ ਭਵਿੱਖ, ਫ਼ਸਲੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀ, ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਭਵਾਨ, ਜੀ.ਐਮ ਤੇ ਬੀ.ਟੀ ਫ਼ਸਲਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਵਾਦ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਜਮਨਾ, ਡਾਰਵਿਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਸਿਧਾਂਤ 'ਤੇ ਬੇਲੋੜਾ ਰੌਲਾ, ਬਲੈਕਹੋਲ, ਸਟਾਰਸ਼ਿਪ ਦਾ ਯਥਾਰਥ, ਮੰਗਲ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਬਸਤੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸੁਪਨਾ, ਵੱਡੇ ਗੈਸੀ ਗ੍ਰਹਿ, ਪੂਛਲ ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ, ਸੂਰਜੀ ਊਰਜਾ : ਬੜੂ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਝਾੜਖੰਡ ਵਿਚ ਸੁਝਾਇਆ 'ਵਾਟਰ ਹਾਰਵੈਸਟਿੰਗ' ਦਾ ਮਸ਼ਵਰਾ ਜੇ ਆਮ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਅਜ਼ਮਾ ਕੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕੀ ਹਰਜ ਹੈ? ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ ਮਸਨੂਈ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਲਿਜਾਣ ਦੀ ਦੌੜ ਦੌੜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਵੈ-ਚਲਤ ਰੋਬੋਟ ਆਪਣੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਆਪ ਲੈਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਅੱਗੇ ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦਾ ਯੁੱਗ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬੜਾ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਬਾਨ ਵਿਚ ਤਾਜ਼ਾ-ਤਰੀਨ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਡਾ. ਧੀਰ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ, ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਹੋਏ ਖੋਜ ਅਧਿਐਨ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸਾਂਭਣਯੋਗ ਹੈ। ਡਾ. ਧੀਰ ਦੇ ਅਚਾਨਕ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣੇ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਵਿਗਿਆਨ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਬੜਾ ਵੱਡਾ ਘਾਟਾ ਪਿਆ ਹੈ।


ਪ੍ਰਿੰ: ਹਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਾਇਰ
ਮੋ: 97806-67686
c c c


ਚੂੜੀਆਂ

ਲੇਖਕ : ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਂਤ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 80
ਸੰਪਰਕ : 99151-03490.


ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਦਾ ਅਕਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਕਹਾਣੀ ਵਿਧਾ ਦਾ ਆਪਣਾ ਨਿਵੇਕਲਾ ਰੰਗ ਹੈ। 17 ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਾਲੇ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਸਰਲ ਸਾਧਾਰਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਨਿਭਾਅ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਆਪਣਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਬੇਕਦਰੀ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਨੂੰ ਬਰਫ ਵਾਂਗ ਜਮਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਇਸ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਬਰਫ ਦੀ ਸਿੱਲ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਚੂੜੀਆਂ ਇਕ ਔਰਤ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਵੈਮਾਣ ਸਬੰਧੀ ਲਏ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਚੂੜੀਆਂ ਦੇ ਬਿਗਾਨੇ ਹੋਣ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਣ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਤਾਰ ਆਪਣੇ ਸਵੈਮਾਣ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਆਪਸੀ ਭਾਈਚਾਰਾ, ਸਾਂਝ, ਅਪਣੱਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੂਬਸੂਰਤ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਸ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ 'ਖੂਬਸੂਰਤ ਮੁਹੱਲਾ' ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਫੋਕੀ ਸ਼ਾਨੋ-ਸ਼ੌਕਤ ਦੀ ਥਾਂ ਆਪਸੀ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਦੇਖ ਮਿਸਿਜ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਉਸੇ ਮੁਹੱਲੇ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਨਾਪਸੰਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਜੀਂਦੇ ਜਾਗਦੇ ਲੋਕ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਮੋਹ ਹਰ ਵਿਸ਼ਾ ਆਪਣੀ ਬੌਧਿਕਤਾ ਅਤੇ ਸਾਦਗੀ ਸਦਕਾ ਵੱਖਰਤਾ ਦੀ ਲਖਾਇਕ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਮਨ ਦਾ ਬੋਝ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਵਾਲਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਨਿਭਾਅ ਓਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ ਜਿੰਨਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਮਰਸੀਆਂ ਕਹਾਣੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਹੋ ਰਹੀ ਬੇਕਦਰੀ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਪਾਠਕ ਦੀ ਰੌਚਕਤਾ ਅਤੇ ਉਤਸੁਕਤਾ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਹਿਜ ਤੋਰ ਤੁਰਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਸੰਖੇਪਤਾ ਦਾ ਗੁਣ ਨਜ਼ਰੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।


ਸੁਖਪਾਲ ਕੌਰ ਸਮਰਾਲਾ
ਮੋ: 83606-83823.


ਪਹਿਲਾ ਸਿੱਖ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ
ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ. ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਇਨਕਲਾਬੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 695 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ 504
ਸੰਪਰਕ : 0172-4027552.


ਵੱਡਅਕਾਰੀ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸੰਪਾਦਕ ਲੇਖਕ ਨੇ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਸਬੰਧੀ 53 ਲੇਖ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਮਵਰ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਮੱਕੜ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋ: ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਡੂੰਗਰ, ਡਾ. ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸਰਨਾ, ਡਾ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਚਾਵਲਾ, ਗਿ: ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਸੀਤਲ, ਡਾ. ਪਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਸ: ਸਿਮਰਜੀਤ ਕੌਰ, ਡਾ. ਧਰਮ ਸਿੰਘ, ਬੀਬੀ ਮਨਮੋਹਣ ਕੌਰ, ਡਾ. ਦਰਸ਼ਨਜੋਤ ਕੌਰ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 38 ਲੇਖ ਹੋਰ ਸੁਗੜ ਸਿਆਣੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਇਸਤਰੀ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਡਾ. ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਇਨਕਲਾਬੀ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਬਾਰੇ ਸਮਰਪਿਤ ਭਾਵਨਾ ਇਕਾਈ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਇਕ ਮਹਾਨ ਜਰਨੈਲ, ਨਿਡਰ ਸੈਨਾਪਤੀ ਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਰਾਜ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰਿਆ। ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਹਿਮਤ ਸਦਕਾ, ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜ਼ਾਲਮਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧ ਕੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹੁਕਮਰਾਨ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾ, ਪੂਰਾ ਸਿੰਘ ਸਜਾ ਕੇ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਢਾਹੇ ਜਾ ਰਹੇ ਅਨਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਭੇਜਿਆ। ਤੋਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਵੀ ਨਸੀਹਤ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜੋ ਪੰਜ ਸਿੰਘ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਬਿਆ ਰਹਿਣਾ ਅਤੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਗੁਰਮਤੇ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿਚ ਕਰਨਾ। ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਪੰਜ ਤੀਰ ਬਖਸ਼ੇ, ਇਕ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਗਾਰਾ ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਦਿੱਤੇ। ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ ਇਕ ਲਾਸਾਨੀ ਸੂਰਮਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਨਿਪੁੰਨ ਹੁਕਮਰਾਨ ਵੀ ਸੀ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਨਤਾ ਨੇ ਰੱਜ ਕੇ ਪਿਆਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਆ ਰਹੇ ਜਗੀਰਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਹਾਦਰ ਹੱਲਵਾਹਕ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਬਣਾਇਆ। ਹਰੇ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਨੀਂਹ ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ। ਇਹ ਜਰਨੈਲ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸਿਕੰਦਰ, ਨੈਪੋਲੀਅਨ, ਬੋਨਾਪੋਰਟ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਜੀ ਵਲੋਂ ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ ਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਥਾਪੜਾ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲ ਤੋਰਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਵ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਇਕ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਰਾਜ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰਿਤ ਬਹੁ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਲੋਕ ਰਾਜ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯੂਰਪ ਵਿਚ ਸੰਨ 1847 ਈ: ਵਿਚ ਫਰਾਂਸ ਦਾ ਇਨਕਲਾਬ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਇਆ। ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਭੋਗ ਦੋ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ। ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਕਿਸਾਨ ਹਲਵਾਹਕਾਂ ਦੀ ਸਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਈ ਗਈ। ਦੂਜਾ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਇਨਕਲਾਬ ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਏਂਗਲਸ ਦੇ ਸਿਧਾਤਾਂ (ਕਮਿਊਨਿਸ਼ਟ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ ਦੇ ਆਧਾਰ) 'ਤੇ 20ਵੀਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਰੂਸ ਅੰਦਰ ਲੈਨਿਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਵਾਪਰਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਪੈਦਾਵਾਰੀ ਸੋਮੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਰੂਸ ਭੁੱਖਾ ਮਰਨ ਲੱਗਾ। ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਚੀਨ ਨੇ ਰੂਸ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਨੂੰ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਚੀਨ ਨੇ ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਨਿਜਾਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲਕੀ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ। ਚੀਨ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਬਣ ਕੇ ਉੱਭਰਿਆ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ ਵਲੋਂ 1710 ਵਿਚ ਚੱਪੜਚਿੜੀ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰਨ ਤੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਨੂੰ ਭਲੀ ਭਾਂਤ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।


ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ
ਮੋ: 98148-98570
c c c


ਪਲੇਗ
ਲੇਖਕ : ਅਲਬਰਟ ਕਾਮੂ
ਅਨੁਵਾਦਕ : ਡਾ. ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 325 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 324
ਸੰਪਰਕ : 94638-36591.


ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਸਾਹਿਤਕਾਰ, ਕਲਾਕਾਰ, ਫਿਲਾਸਫ਼ਰ, ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਐਲਬਰਟ ਕਾਮੂ ਦਾ ਇਹ ਨਾਵਲ ਉਸ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਚ ਜੰਗ ਅਤੇ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਪਲੇਗ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਦੌਰ ਦਾ ਦਿਲ ਟੁੰਬਵਾਂ ਚਿਤਰਨ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਡਾ. ਰੀਯੂ ਪਲੇਗ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਿਚ ਰੁੱਝਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਖਿਆਲ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦਾ। ਇੰਜ ਹੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਰਾਮਬਰਡ ਓਰਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਪਲੇਗ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਕਰਕੇ ਘਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ ਲਈ ਮੌਤ ਨੂੰ ਵੀ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਇਕ ਪਾਤਰ ਤਾਰੋ ਪਲੇਗ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾ ਕੇ ਸਿਹਤ ਮਹਿਕਮੇ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡਾਕਟਰ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿਚ ਜਾਨ ਵੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਤਾਰੋ ਡਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨ ਦੇ ਇਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਪਲੇਗ ਪਈ ਸੀ ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਸਿਰਫ ਇਕ ਬੰਦਾ ਹੀ ਬਚਿਆ ਸੀ ਜੋ ਮੁਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਸੀ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਸੇਵਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡੀ ਹੈ। ਵਿਦਵਾਨ ਅਨੁਵਾਦਕ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵਿਛੋੜੇ, ਬਿਮਾਰੀ, ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਉੱਤਮ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।


ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ
ਮੋ: 98147-16367.

29-05-2021

 ਜੋ ਰਤੁ ਪੀਵਹਿ ਮਾਣਸਾ
ਲੇਖਕ : ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਜਗਪਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਐਵਿਸ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 225 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 102
ਸੰਪਰਕ : 79738-66128.

ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਸਤਾਰਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਉੱਘੇ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਪੁਸਤਕ ਛਪੀ ਹੈ। ਸਰਦਾਰ ਅਟਵਾਲ ਨੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਅਦਬੀ ਅਮੀਰੀ ਸੰਪੰਨ ਕਹਾਣੀਆਂ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਕਥਾਂ ਰਸ ਹੈ। ਨਿੱਕੀਆਂ-ਨਿੱਕੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸੁਹਜਮਈ ਝਲਕ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸਹਿਜੇ-ਸਹਿਜੇ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ 'ਚੋਂ ਕਥਾ ਰਸ ਸਸਪੈਂਸ ਤੇ ਕਥਾ ਮੋੜ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਕਥਾ ਨਾਲ ਜੋੜ ਲੈਣ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਦੋਂ ਲਿਖੀਆਂ ਸੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੇ ਅਜੋਕੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪਿਆ। ਉਦੋਂ ਵੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਖਾਲੀ ਸਨ ਅੱਜ ਵੀ ਖਾਲੀ ਹਨ। ਝੂਠੇ ਵਾਅਦਿਆਂ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਢਿੱਡ ਭਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਇਹ ਸੱਚ ਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਹੋਰ ਕਈ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਥਾ ਵਿਚ ਢਾਲ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਚ ਜੂਝਦੇ ਹਨ। ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰੀ ਮਾਹੌਲ ਹੈ। ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਖੂਨ ਪੀਣ ਵਿਚ ਕਸਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ ਜਾਂਦੀ। ਥਾਣਿਆਂ ਵਿਚ ਸਾਮੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ਤੇ ਵਿਗੜੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਰਾਸ਼ੀ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਮਹੀਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਝਵਾਂ ਮਹੀਨਾ ਲੈ ਕੇ ਜੋ ਮਰਜ਼ੀ ਕਰਨ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਛੁੱਟੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਅੰਤ ਵੇਖੋ 'ਯਾਰ ਅਮਲੀਆ ਕੋਈ ਸਾਮੀ ਫਸਾ।' ਠਾਣੇਦਾਰ ਦੇ ਬੋਲ ਸਾਰੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ ਕੂੜ ਰਾਜਾ ਦੀ ਫਾਤਿਮਾ ਇਨਸਾਫ਼ ਦੀ ਦੁਹਾਈ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਚਾਰੀ ਮਨ ਮਸੋਸ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਕਲਾਤਮਿਕ ਹਨ। ਕਥਾ ਮੋੜ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਵਾਸ ਦਾ ਦਰਦ ਹੈ। ਮਾਪੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਗਏ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਹਨ। ਮਨ ਵਿਚ ਹੇਰਵਾ ਹੈ। ਇਧਰੋਂ ਗਏ ਮਾਪੇ ਵੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਤੌਰ-ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੁੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦਫ਼ਤਰੀ ਬਾਊ ਲੋਕ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਪਹੀਏ ਲਾਉਣ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗ਼ਰੀਬ ਪਾਤਰ ਧੁਖਦੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਕਰੂਰ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਉਹਦਾ ਘਰ ਕਿਹੜਾ, ਉਧੜੀਆਂ ਸਿਊਣਾਂ, ਜੋਕਾਂ, ਵਚਿਤਰ ਲੋਕ, ਮੋਹ ਮਾਇਆ, ਬਿਹਤਰੀਨ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਇਕਾਗਰਚਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਿੰ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਮੋ: 098148-56160

ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ : ਸਾਹਿਤ ਸੰਵਾਦ
ਸੰਪਾਦਕਾ : ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਰਾਣਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਟਵੈਂਟੀ ਫਸਟ ਸੈਂਚਰੀ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 118
ਸੰਪਰਕ :98728-87551.

ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਰਾਣਾ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਬਹੁਵਿਧਾਈ, ਸਮਰਪਿਤ ਅਤੇ ਵਚਨਬੱਧ ਲੇਖਕ ਸ: ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਦੀ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ (2020) ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਧੀਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਦਸੰਬਰ, 1920 ਨੂੰ ਇਕ ਸ਼ਿਲਪੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਵੀ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਤੁਕਬੰਦੀ ਕਰ ਲਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਆਤਮ-ਅਭੀਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਧੀਰ ਨੇ ਵੀ ਇਹੀ ਮਾਧਿਅਮ ਚੁਣਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਹ ਇਕ ਕੁਲਵਕਤੀ ਲੇਖਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰਜਣਾਤਮਿਕ ਕਾਲ ਵਿਚ 14 ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 10 ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 8 ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ, ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ, ਕੁਝ ਨਿਬੰਧ ਆਦਿ ਵੀ ਲਿਖੇ। ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 50 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਡਾ. ਰਾਣਾ, ਨਵਤੇਜ ਕੌਰ ਦਰਸ਼ੀ (ਧੀਰ ਦੀ ਬੇਟੀ), ਬਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਡਾ. ਮਨਦੀਪ ਕੌਰ, ਡਾ. ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਅਤੇ ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲੇਖਕ ਦੇ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਸਵੈਮਾਣ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਰਚਨਾ-ਵਿਧਾਨ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਡਾ. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤੱਗੜ, ਡਾ. ਮਨੋਰਮਾ ਸਮਾਘ, ਡਾ. ਸਤਿੰਦਰ ਕੌਰ ਮਾਨ ਅਤੇ ਡਾ. ਗੁਰਜੀਤ ਮਾਨਸ਼ਾਹੀਆ ਆਦਿ ਨੇ ਧੀਰ ਦੇ ਸਿਰਜਣਾਤਮਿਕ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਤੋਂ ਦੇਖਿਆ ਹੈ। ਧੀਰ ਦੀ ਛੋਟੀ ਸਮਕਾਲੀ ਲੇਖਿਕਾ ਬਚਿੰਤ ਕੌਰ ਨੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੇ ਕਈ ਉੱਘੜਵੇਂ ਪਾਸਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਬੀਬਾ ਸ਼ਹਿਨਾਜ਼ ਸਿੱਧੂ, ਸਿਮਰਜੀਤ ਕੌਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਕੌਰ, ਸੁਖਵੀਰ ਕੌਰ, ਸਤਿੰਦਰ ਕੌਰ (ਡਾ.) ਅਤੇ ਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਦੇ ਲੇਖ ਵੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਸੰਗਿਕਤਾ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਾਧਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ, ਕਾਵਿ ਅਤੇ ਗਲਪ, ਦੋਵਾਂ ਰੂਪਾਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਹ-ਸਵਾਰ ਸੀ। ਨਵਤੇਜ ਦਰਸ਼ੀ, ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ-ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਉੱਪਰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਲਿਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਕ-ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਠੀਕ ਚੋਣ ਲਈ ਘੰਟਿਆਂਬੱਧੀ ਉਲਝਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਦਰਅਸਲ, ਸਾਡੇ ਇਥੇ ਪਛੜੇ ਵਰਗ ਦੇ ਕਿਸੇ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰ ਲੇਖਕਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਜ਼ ਦਫ਼ਾ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਪਛਾਣ ਲੁਕਾਉਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਤੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ ਹੀ ਨਾ ਨਿਪਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਧੀਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅਕਸਰ ਤੈਸ਼ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਵੀ ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਸੀ। ਪਛੜੇ ਵਰਗਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਈ ਵਾਰ ਹਾਈਫਨੇਟਿਡ (ਜਿਵੇਂ ਮਜ਼ਹਬੀ-ਸਿੱਖ, ਦਰਜ਼ੀ-ਸਿੱਖ, ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਏ-ਸਰਦਾਰ) ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਾਤੀ ਦੇ ਸੰਗਲ, ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਹਰਹਾਲ... ਸੰਦੀਪ ਰਾਣਾ ਦੀ ਇਹ ਸੰਪਾਦਿਤ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਜਗਤ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਇਕ ਵੱਡੇ ਖੱਪੇ ਨੂੰ ਪੂਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਬਾਸ਼ੇ!

ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136

c c c

ਨੁਕਤਾ-ਏ-ਨਿਗਾਹ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਅਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਅਸਥੈਟਿਕਸ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 94630-62603.

ਡਾ. ਅਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਕਿੱਤੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਨੌਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤਾਂ, ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ, ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਰੀਵਿਊ-ਅਧੀਨ ਕਿਤਾਬ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਦੀ ਲਿਖੀ ਇਕ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਹੈ।'ਨੁਕਤਾ-ਏ-ਨਿਗਾਹ' ਵਿਚ ਕੁੱਲ 75 ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਵਿਚਾਰਨੁਮਾ ਲੇਖ ਹਨ, ਜੋ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਇਕ-ਇਕ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵੱਡੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲੇਖ ਵਿਚਲੀ ਇਬਾਰਤ ਸਵੈ-ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਲੇਖ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ, ਤ੍ਰਾਸਦੀਆਂ, ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਹੌਸਲਾ, ਹਿੰਮਤ ਤੇ ਜਾਂਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਭਾਵ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਕੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਜਾਂ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਨੂੰ ਹੁੰਗਾਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਅਕਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਹਉਮੈ, ਬਦਲਾਖੋਰੀ, ਸੰਕੀਰਣਤਾ, ਚਾਲਬਾਜ਼ੀ, ਪਸ਼ੂ-ਬਿਰਤੀ, ਖੌਫ਼, ਚਿੰਤਾ, ਅਸੁਰੱਖਿਆ, ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ, ਮੁਖੌਟਿਆਂ, ਹਵਸ, ਹੈਂਕੜ ਆਦਿ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਦੇ ਸਾਏ ਹੇਠ ਜੀਅ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਬਰ, ਸ਼ੁਕਰ, ਮੁਹੱਬਤ, ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ, ਖ਼ੁਸ਼ੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਨਿਸਚਾ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਰਜ਼ਾ ਆਦਿ ਸਦਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ 'ਚੋਂ ਤਿਲਾਂਜਲੀ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖੁਸ਼ਗਵਾਰ ਤੇ ਸਹਿਜ ਤੋਰ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਡਾ. ਐੱਸ.ਪੀ. ਸਿੰਘ (ਸਾਬਕਾ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ, ਜੀ.ਐਨ.ਡੀ.ਯੂ. ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਫਲਸਫਾ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੂਲ ਆਧਾਰ ਗੁਰਮਤਿ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਸੱਚੀ-ਸੁੱਚੀ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਬਜ਼ੁਰਗ, ਮੁਰਸ਼ਦ, ਮੁਰੀਦ, ਸ਼ਿਸ਼, ਗੁਰੂਦੇਵ, ਫ਼ਕੀਰ, ਜਗਿਆਸੂ, ਸਾਈਂ ਜਿਹੇ ਪਾਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਤਲਖੀਆਂ, ਤੁਰਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਸਿੱਝਣ, ਨਜਿੱਠਣ ਦੇ ਬੜੇ ਸੌਖੇ ਤੇ ਸਰਲ ਢੰਗ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਲੇਖ 40 ਪੰਕਤੀਆਂ ਦਾ ('ਦਾਨਿਸ਼ਮੰਦੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ', ਪੰਨਾ 35) ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਲੇਖ 8 ਪੰਕਤੀਆਂ ਦਾ ('ਜਿਊਣ ਦਾ ਚਾਅ ਪੈਦਾ ਹੋਣਾ ਹੀ ਬਹਾਰ ਦੀ ਆਮਦ ਹੈ', ਪੰਨਾ 85) ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

ਪ੍ਰੋ: ਨਵ ਸੰਗੀਤ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 94176-92015

ਯਾਤਰਾਵਾਂ
ਲੇਖਕ : ਪਵਨ ਗੁਲਾਟੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਪੰਜਾਬੀ ਭਵਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 225 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 160
ਸੰਪਰਕ : 95010-26551.

ਸ਼ਾਇਰ ਪਵਨ ਗੁਲਾਟੀ ਹਥਲੇ ਪਲੇਠੇ ਕਾਵਿ ਪਰਾਗੇ 'ਯਾਤਰਾਵਾਂ' ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜ ਕਲਾਸਿਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਚਾਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਕਰਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਇਕ ਸੈਲਾਨੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੌਜ ਮਸਤੀ ਜਾਂ ਤਫ਼ਰੀਹ ਲਈ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ 'ਤੇ ਦੇਖੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਖੁਰਦਬੀਨੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਸਕੈਨਿੰਗ ਕਰਕੇ ਅੰਦਰ ਲੁਕੀ ਜਾਂ ਛੁਪਾਈ ਤਰਾਸ਼ਦੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰਕਸ਼ੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਪੱਥਰ ਦਿਲ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਵਸਾਉਣ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਕੁੱਲੀਆਂ ਤੇ ਢਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਨੇਸਤੋਨਾਬੂਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਦੇ ਸਰਸਵਤੀ ਸੰਗਮ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਥੇ ਮੇਲੇ ਤਾਂ ਲਗਦੇ ਹਨ ਪਰ ਜੋ ਰੂਹਾਂ ਦੀ ਜਲਥਲ ਹੈ, ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਆਮੇਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਬਾਰੇ ਸ਼ਾਇਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜੈਪੁਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਤਾਜ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹਾ ਦੇਖਣ ਆਏ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁਭਾਸ਼ੀਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਪਰ ਜੋ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚੀਕਾਂ ਦਫ਼ਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕੌਣ ਕਰੇਗਾ? ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਦੇ ਲਾਲ ਚੌਕ ਦੀ ਸੈਰ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਉਹ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਜਨਤਾ ਜੋ ਸੰਗੀਨਾਂ ਤੇ ਗੋਲਾ ਬਾਰੂਦ ਦੇ ਸਹਿਮ ਨਾਲ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਤੋਦੇ ਹੇਠ ਇਕ ਮੇਮਨੇ ਵਾਂਗ ਮਿਆਂਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਾ ਉਹ ਬੜੀ ਕਰੁਣਾਮਈ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਆਲੇਖ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪੀਣੀ ਬਾਗ੍ਹੜ ਬਿੱਲੀ ਦੀ ਸੰਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗਣਿਤ ਦੀਆਂ ਸਿਫ਼ਰਾਂ ਜੋ ਅੰਬਾਨੀ ਅਡਾਨੀ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਦੌਲਤ ਲਈ ਚੁਰਾ ਕੇ ਗਿਆ ਹੈ, ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨਿਤਸ਼ੇ ਦੇ ਨਾਇਕ ਜਾਰਬੂਸਤਰ ਵਾਂਗ ਬੌਣੀਆਂ ਤੇ ਬੋਦੀਆਂ ਵਰਜਣਾਵਾਂ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਮਿਥਿਹਾਸ ਨੂੰ ਫੈਵੀਕੋਲ ਵਾਂਗ ਚਿੰਬੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਦੀ ਰਾਮਕਾਰ ਉਲੰਘਣ ਲਈ ਜਾਗਰੂਕ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਹੀਓਂ ਤਾਂ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਥਾਂ ਅੱਜ ਦੀ ਦਰੋਪਦੀ ਦਾ ਚੀਰ ਹਰਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਕੌਰਵ ਤੇ ਪਾਂਡਵ ਇਕੋ ਥੈਲੀ ਦੇ ਚੱਟੇ-ਵੱਟੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜੋ ਹੋਰ ਵਿਭਿੰਨ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਾਇਰ ਦਸਤਪੰਜਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਿਲਪ, ਕਾਵਿ-ਚਿੰਤਨ ਤੇ ਕਾਵਿ ਧਰਮ ਦੀ ਤ੍ਰਿਵੈਣੀ ਹੇਠ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਵ ਬੋਧ ਦੇ ਦਰਸ਼ ਦੀਦਾਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਸ਼ਾਇਰ ਇਸ ਨਿਵੇਕਲੀ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹੇਗਾ, ਉਹ ਅਪਰਾਧ ਬੋਧ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਣੇਗਾ।

ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋ: 98143-78254.

ਭੁੱਲੇ ਵਿਸਰੇ ਨਾਨਕ ਪੰਥੀ
ਸੰਪਾ: ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ 'ਲਾਜ'
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਿੱਖ ਕਨਫੈਡਰੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 120 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 296
ਸੰਪਰਕ : 99150-48864.

ਹਥਲੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਭੁੱਲੇ ਵਿਸਰੇ ਨਾਨਕ ਪੰਥੀਆਂ ਬਾਰੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ 53 ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਸਮੇਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਦਵਤਾ ਅਤੇ ਖੋਜ ਲਗਨ ਸਬੰਧੀ ਸੰਖੇਪ ਪਰ ਮੁੱਲਵਾਨ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਗਿਆਨੀ ਫੌਜਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵਸੇ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਾਂਗੜਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਿਜਨੌਰ, ਸਿੰਧ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਬਿਹਾਰ, ਆਸਾਮ ਆਦਿ) ਨਾਨਕ ਪੰਥੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਾਂ ਤੋਂ ਕਰੋੜਾਂ ਨਾਨਕ ਪੰਥੀਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵਣਜਾਰੇ, ਸਿਕਲੀਗਰ, ਲੁਬਾਣੇ, ਉਦਾਸੀ, ਨਿਰਮਲੇ, ਸਤਿਨਾਮੀਏ, ਰਮਈਏ, ਅਗਰਹਾਰੀ, ਜੌਹਰੀ, ਦੱਖਣੀ ਸਿੱਖ ਤੇ ਸਿੰਧੀ ਸਿੱਖ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਹੀ ਨਾਨਕ ਨਾਮ ਲੇਵਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਹੀ ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਨਕ ਨਾਮ ਲੇਵਿਆਂ ਦੇ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਤੜਪ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਕਿ ਨਾਨਕ ਨਾਮ ਲੇਵੀਆਂ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ, ਅਮਰੀਕਾ, ਕੈਨੇਡਾ, ਸਿੰਘਾਪੁਰ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ, ਹਾਂਗਕਾਂਗ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਆਦਿ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਉਸਾਰ ਲਏ ਹਨ ਇਸ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਜਗਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਹੈ, 'ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਪਾੜਾ ਪੈ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਾੜੇ ਨੂੰ ਪੂਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੈ ਪਰ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ... ਸਾਡੇ ਸਾਂਝੇ ਤੱਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਇਸ ਏਕਤਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਥੰਮ੍ਹ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆਂ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ 'ਵੱਡੇ ਭਰਾ' ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਸਾਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਯਤਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕੰਮ ਵਿਚ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਬੇਰੋਕ ਚੱਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।' ਪੰ. 75 ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਮਹਾਂਵਾਕ ਸਾਡੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਾ ਸੋਮਾ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ 'ਨਾਨਕ ਤਿਨ ਕੇ ਸੰਗਿ ਸਾਥਿ ਵਡਿਆ ਸਿਉ ਕਿਆ ਰੀਸ।' ਸਿਰੀ ੧ ਪੰਨਾ 15 ਜਾਂ ਬਸੰ. ੫ ਪੰ. ੧੧੮੫ ਤੇ ਮਹਾਂਵਾਕ 'ਹੋਇ ਇਕਤ੍ਰ ਮਿਲਹੁ ਮੇਰੇ ਭਾਈ ਦੁਬਿਧਾ ਦੂਰਿ ਕਰਹੁ ਲਿਵ ਲਾਇ॥' ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਸੰਪਾਦਕ ਸਤਿਨਾਮ ਸਿੰਘ ਕੋਮਲ ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਵਿ-ਪੰਕਤੀਆਂ ਵਿਚ ਇੰਜ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ :
ਗੁਰੂ ਦੀਆਂ ਗੋਲਕਾਂ ਦੇ, ਮੂੰਹ ਮੋੜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ,
ਇਹ ਨੇ ਉਹ ਬੂਟੇ, ਜੋ ਬਾਬੇ ਹੱਥੀਂ ਲਾਏ ਨੇ।
ਏਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਦਾ ਫਰਜ਼ ਹਰ ਸਿੱਖ ਦਾ ਹੈ,
ਤੁਹਾਡੀ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਏਹ ਕਿਉਂ ਕੁਮਲਾਏ ਨੇ।
ਗੁਰੂ ਕਰੇ ਸੋਝੀ ਆਵੇ, 'ਕੋਮਲ' ਅਰਦਾਸ ਕਰ,
ਜੱਗ ਵਿਚ ਉੱਚੀ ਹੋਵੇ ਸ਼ਾਨ ਦਸਤਾਰ ਦੀ।
(ਪੰ. 171)
ਦਰਹਕੀਕਤ, ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਤੋਂ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਵਿਚਰ ਰਹੀਆਂ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਲਈ ਭਵਿੱਖ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
vatish.dharamchand@gmail.com

ਮੇਰੇ ਸਜਣ ਮੀਤ ਮੁਰਾਰੇ ਜੀਉ
ਲੇਖਕ : ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਪਾਂਧੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 183
ਸੰਪਰਕ : 78377-18723.

ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 12 ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵਾਰਤਕ ਦੀ ਏਨੀ ਮਿਠਾਸ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ ਉਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਪੜ੍ਹਨ ਗੁੜਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵੀ ਮਾਹਰ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਲੇਖਣੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਡੋਲਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਬਲਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਏਨਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਹਰ ਪੱਖ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀ ਰੰਗਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਪੱਕ ਹਨ। ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਪਾਂਧੀ ਵੀ ਕਲਾ ਦਾ ਪਾਰਖੂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੀਰਿਆਂ ਦੀ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਿਆਕਤ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਪਾਂਧੀ ਦੀ ਕਲਮ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 12 ਪੁਸਤਕਾਂ ਨਿਕਲ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰਾ ਆਪਣਾ ਹੀ ਰੰਗ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਭੰਡਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਨੀ ਵੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਹੀ ਆਪੇ ਵਿਚ ਹਿੱਕ ਤਾਣ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੰਦਲੀ ਸੋਚਾਂ ਦਾ ਸਿਰਨਾਵਾ, ਨਹੀਉਂ ਲੱਭਣੇ ਲਾਲ ਗੁਆਚੇ, ਨਿਰਮਲ ਨਦੀ ਦਾ ਨੀਰ, ਤੱਤੇ ਰੇਤੇ ਦਾ ਰਾਹੀ, ਮਾਨਵਤਾ ਦਾ ਸੱਚਾ ਪੁਜਾਰੀ, ਕੱਲਰਾਂ 'ਚ ਉੱਗਿਆ ਕੰਵਲ ਆਦਿ। ਪਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਹਰ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੀ ਕਲਾ, ਖੂਬੀਆਂ, ਆਦਤਾਂ, ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਚੰਗਾ ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਚਿੰਤਕ, ਬੁਲਾਰਾ, ਸ਼ਾਇਰ, ਕਾਵਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਵਾਰਤਕ ਲੇਖਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰ ਹਰ ਪੱਖ ਤੋਂ ਪ੍ਰਪੱਕ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਪੜ੍ਹਨ ਲੱਗ ਜਾਓ ਤਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਚਾਹਤ ਅਖ਼ੀਰ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਲੇਖਕਾਂ, ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ, ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਵਿਧਾਵਾ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਚੰਗੀ ਸਾਂਝ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਪੂਰੀ ਲਗਨ, ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਦਿਆਨਤਦਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਏਨੀਆਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨਾ ਕੋਈ ਸੌਖਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰੰਤੂ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਪਾਂਧੀ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਨਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਜਾਪਦੀ ਹੈ।

ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਮੀਰਹੇੜੀ
ਮੋ: 92105-88990

23-05-2021

 ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ
(ਮਹਾਂਕਾਵਿ)
ਲੇਖਕ : ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਨਿਮਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : ਮੁਫ਼ਤ, ਸਫ਼ੇ : 224
ਸੰਪਰਕ : 098122-33662.


ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਨਿਮਰ, ਸਟੇਜੀ ਕਵੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਇਤਿਹਾਸ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਪੁਸਤਕਾਂ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਛੰਦਬੰਦੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ, ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੜ੍ਹਨ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ ਕਵੀ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ (ਮਹਾਂਕਾਵਿ) ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਵਿਚ 60 ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸੇਵਾ ਪੰਥੀ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦੇ ਸੰਤਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਕਾਵਿ-ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਸ: ਨਿਮਰ ਨੇ ਫ਼ਤਹਿ ਸਰਹੰਦ, ਸਰਬ ਰੰਗ, 'ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ' ਅਤੇ 'ਗੁਰੂ ਦੇ ਲਾਲ' ਚਾਰ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਹਰ ਹੁਕਮ ਤੇ ਫੁੱਲ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭਿੰਨ-ਭੇਦ ਦੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਰੈੱਡਕਰਾਸ ਦੇ ਅਸਲ ਬਾਨੀ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਹੈ।
ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਵਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਛੰਦਾਬੰਦੀ, ਕਾਵਿ ਬੋਲੀ ਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਨਾਲ, ਸੁਰਤਾਲ, ਰਾਗਮਈ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਨਿਮਰ ਦਾ ਯਤਨ ਸਫਲ ਹੈ। ਤਸ਼ਬੀਹਾਂ, ਅਲੰਕਾਰ, ਮੁਹਾਵਰੇ ਕਾਵਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਰਤੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ :
ਜਿਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਕੁਲ ਸੰਸਾਰ ਮੰਨਦਾ,
ਉਹਦੇ ਸੇਵਾ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲੱਖਾ।
ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ 'ਚੋਂ ਆਪਣਾ ਦਿਸ਼ੇ ਮੁਰਸ਼ਦ,
ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਗੁਰੂ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲੱਗਾ।
ਲੇਖਕ ਨੇ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਵਲੋਂ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਜ਼ਖ਼ਮੀਆਂ ਦੇ ਜਲ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਮੱਲ੍ਹਮ-ਪੱਟੀ ਨੂੰ ਬੜੇ ਭਾਵੁਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਾਵਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਸੁਣ ਲਉ ਸੱਚ ਮੇਰਾ, ਮੇਰੇ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਜੀ
ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਜੋਤ ਜਗਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਭਰ ਕੇ ਮਡਕ ਅੰਦਰ, ਤੇਰੀਆਂ ਰਹਿਮਤਾਂ ਨੂੰ,
ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਦੇ ਵਿਚ ਵਰਤਾਅ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਸੱਚੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨਿਮਰ ਨਿਗ੍ਹਾਹ ਕਰਕੇ,
ਸੇਵਾ ਸੇਵਕ ਦੀ ਧੰਨ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੀ।
ਡੱਬੀ ਮੱਲ੍ਹਮ ਦੀ ਕੱਢ ਕੇ ਕਮਰ ਕੱਸਿਉਂ
ਭਾਈ ਘਨੱਈਏ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੱਤੀ।
ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਮਿਹਰਾਂ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਕਾਅਬੇ ਜਾਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਉਥੇ ਸੇਵਾ, ਸਿਮਰਨ, ਕਰਦਿਆਂ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਪ੍ਰਚਾਰਕ, ਰਾਗੀ, ਢਾਡੀ ਸੌਧਰਾ, ਕਾਅਬਾ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
ਲੇਖਕ ਨੇ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਭਾਵੇਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੱਖ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਲਿਖੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ੈਲੀ, ਸ਼ਰਧਾ, ਸਤਿਕਾਰ, ਪਿਆਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਹੈ। ਨਿਮਰ ਇਕ ਚੰਗਾ ਸਟੇਜੀ ਕਵੀ ਹੈ। ਸਟੇਜੀ ਕਵੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।


-ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ
ਮੋ: 98148-98570


ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਮਰਸੀਏ

ਲੇਖਿਕਾ : ਡਾ. ਸਰਘੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 99888-54454.


ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਗਪਗ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਸਾਂਝਾ ਸੂਤਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਦਾਰ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡੇ 'ਤੇ ਹੰਢਾਉਂਦੀਆਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਸੰਘਣੇ ਸੰੰਤਾਪ 'ਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰ ਹਨ ਪਰ ਉਸ ਤ੍ਰਾਸਦੀ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਦੇ ਹੀਲੇ ਵਸੀਲੇ ਵੀ ਲੱਭਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਰ ਕੇ, ਢੇਰੀ ਢਾਹ ਕੇ ਬਹਿ ਜਾਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ।
'ਹਾਲੀਡੇ ਵਾਈਫ਼' ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਕਹਾਣੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪਤੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਅੱਠ ਸਾਲ ਬੀਤ ਜਾਣ 'ਤੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਦੂਸਰੇ ਮੁਲਕ ਨਹੀਂ ਲਿਜਾਂਦਾ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਪ੍ਰਚਾਵੇ ਦਾ ਸਾਧਨ ਸਮਝ ਹਾਲੀਡੇ ਵਾਈਫ਼ ਆਖ ਕੇ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਜੇਠ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬਣਾ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕਰਨੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਸਰਾਧ ਤੱਕ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਦੀ ਕਲਾ ਇਸ ਵਿਚ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੰਕੇਤਾਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਨੰਗੀਆਂ ਚਿੱਟੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਸ਼ਲੀਲ ਹੋਣੋਂ ਬਚਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। 'ਰਾਡ' ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਮਾਂ ਘਰਾਂ 'ਚ ਨੌਕਰਾਂ ਵਲੋਂ ਬਾਲੜੀਆਂ ਦੇ ਹੋ ਰਹੇ ਜਬਰ ਜਨਾਹ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਤ ਤਾਂ ਹੈ ਹੀ ਪਰ ਅਗਾਂਹ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਤੇ ਮਨੋਰੋਗ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 'ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਮਰਸੀਏ' ਦੀਆਂ ਦੋ ਸਹੇਲੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਤ੍ਰਿਸਕਾਰ ਦਾ ਡਟ ਕੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੀਆਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। 'ਹਾਂਟਡ ਹਾਊਸ' ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਮਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਤਲਾਕ ਹੋ ਜਾਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਪਿਉ ਵਲੋਂ ਖ਼ਰੀਦਿਆ ਨਵਾਂ ਘਰ ਭੂਤਵਾੜਾ ਲੱਗਣ ਲਗਦਾ ਹੈ। 'ਸਭ ਦੇਸ ਪਰਾਇਆ' ਦਾ ਬਾਜਵਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਦੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਜਾ ਕੇ ਬਦਲ ਜਾਣ 'ਤੇ ਅਤੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਥੱਲੇ ਲੱਗ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਦੁਖੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤ ਵਲੋਂ 'ਬਾਜਵਾ' ਗੋਤ ਵੀ ਛੱਡ ਦੇਣ 'ਤੇ ਉਹ ਅੰਤਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਜਰਦਾ ਹੈ। 'ਬਰਸੇ ਮੇਘ' ਗਾਈਡ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰਿਸਰਚ ਸਕਾਲਰ ਦੇ ਆਪਸੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਤਪਤੇਜ ਮੂਹਰੇ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਰਾ ਉਤਰ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ ਤੇ ਨਮੋਸ਼ੀ ਝੱਲਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੈ। 'ਕੁੜੀਆਂ' ਕਹਾਣੀ ਮਰਦ ਸ਼ਾਵਨਵਾਦ ਦਾ ਕੋਝਾ ਚਿਹਰਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਧੀਆਂ ਜੰਮਣ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਦਾ ਰੱਜ ਕੇ ਨਿਰਾਦਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕੁੜੀਆਂ ਜੰਮਣ ਲਈ ਮਰਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵਾਲੀ ਸਮਝ ਆਉਣ 'ਤੇ ਉਹ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਤਕੜੇ ਪੈਰੀਂ ਹੋ ਕੇ ਟੱਕਰਦੀ ਹੈ। 'ਜਿਸ ਦਿਹਾੜੇ ਪੇਰਾ ਹਰਿਆਲੀ' ਵਿਚ ਇਕ ਫ਼ੌਜੀ ਨੌਜਵਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਜਾਣ 'ਤੇ ਮਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਸੰਤਾਪ ਭੋਗਦੀ ਹੈ। 'ਰਬਾਬੀ' ਕਹਾਣੀ ਵੱਖਰੇ ਕਲੇਵਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸ਼ਰਧਾ, ਆਸਥਾ ਦਾ ਯਥਾਰਥ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਰਬਾਬੀ' ਪਾਤਰ ਆਪਣੀ ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਤੀ ਆਸਥਾ ਵਿਚ ਏਨਾ ਭਿੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਕੁਝ ਨਜ਼ਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਮਲੇਵਾ ਭੇਖੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਆਸਥਾ ਰਾਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਸਰਘੀ ਕੋਲ ਅਜਿਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਕਥਾ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਮੁਹਾਵਰਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਕਲਾ ਦੇ ਸਿਖ਼ਰ 'ਤੇ ਲਿਜਾਣ ਦੇ ਆਹਰ 'ਚ ਹੈ।


-ਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ
ਮੋ: 94635-37050
c c c


ਕਾਲੀ ਬੋਲੀ ਰਾਤ
ਲੇਖਕ : ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ 'ਸ਼ਾਦ'
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 183
ਸੰਪਰਕ : 98332-84282.


ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਕਾਰ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ 'ਸ਼ਾਦ' ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਨਾਵਲ 'ਕਾਲੀ ਬੋਲੀ ਰਾਤ' ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2007 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਦ ਦੋ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਕਲਾ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲ ਵੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ 'ਤੇ ਅਮਿੱਟ ਛਾਪ ਛੱਡਣ ਵਾਲੇ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਖ਼ਾਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਦੀ ਕਤਾਰ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਾਦ ਅਧੀਨ ਰਚਨਾਕਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਦ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਚਿਤਰਨ ਵਾਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿਚ ਆਪਮੁਹਾਰੇ ਤੁਰਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਪਾਤਰ ਅਤੇ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਦ ਨੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਮਜਬੂਰੀਆਂ, ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਅਤੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਫੈਲੀਆਂ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਚੁੱਕੀ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਅਧੀਨ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਜਾਨ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਇਕ ਵਾ-ਵਰੋਲੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਵਾ-ਵਰੋਲਾ ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਧੁਰੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਘੁੰਮਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਤਸੱਵਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਨਕਾਰਾਤਮਕਤਾ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਵਹਿਣ ਦਿੰਦਾ ਸਗੋਂ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਆਸ ਭਰੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, 'ਪਰ ਨਿੱਕਿਆ ਇਹ ਵਾ-ਵਰੋਲੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਹਰਿਆਵਲ ਕਦੇ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਮੈਨੂੰ ਲਗਦਾ ਜਿਵੇਂ ਕਾਲੀ ਬੋਲੀ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ ਤੇ ਪਹੁ ਫੁੱਟ ਪਈ ਹੈ।''


-ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਰਾਣਾ
ਮੋ: 98728-87551
c c c'


ਚੀਨੀ ਦਰਸ਼ਨ : ਤਾਓਵਾਦ
ਲੇਖਕ : ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੋਢੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 160
ਸੰਪਰਕ : 98152-98459.


ਲਾਓ-ਤਸੂ ਇਕ ਚੀਨੀ ਮਹਾਂਪੁਰਖ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਪੁਸਤਕ 'ਤਾਓ ਤੈ ਚਿੰਗ' ਤਾਓਵਾਦ ਦੀ ਸਰੋਤ-ਪੁਸਤਕ ਹੈ। 'ਤਾਓ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਮਾਰਗ, 'ਤੈ' ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਨੇਕੀ ਹੈ ਅਤੇ 'ਚਿੰਗ' ਦਾ ਮਤਲਬ ਪੋਥੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਤਾਓ-ਤੈ-ਚਿੰਗ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਪੋਥੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਨੇਕੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਧਰਤੀ ਉੱਪਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਸੁਹਜਵਾਦੀ ਕਵੀ ਸ੍ਰੀ ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੋਢੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਤਾਓਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਲਾਓ-ਤਸੂ ਅਤੇ ਇਸ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਮਹਾਂਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਚਿੰਤਕ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦੁਆਰਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਰਹੱਸ ਸਮਝਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਵਾਨ-ਤਸੂ, ਲੀਹ-ਤਸੂ, ਲੂ-ਤਸੂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਮਹਾਂਪੁਰਖ ਇਸੇ ਵਿਧੀ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਅਜੋਕੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਆਂ-ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਛਲ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਰਸਮੀ ਅਤੇ ਬਨਾਉਟੀ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਹਰ ਵਕਤ ਥੱਕਿਆ ਅਤੇ ਝੁੰਜਲਾਇਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਹਿਜ-ਅਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਅਜੋਕੇ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਤਾਓਵਾਦ ਕਾਫੀ ਮਕਬੂਲ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਲੋਕ ਇਸ ਮੱਤ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਵੱਖਰਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਮਾਰਗ ਉੱਪਰ ਚਲਦੇ ਵੀ ਹਨ ਜਾਂ ਐਵੇਂ ਪਾਖੰਡ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤਾਓਵਾਦ ਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸਿਧਾਂਤ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ : ਦਿਖਾਵਾ ਨਾ ਕਰੋ, ਘੱਟ ਬੋਲੋ, ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਵਿਚ ਨਾ ਪਵੋ। ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਾ ਲਾਲਚ ਨਾ ਕਰੋ, ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨਾਲ ਇਕਸੁਰ ਰਹੋ। ਲਾਓ-ਤਸੂ ਦਾ ਇਕ ਕਥਨ ਦੇਖੋ : 'ਜਿਥੇ ਭਾਰੀ ਰੋਸ ਫੈਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਾਇਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹੇ-ਬਹੁਤੇ ਰੋਸ ਦਾ ਬਚਿਆ ਰਹਿ ਜਾਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਬੁੱਧ ਪੁਰਸ਼ ਹੱਕਦਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਦੂਸਰੀ ਧਿਰ ਮੂਹਰੇ ਕੋਈ ਮੰਗ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਨੇਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਨੇਕੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਹ ਮੰਗਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।' ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਤਾਓਵਾਦ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਹਿਜ, ਸੁਭਾਵਿਕ, ਉਚੇਚ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਆਡੰਬਰ ਮੁਕਤ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।


-ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
c c c


ਲੱਡੂ ਮੋਤੀਚੂਰ ਦੇ
ਲੇਖਕ : ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਕੋਰੇ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 94175-83141.


ਲੇਖਕ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਕੋਰੇ ਦੀ ਲਿਖੀ ਇਹ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀਆਂ 65 ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਚਾਈ ਦੀ ਝਲਕ ਸਾਫ਼ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਏਨੀਆਂ ਭਾਵਪੂਰਤ ਹਨ ਕਿ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੰਝੂ ਟਪਕ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਨੇ ਵੇਖਿਆ, ਸੁਣਿਆ ਤੇ ਹੰਢਾਇਆ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕੋ ਸਾਹੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਮੱਲੋ-ਮੱਲੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੋ ਗੂੜੇ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਆਪ ਖੁੱਭ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਜੋ ਚੰਗੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਨਾਟਕ, ਇਕਾਂਗੀ, ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ, ਜੀਵਨੀਆਂ, ਲੇਖ, ਵੱਡੀ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖਣ 'ਤੇ ਵੀ ਹੱਥ ਅਜ਼ਮਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਬਾਪੂ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਖੂਨ ਆਪੋ ਆਪਣਾ, ਪੁੱਤ ਕਪੁੱਤ, ਨਮੋਸ਼ੀ, ਦੁਨੀਆ ਮਤਲਬ ਦੀ, ਕਬੀਲਦਾਰੀ, ਨੇਕ ਨਸੀਹਤ, ਪਛਤਾਵਾ, ਨੇਕ ਸੋਚਣੀ, ਫ਼ਰਜ਼ਾਂ ਦੀ ਕੁਤਾਹੀ, ਵਹਿਮ ਆਦਿ ਚੰਗੀਆਂ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੈ। ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਾਡੀ ਅੱਜ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਸੇਧ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਵੀ ਕਰਨਗੀਆਂ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਚੰਗੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੇ ਵਲਵਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਰੂਪ ਦੇ ਕੇ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਈ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਕਾਫੀ ਛੋਟੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰ ਹਨ ਪਰ ਉਸ ਵਿਚ ਜੋ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਕੁੱਜੇ ਵਿਚ ਸਮੁੰਦਰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੈ।


-ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਮੀਰਹੇੜੀ
ਮੋ: 92105-88990.


ਕਥਨਾ ਕਰੜਾ ਸਾਰੁ
ਲੇਖਕ : ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਕੈਲੀਬਰ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 330 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 272
ਸੰਪਰਕ : 98760-95392.


ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸੱਚ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਹੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸੱਚ ਛੁਪਾਉਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵੈ-ਜੀਵਨਾਤਮਕ ਨਾਵਲ ਲਿਖੇ ਤਾਂ ਠੀਕ ਹੈ। ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸੇ ਲਈ ਜਪੁ ਜੀ ਸਾਹਿਬ ਬਾਣੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਨਾਮਕਰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਆਤਮ-ਕਥਾ ਵਿਚ ਸੱਚੋ-ਸੱਚ ਬਿਆਨ ਕਰਨਾ ਹੀ ਤਾਂ ਕਠਿਨ (ਕਥਨਾ ਕਰੜਾ ਸਾਰੁ) ਕਾਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸੱਚ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਦਾ ਹਰ ਸੰਭਵ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮਸਲਨ: ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੋਂ ਉੱਜੜ ਕੇ ਆਉਣਾ, ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਬਿਸਤਰੇ 'ਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਕਰਨਾ, ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਟਾਂਕ ਕਸ਼ੱਤਰੀ (ਛੀਂਬਾ) ਜਾਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੋਣਾ, ਗ਼ਰੀਬੀ ਕਾਰਨ ਜੀ.ਐਨ.ਈ. ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲੈ ਕੇ ਛੱਡਣਾ, ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਮਾਲਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਗੁਆਉਣਾ, ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਕੇ ਐਮ.ਏ. ਪੰਜਾਬੀ ਕਰਨਾ, ਪਿਤਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਮਾਸਟਰ ਦਾ ਮਾਮੂਲੀ ਘਪਲੇ ਵਿਚ ਸਸਪੈਂਡ ਹੋਣਾ, ਵੀਹ ਸਾਲ ਮਗਰੋਂ ਬਰੀ ਹੋਣਾ, ਸ਼ਾਦੀ ਵੀ ਤੰਗੀ 'ਚ ਕਰਵਾਉਣਾ, ਗੁਰਬਤ ਵਿਚ ਹੀ ਭੈਣਾਂ-ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ, ਇਕ ਤਾਇਆ ਜੀ ਦਾ ਧੋਖਾ, ਗੁਰਮਤਿ ਗਜ਼ਟ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਸਮੇਂ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਦੀ ਦੇਣਧਾਰੀ, ਗੱਲ ਕੀ ਅਤਿ ਦੀ ਗ਼ਰੀਬੀ ਹੰਢਾਈ ਪਰ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਹਾਰਿਆ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਤਾਪ ਹੰਢਾਇਆ। ਇਕ ਦੋਸਤ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਚੋਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ, ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਦੁਕਾਨ ਵੀ ਲਾਈ। ਜੀਵਨ-ਗੱਡੀ ਚਲਦੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਪਾਪੜ ਵੇਲੇ। ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਲੜਕੀ ਦਾ ਰੋਲ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਭ ਜੀਆਂ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਈ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਿਰਜਣ-ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰਾਮ-ਰੌਲੇ/ਸ਼ੋਰ ਵਿਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸਿਰਜਣਾ ਵਿਚ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਦਾਅ-ਪੇਚ, ਕਾਸ਼, ਰੰਗ-ਤਮਾਸ਼ਾ, ਸੰਗਲ ਨਾ ਫੜ (ਨਾਵਲ), ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਦੇ ਬੋਲ (ਵਾਰਤਕ) ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। 'ਪੂਰਨ-ਅਪੂਰਨ' ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਮਿੱਤਰ-ਮੰਡਲੀ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ-ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ, ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਕਿਰਪਾਲ ਕਜ਼ਾਕ, ਪ੍ਰੇਮ ਗੋਰਖੀ, ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸੰਧੂ, ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਸਿਰਮੌਰ ਜਥੇਬੰਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸਭਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਡਮੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਨਾ ਕਰ ਸਕਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦਾ ਸੁਭਾਅ-ਚਿਤਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਯਾਦਾਂ ਹਰ ਘਟਨਾ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਸਿਰਜਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਮੇਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੇਦੀ ਦੀ ਨੀਝ ਉਦੋਂ ਤੇ ਹੁਣ, ਬਾਹਰ ਤੇ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਮੋੜੇ ਕੱਟਦੀ ਹੈ। ਸੰਖੇਪ ਘਟਨਾਵਾਂ ਪਰਸਪਰ ਕਿਰਿਆ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੰਖੇਪ ਇਹ ਕਿ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਕੈਨਵਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ।


-ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
vatish.dharam-chand.@gmail.com


ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਸਰਗਮ
ਲੇਖਕ : ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ ਅਧਰੇੜਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 103
ਸੰਪਰਕ : 94631-07886.


ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦੇ ਨੌਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸ਼ਾਇਰ ਹਥਲੀ ਕਾਵਿ-ਕਿਤਾਬ 'ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਸਰਗਮ' ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 'ਤੰਦ ਪਿਆਰਾਂ ਦੀ', 'ਕੁੜੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ', 'ਝੱਖੜ ਝੋਲਾ', 'ਰਖਸ਼ਾ ਬੰਧਨ' ਤੇ 'ਮੂੰਹ ਆਈ ਬਾਤ' ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਕਰਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਸੁਰਬੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਸਰਗਮ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰਬੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਸਰਗਮ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਉਸ ਸਰਗਮ ਦਾ ਨਾਂਅ ਹੈ ਸ਼ਾਇਰਾਨਾ ਤਖੱਯਲ। ਇਹ ਸ਼ਾਇਰ ਕਿਸੇ ਵਾਦ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਵਾਦ ਮੁਕਤ ਸ਼ਾਇਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਵਾਦ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਟੇਜੀ ਰੰਗ ਦੀ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਦਸਤਪੰਜਾ ਲੈਂਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਸਿਰਜਕ ਹੈ। ਉਹ ਧਰਮ ਵਿਚ ਆਸਥਾ ਤਾਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਤਥਾ ਕਥਿਤ ਧਰਮ ਦੇ ਠੇਕੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੌਟੇ ਵੀ ਉਤਾਰਦਾ ਹੈ। ਸੱਤਾ 'ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਹੋਣ ਲਈ ਜੋ ਘੜੱਮ ਚੌਧਰੀ ਆਪਣਾ ਉੱਲੂ ਸਿੱਧਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਤਾਂ ਤੇ ਧਰਮਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਤਰੇੜਾਂ ਪਾ ਕੇ ਜਦ ਸੱਤਾ ਦੀ ਕੁਰਸੀ ਨੂੰ ਜੱਫ਼ਾ ਮਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਉਹ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਕੀਤੇ ਵਾਅਦੇ ਪੂਰੇ ਨਾ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਮੂੰਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦੇ। ਰੰਗਲੇ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਵਗਦੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਦਰਿਆ, ਦਾਜ ਦਾ ਦੈਂਤ ਤੇ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਲਾਹਨਤਾਂ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਅਤੇ ਦੰਭੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦੇ ਬਖੀਏ ਤਾਂ ਉਧੇੜਦਾ ਹੀ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੂੰ ਗੰਧਲਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਹਾਲ ਦੁਹਾਈ ਵੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੁਢਾਪੇ ਨੂੰ ਮਾਣਨ ਦੀਆਂ ਜੁਗਤਾਂ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਚ ਜਿਊਣ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੀਰੀ ਹਾਸਲ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਸਰਗਮ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਸ ਘੋਲਦੀ ਰਹੇ ਤੇ ਅਸਾਡੇ ਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਅਸੀਂ ਹੋਰ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਰਹੀਏ। ਉਸ ਦੀ ਹੋਰ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਦੁਆ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸਾਡਾ ਨਿਵੇਕਲਾ ਸ਼ਾਇਰ ਉਮਰ ਦੀ ਸੈਂਚਰੀ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਵੇ। ਆਮੀਨ!


-ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋ: 98143-78254.

22-05-2021

 ਖੌਫ਼ਨਾਕ ਪੈਂਡੇ
ਲੇਖਕ : ਨਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਭੱਚੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪਰਵਾਜ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 86997-27825.


ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਭੱਚੂ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਯਾਤਰਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਪਾਤਰ (ਪੰਧੇਰ) ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੱਡਬੀਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲਿਖਾਈ ਸੀ। ਲੇਖਿਕਾ ਦੀ ਕਲਮ ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਹੂਬਹੂ ਲਿਖੀ ਗਈ ਤੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਤਿਆਰ ਹੋਈ। ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਕ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਜਰਮਨੀ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਹੈ। 21 ਮਾਰਚ, 2001 ਨੂੰ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਇਹ ਪਾਤਰ ਤੁਰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਏਜੰਟ ਦੇ ਦੱਸੇ ਪਤੇ 'ਤੇ ਦਿੱਲੀ ਇਕ ਹੋਟਲ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਮੁੰਡੇ ਹਨ। ਏਜੰਟ ਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰੇ ਵੀਰ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਮਾਸਕੋ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਤੋਂ ਸੌ ਡਾਲਰ ਮੰਗੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੌਦਾ ਪੰਜਾਹ ਡਾਲਰਾਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੋਰੀਆਂ ਪੱਗ ਵਾਲਾ ਮੁੰਡਾ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਸਕੋ ਤੋਂ ਮੁੰਡੇ ਬੇਲਾਰੂਸ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਬੇਲਾਰੂਸ ਤੋਂ ਕੀਵ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਹੈ। ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਜੰਗਲ ਬੀਆਬਾਨ ਹੈ। ਲੁਕ ਛਿਪ ਕੇ ਔਖਿਆਈਆਂ ਸਹਿੰਦੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਭੱਦੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸਲੂਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਗੁਲਾਮਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਥਾਣੇ ਵਿਚ ਲਿਜਾ ਕੇ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਨ ਨੂੰ ਧਰਵਾਸ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਘਰ ਬਹੁਤ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੀਵ ਤੋਂ ਅਲਬੋਹ ਤੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਲਬੋਹ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਥਾਣੇ ਲਿਜਾ ਕੇ ਬਹੁਤ ਕੁੱਟਦੀ ਹੈ। ਮੁੰਡੇ ਰੋਂਦੇ ਕੁਰਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਡਿਗਦੇ ਢਹਿੰਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਮੀਲਾਂ ਤੱਕ ਪੈਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਾਂਗ ਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਡਿੱਗੀਆਂ ਵਿਚ ਤੂੜ ਕੇ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਟਰਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਲੱਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਹਿਰਾਂ ਦੇ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਤੈਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਘੜ-ਦੁਘੜੇ ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੁਕ-ਛਿਪ ਕੇ ਅਖੀਰ ਬਾਰਡਰ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਪਰਾਗ ਤੇ ਫਿਰ ਜਰਮਨੀ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਡੋਂਕਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਥਾਂ ਇਕ ਗੋਰੀ ਕੁੜੀ, ਸੁਨੱਖੇ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਬਹਾਨਾ ਲਾ ਕੇ ਅੱਗੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਰਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਲਿਖਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿਚ ਨਸੀਹਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚ ਗ਼ਲਤ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਨਾ ਜਾਓ। ਹਰੇਕ ਕਾਂਡ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹਨ। ਕਥਾਕਾਰ ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਾਈ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਨੌਜਵਾਨ ਪਾਠਕਾਂ ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਤਾਂਘ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕਈ ਸੇਧਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।


-ਪ੍ਰਿੰ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਮੋ: 098148-56160.


ਪੱਤੇ ਪੱਤੇ ਲਿਖੀ ਇਬਾਰਤ
ਲੇਖਕ : ਗੁਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ, ਤੇਜਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਾਤਵਿਕ ਬੁੱਕਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੇ ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਸ੍ਰੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ (ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ)
ਮੁੱਲ : 500 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 103
ਸੰਪਰਕ : 98726-31199.


ਗੁਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਸਮਕਾਲੀ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਨਿਰੰਤਰ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ ਸੁਖ਼ਨਵਰ ਹੈ। ਕਰੀਬ ਵੀਹ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਕਰਤਾ ਗੁਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਨੇ ਤੇਜਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ 2001 ਵਿਚ 'ਕੈਮਰੇ ਦੀ ਅੱੱਖ ਬੋਲਦੀ' ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨੁਕਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੇ ਸਨ।
'ਪੱਤੇ ਪੱਤੇ ਲਿਖੀ ਇਬਾਰਤ' ਪੁਸਤਕ ਦੇ 103 ਪੰਨਿਆਂ 'ਤੇ 103 ਚੌਬਰਗੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ ਗੁਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਹੈ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਨਿਆਂ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਈਫੋਨ ਕੈਮਰੇ ਨਾਲ 103 ਪੱਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦਾ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ- ਤੇਜਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹ ਵਿਲੱਖਣ ਜੁਗਲਬੰਦੀ ਹੈ ਕੈਮਰੇ ਅਤੇ ਕਲਮ ਦੀ।
ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੋਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਗਸੰਗ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੱਖਰੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਅੰਕਿਆ ਨਹੀਂ। ਆਦਿ-ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਮਾਨਵ ਦਾ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਅਧਿਆਤਮਕ ਮੰਡਲ ਹੋਵੇ ਤੇ ਚਾਹੇ ਦੁਨਿਆਵੀ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੇ ਪੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਿਜਾਜ਼ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਤੇਜਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੇ ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਬਾਰੀਕਬੀਨੀ ਨਾਲ ਇਸ ਮਿਜਾਜ਼ ਨੂੰ ਕੈਮਰੇ ਵਿਚ ਸੰਭਾਲਿਆ ਤੇ ਫਿਰ ਗੁਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਿਕ ਮਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਾਣ ਦੇ ਭਾਵਬੋਧ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੇ।
ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਆਭਾ-ਮੰਡਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਣਿਆ ਤੇ ਅਨੁਭਵ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗ ਹਨ-ਖੁਸ਼ੀ-ਗ਼ਮੀ, ਹਾਸਾ-ਰੋਸਾ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਹਨੇਰਾ, ਸਵੇਰ-ਸ਼ਾਮ, ਰੰਗ-ਬਦਰੰਗ; ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਤਸਵੀਰਾਂ ਤੇ ਤਸਵੀਰਕਸ਼ੀ ਹਨ। ਦੋਵਾਂ ਹੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਲਾ (ਕੈਮਰਾ ਤੇ ਕਲਮ) ਪ੍ਰਾਣਵੰਤ ਤੇ ਜੀਵੰਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬੋਲਦੀ ਤੇ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਮਹਿਜ਼ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਹੀ ਵਾਬਸਤਾ ਨਹੀਂ, ਮਾਣਨ ਨਾਲ ਵੀ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਕ-ਇਕ ਪੱਤੇ 'ਤੇ ਲਿਖੀ ਇਬਾਰਤ ਨਿਰਾਲੀ ਛਬ ਬਿਖੇਰਦੀ ਹੈ। ਪੱਤਿਆਂ 'ਚੋਂ ਝਰਦਾ ਸੰਗੀਤ, ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਤੈਰਦੇ ਇਲਾਹੀ ਨਗ਼ਮੇ, ਅਨਹਦ ਨਾਦ... ਸੰਧੂ-ਗਿੱਲ ਦੀ ਪਾਰਗਾਮੀ ਦਿਬ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸਰਸ਼ਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
ਅੱਜ ਦੇ ਧੁਆਂਖੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ਨੁਮਾ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਸੂਖ਼ਮ ਅਹਿਸਾਸ ਨਾਲ ਸੁਹਜ ਸੰਵਾਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼-ਕਾਵਿ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ਆਮਦੀਦ!


-ਪ੍ਰੋ: ਨਵ ਸੰਗੀਤ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 94176-92015
c c c


ਤੀਸਰੀ ਅੱਖ

ਲੇਖਕ : ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਟਵੈਂਟੀ ਫਸਟ ਸੈਂਚਰੀ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 480 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 460
ਸੰਪਰਕ : 98722-20551.


ਸ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇਹ ਲੇਖ ਅਤੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਸਰਗਰਮ ਭੂਮਿਕਾ 1978 ਈ: ਵਿਚ 'ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ' ਦੀ ਮਾਅਰਫ਼ਤ ਸ: ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਨਿਭਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਲਗਭਗ ਚਾਰ ਦਹਾਕੇ ਇਹ ਭੂਮਿਕਾ ਬੜੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਨਾਲ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਿਰਜਣਾਤਮਿਕ ਲੇਖਣ ਵਿਚਲੀ ਵਿੱਥ ਨੂੰ ਮੇਟਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਆਪਣੇ ਇਸ ਮੰਤਵ ਵਿਚ ਉਹ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਫਲ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸੰਕਲਿਤ ਹਰ ਲੇਖ ਵੱਖਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵੰਡ ਕਰਨੀ ਕਠਿਨ ਹੈ। ਤਾਂ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤੀ ਚਿੱਤਰ, ਇਤਿਹਾਸ, ਕਲਾ-ਸਮੀਖਿਆ, ਰਾਜਨੀਤਕ-ਆਰਥਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ-ਕੋਟਕਪੂਰੇ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਧਿਐਨ, ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰਤੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਤੇ ਕਿਸਾਨੀ ਸੰਕਟ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਆਦਿ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ, ਗੁਰਬਾਣੀ, ਰਾਜਨੀਤਕ-ਪਰਿਪੇਖ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸਮਝ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਾਂ ਨਾਲ ਡੂੰਘਾ ਲਗਾਅ ਵੀ ਹੈ। ਹਰ ਲੇਖ ਵਿਚੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸੁਹਿਰਦਤਾ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਸਹਾਨਭੂਤੀ ਡੁੱਲ੍ਹ-ਡੁੱਲ੍ਹ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜਤਵ ਤੋਂ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ-ਤਿਵੇਂ ਸਮੁੱਚੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਚੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇਪਣ ਦੀ ਝਲਕ ਪੈਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ਖ਼ਸ ਉਸ ਨੂੰ ਗ਼ੈਰ ਜਾਂ ਦੂਸਰਾ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਸਰੋਕਾਰ ਬੜੀ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਹੋਏ ਹਨ : ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸਰਬਪੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਨੂੰ ਸਰਵਗੁਣ ਸੰਪੰਨ ਦੇਖਣ ਦਾ ਅਭਿਲਾਖੀ ਹੈ। ਚੰਗੇ ਲੇਖਕਾਂ, ਕਲਾਕਾਰਾਂ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਸੇਵੀਆਂ ਦਾ ਜੱਸ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਬਲਬੂਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪਿਰਾਮਿਡ ਦੇ ਸਿਖ਼ਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਸ਼ਬਦ-ਭੰਡਾਰ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਾ ਹੈ। ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਆਪਣਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਸਥਾਨ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਾਏ ਪੂਰਨੇ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਹੋਰ ਗੂੜ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਜਾਣਗੇ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਕਲਮ ਦਾ ਹੋਰ ਵੀ ਕਾਇਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।


-ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136


ਕੰਢੀ ਦੀਆਂ ਵਿਲੱਖਣਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾਵਾਂ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪ੍ਰਿਜ਼ਮ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 180 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 114
ਸੰਪਰਕ : 98761-56964.


ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿਚ ਡਾ. ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ ਦਾ ਨਾਂਅ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਲੇਖੇ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਾਹਿਲ ਗਲਪ, ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ, ਕਵਿਤਾ, ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ, ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਸਰਗਰਮ ਲੇਖਕ ਹੈ। 'ਕੰਢੀ ਦੀਆਂ ਵਿਲੱਖਣਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾਵਾਂ', ਉਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਲੜੀ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਕੰਢੀ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਅਦੁੱਤੀ ਕਾਰਜ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਨੁਭੂਤੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਪਸਤਕ ਦੇ 17 ਕਾਂਡ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਸਿਰਜੇ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕ, ਕੰਢੀ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਭੂਗੋਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਲੈਂਦੇ, ਸਗੋਂ ਨਵੀਆਂ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕੰਢੀ ਦਾ ਕਸ਼ਮੀਰ : ਤੁਕਾ ਨੇਦ ਦੇਹਰੀਆ ਹੈ, ਕੰਢੀ ਦਾ ਇਨਾਮੀ ਬਾਗ਼ ਕੀ ਹੈ? ਕੰਢੀ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਪਾਂਡਵ, ਪੁਰਾਤਨ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਯਾਦ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਜਵਾੜਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਰਸਾ, ਕੰਢੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ 'ਮਨ੍ਹਾ', ਮਾਂ ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ, ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਲਈ ਕੰਢੀ ਦੇ ਰਮਣੀਕ ਖੇਤਰ ਸਾਡੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਵੇਂ ਗਿਆਨ ਸੰਚਾਰਨ ਦੇ ਸਰੋਤ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੇਖਕ, ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਬੋਲੀ, ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ, ਪੁਰਾਤਨਤਾ, ਅਮੁੱਲ ਜੜ੍ਹੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ, ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ, ਤ੍ਰਿਵੈਣੀਆਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਬੀਤ' ਸਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਿਆਂ, ਅਸੀਂ ਆਮ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਾਠਕ, ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਸਾਰਥਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਕਰਦੇ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਖੋਜੀ, ਮੁਤਲਾਸ਼ੀ, ਅਣਥੱਕ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਕੰਢੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਭੂਗੋਲ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਏ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਲੋਕ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰਕ ਜੀਵਨ ਸਬੰਧੀ ਵੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਹਿਜਤਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨ ਤੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਅਮੁੱਲ ਪੁਸਤਕ ਹੈ।


-ਡਾ. ਅਮਰ ਕੋਮਲ
ਮੋ: 084378-73565.


ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਰੰਗ
ਲੇਖਕ : ਸੁਖਰਾਜ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 80
ਸੰਪਰਕ : 0172-5027427.


'ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਰੰਗ' ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੁਖਰਾਜ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਜਗਤ 'ਚ ਪਲੇਠਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਰਾਜਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਨੇ ਲਿਖਦਿਆਂ ਇਹ ਤਵੱਕੋਂ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਕਲਾਤਮਿਕਤਾ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਚ ਸਮਝਣ ਦੀ ਥਾਵੇਂ ਵੱਖਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਗ਼ੈਰ-ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਹੌਲ ਵਿਚ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਰਹੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਤ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੇ ਮਨੋਭਾਵਾਂ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਦੀ ਤਾਸੀਰ ਮੁਤਾਬਿਕ ਹੀ ਇਸ ਪੜ੍ਹਿਆ, ਸਮਝਿਆ ਅਤੇ ਮਾਣਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬਰਾੜ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਹ ਟਿੱਪਣੀ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ, ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਮਾਣਨ 'ਚ ਸਹਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ 'ਅਸਰ' ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 'ਦਰਾਰਾਂ' ਤੱਕ 46 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਅੰਮ੍ਰਿਤ' ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਿਆਂ 'ਅੰਮ੍ਰਿਤ' ਦੇ ਬਹੁ-ਅਰਥੀ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਬੋਧ ਕਾਵਿਕ-ਪਾਠਕ ਦੇ ਮਨ 'ਚ ਸੰਚਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅੰਦਰ ਵਿਰੋਧੀ ਭਾਵ ਜੁਟਾਂ 'ਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ ਦੋ ਜੁੱਟ ਹਨ, ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ, ਖੁਸ਼ੀ-ਉਦਾਸੀ, ਵਿਛੋੜਾ-ਵਸਲ, ਗਰਮੀ-ਸਰਦੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਜੁੱਟ। ਨਫ਼ਰਤ-ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਜੁੱਟ 'ਚ 'ਦੰਗਾ' ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। 'ਰਿਸ਼ਤੇ' ਕਵਿਤਾ ਦੁਨਿਆਵੀ ਅਤੇ 'ਅੰਦਰੂਨੀ' ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ 'ਚ ਸੰਸਕਾਰੀ ਘਰ ਬਣਾਈ ਬੈਠੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਇਕ ਵੱਖਰਾ ਸੰਸਾਰ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਬਾਹਰੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੈ ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਘੋਰ ਉਦਾਸੀ 'ਚ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਦਵੰਦਾਤਮਿਕ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬਣਾਉਂਦਿਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਤਲਾਸ਼ਣ ਦੇ ਯਤਨ 'ਚ ਹਨ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਹਿਜ ਭਾਅ ਹੀ ਬਖਸ਼ੀਆਂ ਹਨ। 'ਦਰਾਰਾਂ', 'ਰਿਸ਼ਤੇ', 'ਨਹੁੰਆਂ ਤੋਂ ਮਾਸ ਅਲੱਗ', 'ਦੰਗਾ', 'ਮਤਭੇਦ', 'ਹੰਕਾਰ', 'ਧੁੰਦ' ਅਤੇ 'ਆਪਣਾ ਘਰ' ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਚ ਅਜਿਹੇ ਪਾਸਾਰਾਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਸ਼ਖ਼ਸ ਉਦਾਸ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਵਨਾਵਾਤਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸੰਪੰਨ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਅਤ੍ਰਿਪਤ ਹੈ:
ਉਦਾਸੀ ਵਿਚ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ,
ਉਦਾਸੀ ਵਿਚ ਰੋਂਦਾ ਹੈ,
ਇਥੇ ਹਰ ਸ਼ਖ਼ਸ ਉਦਾਸ ਹੈ।
ਉਦਾਸੀ ਓੜਦਾ ਹੈ
ਉਦਾਸੀ ਵਿਛਾਉਂਦਾ ਹੈ
ਇਥੇ ਹਰ ਸ਼ਖ਼ਸ ਉਦਾਸ ਹੈ।
ਸੁਖਰਾਜ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਅਤ੍ਰਿਪਤ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਰੰਗ ਭਾਵਮਈ ਵੇਗਮਈ ਭਾਸ਼ਾ 'ਚ ਸਰਲ, ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਸਾਦਗੀ ਭਰੇ ਬਿੰਬ/ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖੀ ਵੇਦਨਾ, ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਦੀ ਹੋਈ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਖੁਸ਼ਆਮਦੀਦ ਅਤੇ ਆਮੀਨ।


-ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ (ਪ੍ਰੋ:)
ਮੋ: 98786-14096.


ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੀ ਅੱਖ
ਲੇਖਕ : ਰਣਜੀਤ ਸਰਾਂਵਾਲੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਰੈੱਡ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 160 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 72
ਸੰਪਰਕ : 98143-78105.


ਰਣਜੀਤ ਸਰਾਂਵਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਮਿਕਨਾਤੀਸੀ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਲੇਠੇ ਗ਼ਜ਼ਲ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਮੀਨਾਕਾਰੀ' ਨੇ ਹੀ ਉਜਾਗਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਸਾਹਿਤਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿਚ ਏਨਾ ਮਕਬੂਲ ਹੋਇਆ ਕਿ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਹੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਫੁੱਲਾਂ ਵਰਗੀ ਕੋਮਲਤਾ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਰਗੀ ਸਹਿਜਤਾ ਅਤੇ ਪਰਬਤਾਂ ਵਰਗੀ ਅਡੋਲਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰੀ ਦਾ ਹਾਸਲ ਹਨ। ਹਥਲਾ ਗ਼ਜ਼ਲ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੀ ਅੱਖ' ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੋਕ-ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਦੀ ਸ਼ਾਹਦੀ ਭਰਦਾ ਹੈ-
ਸੱਚ ਵੀ ਜ਼ਬਾਨ 'ਤੇ ਹੈ,
ਸੂਲ਼ੀ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ,
ਹਾਜ਼ਰ ਹਾਂ ਫੇਰ ਵੀ ਮੈਂ
ਆਪਣਾ ਬਿਆਨ ਲੈ ਕੇ।
ਔਰਤ-ਮਰਦ ਸਬੰਧਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਹੀ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਲੋਕ-ਸਮਝ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਇਹ ਕਿ ਔਰਤ, ਮਰਦ ਦੇ ਪਤਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਇਹ ਕਿ ਹਰੇਕ ਕਾਮਯਾਬ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਦਾ ਹੱਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੱਚ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪੂਰਕ ਹਨ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਬਿਖੜੇ ਰਾਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਹਾਵਣੇ ਸਫ਼ਰ ਵਿਚ ਬਦਲਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਇਸ ਸ਼ਿਅਰ ਵਿਚ ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ-
ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਗੌਤਮ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਦੇ ਨੇ ਧੁਰੋਂ ਹੀ,
ਧਰਤ ਦੇ ਸੱਚ ਪਰ ਯਸ਼ੋਦਾ ਦੇ ਬਚਾਅ ਵਿਚ ਨੇ ਕਦੋਂ ਦੇ।
ਰਣਜੀਤ ਸਰਾਂਵਾਲੀ ਲੋਕ-ਮਨਾਂ ਦੀ ਵੇਦਨਾ ਦੀ ਸੂਖਮ ਸੂਝ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਹਿਤਕ ਬੁਲੰਦੀਆਂ ਛੂਹਣ ਵਾਲੇ ਅਜਿਹੇ ਕੁਝ ਕੁ ਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਂਘ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਉਮਰਾਂ ਬੀਤ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਤਸੱਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਬੜਾ ਰੌਸ਼ਨ ਹੈ।


-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋ: 98146-28027

16-05-2021

ਕੋਰੇ ਕਾਗਜ਼ 'ਤੇ ਰੱਖੇ ਫੁੱਲ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 106
ਸੰਪਰਕ : 0172-5027427.


'ਕੋਰੇ ਕਾਗਜ਼ 'ਤੇ ਰੱਖੇ ਫੁੱਲ' ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਡਾ. ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦਾ ਪਲੇਠਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਕਵੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦਾਦੀ ਮਾਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸਰਦਾਰਨੀ ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਿਆਂ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਵਡੇਰਿਆਂ ਵਲੋਂ ਮਿਲੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਦਾਤ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਕਠਿਨ ਪੈਂਡਿਆਂ 'ਤੇ ਤੁਰਦਿਆਂ ਸ਼ਬਦ-ਸੁਰ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਨਾਤਾ ਜੋੜੀ ਰੱਖਣ ਵਿਚ ਵੀ ਸਹਾਇਕ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 'ਖੁਸ਼ ਹਾਂ ਮੈਂ' ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 'ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ' ਤੱਕ ਦੀਆਂ 61 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦੇ : ਮਮਤਾ, ਕਾਮਨਾ, ਅਹੰਕਾਰ, ਕ੍ਰੋਧ, ਖ਼ੌਫ਼, ਸੁਹਜ-ਭਾਵਨਾ, ਤਾਲ, ਕਸ਼ਿਸ਼, ਰਸ਼ਕ, ਦਇਆ, ਪ੍ਰੇਮ, ਸੰਜੋਗ-ਵਿਯੋਗ, ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ, ਭੁੱਖ-ਰੱਜ ਦੇ ਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਰਹੱਸਾਤਮਕ ਵਿਸ਼ੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਥੀਮ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਕਵੀ ਗੁਰਬਾਣੀ 'ਚ ਅਥਾਹ ਆਸਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ 'ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ', 'ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ-ਵੱਡੀ ਸ਼ਹਾਦਤ', ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ' ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਾਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਾਦਰ ਦੀ ਕੁਦਰਤ, ਕਾਦਰ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਦਿੱਬ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਸਥਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਿਰਤ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਇਨਸਾਨ, ਸ਼ੈਤਾਨ, ਬੇਖ਼ੌਫ਼ ਹਵਾਵਾਂ, ਵਾਰਿਸ, ਵਿਦਾਈ, ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ, ਅੰਬਰ, ਰੁੱਖ, ਫੁੱਲ, ਸ਼ਹਿਰ, ਰੱਬ, ਨਜ਼ਰ, ਤਾਰਾ, ਹੰਝੂ, ਸਾਗਰ, ਫੁਲਕਾਰੀ, ਅਹਿਸਾਸ, ਵਣਜਾਰਨ, ਲੋਹੜੀ, ਨਸੀਹਤ, ਮਿੱਟੀ, ਇਤਬਾਰ, ਫ਼ੈਸਲਾ, ਮੀਤ, ਮਾਵਾਂ, ਧੀਆਂ, ਵਿਰਸਾ, ਉਡੀਕ, ਪਿੰਡ, ਹਵਾ, ਅਰਦਾਸ, ਉਮੀਦ, ਯਾਦ, ਫ਼ਰਕ, ਰੁਖ਼ਸਤ, ਕੋਰੋਨਾ, ਮੌਤ ਆਦਿ ਪੰਜਾਬੀ ਰਹਿਤਲ-ਬਹਿਤਲ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਪਾਸਾਰਾਂ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਸਹਿਜ-ਭਾਅ ਹੀ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਹਾਸਲ ਹੈ। 'ਵਾਰਿਸ' ਕਵਿਤਾ 'ਚ ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਡਰ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪਾਸਾਰਾਂ ਦੀ ਬਾਤ ਛੂੰਹਦਿਆਂ ਹਰਫ਼ਾਂ ਦਾ ਤੇ ਕਲਮਾਂ ਦਾ ਵਾਰਿਸ ਬਣਦਿਆਂ ਵੀ ਰਾਂਝਿਆਂ, ਹੀਰਾਂ, ਸੱਸੀ ਦੀ ਭਟਕਣ ਆਦਿ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਦੁਖਦਾਈ ਪਲਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨਣ ਤੋਂ ਸੰਕੋਚ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਹਾਂ, ਚੁੰਮਿਆ ਹੈ ਬੇਸ਼ੱਕ, ਕਵੀ ਲਹਿਰਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ,
ਮੈਂ ਕਸ਼ਤੀ ਦੇ ਮਲਾਹ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹਾਂ।
ਉਂਜ ਉਹ ਕਵੀਓ ਵਾਚ ਰੁੱਖ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਾਂਝ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਸੁਰ 'ਚ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ :
ਆਓ ਰੁੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀਏ
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੁੱਖ ਉਗਾਈਏ
ਧਰਤ ਸੁਲੱਖਣੀ ਮਾਂ ਆਪਣੀ ਨੂੰ
ਹਰਿਆਵਲ ਦੀ ਚਾਦਰ ਚੜ੍ਹਾਈਏ
ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦੇ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦਿਆਂ ਕਾਵਿ-ਪਾਠਕ ਅਵੱਸ਼ ਹੀ ਕਾਦਰ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਇਕਸੁਰ ਹੋਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇਗਾ। ਅਜਿਹੀ ਮੇਰੀ ਦਿਲੀ ਕਾਮਨਾ ਹੈ। ਆਮੀਨ!


-ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ (ਪ੍ਰੋ:)
ਮੋ: 98786-14096.


ਕਾਗਾ ਚੁਗ ਗਏ ਖੇਤ
(ਕਿਸਾਨੀ ਸੰਕਟ ਬਾਰੇ ਅਹਿਮ ਨਾਟਕ)
ਸੰਪਾਦਕ : ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 106
ਸੰਪਰਕ : 98728-35835


ਬਲਦੇਵ ਧਾਲੀਵਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਖੇਤਰ ਦਾ ਚਰਚਿਤ ਨਾਂਅ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ, ਕਹਾਣੀ, ਆਲੋਚਨਾ, ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ, ਅਨੁਵਾਦ ਆਦਿ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਚਾਲੀ ਦੇ ਕਰੀਬ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਰਚੇਤਾ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ 'ਕਾਗਾ ਚੁਗ ਗਏ ਖੇਤ' ਨਾਟ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੰਪਾਦਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਕਿਸਾਨੀ ਸੰਕਟ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਚਾਰ ਨਾਟਕ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। 'ਨਾਟਕ ਪੁੜਾਂ' ਵਿਚਾਲੇ ਜਾਨ ਬਲਦੇਵ ਧਾਲੀਵਾਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਪੁੜਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਜਾਨ' ਦਾ ਨਾਟਕੀ ਰੂਪਾਤਰਨ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਦਲਿਤ-ਕਿਸਾਨ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿਚਲੇ ਦਵੰਦ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਟਕ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਕੁਝ ਦਲਿਤ ਨੌਜਵਾਨ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਉਜਰਤਾਂ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਨਾ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਵਾਢੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਹੜਤਾਲ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਸਰਪੰਚ ਅਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹਾਕਮ ਧਿਰ ਇਸ ਹੜਤਾਲ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪੈਂਤੜੇ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਂਦੀ ਹੋਈ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਵੋਟਾਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਨਫ਼ੇ-ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਵੇਖਦੀ ਹੈ। ਦੂਸਰਾ ਨਾਟਕ ਅੰਨਦਾਤਾ ਬਲਦੇਵ ਧਾਲੀਵਾਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਾਰਗਿਲ ਦਾ ਨਾਟਕੀ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਟਕ ਨਵਨਿੰਦਰਾ ਬਹਿਲ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨਾ ਵਿਚ 'ਸਾਡਾ ਜੱਗੋਂ ਸੀਰ ਮੁੱਕਿਆ' ਨਾਂਅ ਹੇਠ ਅਤੇ ਰੈਡੀਕਲ ਰੰਗਕਰਮੀਆਂ ਵਲੋਂ ਅੰਨਦਾਤਾ ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਅਨੇਕਾਂ ਵਾਰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਟਕ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਦਿਨ-ਬ-ਦਿਨ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਨਾਟਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ ਇਕ ਨਿਮਨ ਕਿਸਾਨ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਖੇਤ ਮੋਟਰ ਲਵਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰ ਸਿਸਟਮ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸਲੂਜੇ ਵਰਗੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਹੱਥੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੀਸਰਾ ਨਾਟਕ ਮਿਰਜ਼ਾ ਵੀ ਬਲਦੇਵ ਧਾਲੀਵਾਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਾਰਗਿਲ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਨਾਟਕ ਅੰਨਦਾਤਾ ਨਾਲੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ-ਬਹੁਤੀ ਵੱਖਰਤਾ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਪਾਤਰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਜਿਊਣ ਅਤੇ ਮਾਣਨ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਹਿੱਕ ਦੇ ਜ਼ੋਰ 'ਤੇ ਜਿੱਤਣਾ ਲੋਚਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਖੁਆਬਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਰੰਗ-ਰੰਗੀਨ ਹੈ। ਨਾਟਕ ਅੰਨਦਾਤਾ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿਚ ਇਸ ਨਾਟਕ ਦਾ ਅੰਤ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਗੋਡੇ ਟੇਕਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਸੱਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਟਕ ਰੰਗਕਰਮੀ ਬਲਵਿੰਦਰ ਬੁੱਲਟ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨਾ ਵਿਚ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਚੌਥਾ ਨਾਟਕ ਕਾਗਾ ਚੁਗ ਗਏ ਖੇਤ ਨਾਟਕ 2006 ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਵਲੋਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਥ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਚੇਨਈ ਵਿਖੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ, ਬਲਦੇਵ ਧਾਲੀਵਾਲ ਦੇ ਨਾਟਕ ਅੰਨਦਾਤਾ ਨੂੰ ਹੀ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਰੂਪਾਂਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।


-ਡਾ. ਪ੍ਰਦੀਪ ਕੌੜਾ
ਮੋ: 95011-15200
c c c


ਹੇ ਬਾਬਲਾ

ਲੇਖਕ : ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਾਲੀਆ (ਡਾ.)
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਜ਼ਨ
ਮੁੱਲ : 175 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 143
ਸੰਪਰਕ : 99140-09160.


ਹੇ ਬਾਬਲਾ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਕ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਾਲੀਆ (ਡਾ.) ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵਿਚ ਤਕਰੀਬਨ ਆਪਣੀਆਂ 91 ਰਚਨਾਵਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ 'ਚੋਂ ਸਾਫ਼ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਕ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿੰਨਾ ਮੋਹ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਪੁਸਤਕ ਪਾਠਕ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਕੁਝ ਖੋਹ ਕੇ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਸਗੋਂ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਉਹ ਦੇ ਕੇ ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹੋ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਣਿਆ, ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਰਾਹੀਂ ਪਾਠਕਾਂ ਤੱਕ ਪੁੱਜਦਾ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮੋਈ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਖੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਓਹਲੇ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰਕੇ ਇਕ ਗੁਲਦਸਤਾ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਕੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪਾਉਣ ਦੀ ਤਮੰਨਾ ਵੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਕੌੜੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਸਚਾਈਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕੋਰੋਨਾ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਦੌਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ। ਲੇਖਕ ਸਮਾਜ, ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗ੍ਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਛੋਟੀ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਘਟਨਾ ਦੁਖਾਂਤ ਸਮੱਸਿਆ, ਵਾਰਦਾਤ ਪ੍ਰਤੀ ਡੂੰਘਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਬਾਬਾ ਤੇਰੇ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਸਾਨੀ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ, ਮਾਂ ਦੀ ਅਰਜੋਈ, ਹੱਸ ਲੈ ਯਾਰ, ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਜੂਹਾਂ। ਫਿਰਦਾ ਕੋਰੋਨਾ ਖਾਣ ਨੂੰ, ਦਿਲ ਦਰਿਆ, ਤਕਦੀਰ, ਫ਼ਕੀਰੀ, ਮਜ਼ਦੂਰ, ਬਾਬਲਾ, ਵਾਹ ਨੀ ਸਿਆਸਤੇ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਆਦਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਿਲ ਨੂੰ ਟੁੰਬਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਗੱਲ, ਘਟਨਾ ਪ੍ਰਤੀ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਦੇਣ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਮੁਹਾਰਥ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।


-ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਮੀਰਹੇੜੀ
ਮੋ: 92105-88990.
c c c


ਸੁਲਘਦੇ ਹਰਫ਼
ਲੇਖਕ : ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਕੰਗ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 129
ਸੰਪਰਕ : 93166-25738.


ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਕੰਗ ਦਾ ਹੱਥਲਾ ਗ਼ਜ਼ਲ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਸੁਲਘਦੇ ਹਰਫ਼' ਅਜੋਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਉਲਝਣਾਂ ਅਤੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੇ ਅਣਦਿਸਦੇ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਅੰਗਮਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਿਕ ਮੁਹਾਵਰੇਦਾਰ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਸੱਤਿਅਮ, ਸ਼ਿਵਮ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਮ ਦੇ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਮਨੋਰਥ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ-ਮਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਦੇ ਦਵੰਦ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਦਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਇਕ ਸ਼ਿਅਰ ਵਿਚ ਬੜੇ ਭਾਵਪੂਰਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਿਖਦੇ ਹਨ-
ਹੰਸ ਤੇ ਬੱਗਾ ਸੂਰਤ ਇਕੋ, ਸੀਰਤ ਵੱਖ ਦੁਹਾਂ ਦੀ,
ਬੱਗਾ ਨਿੱਤ ਦਿਨ ਗਾਰ ਹੈ ਢੋਂਦਾ ਮੋਤੀ ਹੰਸ ਪਰੋਏ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੀ ਚਕਾਚੌਂਧ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਸੰਗਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਦੀ ਸੂਖਮ ਸੂਝ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਲਤਾੜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਦੱਬੇ-ਕੁਚਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਢਿੱਡ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਬੁਝਾਉਣ ਦੀਆਂ ਜੁਗਤਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਖੰਭਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸਾੜ ਬੈਠੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਾਕਮ ਜਮਾਤ ਵਲੋਂ ਦਿਖਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸਬਜ਼ਬਾਗ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਪਾੜ-ਪਾੜ ਕੇ ਡਰਾਉਂਦੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ-
ਤੜਫਾਉਂਦੀ, ਜਲਾਉਂਦੀ ਰਹੀ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਮੈਨੂੰ,
ਮੈਂ ਕੁੱਲੀ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜੋ ਰੌਸ਼ਨੀ ਚਰਾਗ ਦੀ।
ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਕੰਗ ਕੋਲ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਦਾ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਹੁਨਰ ਵੀ ਹੈ। ਪਰ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਜਾਂ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਸਬੰਧੀ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਪਟੜੀ ਤੋਂ ਉੱਤਰਦੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਥਨ ਸਦੀਵੀ ਨਾ ਰਹਿ ਕੇ ਵਕਤੀ ਹੋ ਨਿੱਬੜਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਤੋਲ-ਤੁਕਾਂਤ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਕੀਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹੋਰ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਤਾਂ ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰੀ ਨਵੇਂ ਦਿਸਹੱਦਿਆਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।


-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋ: 98146-28027
c c c


ਆਲ੍ਹਣੇ ਦਾ ਤਿਣਕਾ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀਤਲਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 195 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 110
ਸੰਪਰਕ : +91-172-5027427.


ਸ਼ਾਇਰ ਡਾ. ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀਤਲਾ ਆਪਣੇ ਪਲੇਠੇ ਕਾਵਿ ਪਰਾਗੇ 'ਆਲ੍ਹਣੇ ਦਾ ਤਿਣਕਾ' ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ ਦੇ ਦਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਦਸਤਕ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ 1985 ਵਿਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ 1985 ਵਿਚ ਨੈਰੋਬੀ (ਕੀਨੀਆ) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਡਨੀ (ਆਸਟਰੇਲੀਆ) 1987 ਵਿਚ ਚੰਗੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿਚ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਗਏ। ਪਰਵਾਸ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਾਇਰ ਦਾ ਵਾਸਤਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ, ਨਸਲਾਂ ਤੇ ਕੌਮੀਅਤਾਂ ਨਾਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸ਼ਾਇਰ ਦਾ ਗਲੋਬਲ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੋਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਕਿਸੇ ਵਾਦ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਹ ਵਾਦ ਮੁਕਤ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਵਾਦ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਦੇ ਵਾਦ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਵਿਭਿੰਨ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਦਸਤਵੰਜਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਨਿਜ਼ਾਮ, ਧਾਰਮਿਕ ਦੰਭ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਸਿਜਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਂਘ ਤੇ ਰੱਬ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਮਈ ਝਲਕਾਰੇ ਵੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਪੁਣ ਕੇ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਚਾਨਣ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਨੇਰੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਥਨ ਨੂੰ ਉਰਦੂ ਦਾ ਸ਼ਿਅਰ ਤਸਦੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਆਂਧੀਆਂ ਹੀ ਅਬ ਕਰੇਂਗੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਕਾ ਫ਼ੈਸਲਾ, ਜਿਸ ਦੀਏ ਮੇਂ ਤੇਲ ਹੋਗਾ ਜਲਤਾ ਰਹਿ ਜਾਏਗਾ।' ਫੁੱਲਾਂ ਵਰਗੀ ਮੁਹੱਬਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਸਰ ਕਰਨ ਲਈ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਡੇ ਰਾਹਾਂ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕੰਡੇ ਦੀ ਵੀ ਇਕ ਆਪਣੀ ਜਾਤ ਤੇ ਔਕਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 'ਰਫ਼ੀਕੋਂ ਸੇ ਰਕੀਬ ਅੱਛੇ ਹੈਂ ਜੋ ਜਲ ਕਰ ਨਾਮ ਲੇਤੇ ਹੈਂ, ਗੁੱਲ ਸੇ ਖਾਰ ਅੱਛੇ ਹੈਂ, ਜੋ ਦਾਮਨ ਥਾਮ ਲੇਤੇ ਹੈਂ।' ਸ਼ਾਇਰ ਰੱਬ ਦੇ ਰੰਗ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿਚ ਹੀ ਟਪਲਾ ਖਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨ ਭਰਾ ਬਕਰੀਦ ਦੇ ਦਿਹਾੜੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇਣ ਲਈ ਬੱਕਰੇ ਨੂੰ ਝਟਕਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਹਲਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਝਟਕੇ ਤੇ ਹਲਾਲ ਵਿਚ ਧਾਰਮਿਕ ਅਕੀਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ਰਕ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਪਲੇਠੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਜੀ ਆਇਆਂ ਤਾਂ ਕਹਿਣਾ ਬਣਦਾ ਹੀ ਹੈ।


-ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋ: 98143-78254.


ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਜੀ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ
ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਗੁਰਧਾਮ

(ਇਤਿਹਾਸ, ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ)
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਪਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਗਰੇਸੀਅਸ ਬੁਕਸ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 450 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 279
ਸੰਪਰਕ : 0175-5017642.


ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸੂਝਵਾਨ ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਸਮੁੱਚੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ 550ਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਜੀ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਉਹ ਪਾਵਨ ਅਸਥਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਜੀ ਦੀ ਪਾਵਨ ਚਰਨ-ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪਾਵਨ ਧਰਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੇ ਪੰਜ ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਤੋਂ ਹੀ ਇਸ ਪਾਵਨ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਸਬੰਧ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਇਸ ਨਗਰ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੇ। ਦਸਮ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵੀ ਇਸ ਪਾਵਨ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੋਇਆ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਜੀ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਅਧੀਨ ਰੱਖ ਕੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਦਿੱਤੀਗਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ, ਉਦਾਸੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਸਿੱਖ ਵਸੋਂ, ਤਖ਼ਤ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਥਿਤੀ, ਤਖ਼ਤ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਨਵੀਂ ਇਮਾਰਤ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ, ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧ, ਯਾਤਰੂਆਂ ਲਈ ਨਿਵਾਸ ਅਸਥਾਨ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੁਰਪੁਰਬ, ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ, ਮਹੰਤ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਸੇਵਾਦਾਰ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਯੋਗਦਾਨ, ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਸਮਾਰੋਹ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਸ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਜਾਨਣ ਅਤੇ ਲੱਭਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਲੈ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਸਫਲ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਅਧੀਨ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ, ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਯਤਨ ਕਿਵੇਂ ਆਰੰਭ ਹੋਏ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੁਰਧਾਮ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ, ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਕੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਦੇ ਸਿਖ਼ਰ ਨੂੰ ਛੋਹਿਆ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਸਥਾਨ ਸੁਭਾਇਮਾਨ ਹਨ। ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਵਨ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਿੱਖਾਂ ਕੋਲ ਹੀ ਸੀ। ਪਰ ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਪਿੱਛੋਂ ਸਿੱਖ ਆਬਾਦੀ ਭਾਰਤ ਵੱਲ ਹਿਜ਼ਰਤ ਕਰ ਗਈ। ਕੁਦਰਤੀ ਇਹ ਹੋਣਾ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਪਾਵਨ ਅਸਥਾਨ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਅਨਸਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ 'ਤੇ ਆ ਗਏ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਭਾਗ ਵਿਚ ਹੁਕਮਨਾਮੇ, ਗੁਰਮਤੇ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਾਂ ਸਬੰਧੀ ਖੋਜ ਕਰਦਿਆਂ ਅਤਿ ਜ਼ਰੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਦਾ ਸਫਲ ਯਤਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸਗੋਂ ਸਖ਼ਤ ਘਾਲਣਾ ਘਾਲੀ ਹੈ। ਸਹਿਯੋਗੀ ਸੱਜਣਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅੰਤਿਕਾ ਵਿਚ ਕੁਝ ਕੁ ਰੰਗਦਾਰ ਚਿੱਤਰ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਸਹਾਇਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਸਿੱਖ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਦੁਰਲੱਭ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗੀ।


-ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋ: 98143-24040.
c c c


ਵਿਸ਼ਵ ਪੰਚਾਇਤ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ

(ਸੰਖੇਪ ਜੀਵਨੀਆਂ)
ਲੇਖਕ : ਐਸ. ਅਸ਼ੋਕ ਭੌਰਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 100 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 72
ਸੰਪਰਕ : 98152-43917.


ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ (ਯੂ.ਐਨ.ਓ.) ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਇਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਵ ਕਾਨੂੰਨ, ਸੁਰੱਖਿਆ, ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸੰਨ 1949 ਵਿਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਅਮਨ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਕਮਾਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਾਬਲ, ਸੂਝਵਾਨ ਅਤੇ ਸੁਯੋਗ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲਾਂ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਖੇਪ ਜੀਵਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਟ੍ਰਿਗਵੀ ਹਲਦਵਨ, ਇਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਤੋਂ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਬਣਨ ਵਾਲਾ ਯੂ ਬੰਤ, ਪੁਲਾੜ ਦੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਕਰਟ ਵੈਲਡੇਮ, ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜ਼ੇਵੀਅਰ ਫਿਲਪ ਰਿਕਾਡੋ, ਸੰਸਾਰ ਅਮਨ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਬੁਤਰਸ ਘਾਲੀ, ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਕੋਫੀ ਅੰਨਾਨ, ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਦਾ ਸਮਰਥਕ ਵਾਨ ਕੀ ਮੂਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਜੰਗ ਤੋਂ ਸੰੰਸਾਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਐਨਟੋਨੀਓ ਗੁਤਰਸ। ਨੌਂ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸਮੇਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਝਾਤ ਪੁਆਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।


-ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ
ਮੋ: 98147-16367.

15-05-2021

 ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਨਕਸ਼, ਨੁਹਾਰ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ
ਲੇਖਕ : ਸੁਰਿੰਦਰ ਅਤੈ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 400 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 301
ਸੰਪਰਕ : 98781-09063.

ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਕਾਰਜ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਖੇਤਰ ਏਨਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਅੰਤਿਮ ਸਿਰਾ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਸਕਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਅਸੰਭਵ ਵੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਰੰਗਦਾਰ ਝਾਕੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿੱਤ ਨਵੇਂ ਖੋਜ ਖੇਤਰ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਸਾਧਾਰਨ ਸਮਝੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ, ਖੇਡਾਂ, ਲੋਕਧਾਰਾਈ ਤੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਵਸੀਲੇ ਅੱਜ ਦੁਰਲੱਭ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਸਾਡੇ ਵਿਦਵਾਨ ਖੋਜ-ਕਾਰਜ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਆਪਣੇ ਵਿਰਸੇ ਤੋਂ ਅਭਿੱਜ ਨਾ ਰਹਿ ਜਾਣ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਨਾਂਅ ਸੁਰਿੰਦਰ ਅਤੈ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੁਸਤਕ 'ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਨਕਸ਼, ਨੁਹਾਰ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ' ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਅਧਿਐਨ ਕਰਤਾ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਦਸ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਗਿਆਰ੍ਹਵੇਂ ਭਾਗ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਫੁਟਕਲ ਸਿਰਲੇਖ ਤਹਿਤ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਝਲਕਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਭਾਗ ਵਿਚ ਉਪ-ਭਾਗਾਂ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਤਹਿਤ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰੇਕ ਵਰਤਾਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸੰਦਾਂ, ਰਵਾਇਤਾਂ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ, ਖੇਡਾਂ, ਰਸਮਾਂ-ਰੀਤਾਂ, ਹਾਰ-ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ, ਵਪਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਆਮ ਹੀ ਲਗਦੀ ਹੈ ਪਰ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕਰਨਾ ਕਿਸੇ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਰਸਮ-ਰੀਤ ਬਾਰੇ ਦੱਸ ਸਕਣਾ ਏਨਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਭਾਵੇਂ ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਦੇ ਗਹਿਨ ਅਧਿਐਨ ਨਾਲ ਹਰੇਕ ਵਰਤਾਰੇ ਬਾਰੇ ਬੜੀ ਬਾਰੀਕ ਬੀਨੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਦੀ ਤਾਸੀਰ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਹਿਮੀਅਤ ਬਾਰੇ ਮਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸੁਰਿੰਦਰ ਅਤੈ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਖੋਜਾਰਥੀਆਂ ਤੇ ਸਾਧਾਰਨ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।

ਡਾ. ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋ: 98141-68611.

ਅੰਬੇਡਕਰ-ਗਾਂਧੀ ਸੰਵਾਦ
(ਜਾਤੀ, ਨਸਲ ਅਤੇ ਜਾਤ ਪਾਤ ਦਾ ਬੀਜਨਾਸ਼)
ਲੇਖਿਕਾ : ਅਰੁੰਧਤੀ ਰਾਇ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਬਾ: ਬੂਝਾ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਸ.ਭ.ਸ. ਨਗਰ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 168
ਸੰਪਰਕ : 94634-74342.

ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲੇਖਿਕਾ ਅਰੁੰਧਤੀ ਰਾਇ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਜਾਤ ਪਾਤ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਡਾ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਈ ਪੈਂਤੜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੁਆਰਾ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਇਸ ਸੱਚ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਆਜ਼ਾਦੀ ਉਪਰੰਤ ਗਣਤੰਤਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਪਰ ਲੱਗਿਆ ਜਾਤੀਵਾਦ ਦਾ ਕਲੰਕ ਅਜੇ ਤੱਕ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਬੁੱਧ ਧਰਮ, ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ, ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ 19ਵੀਂ-20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਕੁਝ ਦਲਿਤ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੇ ਅਣਥੱਕ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸੱਤਾ ਉੱਪਰ ਕਾਬਜ਼ ਵਰਗ ਜਾਤੀਵਾਦ ਨੂੰ ਬਚਾਈ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਅਰੁੰਧਤੀ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਮਾਨਵੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਜਾਤੀਵਾਦ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਦਮਨਕਾਰੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀ ਲਗਪਗ ਅੱਧੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਜੀਣ-ਥੀਣ ਦੇ ਸਮਾਨ ਅਵਸਰ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਦਿੰਦੀ। ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਭਾਵੇਂ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਅਛੂਤ-ਉਧਾਰ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਰਹੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਲਿਤਾਂ ਅਤੇ ਅਛੂਤਾਂ ਨੂੰ 'ਹਰੀਜਨ' ਦੀ ਸੰਗਿਆ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਪਰ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਸਨ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਹਾਂ, ਕੁਝ ਸੁਧਾਰ ਜ਼ਰੂਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਜੋ 'ਹਰੀਜਨ' ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਕਿਤੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਹੀ ਨਾ ਕਰ ਲੈਣ। ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਜਨਮਜਾਤ ਇਕ ਵੈਸ਼ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ, ਅਜੋਕੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਇਹ ਵਰਗ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਧਨ-ਸੰਪੰਨ ਅਤੇ ਧਨਵਾਨ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਡਾ. ਅੰਬੇਡਕਰ 'ਮਹਾਰ' ਜਾਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਅਤਿ ਸ਼ੂਦ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ। ਅਕਾਦਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹਿਆ-ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਦੋ-ਦੋ ਡਾਕਟਰੇਟ ਡਿਗਰੀਆਂ ਹਾਸਲ ਕਰ ਰੱਖੀਆਂ ਸਨ। ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਜਾਂ ਬੁੱਕ ਸਟੋਰਾਂ ਵਿਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹਨ ਪਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਦਲਿਤ/ਸ਼ੂਦਰ ਹੋਣ ਦੇ ਦੰਸ਼ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਖੂਬ ਸਮਝਦਾ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਕਰਤਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਦਲਿਤਾਂ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਵਾਸਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਅਰੁੰਧਤੀ ਨੇ ਠੀਕ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸੱਤਾ ਉੱਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਧਿਰਾਂ ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੇ ਅਕਸ ਨੂੰ ਧੁੰਦਲਾ ਅਤੇ ਅਸਪੱਸ਼ਟ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਨਿਰੰਤਰ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਰੈਡੀਕਲ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੂੰ ਅੰਬੇਡਕਰ-ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਤਾਂ ਹੀ ਅਸੀਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਤਿੰਨ-ਚੌਥਾਈ ਆਬਾਦੀ (ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਅਤੇ ਨਾਰੀਆਂ) ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸੱਜਿਤ ਕਰਕੇ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਸਕਾਂਗੇ। ਅਰੁੰਧਤੀ ਰਾਇ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਨੀਂਦ ਵਿਚੋਂ ਜਾਗ ਕੇ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਤੁਲ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136

c c c

ਸੀਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ
ਲੇਖਕ : ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 224
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039.

ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕੁੱਲ 29 ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੰਕਲਿਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਗਤ ਘੇਰਾ ਲਗਪਗ 80 ਸਾਲ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਘੇਰਾ 60 ਸਾਲ ਅੰਤਰੀਵੀ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਮੂਲਵਾਸੀ ਜੀਵਨ ਤੱਕ ਨੂੰ ਰੂਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਪਾਤਰਾਂ ਦਾ ਅਸਤਿੱਤਵ ਬੁਲੰਦ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਿਘਾਰ ਵੱਲ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਥਾਵਾਂ ਹਨ ਨਾਇਕ/ਨਾਇਕਾਵਾਂ ਦੀ ਚੁੱਪ ਦੀਆਂ, ਬੁਲੰਦ ਆਵਾਜ਼ ਦੀਆਂ, ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਾੜੇ ਦੀਆਂ, ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਪਿਤਾ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੰਤਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਤ-ਪਾਤ ਵੀ ਦੁਖਾਂਤ ਸਿਰਜਦੀ ਹੈ, ਕਥਾਵਾਂ ਹਨ ਸਾਂਝੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ, ਟੁੱਟਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ, ਮਾਨਸਿਕ ਦੁੱਖਾਂ-ਸੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ, ਬਚਪਨ, ਜਵਾਨੀ, ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਦਿਨ, ਨੌਕਰੀ ਦੀਆਂ, ਵਤਨ, ਪਿਆਰ/ਹੇਰਵੇ ਦੀਆਂ, ਇਕੱਲਤਾ-ਬੇਗਾਨਗੀ ਦੀਆਂ, ਅਦਲੇ ਤੇ ਬਦਲੇ ਦੀਆਂ, ਵਿਗੜੇ ਪੁੱਤਾਂ, ਮੇਮਾਂ ਦੀਆਂ, ਕੁਆਰ ਭੰਗ ਦੀਆਂ, ਆਦਿ। ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਾ ਹੋਵੇ ਜੋ ਤਤਕਾਲੀ/ਸਮਕਾਲੀ ਸਮਾਜ ਬਾਰੇ ਛੂਹਿਆ ਨਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਦੋਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਤਾਂ ਪ੍ਰੇਮ-ਪੱਤਰਾਂ, ਚਿੱਠੀਆਂ, ਦੀਵਿਆਂ, ਸਾਈਕਲਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਬਿਜਲੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਈ।
ਕਲਾਤਮਿਕ ਪੱਖੋਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਗਾਲਪਨਿਕ ਕੋਡ 'ਉਦੋਂ ਤੇ ਹੁਣ, ਇੱਥੇ ਤੋਂ ਉੱਥੇ' ਨਿਸਚਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੁਧਾਰ ਤੇ ਵਿਗਾੜ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਰੋ-ਵਾਰੀ ਦਾਈਆਂ-ਦੁਕੜੇ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਗੁਣ ਹੈ। ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਕਥਾਕਾਰ ਨਾਇਕ ਦੀ ਹਰਕਤ 'ਤੇ ਅਚੰਭਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਚੰਭਤਾ ਦਾ ਸਮਾਧਾਨ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਕੌਜ਼ ਤੇ ਇਫੈਕਟ' (ਕਾਰਨ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ) ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਾਰਨ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਵੀ। ਸਸਪੈਂਸ ਅੰਤ ਤੱਕ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਫੋਕਸੀਕਰਨ ਘੜੀ-ਮੁੜੀ ਯੂ-ਟਰਨ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਬਾਰੰਬਾਰਤਾ (ਫਰੀਕੁਐਂਸੀ) ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਸਿਰਲੇਖ 'ਚ ਸੀਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਦਾ ਮੈਟਾਫ਼ਰ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਕਥਾ ਕਹਿਣ ਦਾ ਗਲਪੀ ਹੁਨਰ ਹਾਸਲ ਹੈ।

ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
vatish.dharamchand@gmail.com

ਸਾਹਿਤਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਹੁੰਦਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਰਵੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ।
ਮੁੱਲ : 225 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 103
ਸੰਪਰਕ : 94636-84511.

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਨਵ ਸਥਾਪਤ ਹੋਏ ਆਲੋਚਕ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਹੁੰਦਲ ਨੇ 16 ਅਧਿਆਇ ਬਣਾਏ ਹਨ। ਇਸ ਆਲੋਚਕ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਓ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਰਸੇ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੋਜ-ਪਰਕ ਨਿਬੰਧਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚਲੇ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਿਆਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਨਕ ਬਾਣੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਬੇਬਾਕ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਅਗੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਉਤੇ ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਬਿਓਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ 1947 ਦੀ ਦੇਸ਼ ਵੰਡ 'ਚ ਹੋਏ ਫ਼ਿਰਕੂ ਫ਼ਸਾਦਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਕੁਝ ਇਕ ਉਘੜਵੀਆਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੂੰ ਦੇਣ, ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਮਰੇਡ ਸੁਹੇਲ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਪ੍ਰੇਰਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਅਗੇ ਡਾ. ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਹੁੰਦਲ ਨੇ ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ ਰਚਿਤ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ 'ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਗਾਗਰ', ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਹੁੰਦਲ ਰਚਿਤ ਸਫਰਨਾਮੇ ਅਤੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਰਚਿਤ ਕਾਵਿ 'ਮੇਰੇ ਸਾਈਆਂ ਜੀਓ' ਦਾ ਨੇੜਿਓਂ ਮੁਲਾਂਕਣ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ, ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਡਾ. ਰਵਿੰਦਰ ਅਤੇ ਲੋਕ ਕਵੀ ਮੇਲਾ ਰਾਮ ਤਾਇਰ ਦੀ ਸਿਰਜਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਵਿ ਵਿਚੋਂ ਉਭਰੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਲਾਤਮਕ ਜੁਗਤਾਂ ਨੂੰ ਖੂਬ ਪਛਾਣਿਆ ਹੈ। ਡਾ. ਹੁੰਦਲ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਰਚੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਵੀ ਅਧਿਐਨ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਕਵੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਨਿਰੰਜਣ ਸਿੰਘ ਨੂਰ, ਜਗਤਾਰ ਢਾਅ, ਬਲਦੇਵ ਬਾਵਾ, ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਗੁਰਨਾਮ ਢਿੱਲੋਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉੱਘੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋਅ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸੀਹਰਾ ਅਤੇ ਜਸਵਿੰਦਰ ਮਾਨ ਆਦਿ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਵਿਵੇਕ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਬਾ-ਖੂਬੀ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਕਵਿਤਰੀ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਚਾਹਲ ਦੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਰਲਤਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਬੌਧਿਕ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸਗੋਂ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਇਕਸੁਰਤਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹਿਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਨਿਰਸੰਦੇਹ, ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਨਵੀਂ ਸਾਹਿਤਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਈ ਜਾਪਦੀ ਹੈ।

ਡਾ. ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਮੋ: 98142-09732

ਉੱਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਿੱਖ ਆਗੂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 495 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 296
ਸੰਪਰਕ : 98158-46460
.

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਉੱਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਿੱਖ ਆਗੂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚਲੇ ਬਦਲਦੇ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਵਿਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨੀਤੀਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਹੈ।
ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਅੱਠ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ : ਰਾਜਨੀਤੀ, ਧਰਮ, ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅਕਸ। ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ, ਦਰਬਾਰੀਆਂ, ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਸਰੋਕਾਰ ਵਿਚ ਪਰਿਵਰਤਨ। ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਰਿਆਸਤੀ ਸਿੱਖ ਰਾਜੇ-ਮਹਾਰਾਜੇ, ਸੰਪਰਦਾਇਕ ਤੇ ਨਵੀਨ ਵਿਦਵਾਨ, ਚੌਥੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਜਨਪ੍ਰਵਾਨ ਸੰਪਰਦਾਇਕ ਆਗੂ, ਉਦਾਸੀ ਨਿਰਮਲੇ; ਸੇਵਾਪੰਥੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ। ਪੰਜਵੇਂ ਭਾਗ ਵਿਚ ਜਨ ਸਾਧਾਰਨ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਨਾਮਧਾਰੀ ਅਤੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਸੰਤ ਬਾਬੇ। ਛੇਵੇਂ ਭਾਗ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਮਸਲੇ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਤਵੇਂ ਭਾਗ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਇਕ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਵਿੱਦਿਅਕ, ਧਾਰਮਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਹੈ। ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਸਾਰੰਸ਼ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉੱਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਬਹੁਪੱਖੀ ਸਿੱਖ ਆਗੂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਸਨ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਦੇ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵੰਡ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸਿੱਖ ਰਿਆਸਤੀ ਰਾਜੇ ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ, ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰੀਆਂ, ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਜਗੀਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਵੀਨ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਨਿਕਲ ਆਏ। ਦੂਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਈਸ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਸੀ ਜੋ ਭਾਈ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ, ਸੋਢੀ, ਬੇਦੀ ਤੇ ਬਾਗੜੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸਨ। ਤੀਜੇ ਉਹ ਸੰਪਰਦਾਇ ਸੰਗਠਨਾਂ (ਉਦਾਸੀ ਨਿਰਮਲੇ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਪੰਥੀ) ਦੇ ਮੁਖੀ ਸਨ। ਚੌਥੇ ਜਨ ਸਾਧਾਰਨ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਾਮਧਾਰੀ ਸੰਤ ਬਾਬੇ ਸਨ। ਪੰਜਵੀਂ ਲਾਈਨ ਵਿਚ, ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਸਿੱਖ ਅਧਿਆਪਕਾਂ, ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ, ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਵਕੀਲਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਵੱਡੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨੀਮ ਸਰਕਾਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਸਨ, ਪਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਸਨ।
ਬਰਤਾਨਵੀ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੇ ਅਠਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਖਰੀ ਤੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਧਰਮ, ਨਸਲੀ ਪਿਛੋਕੜ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਕੁਝ ਇਕ ਸਮਕਾਲੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਸ੍ਰੋਤਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਵਾਈ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਾਈਆਂ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਲਿਆ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਓਰੀਐਂਟਲ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਵਿਰਸੇ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ। 1880 ਈ. ਵਿਚ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ ਅਤੇ ਅਟਾਰੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਸ: ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਸਰਗਰਮ ਹੋਏ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਚੀਫ਼ ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ ਖਾਨਦਾਨ ਦਾ ਠਾਕਰ ਸਿੰਘ, ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਦਾ ਮੋਢੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਮਰਥਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਈ ਦਰਬਾਰੀ, ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਜੋਧ ਸਿੰਘ, ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਅਤੇ ਅਰੂੜ ਸਿੰਘ ਆਦਿ। ਰਈਸ ਪਿਛੋਕੜ ਦੇ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੇ ਆਗੂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੌਧਿਕ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਨਵੀਨ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਆ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਸ: ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ ਅਤੇ ਸ: ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਭਦੌੜ ਸਨ। ਸ: ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਵਿੱਦਿਅਕ, ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਸਰਬ ਭਾਰਤੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ।
ਲੇਖਕ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ, ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਰਾਜਿਆਂ ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ, ਪਰੰਪਰਕ ਸੁਧਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕਤਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਬਾਬਾ ਦਿਆਲ ਅਤੇ ਨਾਮਧਾਰੀ ਬਾਬਾ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਹਿਜਧਾਰੀ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇੇ ਰਹਿਤਨਾਮਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ। ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਰਾਸਤ ਤੋਂ ਏਨਾ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋਏ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੰਦ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਦਿਆਂ ਲੜਕਾ ਲੜਕੀ ਦੀ ਉਮਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 21 ਤੇ 18 ਸਾਲ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਸਮੂਹਿਕ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰੀਤ ਨੂੰ ਚਲਾਇਆ। ਪੁਸਤਕ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ, ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ, ਸਿੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਗੁਰਮਤਿ ਸਾਹਿਤ ਸਿੱਖ, ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂਆਂ ਬਾਰੇ ਨਿੱਠ ਕੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮੁੱਲਵਾਨ ਪੁਸਤਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦੀ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਇਸ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਲਾਹਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ
ਮੋ: 98148-98570

07-05-2021

 ਬਦਲਵਾਂ ਵਿਕਾਸ ਮਾਡਲ
ਲੇਖਕ : ਭਾਈ ਹਰਿਸਿਮਰਨ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 232
ਸੰਪਰਕ : 98725-91713.

ਭਾਈ ਹਰਿਸਿਮਰਨ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਮਕਾਲੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਗੁਰਮਤਿ ਅਜੋਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਅਹੁਰਾਂ ਦਾ ਨਾ ਕੇਵਲ ਸਮਾਧਾਨ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਤਵ ਲਈ ਉਹ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸੰਕਲਪ 'ਵਿਸਮਾਦ' ਨੂੰ ਆਧਾਰ-ਬਿੰਦੂ ਬਣਾ ਕੇ ਇਸ ਦੀ ਬਹੁਪੱਖੀ ਅਤੇ ਬਹੁਦਿਸ਼ਾਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਸਾਰਥਿਕਤਾ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਸਰੋਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਹ ਅੱਜ ਦੇ ਭਖਦੇ ਮਸਲੇ 'ਖੇਤੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਥਾਈ ਹੱਲ' ਸਮਝਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਰ ਜਾਗਰੂਕ ਪਾਠਕ ਇਸ ਤੱਥ ਤੋਂ ਜਾਣੂੰ ਹੈ, ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦੇ ਕਗਾਰ 'ਤੇ ਹੈ। ਹਰ ਤਰਫ਼ ਉਜਾੜੇ, ਬਰਬਾਦੀ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਗ਼ਰੀਬੀ ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਦੇ ਮੰਜ਼ਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਇਕ ਵੱਡੇ ਵਰਗ ਪਾਸ ਨਾ ਸਿਰ ਢਕਣ ਲਈ ਛੱਤ ਹੈ, ਨਾ ਪੇਟ ਵਿਚ ਪਾਉਣ ਲਈ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਖੁਰਾਕ ਹੈ। ਅਜੋਕਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਜੀਵਨ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ਾਂ ਵਾਂਗ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਭਟਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਨਸੀਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਇਸ ਦਾ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਨਿੱਜੀ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਉੱਤੇ ਉਸਰਿਆ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਢਾਂਚਾ ਹੈ।
ਭਾਈ ਹਰਿਸਿਮਰਨ ਸਿੰਘ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਆਰਥਿਕ ਢਾਂਚਿਆਂ ਦਾ ਤੁਲਨਾਤਮਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਕੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਦਾ ਵਿਸਮਾਦੀ ਮਾਡਲ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ। ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਮਾਡਲ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ-ਮਾਂ, ਪਾਣੀ ਪਿਤਾ, ਪਵਣ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਅੰਨ ਦੇਵਤੇ, ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ, ਗੰਧਲਾ ਅਤੇ ਬਾਂਝ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਰਿਸ਼ਟ-ਪੁਸ਼ਟ ਪੰਜਾਬੀ, ਕੈਂਸਰ ਵਰਗੀਆਂ ਅਨੇਕ ਲਾਇਲਾਜ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ, ਖੇਤੀ ਉਦਯੋਗ, ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਨਿਰਧਾਰਨ, ਬੇਆਬਾਦ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੀ ਯੋਗ ਵਰਤੋਂ, ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੇਤੀ, ਫ਼ਸਲੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਕਲਸਟਰ ਆਧਾਰਿਤ ਖੇਤੀ ਉਤਪਾਦਨ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਨਜਿੱਠਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਖੇਤੀ ਮੰਤਰਾਲਿਆਂ, ਨੀਤੀ ਆਯੋਗਾਂ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਾਲਜਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਨਗਰ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਯੂਥ ਕਲੱਬਾਂ ਤੱਕ ਹਰ ਅਦਾਰੇ ਨੂੰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਦਿੱਤੇ ਸੁਝਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸਾਰਥਕ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136

c c c

ਸਿਧਾਰਥ
ਨਾਵਲਕਾਰ : ਹਰਮਨ ਹੈੱਸ
ਅਨੁਵਾਦਕ : ਡਾ. ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬੱਦਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 115
ਸੰਪਰਕ : 099588-31357.

ਜਰਮਨ ਲੇਖਕ ਹਰਮਨ ਹੈੱਸ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਕ ਮਾਣਮੱਤਾ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪਹਿਲੇ ਸੰਸਾਰ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਈਸਾਈ ਮਤ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਬਣ ਕੇ ਭਾਰਤ ਆਏ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਵਲ ਸਿਧਾਰਥ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਹੋਈ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਨਾਇਕ ਸਿਧਾਰਥ ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਦਾ ਸਮਕਾਲੀ ਇਕ ਜਗਿਆਸੂ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਉਹ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ ਅਰਪਣ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਲੰਮੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਉਪਰੰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਘਰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਦੋਸਤ ਗੋਬਿੰਦ ਵੀ ਘਰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋ ਤੁਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੋਬਿੰਦ ਭਿਕਸ਼ੂ ਬਣ ਕੇ ਬੁੱਧ ਦਾ ਸੇਵਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਧਾਰਥ ਅਸਲੀ ਬੋਧ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਘੁੰਮਦਿਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨ੍ਰਿਤਕੀ ਕਮਲਾ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਪ੍ਰੇਮ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਮਾਇਆਵੀ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਅੰਤ ਉਹ ਕਮਲਾ ਸਮੇਤ ਇਕ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋਏ ਮਲਾਹ ਵਾਸਦੇਵ ਕੋਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਵਗਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਸਿਧਾਰਥ ਵੀ ਮਲਾਹ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਮਲਾ ਦੀ ਮੌਤ ਸੱਪ ਲੜਨ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਿਧਾਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਉਲਟ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਦਿਲ ਤੋੜ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਧਾਰਥ ਵਾਸਦੇਵ ਵਾਂਗ ਦਰਿਆ ਦੀ ਰਵਾਨਗੀ ਤੋਂ ਸੇਧ ਲੈਂਦਾ ਹੋਇਆ ਇਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਬਜ਼ੁਰਗ ਬਣ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਧਾਰਥ ਇਕ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਪੁੱਤਰ, ਵਧੀਆ ਦੋਸਤ, ਉੱਤਮ ਜਗਿਆਸੂ, ਪ੍ਰੇਮੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਦਰਸ਼ ਪਾਤਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਉੱਤਮ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸਨਮਾਨਯੋਗ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਹੈ। ਵਿਦਵਾਨ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਨੇ ਵਧੀਆ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ
ਮੋ: 98147-16367.

ਡੂੰਘੀ ਢਾਬ ਵਣਾਂ ਦੇ ਓਹਲੇ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਰਾਜਵੰਤ ਕੌਰ 'ਪੰਜਾਬੀ'
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 182
ਸੰਪਰਕ : 85678-86223.

ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਡਾ. ਰਾਜਵੰਤ ਕੌਰ 'ਪੰਜਾਬੀ' ਇਕ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਨਾਂਅ ਹੈ। ਚੜ੍ਹਦੇ ਤੇ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਅਥਾਹ ਗਿਆਨ ਦਾ ਘੇਰਾ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਮਸ਼ੱਕਤ ਕਾਰਨ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੋਜ ਕਾਰਜਾਂ ਕਾਰਨ 2003 ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਸਟੇਟ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਡੂੰਘੀ ਢਾਬ ਵਣਾਂ ਦੇ ਓਹਲੇ' ਅਜਿਹੇ ਲੇਖਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਅਣਮੁੱਲੀਆਂ ਰਵਾਇਤਾਂ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੀਮਤੀ ਰਵਾਇਤਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਢ ਕਦੀਮਾ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਾਤਲ 'ਤੇ ਉਪਜੀਆਂ, ਉਸਰੀਆਂ ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਚੜ੍ਹੀਆਂ ਹਨ। ਕੁੱਲ 17 ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲੰਮੀਆਂ ਹੇਕਾਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਹਨ, ਚੁੱਲ੍ਹਾ ਵਕਤਾ ਬਣ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਦਰੀਆਂ 'ਤੇ ਨਮੂਨੇ ਪਾਉਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਗੀਤਾਂ ਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਨੱਕ ਦੇ ਲੌਂਗ ਤੇ ਸਿਰ ਦੀ ਫੁਲਕਾਰੀ ਦੀ ਗੁਫ਼ਤਗੂ ਵਿਚ ਸੁਰਮ-ਸਲਾਈ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਢੁਕਾਅ, ਦਾਜ, ਵਰੀ ਆਦਿ ਰਸਮਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨਵੇਂ ਤੌਰ-ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਵਧਦੀ-ਘਟਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਪਹਾੜੀ ਗੀਤਾਂ ਤੇ ਰੀਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਕ ਲੇਖ ਵਿਚ ਅੱਡ ਥਾਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੰਗੋਲੀ ਬਾਰੇ ਕੀਤੀ ਖੋਜ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉੱਤਮ ਲੇਖ 'ਰੱਤੀ' ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਪਾਠਕ ਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੇ ਪਰਦੇ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੋਇਆ ਇਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵੀ ਸਮਝਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਲੋਕ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਸਮਝਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹੱਥ ਗੱਡੀ (ਪਰੈਮ) ਅਤੇ ਬਾਲ ਵਾੜੀ (ਕਰੈੱਚ) ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਦਿਖਾਵੇ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਮੰਨ ਕੇ ਭੰਡਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਲੇਖ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੁਖ਼ਤਗੀ ਨਾਲ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਸਮੇਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸਬੰਧੀ ਚਰਚਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਅਣਮੋਲ ਸੌਗ਼ਾਤ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਰਾਣਾ
ਮੋ: 98728-87551

ਬੂੰਦ ਬੂੰਦ ਸਾਗਰ
ਲੇਖਕ ; ਇੰਜੀ: ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਕਲਸੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਦੀ ਪ੍ਰਿੰਟ ਅਕਸੈਲ ਸੁਮੀਤ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 144
ਸੰਪਰਕ : 98149-76639
.

ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ 83 ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ, ਰੁਬਾਈਆਂ, ਗੀਤ ਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਲਾ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰਾ ਰੰਗ ਹੈ ਜੋ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਟੁੰਬਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਕਿਸੇ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਦਾ ਮੁਥਾਜ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿਚ 8 ਪੁਸਤਕਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਪਾਈਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਪੂਰੀ ਪਕੜ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਇਕ ਗੁਲਦਸਤਾ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਹੋਣ ਨਾਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਕ ਵੱਖਰਾ ਖੇਤਰ ਸੀ ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਡੋਲਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਹਰ ਵਿਧਾ ਨੂੰ ਖੁੱਭ ਕੇ ਨਿਭਾਉਣ ਵਿਚ ਕਸਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਤੇ ਤਜਰਬਾ ਵੀ ਝਲਕਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਜਿਥੇ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੋਚ ਦਾ ਪੱਲਾ ਢਿੱਲਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤ ਆਪਮੁਹਾਰੇ ਹੀ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਸੰਸਾਯੋਗ ਕਹੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੁਬਾਈਆਂ ਦੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਜੋ ਰੁਬਾਈਆਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਹਰ ਰੰਗ, ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਵਿਸ਼ੇ, ਹਾਲਾਤ, ਇਤਿਹਾਸ, ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ, ਔਰਤ, ਕੁਦਰਤ, ਸਮਾਂ ਰੁੱਤਾਂ, ਜਵਾਨੀ, ਸਿਆਸਤ, ਰੱਬ, ਮਨ, ਭਲਾਈ, ਸਮਾਜਿਕ ਦਸ਼ਾ, ਕੁਰਸੀ, ਠੱਗੀਆਂ, ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਝਲਕ ਵੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਪਾਠਕ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਉਬਾਲ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਹਰ ਪੱਖ ਤੋਂ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਪੰਜਾਬ, ਸੰਨ ਸੰਤਾਲੀ, ਮਾਂ ਨੂੰ, ਹੰਝੂ, ਖਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਜੀਵਨ ਜਾਂਚ, ਮਿੱਟੀ, ਸਿਆਣਪ, ਸਾਡਾ ਵਿਰਸਾ ਵਿਸ਼ੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਗੁੜਨ ਵਾਲੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਉਂਜ ਤਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਕਾਬਲ ਹਨ। ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੇਖਕ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਪ੍ਰਸੰਸਾਯੋਗ ਹੈ।

ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਮੀਰਹੇੜੀ
ਮੋ: 92105-88990.

ਥਿੜਕ
ਲੇਖਕ : ਦੀਪ ਨਿਰਮੋਹੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 180 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 94
ਸੰਪਰਕ : 081468-21400.

ਦੀਪ ਨਿਰਮੋਹੀ ਸੂਖ਼ਮ-ਭਾਵੀ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨਸ਼ੀਲ ਕਵੀ ਹੈ। 'ਥਿੜਕ' ਉਸ ਦਾ ਬੇਸ਼ੱਕ ਪਲੇਠਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਕਾਵਿ-ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਇਹ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਪ੍ਰੌੜ੍ਹ ਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਮਾਨਵੀ-ਪੀੜ ਦੀ ਅੰਤਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਂ 'ਚ ਪਰੋਈ ਕਸਕ ਦੀ ਟਸਕ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਚ ਚਾਰ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ, ਦੋ ਹਾਇਕੂ ਅਤੇ 'ਮਜ਼ਦੂਰ' ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 'ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ+ ਤੱਕ 52 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। 'ਕਾਲੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਰਾਤਾਂ 'ਚ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਛਾਵੇਂ ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ+ ਵਾਲੇ ਇਹ ਬੋਲ ਗੌਰੀ ਲੰਕੇਸ਼ ਦਾਬੋਲਕਰ ਤੇ ਪਨਸਾਰੇ ਵਰਗੇ ਅਜ਼ੀਮ ਤਰਬੀਅਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਰੌਸ਼ਨ ਦਿਮਾਗਾਂ ਨੂੰ ਅਕੀਦਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਬਦਰੰਗ ਹੋਣ ਦੀ ਜਿਥੇ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਅਖੌਤੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਕੁਹਾੜਾ ਚਲਾਉਂਦੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਜੋਕੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੰਭ ਤਾਂ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਣ ਦਾ ਸਿਰਜਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਟੇਡ ਨੂੰ ਦੀਪ ਨਿਰਮੋਹੀ ਦਾ ਸ਼ਿਅਰ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ :
ਹਵਾ ਵੀ ਬੇਰਹਿਮ ਇਸ ਦੌਰ ਦੀ ਵਗਦੀ ਬਦਲ ਕੇ ਰੰਗ
ਕਦੇ ਨੀਲੇ ਕਦੇ ਚਿੱਟੇ ਕਦੇ ਭਗਵੇਂ ਡਰਾਂ ਅੰਦਰ।
ਸੱਤਾ ਦੇ ਡਰਾਵਣੇ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਝਲਕ 'ਖੰਜਰ ਮੌਸਮ', 'ਜੀਣ ਦਾ ਅਭਿਨੈ', 'ਅੱਛੇ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਆਗਾਜ਼', 'ਅੱਛੇ ਦਿਨ', 'ਗੂੰਜ', 'ਬਦਲਦੇ ਰੰਗ', 'ਪੰਜ ਤੱਤ' ਅਤੇ 'ਖ਼ਾਬ' ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਐਸ਼ਪ੍ਰਸਤ ਅਤੇ ਸੱਤਾ ਦੇ ਨਸ਼ੇ 'ਚ ਚੂਰ ਹਾਕਮਾਂ ਨੂੰ 'ਖ਼ਾਬ' ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਤਾਂ ਹੱਡ-ਭੰਨਵੀਂ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ :
ਰੋਟੀ
ਜੋ ਰੁੱਖੀ ਹੀ ਖਾਧੀ ਜਾਂਦੀ
ਤੇ ਖ਼ਾਬ
ਰੁੱਖੀ ਰੋਟੀ
ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਆਉਂਦੇ
'ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਚਿੰਨ੍ਹ' ਮਾਨਵੀ ਵੇਦਨਾ ਨੂੰ ਸੰਵੇਦਨਾ 'ਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦਿਆਂ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਉੱਠਣਾ ਹੀ ਤਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ, ਸਾਹਾਂ ਦੀ ਧੜਕਣ ਦਾ ਧੜਕਣਾ ਹੀ ਤਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ। ਸੁਨ-ਮ-ਸੁੰਨ ਰਾਹ 'ਤੇ ਸੁੰਨ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਲਿਸ਼ਕਦੀ ਤੇ ਕੜਕਦੀ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਸੁਣਨਾ ਹੀ ਤਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਦੇ ਬਣੇ ਧੌਂਸਵਾਦੀ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਪਾਵਿਆਂ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਟੂ ਅਤੇ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਸਿਰਜਦੀ ਸੱਤਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਮਾਨਵੀ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਲਲਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਅਜੋਕੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੀ ਥਿੜਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਦੀਪ ਨਿਰਮੋਹੀ ਅਜਿਹੇ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਚ ਸੰਜੋਦਿਆਂ ਪਾਠਕ ਅੰਦਰ ਆਸ ਦੀ ਚਿਣਗ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਮੀਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਜਗਤ ਦੇ ਪਾਠਕ 'ਬਿੜਕ' ਦੀ 'ਬਿੜਕ' ਆਵੇਸ਼ ਹੀ ਲੈਣਗੇ। ਆਮੀਨ!

ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ (ਪ੍ਰੋ:)
ਮੋ: 098786-14096.

ਚੇਤਿਆਂ ਦੀ ਚੰਗੇਰ 'ਚੋਂ
ਲੇਖਕ : ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਬਾਸਰਕੇ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਜ਼ਾਦ ਬੁੱਕ ਡਿਪੂ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 128.
ਸੰਪਰਕ : 99147-16616.

ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਬਾਸਰਕੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹਨੇ 19 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ (1978) ਵਿਚ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਤੇ ਪੰਚਾਇਤ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਕਲਰਕ ਵਜੋਂ ਨੌਕਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਤੱਕ ਦਾ ਪੈਂਡਾ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਨਿਕਟ ਅਨੁਭਵ ਹੈ। ਅਪੰਗ ਹੁੰਦਿਆਂ ਉਹ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਤੇ ਦੋ ਵਾਰ (2004 ਤੇ 2010 ਵਿਚ) ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਛੇ ਸਰਵੇ- ਪੁਸਤਕਾਂ, ਇਕ ਬਾਲ ਪੁਸਤਕ, ਇਕ ਨਾਟਕ ਤੇ ਇਕ ਜੀਵਨੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ-ਜਗਤ ਨੂੰ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਕਰਨ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਬਾਸਰਕੇ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਭਰੀ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਹਨੇ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ (ਮਾਂ ਤੇ ਭੂਆ), ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕਾਂ (ਪ੍ਰੋ: ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਸੇਲ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਅਰਪਣ), ਵਿਅੰਗ, ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆਏ ਵਿਅਕਤੀਆਂ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਤੇ ਕਹਾਣੀ-ਰਸ ਵਾਲੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ, ਪਰ ਭਾਵਪੂਰਤ 46 ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਹਨੇ ਨੌਕਰੀ ਦੌਰਾਨ ਹੁੰਦੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ ਅਤੇ ਚਮਚਾਗਿਰੀ ਆਦਿ ਨੂੰ ਨੇੜਿਓਂ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਕਲਮ ਰਾਹੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ। ਯਥਾਰਥਕ ਵਿਵਰਣ, ਚੁਗਲਖੋਰੀ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਾਸਰਕੇ ਗਿੱਲਾਂ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਨਗਰ, ਖੈਰਾਬਾਦ, ਸੁਰਸਿੰਘ, ਚੀਚਾ, ਝਬਾਲ, ਮੀਰਾਂ ਕੋਟ, ਅਟਾਰੀ, ਸਿੰਘਪੁਰਾ, ਠਰੂ, ਤਰਸਿੱਕਾ, ਨਾਰਲੀ, ਠੱਠੀਖਾਰਾ, ਸਰਾਏ ਅਮਾਨਤ ਖਾਂ, ਨੂਰਦੀਨ ਦੀ ਸਰਾਂ, ਫਤਹਿਪੁਰ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਤੇ ਨਾਲੰਦਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਦਿ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਥਾਵਾਂ, ਕਸਬਿਆਂ, ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰਪੂਰ ਲੇਖ ਦੇ ਕੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ, ਆਦਰਸ਼ਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਸੱਚੀਆਂ-ਸੁੱਚੀਆਂ ਕਦਰਾਂ- ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਬਾਸਰਕੇ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਕੌੜੇ-ਮਿੱਠੇ ਅਨੁਭਵਾਂ/ਤਜਰਬਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਕਰਕੇ ਸੁਚੱਜੀ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਜ਼ੁਰਗ ਲੇਖਕ ਡਾ. ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਿਖੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਮੁਖਤਾਰ ਗਿੱਲ, ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਸਰਕੇ, ਦੀਪ ਦੇਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਮਲਵਿੰਦਰ, ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਅਤੇ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੇ ਵੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਲੇਖਾਂ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਸੰਸਾਤਮਕ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।

ਪ੍ਰੋ: ਨਵ ਸੰਗੀਤ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 9417692015.

02-05-2021

ਕਵਿਤਾ ਅਕਵਿਤਾ
ਲੇਖਕ : ਸੁਰਿੰਦਰ ਮਕਸੂਦਪੁਰੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 168
ਸੰਪਰਕ : 099887-10234.


ਸੁਰਿੰਦਰ ਮਕਸੂਦਪੁਰੀ ਬਹੁਵਿਧਾਈ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਜਗਤ 'ਚ ਉਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਕਵੀ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਥਾਪਤ ਕਵੀਆਂ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 'ਕਵਿਤਾ ਅਕਵਿਤਾ' ਉਸ ਦਾ ਚੌਥਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੇ 'ਵੇਦਨਾ' (1984), 'ਹੂਕ' (1988) ਅਤੇ 'ਦੁਮੇਲ ਤੋਂ ਪਰੇ' (2009) ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। 'ਸਚਿ ਕਾਲੁ ਕੂੜ ਵਰਤਿਆ' ਅਤੇ 'ਹਾਦਸਿਆਂ ਦਾ ਸਫ਼ਰ' ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਏ ਹਨ। ਹਥਲਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਉਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਮਾਵਾਂ (ਮਾਂ-ਧਰਤੀ, ਮਾਂ-ਜਣਨੀ ਅਤੇ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ) ਨੂੰ ਸਮਰਪਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮਰਪਣ ਭਾਵ ਉਸ ਦੇ ਪੰਜਾਬ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦੇ ਭਾਵ ਲੁਪਤ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੀਆਂ 'ਕਵਿਤਾ ਅਕਵਿਤਾ' ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 'ਇਹ ਵੀ ਹਨ ਮਜ਼ਦੂਰ' 60 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਅਕਵਿਤਾ ਤੇ ਹੋਰ ਕਾਵਿ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਕਾਵਿ, ਮੁਹੱਬਤੀ ਕਾਵਿ, ਪਰਵਾਸੀ ਕਾਵਿ ਅਤੇ ਕੋਰੋਨਾ ਕਾਲ-ਕਾਵਿ 'ਚ ਕਾਵਿ-ਪਾਠਕ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਲਈ ਵੰਡਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਪਾਠਕ ਮਾਨਵ ਦੀ ਅਜ਼ਲੀ ਵੇਦਨਾ, ਸੰਵੇਦਨਾ ਨੂੰ ਹਮਦਰਦੀ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਸਕੇ। ਕਵੀ 'ਤੇ ਸੂਫ਼ੀ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤ-ਕਾਵਿ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਚ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤੀ ਵਰਣ-ਵਿਵਸਥਾ ਵਿਚ 'ਮਨੁੱਖ' ਕਿਧਰੇ ਗੁਆਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਅਕਤੀ, ਪਰਿਵਾਰ, ਭਾਈਚਾਰਾ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ, ਨਾਤਿਆਂ ਦੀ ਮਾਨਵੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ-ਦੀਦਾਰੇ ਰਸਮੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਜੰਗਲ, ਅਪਣੱਤ ਦਾ ਮੋਹ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ, ਕਰੋ ਦੁਆ ਅਤੇ 'ਧੀ ਪੰਜਾਬ' ਆਦਿ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਚ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਅਜੋਕੀ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। 'ਸੁਣ ਸਖੀਏ' ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 'ਮੋਹ ਦੀਆਂ ਮੋਮਬੱਤੀਆਂ' ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਦੁਨਿਆਵੀ ਆਤਮਿਕ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ। 'ਪਰਵਾਸੀ ਹੋਣ 'ਤੈ' ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 'ਟੁਕੜੇ ਟੁਕੜੇ ਸੁਪਨਾ' ਤੱਕ ਦੀਆਂ 12 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪਰਦੇਸੀਂ ਰੁਲਦੇ ਧੀਆਂ-ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮਨੋਦਸ਼ਾ ਦਾ ਮਾਰਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਅਜੋਕੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਿਵੇਂ ਅਣਚਾਹੇ ਰੂਪ 'ਚ ਪੰਜਾਬੀ ਜੁਆਨੀ ਨੂੰ ਜਬਰੀ ਪਰਵਾਸ ਵੱਲ ਧੱਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ 'ਪੰਜਾਬੀ ਮੁੰਡੇ' ਦੀਆਂ ਇਹ ਸਤਰਾਂ ਵਿਚਾਰਨ ਯੋਗ ਹਨ:
ਰੁਲ ਗਏ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁੰਡੇ
ਪਰਦੇਸੀਂ ਪਰਵਾਸ ਹੰਢਾਉਂਦੇ
ਦਿਨ ਰਾਤ ਕਮਾਈਆਂ ਕਰਦੇ
ਢਲ ਗਈ ਜਵਾਨੀ ਠਾਠਾਂ ਮਾਰਦੀ।
ਕੋਰੋਨਾ ਕਾਲ-ਕਾਵਿ ਅਧੀਨ ਰਚੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਕੋਰੋਨਾ ਕਹਿਰ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ', 'ਕੋਰੋਨਾ ਰੱਬ ਅਤੇ ਬੰਦਾ', 'ਅਸੀਂ ਪਰਵਾਸੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ', 'ਇਹ ਵੀ ਹਨ ਮਜ਼ਦੂਰ' ਚਾਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਥੇ ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਹਵਸੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪਦਾਰਥਕ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਵਧੇਰੀ ਚਾਹਤ ਦਾ ਵੀ ਗ਼ੈਰ-ਕੁਦਰਤੀ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ। 'ਕਵਿਤਾ ਅਕਵਿਤਾ' ਕਵਿਤਾ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸੱਖਣੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਹਮਦਰਦੀ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਵਿਤਾ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਡਾ. ਯੋਗ ਰਾਜ, ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਤਿਆਗੀ ਦੇ ਲੇਖ ਅਤੇ ਕਵੀ ਦਾ ਸਵੈ-ਕਥਨ ਮਦਦਗਾਰ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਛੇਤੀ ਹੀ ਕਵੀ ਦੀ ਚੋਣਵੀਂ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਤਵੱਕੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਮਕਾਲੀ ਕਵਿਤਾ 'ਚ ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਅਵੱਸ਼ ਹੀ ਆਪਣਾ ਨਿਵੇਕਲਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਿਰਜੇਗੀ। ਆਮੀਨ!


-ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ (ਪ੍ਰੋ:)
ਮੋ: 098786-14096.


ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸੰਵਾਦ ਅਤੀਤ ਤੇ ਵਰਤਮਾਨ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੁੰਦਰ ਬੁੱਕ ਡਿਪੋ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 98141-68611.


ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸੂਝਵਾਨ ਆਲੋਚਕ ਦੁਆਰਾ ਭਗਤੀ ਕਾਵਿ, ਗੁਰਮਤਿ ਕਾਵਿ, ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ, ਚਾਹੇ ਇਹ ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਰਚਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ, ਦਾ ਨੇੜਿਉਂ ਅਧਿਐਨ ਗਿਆਰਾਂ ਅਧਿਆਇ ਬਣਾ ਕੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਉਮੜਦੀਆਂ ਸਦਾਚਾਰਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਵਿਅਕਤੀਗਤ, ਸਮਾਜਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਤਾ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਨਾਮ ਜਪਣ, ਕਿਰਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵੰਡ ਛਕਣ ਦੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੀ ਅੰਤਰੀਵੀ ਭਾਵਨਾ ਜੁਗਤ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਗ਼ਲਤ ਮੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਨਕਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਭਗਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਆਪੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮਾ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਬਾ-ਦਲੀਲ ਵਿਅਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਨੰਦ ਲਾਲ ਨੂਰਪੁਰੀ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉੱਘੜਦੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਭਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਵਰਿਆਮ ਸੰਧੂ ਦੀ ਕਿਸਾਨੀ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਪੰਜਾਬੀ ਮੱਧ ਵਰਗੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਦਾ ਉਲੇਖ ਸੰਧੂ ਰਚਿਤ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਚੌਥੀ ਕੂਟ' ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਨਿਕਟ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਵਾਸ ਵਿਚ ਰਚੀ ਗਈ ਅਤੇ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਰਚੀ ਜਾ ਰਹੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਉੱਭਰਦੇ ਜਨਜੀਵਨ ਦੀ ਝਲਕ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਸਮਝ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਡਾ. ਔਜਲਾ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਸਿਰਜੀ ਜਾ ਰਹੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਜਾਂ ਬਦਲਦੇ ਝੁਕਾਵਾਂ ਦੀ ਵੀ ਡੂੰਘੀ ਸੂਝ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗਤਾ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਸੁਖਿੰਦਰ ਰਚਿਤ 'ਕੁੱਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ' ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨਿੱਜੀ ਹਿਤਾਂ ਅਤੇ ਸੁਆਦਾਂ ਲਈ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਹੇਠਾਂ ਡਿਗ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਅਗਲਾ ਕਾਂਡ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਰਚੀ ਗਈ ਸਮੁੱਚੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਹਵਾਲਿਆਂ ਸਹਿਤ ਨਿਕਟ ਅਧਿਐਨ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਬਹੁਪੱਖੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰ-ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੇ ਕਾਲ ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਹੁਣ ਰਚੀ ਜਾ ਰਹੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਨਵੇਂ ਸੰਦਰਭਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਛਾਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।


-ਡਾ. ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਮੋ: 98142-09732


ਜੋ ਤਿਸ ਭਾਵੇ
ਨਾਵਲਕਾਰ : ਬਲਵਿੰਦਰ ਗਰੇਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 80546 -10060.


ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਰਤਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਮੋਢੇ ਨਾਲ ਮੋਢਾ ਜੋੜ ਕੇ ਘਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਪੂਰਾ ਸਾਥ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬੜੀ ਹੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਤੇ ਬੁਲੰਦ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਝੱਲਦੀ ਹੈ, ਉਨਾਂ ਨਾਲ ਲੋਹਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਕਿਸੇ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਪਿੱਠ ਨਹੀਂ ਲੱਗਣ ਦਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਤਲੇ ਪੜਾਅ (ਬੁਢੇਪੇ) ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਬਾਗ਼ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਮਾਣਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਦਿਨ ਦੇ ਪਹੁ ਫੁਟਾਲੇ ਤੋਂ ਰਾਤ ਬਾਲਿਆ ਭੁੱਗਾ ਸੇਕਦਿਆਂ/ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦਿਆਂ ਰਜਾਈਆਂ ਵਿਚ ਲੰਮੇ ਪੈਣ ਤੱਕ ਭਾਵ ਕਿ ਇਕ ਦਿਨ ਵਿਚ ਕਈ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਸਮੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਰਤਨਾ ਦੇ ਚੇਤਿਆਂ ਵਿਚ ਵਸੀਆਂ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਹੀ ਨਾਵਲ ਵਿਧਾ ਦੀਆਂ ਕੜੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜੀ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੰਨ ਸੰਤਾਲੀ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ ਦੀ ਅੱਖੀਂ ਡਿੱਠੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵੀ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫ਼ਿਰਕੂ ਦੰਗਿਆਂ ਦੀ ਚੱਕੀ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਰਕੇ ਆਮ ਲੋਕਾਈ ਹੀ ਪਿਸਦੀ ਹੈ। ਰਤਨਾ ਨੇ ਜਿਥੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਇਤਫ਼ਾਕ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਥੇ ਆਪਣੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਪੋਚ ਨੂੰ ਰੌਚਕ ਬਾਤਾਂ ਵੀ ਸੁਣਾ ਕੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸਭ ਬੱਚੇ ਉਸ ਦੁਆਲੇ ਝੁਰਮਟ ਪਾ ਕੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਰਲੋਮੱਛੀ ਹੋਏ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਬੁਢੇਪੇ ਤੇ ਬਚਪਨ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਨਿਵੇਕਲੀ ਸਾਂਝ ਉਸਰਦੀ ਹੈ। ਬਾਗ਼ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਖੇੜੇ ਨਾਲ ਉਸਰੀ ਇਹ ਸਾਂਝ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਬੁਢੇਪਾ ਭੁਲਾਈ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਸੋ, ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਇਕ ਤਕੜਾ ਸਾਰਥਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਔਲਾਦ ਵਲੋਂ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਬਰਕਾਰ ਰੱਖਣਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਸਤਿਕਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ 'ਲੋਹੜੀ ਬਈ ਲੋਹੜੀ, ਬਾਬੂ ਚੜ੍ਹਿਆ ਘੋੜੀ' ਰਾਹੀਂ 'ਬਾਬੂ' ਨਾਂਅ ਦਾ ਇਕ ਤ੍ਰਾਸਦਿਕ ਪਾਤਰ ਵੀ ਰੂਪਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਆਪਣਾ ਅੱਗੇ-ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਵਗਾਰਾਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੀ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਵੀ ਜਿਊਂਦੇ ਜੀਅ ਸਨਮਾਨਯੋਗ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਾਰਥਕ ਸ਼ੰਦੇਸ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨਾਵਲ 'ਜੋ ਤਿਸ ਭਾਵੇ' ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਵਿਚ ਆਮਦ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।


-ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਈਆ ਹਵੇਲੀਆਣਾ
ਮੋ: 98764-74858


ਡਿਉਢਾਂ ਜਗਦੀਪ ਕੀਆਂ
ਲੇਖਿਕਾ : ਡਾ. ਜਗਦੀਪ ਕੌਰ ਆਹੂਜਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 82277-53575.


ਸ਼ਾਇਰਾ ਡਾ. ਜਗਦੀਪ ਕੌਰ ਆਹੂਜਾ ਹਥਲੀ ਕਾਵਿ ਕਿਤਾਬ 'ਡਿਉਢਾਂ ਜਗਦੀਪ ਕੀਆਂ' ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਤਿੰਨ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਖੋਜ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਕਰਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਕਾਵਿ ਸਿਨਫ਼ ਡਿਉਢਾਂ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ, ਜੋਗੀਆਂ, ਨਾਥਾਂ, ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਇਸ ਸਿਨਫ਼ ਦੇ ਝਲਕਾਰੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਿਰਜਕ ਦੀਆਂ ਡਿਉਢਾਂ ਦੀ ਰਵਾਨਗੀ ਪਹਾੜੀ ਨਦੀ ਵਰਗੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਵਹਾਅ ਕਾਰਨ ਕਿਤੇ ਅਟਕਣ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ। ਸ਼ਾਇਰਾ ਨੇ ਵਿਭਿੰਨ ਵਰਤਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਕਲਮ ਅਜ਼ਮਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਹੀ ਨਜ਼ਮ 'ਆਪਾ ਪਰਖ' ਵਿਚ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਕਾਵਿਕ ਚਿੰਤਨ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਕਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਦਾਗਿਸਤਾਨ ਹਨ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੇ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਇਨਸਾਨਿਸਤਾਨ ਦਾ ਨਾਂਅ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਆਪਣੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਣ ਲਈ ਖ਼ੂਨੀ ਜੰਗਾਂ ਤੋਂ ਵਿੱਥ ਸਿਰਜ ਲਏਗੀ। ਉਰਦੂ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ਿਅਰ ਸ਼ਾਇਰਾ ਦੇ ਇਸ ਕਥਨ ਨੂੰ ਤਸਦੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, 'ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ ਆਦਮੀ ਸੇ ਇਨਸਾਨ ਹੋਨਾ, ਮਗਰ ਇਸਮੇਂ ਲਗਤੀ ਹੈ ਮਿਹਨਤ ਜ਼ਿਆਦਾ।' ਉਹ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਤਰੰਗਤ ਲੋਕਧਾਰਾਈ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਇਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੀਰ-ਰਾਂਝਾ, ਮਿਰਜ਼ਾ-ਸਾਹਿਬਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੀਰੀ-ਫ਼ਰਿਹਾਦ ਆਦਿ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰ ਕੇ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਸੁੱਚਮਤਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦੀ ਹੱਡ ਭੰਨਵੀਂ ਕਮਾਈ ਨਾਲ ਖ਼ਰੀਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਨੂੰ ਗਹਿਣੇ ਰੱਖ ਕੇ ਜਦੋਂ ਅੱਜ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਆਪੇ ਸਹੇੜੇ ਪਰਵਾਸ ਵੱਲ ਰੁਖ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਡਾਢਾ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹਣ ਲਈ ਉਹ ਅਗਾਊਂ ਜਾਗਰੂਕ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਓਪਰੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਪੱਕੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵਿਰਸੇ ਵੱਲ ਪਿੱਠ ਕਰਨ ਨੂੰ ਉਹ ਗ਼ਦਾਰੀ ਦਾ ਨਾਂਅ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਭੇਖੀ ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਬਖ਼ੀਏ ਤਾਂ ਉਧੇੜਦੀ ਹੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਮਾਰਟ ਫੋਨ ਨਾਲ ਚਿਪਕ ਕੇ ਬੈਠੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਵੀ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਲਾਹਨਤਾਂ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਧੀ ਜੰਮਣ 'ਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮਣ 'ਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਰਾ ਦੇ ਇਸ ਕਾਵਿ ਸਿਨਫ਼ ਰਾਹੀਂ ਕਾਵਿ ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਣ 'ਤੇ ਇਸ ਕਿਰਤ ਨੂੰ ਜੀ ਆਇਆਂ ਕਹਿਣਾ ਤਾਂ ਬਣਦਾ ਹੀ ਹੈ।


-ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋ: 98143-78254.


ਨੈਣੀਂ ਝੀਲ

ਲੇਖਕ : ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੋਹਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਰੈੱਡ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 175 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 93166-25738


ਅਜੋਕੇ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਦੌਰ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਮੰਡੀ ਦੇ ਪਾਸਾਰ ਨੇ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਇਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬਦਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ-ਨਾਤਿਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸੱਖਣਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਬਲਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੀ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿਚ ਵਸਤੂ ਬਣਿਆ ਮਨੁੱਖ ਸਾਡੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵੱਲ ਉੱਘੇ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੋਹਲ ਆਪਣੇ ਗ਼ਜ਼ਲ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਨੈਣੀਂ ਝੀਲ' ਦੇ ਇਕ ਸ਼ਿਅਰ ਵਿਚ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ-
ਇਹ ਉਹ ਸੌਦਾ ਨਹੀਂ ਜਿਹੜਾ ਬਾਜ਼ਾਰੀਂ ਆਮ ਵਿਕਦਾ ਹੈ।
ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਸ਼ੈਅ ਵਿਕਾਊ ਹੈ ਅਸਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਵਿਕਦਾ ਹੈ।
ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੋਹਲ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਏਨਾ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਬੇਹੱਦ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ। ਲੱਖਾਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕੀ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬਨਾਉਟੀ ਹਾਸੇ, ਬਨਾਉਟੀ ਰੋਣੇ, ਬਨਾਉਟੀ ਹਮਦਰਦੀ, ਬਨਾਉਟੀ ਵਿਰੋਧ, ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਸਰਬਵਿਆਪਕ ਵਰਤਾਰੇ ਅੱਗੇ ਇਕ ਸਾਧਾਰਨ ਆਦਮੀ ਬੜਾ ਲਾਚਾਰ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ-
ਮਖੌਟੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਲਗਾਈ ਫਿਰ ਰਹੇ ਦੇਖੋ,
ਸੁਰਖ਼ਰੂ ਜਾਪਦੇ ਜਿਹੜੇ ਡੁੱਬੇ ਵਿਚ ਕਰਜ਼ ਨੇ ਲੋਕੀਂ।
ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੋਹਲ ਦੀ ਕਲਮ ਤੋਂ ਚਾਰ ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਇਕ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਇਕ ਬਾਲ ਗੀਤ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਕਨੀਕੀ ਪੱਖੋਂ ਵਜ਼ਨ-ਬਹਿਰ ਦੀਆਂ ਬੰਦਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸਿਦਕਦਿਲੀ ਨਾਲ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਵਿਚਾਰ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬੋਝਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਹ ਸੁਤੇ ਸਿੱਧ ਆਏ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁੱਲ ਹੀ ਸੱਜਰੇ ਬਿੰਬਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਹਾਸਲ ਵੀ ਕਿਹਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।


-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋ: 98146-28027


ਸੁੰਗੜਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ

ਲੇਖਕ : ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਮਰਾਟ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਮੋਗਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 184
ਸੰਪਰਕ : 89686-00674.


ਨਾਵਲ 'ਸੁੰਗੜਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ' ਦੇ 25 ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬੜੇ ਹੀ ਕਲਾਮਈ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਕਾਫੀ ਜਾਗਰੂਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਝਲਕ ਸਾਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਬਦਲਾਅ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਡਾ ਲਹੂ ਸਫੈਦ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਪ੍ਰਤੀ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਕੂਕ ਨੂੰ ਆਮ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਰਾਹੀਂ ਪਾਠਕਾਂ ਤੱਕ ਅੱਪੜਦੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਲੇਖਕ ਦੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ, ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ, ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਜਾਣ ਦੀ ਚਾਹਤ, ਏਜੰਟਾਂ ਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ, ਵਿਆਹਾਂ ਦੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਨਾਨਕੇ ਤੇ ਦਾਦਕੇ ਦਾ ਰੋਲ, ਆਪਸੀ ਲਲਕਾਰੇ, ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਨੂੰ ਗਹਿਣੇ ਰੱਖਣਾ, ਚੋਣਾਂ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਜਾਣ ਦੀ ਚਾਹਤ, ਡੇਰੇ ਦੇ ਗੱਲ ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਬੀਤ ਰਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਸਚਾਈ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਖਰੇ ਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਸ ਪ੍ਰਤੀ ਪਾਠਕ ਦੀ ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਵੀ ਵਧਦੀ ਹੈ।
ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਸਚਾਈ ਦੱਸਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਅਨੇਕ ਉਲਝਣਾਂ, ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ, ਰੀਤਾਂ ਵਿਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਅਸਲ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਪ੍ਰਤੀ ਦੁਹਾਈ ਪਾਈ ਹੈ ਪਰ ਅੱਜ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਹੋਰ ਬੁਰਾਈਆਂ ਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ ਤੇ ਰਿਵਾਜ ਵਧਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਿਆਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਰਲ ਤੇ ਦਿਲ ਟੁੰਬਵੀਂ ਹੈ।


-ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਮੀਰਹੇੜੀ
ਮੋ: 92105-88990.


ਕਾਫ਼ਲੇ
ਲੇਖਕ : ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਮਹਿਤਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 183
ਸੰਪਰਕ : 0172-5027429.


ਨਾਵਲ ਕਿਸਾਨੀ ਅੰਦੋਲਨ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਲੋਂ 2015 ਵਿਚ ਇਕ ਅੰਦੋਲਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਾਵਲ ਦੇ 26 ਕਾਂਡਾਂ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਤੋਂ ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹ ਵਾਂਗ ਉਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਸਾਲ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਚਿੱਟੀ ਮੱਖੀ ਨੇ ਨਰਮੇ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਸੀ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਕਿ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੋ ਸਕੇ। ਮਾਲਵਾ ਬੈਲਟ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਛੋਟੇ-ਵੱਡੇ ਕਿਸਾਨ ਇਕ ਲੜੀ 'ਚ ਪਰੋਏ ਗਏ। ਕਿਸਾਨ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਗ਼ਰੀਬ ਕਿਸਾਨ ਤੋਂ ਗਾਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਲੰਮੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ, ਪਗੜੀ ਸੰਭਾਲ ਜੱਟਾ ਮੋਰਚਾ, ਪੈਪਸੂ ਦੀ ਮੁਜ਼ਾਰਾ ਲਹਿਰ, ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ, ਕੈਰੋਂ ਸਰਕਾਰ ਵੇਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ 'ਤੇ ਲੱਗੇ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਟੈਕਸਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ, ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲੇ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਸਾਕੇ ਦੀ ਗਾਥਾ ਤੇ ਹੋਰ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਬਾਤ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਆਰੰਭ ਗ਼ਰੀਬ ਕਿਸਾਨ ਮੋਠਾ ਆਪਣੀ ਆਰਥਿਕ ਪੀੜਾ ਦੀ ਗੱਲ ਤੋਰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਹਿੰਗੇ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ 'ਚ ਕਿਸਾਨੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਭਖਦਾ ਹੈ। ਧਰਨੇ, ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ, ਇਨਕਲਾਬ, ਗਰਮ ਨਾਅਰੇ, ਸੰਤ ਰਾਮ ਉਦਾਸੀ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਕਿਸਾਨ ਮਜ਼ਦੂਰ ਏਕਤਾ ਬਾਰੇ ਧੂੰਆਂਧਾਰ ਭਾਸ਼ਨ ਹਨ। ਬੀਬੀਆਂ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੰਗਰ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਕਈ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਨਾਮਵਰ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲਈਆਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ 22 ਤਸਵੀਰਾਂ ਹਨ। ਕਿਰਤੀ ਵਰਗ ਦੀਆਂ ਤਿੱਖੀਆ ਸੁਰਾਂ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਉੱਭਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੁਝਾਰੂ ਸ਼ਬਦ ਗੂੰਜਾਂ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਰੇਲ ਮਾਰਗਾਂ 'ਤੇ ਧਰਨੇ, ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਜਾਮ, ਬਠਿੰਡਾ 'ਚ ਪੱਕੇ ਮੋਰਚੇ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਆਗੂ ਗਰਮ-ਗਰਮ ਤਕਰੀਰਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਸੱਦੇ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਭਵਨ 'ਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਦਭਾਵਨਾ ਭਰਪੂਰ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਇਨਕਾਲਬੀ ਗੀਤ, ਸੰਘਰਸ਼ੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਇਸ ਆਸ ਨਾਲ ਮੁੱਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਫਲੇ ਜੁੜ ਕੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਲਹਿਰਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।


-ਪ੍ਰਿੰ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਮੋ: 098148-56160

01-05-2021

 ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਵਿਚ ਕਾਲਾ ਕੀ ਹੈ?
ਲੇਖਕ : ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤੂਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 50 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 84
ਸੰਪਰਕ : 98151-33530.

ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਲਾਕਡਾਊਨ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ ਖੇਤੀ ਸਬੰਧੀ ਤਿੰਨ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲਾਗੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਮੁੜ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਵਿਚ ਪਾਸ ਕਰਵਾ ਕੇ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਕਾਨੂੰਨ ਆਖਿਆ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਸਬੰਧੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਗਿਆਰਾਂ ਵਾਰ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਉਤੇ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਵਿਚ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਖੇਤੀ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਵਿਚ ਆਖਿਆ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਵਿਚ ਕਾਲਾ ਕੀ ਹੈ? ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਬਿਆਨ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੁੰਮਰਾਹ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਐਡਵੋਕੇਟ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤੂਰ ਹੋਰਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਵਿਚ ਕਾਲਾ ਕੀ ਹੈ? ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਲਈ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਦੋ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਮਾਰੂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਰੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸਗੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ, ਸਰਕਾਰੀ ਮਜਬੂਰੀ ਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਉਤੇ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਮਾਰੂ ਪ੍ਰ੍ਰਭਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਵੀ ਛਾਪੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਕੋਈ ਭਰਮ-ਭੁਲੇਖਾ ਨਾ ਰਹਿ ਸਕੇ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮਨਸ਼ਾ ਖੇਤੀ ਅਰਥਚਾਰਾ, ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸੈਕਟਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪਣ ਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਖੇਤ ਤੇ ਖੇਤੀ ਉਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਗ਼ਰੀਬ ਵਰਗ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਰਾਸ਼ਨ ਕਾਰਡਾਂ 'ਤੇ ਦੇਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਕੁਝ ਨਗਦ ਪੈਸੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਾਤੇ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਵੰਡ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਆਖ ਕੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਸਭ ਨੂੰ ਇਹ ਵਸਤੂਆਂ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿਚੋਂ ਖ਼ਰੀਦਣੀਆਂ ਪੈਣਗੀਆਂ ਜਿਸ 'ਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਹੋਵੇਗਾ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੁੱਲ ਉਤੇ ਵੇਚਣਗੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਗ਼ਰੀਬ, ਕਿਸਾਨ ਤੇ ਸਮੂਹ ਉਪਭੋਗਤਾ ਵਰਗ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਵੇਗਾ।
ਲੇਖਕ ਵਲੋਂ ਇਹ ਵੀ ਖਦਸ਼ਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਖ਼ਰੀਦ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਪਿੱਛੇ ਖਿੱਚ ਲਵੇਗੀ। ਸਰਕਾਰ ਐਫ.ਸੀ.ਆਈ. ਨੂੰ ਵੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਸਬੰਧੀ ਸ਼ਾਂਤਾ ਕੁਮਾਰ ਕਮੇਟੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਵਿਚ ਸਮਰਥਾਨ ਮੁੱਲ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਵਿਵਸਥਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਲਾਪਣ ਹੈ। ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਉਸਾਰਿਆ ਗਿਆ ਮੰਡੀ ਢਾਂਚਾ ਤਬਾਹ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਵਪਾਰੀ ਕਿਸਾਨ ਤੋਂ ਸਿੱਧੀ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰੀ ਕਰੇਗਾ। ਮੰਡੀ ਵਿਚ ਵਿਕਰੀ ਸਮੇਂ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰ ਤੋਂ ਕੁਝ ਟੈਕਸ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮੰਡੀਆਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਵਿਚ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਇਸ ਖ਼ਰਚੇ ਤੋਂ ਭਾਰ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਟੈਕਸ ਕਿਸਾਨ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖਰਚਿਆਂ ਤੋਂ ਭਾਰ ਮੁਕਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਨੂੰਨ ਕਿਸਾਨ ਮਾਰੂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਵੀ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਇਹ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਹੱਕ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਠੇਕੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਬਾਰੇ ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਵਿਚ ਜਿਣਸ ਦੀ ਵੇਚ ਕੀਮਤ ਲਿਖੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੰਡੀਆਂ ਵਿਚ ਇਸ ਜਿਣਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਵਿਚ ਐਮ.ਐਸ.ਪੀ. ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਜੇਕਰ ਜਿਣਸ ਮਿੱਥੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤਾਂ ਵਪਾਰੀ ਖ਼ਰੀਦਣ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮਿੱਥੇ ਮੁੱਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਮੁੱਲ ਉਤੇ ਖ਼ਰੀਦ ਕਰੇਗਾ। ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਵਪਾਰੀ ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ। ਵਪਾਰੀ ਲਈ ਭੰਡਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਬਣਾਏ ਮੰਡੀਆਂ ਬਾਰੇ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ। ਵਿਵਾਦ ਹੋਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਇਕ ਬੋਰਡ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ ਜਿਹੜਾ ਸੁਲ੍ਹਾ-ਸਫ਼ਾਈ ਕਰਕੇ ਸਮਝੌਤੇ ਰਾਹੀਂ ਫ਼ੈਸਲੇ ਕਰਾਏਗਾ। ਜੇਕਰ ਬੋਰਡ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾ ਸਕੇਗਾ ਤਾਂ ਐਸ.ਡੀ.ਐਮ. ਜਾਂ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰੇਗਾ ਜੋ ਆਖਰੀ ਹੋਵੇਗਾ।
ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਕਿਸਾਨ ਕਚਹਿਰੀ ਜਾਣਾ ਵੀ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸੇ ਥਾਂ ਮੁਕੱਦਮਾ ਕਰੇਗਾ, ਜਿਥੇ ਵਪਾਰੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਫ਼ਸਲ ਖ਼ਰੀਦਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਹੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖਟਖਟਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੇਕਰ ਘੋਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਇਹ ਕਾਨੂੰਨ ਮਜਬੂਰੀ ਵਿਚ ਬਣਾਉਣੇ ਪਏ ਹਨ। ਸਰਕਾਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਤੋਂ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈ ਕੇ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਵਿਕਾਸ ਕਾਰਜ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਕਰਜ਼ਾ ਦੇਣ ਸਮੇਂ ਕੁਝ ਸ਼ਰਤਾਂ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਨੂੰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦਾ ਹੀ ਨਤੀਜਾ ਹਨ। ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਚੋਣਾਂ ਲੜਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਪੈਸਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੈਸਾ ਪੂੰਜੀਪਤੀਆਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕਾਨੂੰਨ ਵੱਡੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦਾ ਖੇਤੀ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਵੱਲ ਲਿਜਾਣ ਦਾ ਕਦਮ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਕਾਨੂੰਨ ਸਰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੀ ਸਗੋਂ ਵੱਡੇ ਵਪਾਰੀ ਘਰਾਣੇ ਇਹ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾ ਕੇ ਜਾਂ ਬਣਵਾ ਕੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਚੋਣ ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦਾ ਇਵਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਵਿਚਲੇ ਖੇਤੀ ਮੰਡੀਕਰਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਕਿਸਾਨ, ਕਿਸਾਨੀ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਭੋਜਨ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਦਾ ਕੀ ਬਣੇਗਾ ਸਬੰਧੀ ਜਾਣਨ ਲਈ ਪਾਠਕਾਂ ਵਾਸਤੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਪਾਠ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋਵੇਗਾ।

ਡਾ. ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 94170-87328

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ
ਮਾਨਵਵਾਦ ਦਾ ਅਦੁੱਤੀ ਪੈਗ਼ੰਬਰ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਸਵਿੰਦਰਪਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 325 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 184
ਸੰਪਰਕ : 99150-04630.

ਚਿੰਤਨ-ਅਧੀਨ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਡਾ. ਸਵਿੰਦਰਪਾਲ ਦਾ ਉਪਾਧੀ-ਸਾਪੇਖ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਖੋਜ ਵਿਧੀ ਦੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਸਹਿਤ ਨਿਯਮਾਵਲੀ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ 'ਚੋਂ ਟੂਕਾਂ ਉਦ੍ਰਿਤ ਕਰਦਿਆਂ, ਆਪਣੇ ਵਲੋਂ ਉਠਾਏ ਨੁਕਤਿਆਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਮਾਨਵਵਾਦ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕਰਦਿਆਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਫਲਸਫ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਸੁਚੇਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੋਣ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਖੋਜ ਕਰਤਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਨੂੰ ਸੰਪੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਠ ਕਾਂਡਾਂ ਵਿਚ ਵਿਭਾਜਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵਿਭਿੰਨ ਕਾਂਡਾਂ ਦਾ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਿਆਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਨਵਵਾਦ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਪੂਰਵ ਈਸਾ ਕਾਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸਰਵੇਖਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਮਾਨਵਵਾਦ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਵੰਨਗੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀਵਾਦੀ ਮਾਨਵਵਾਦ, ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਵਵਾਦ, ਨੈਤਿਕ ਮਾਨਵਵਾਦ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਨਿਰਪੇਖ ਮਾਨਵਵਾਦ ਆਦਿ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮਾਨਵਵਾਦ ਨੂੰ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿਚ ਵਾਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਪੱਸ਼ਟ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਦਾਸੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਰਾਹੀਂ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਸੰਕਲਪ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਰਸਤੇ ਪਾਇਆ। ਇਸ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 'ਚੋਂ ਟੂਕ ਲੈ ਕੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ 'ਭਇਆ ਆਨੰਦ ਜਗਤੁ ਵਿਚ ਕਲਿ ਤਾਰਨ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਆਇਆ।' ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬਾਣੀਆਂ ਦਾ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਿਧ ਗੋਸਟਿ, ਦਖਣੀ ਓਅੰਕਾਰ, ਬਾਰਹ ਮਾਹਾ, ਵਾਰ ਮਾਝ, ਵਾਰ ਆਸਾ, ਵਾਰ ਮਲਾਰ ਆਦਿ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਪ੍ਰਵਚਨਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ-ਪਰਮਾਤਮਾ, ਨਿਰਗੁਣ ਤੇ ਸਰਗੁਣ ਬ੍ਰਹਮ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਹੁਕਮ, ਨਾਮ, ਪ੍ਰਭੂ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਸਾਧਨ, ਮੁਕਤੀ, ਪੰਜ ਖੰਡ, ਸਮਾਜਿਕ ਦਰਸ਼ਨ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਗੰਭੀਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਵਿਵੇਚਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਾਨਵਵਾਦ ਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਸਬੰਧ ਹੈ। ਸੱਚ ਤੇ ਆਦਰਸ਼ ਨਾਨਕ ਬਾਣੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਬਹੁਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਮਾਨਵਵਾਦ ਅਨੁਸਾਰ ਨਜਿੱਠੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
E. mail : vatish.dharamchand.@gmail.com

ਖੇਡ ਖਿਡਾਰੀ
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰਿੰ: ਸਰਵਣ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 240
ਸੰਪਰਕ : 94639-20920.

'ਖੇਡ ਖਿਡਾਰੀ' ਪ੍ਰਿੰ: ਸਰਵਣ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਖੇਡ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਦਿਲਚਸਪ ਕਿੱਸੇ, ਖੇਡ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗਾਥਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ, ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਐਫਰੋ-ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਪਰ ਭਾਵਪੂਰਤ ਸਫ਼ਰੀ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਰੂ-ਬਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਿੰ: ਸਰਵਣ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਮਾਣ ਹਾਸਲ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ ਬਾਰੇ ਸ਼ਾਇਦ ਸਭ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਲਿਖਿਆ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਤਕਰੀਬਨ ਹਰੇਕ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਨਾਂਅ ਅੱਗੇ 'ਖੇਡ' ਸ਼ਬਦ ਜ਼ਰੂਰ ਲੱਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਵੀ ਪ੍ਰਿੰ: ਸਰਵਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਰੀਓ ਡੀ ਜਨੇਰੋ ਤੱਕ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਏਥਨਜ਼ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਾਲਕ੍ਰਮ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀਆਂ ਐਫਰੋ-ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਭਾਵਪੂਰਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਖੇਡ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦੀਆਂ ਦਿਲਚਸਪ ਯਾਦਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਤਥਾਤਮਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਪ੍ਰਿੰ: ਸਰਵਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕਬੱਡੀ ਦੇ ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਜੇਤੂ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਉਪਲਬਧੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਦਿਲਚਸਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਈ ਹੈ। ਹਰਜੀਤ ਬਾਜਖਾਨਾ, ਉਸੈਨ ਬੋਲਟ, ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ, ਪੇਲੇ, ਮਾਈਕਲ ਫੈਲਪਸ, ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ, ਮਿਲਖਾ ਸਿੰਘ, ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਪਨਾਮ, ਅਭਿਨਵ ਬਿੰਦਰਾ, ਬਾਬਾ ਫੌਜਾ ਸਿੰੰਘ, ਦੋਵੇਂ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਰੌਚਕਤਾ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਿੰ: ਸਰਵਣ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਿਆਨ ਨੂੰ ਏਨਾ ਰੌਚਿਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ ਵੇਰਵੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੀ ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪਾਠਕ ਜ਼ਰੂਰ-ਬਰ-ਜ਼ਰੂਰ ਪਸੰਦ ਕਰਨਗੇ ਕਿਉਂਕਿ ਪੁਸਤਕ ਸੁਆਦਲੀ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰਪੂਰ ਵੀ।

ਡਾ. ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋ: 98141-68611.

ਸ਼ਬਦ ਵਿਚਾਰ
ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ ਮਹਲਾ ੫
ਲੇਖਕ : ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਗੋਬਿੰਦਪੁਰੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੁੰਦਰ ਬੁੱਕ ਡਿਪੋ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 98760-55217.

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਕ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਗੋਬਿੰਦਪੁਰੀ 'ਅਜੀਤ' ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਧਰਮ ਤੇ ਵਿਰਸਾ (ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ) ਐਡੀਸ਼ਨ ਦੇ 'ਸ਼ਬਦ ਵਿਚਾਰ' ਕਾਲਮ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ 'ਸ਼ਬਦ ਵਿਚਾਰ' ਨੂੰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੱਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦਾ ਜੀਵਨ 'ਬਡ ਜੋਧਾ ਬਹੁ ਪਰਉਪਕਾਰੀ' ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇਕ ਸੌ ਧਾਰਮਿਕ ਲੇਖ 'ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਰਸ਼ਨ' ਸਬੰਧੀ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਠਕਾਂ ਤੋਂ ਭਰਪੂਰ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਮਿਲ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ 10ਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ 'ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ ਮਹਲਾ ੫' ਅਧੀਨ ਸਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਰਥਾਂ ਸਹਿਤ ਵਿਆਖਿਆ ਸੁਖੈਨ ਤੇ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਪੰਚਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਜੀਵਨ 30-31 ਸਫ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਰੂ-ਬਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਪੱਖ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਬਚਪਨ, ਪਿਰਥੀ ਚੰਦ ਵਲੋਂ ਬਾਲ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ 'ਤੇ ਜਾਨ ਲੇਵਾ ਹਮਲੇ, ਰਸੋਈਏ ਦੀ ਸੂਲ ਪੈਣ ਨਾਲ ਮੌਤ, ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਸ੍ਰੀ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਨਗਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਪਾਵਨ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ, ਕਰਤਾਰਪੁਰ (ਜਲੰਧਰ) ਛੇਹਰਟਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਪਾਣੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ ਛੇ-ਹਰਟ ਖੂਹ, ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਨਗਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ, ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਬਾਉਲੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਉਸਾਰੀ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ, ਵਿਲੱਖਣ ਤੇ ਪਾਵਨ ਗ੍ਰੰਥ ਕਿਵੇਂ ਹੈ, ਪੰਚਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਅਧੀਨ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਅਧੀਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਚੰਦੂ ਦੇ ਧੀ ਦਾ ਸਾਕ ਵਾਪਸ ਕਰਨਾ, ਖੁਸਰੋ ਦਾ ਗ਼ਲਤ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼, ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੀ ਗੁਰਿਆਈ ਅਤੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ ਮਹਲਾ ੫ ਦੇ ਅਰਥ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਗੁਰਮਤਿ ਆਸ਼ੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾਅ ਹੀ ਪਾਠਕ ਦੀ ਰੁਚੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਰ ਸਲੋਕ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਨੂੰ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਰੱਖਦਿਆਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਟੁੱਟਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਥਾਂ 'ਤੇ ਦਲੀਲ ਅਤੇ ਉਦਾਹਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ, ਉਥੇ ਭਗਤ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੀ ਪਾਵਨ ਬਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਪਰਪੱਕਤਾ ਲਈ ਯੋਗ ਅਗਵਾਈ ਲਈ ਗਈ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਵਿਚਾਰਨ ਵਾਲੇ ਜਗਿਆਸੂਆਂ ਲਈ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸੌਗਾਤ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਵੀ ਮਾਣ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਜਲੰਧਰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਐਗਜ਼ਿਊਟਿਵ ਵਜੋਂ ਵੀ ਫਰਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਭਾਅ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋ: 98143-24040.

ਤਾਇਆ ਐਕਟਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ?
ਲੇਖਕ : ਗਿਆਨੀ ਹਰਕੇਵਲ ਸਿੰਘ 'ਸੈਲਾਨੀ'
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਰੂੰਬਲਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮਾਹਿਲਪੁਰ (ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ)
ਸਫ਼ੇ : 144
ਸੰਪਰਕ : 98150-18947.

ਤਾਇਆ ਹੌਲਦਾਰ ਹੰਸਾ ਸਿੰਘ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਟਾਰ ਕਰੈਕਟਰ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਹਾਸੇ ਵੰਡਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਹੱਸਦੇ ਰੱਖਣਾ ਹੈ। ਸਟਾਰ ਪਾਤਰ ਨਾਟਕ ਦੇ ਉਸ ਪਾਤਰ ਜਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਇਕੋ ਐਕਟਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਰਦਾਰ ਮੂਜਬ ਕਾਸਟਿਊਮ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ। ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਹੀ ਬੋਲ ਬਾਣੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਡਾਕਟਰ ਕਦੇ ਵਕੀਲ ਤੇ ਕਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਤੇ ਕਦੀ ਐਕਟਰ। ਤਾਇਆ ਹੌਲਦਾਰ ਹੰਸਾ ਸਿੰਘ ਵੀ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਪਾਤਰ ਹੈ ਜੋ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦਿਆਂ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਹਸਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 18 ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੇਖ ਹਸਾਉਣ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਿਤੀਆਂ ਸਿਰਜਦੇ ਹਨ।
ਕਦੀ ਤਾਏ ਨੂੰ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਦੀ ਉਹ ਕੀਤੇ ਵਪਾਰ ਵਿਚ ਥਾਂ-ਪੁਰ-ਥਾਂ ਫੇਲ੍ਹ ਹੁੰਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਤੇ ਉਹ ਸਤਿਸੰਗ ਦੀ ਥਾਂ ਅੱਠ ਸੰਗ ਸੁਣਦਾ ਹੈ। ਕਦੀ ਉਹ ਵੀਹ ਬੰਦੇ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਉਹ ਗੁਆਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਦੀ ਲੈਂਜ਼ ਪੁਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਦੀ ਕਵੀ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਕਦੀ ਬਿਮਾਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਿਤੀਆਂ ਸਿੱਧੀ ਲਕੀਰ ਨੂੰ ਟੇਢੀ ਕਰਕੇ ਤੇ ਬਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਕੇ ਹਾਸੋ-ਹੀਣੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਪਾਠਕ ਦੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਉਲਟ ਵਰਤਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹਾਸਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲੇਖਕ ਮੋਟਾ-ਠੁੱਲ੍ਹਾ ਹਾਸਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਠੇਠ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਵੇਂ ਮੁਹਾਵਰੇ ਅਤੇ ਅਖਾਣਾਂ ਮਨਮੋਹ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਮੁਹਾਵਰਾ ਤਾਏ ਦੀ ਪੇਂਡੂ ਰਹਿਤਲ ਦੀ ਉਪਜ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਸੂਖ਼ਮ ਹਾਸਾ ਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ 'ਚੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ਤਾ ਹੀ ਮਿਲੇਗੀ। ਹਾਂ ਜੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਹੱਸਣਾ ਹੈ, ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਹੱਸਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਬਾਣ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗੀ। ਕਈ ਲੇਖ ਜਿਵੇਂ ਤਾਇਆ ਐਕਟਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ, ਤਾਇਆ ਫੇਲ੍ਹ ਕਿੰਜ ਕੀਤਾ, ਸੰਤ ਰਾਮ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਪੂਰੇ 20 ਮਰੇ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਤਾਂ ਹਾਸਾ ਆਪਮੁਹਾਰੇ ਹੀ ਫੁੱਟ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ।\

ਕੇ.ਐਲ. ਗਰਗ
ਮੋ: 94635-37050.

24-04-2021

 ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ
ਲੇਖਕ : ਡਾ: ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 134
ਸੰਪਰਕ : 98768-01268.

ਡਾ. ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਅਨੂਠੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਕਾਰਜ ਵੀ ਅਹਿਮ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 16 ਖੋਜ ਨਿਬੰਧ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡੇ ਗਏ ਹਨ। ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਸ ਨੇ ਬਾਕੀ 15 ਦੀ ਚੋਣ ਆਪਣੀ ਸਾਹਿਤਕ ਮਿੱਤਰ-ਮੰਡਲੀ ਵਿਚੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਹਿਤਕ ਮੰਡਲੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਵਲੋਂ ਸਾਹਿਤ ਸਬੰਧੀ ਅਨੇਕਾਂ ਸਿਧਾਂਤਕ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਵਲੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਭਰਦੇ ਹਨ, ਮਸਲਨ : ਜਾਪਾਨੀ ਸ਼ਾਇਰਾ ਮਾਚੀ ਤਵਾਰਾ, ਕਾਰਲ ਸੈਂਡਬਰਗ, ਹੈਜ਼ਲਿਟ, ਐਮਰਸਨ, ਮਲਿਆਲਮ ਕਵੀ ਸਚਿਦਾਨੰਦ, ਉਸਤਾਦ ਦਾਮਨ, ਮਹਾਂਕਵੀ ਟੈਗੋਰ, ਮਹਾਸ਼ਾਵੇਤੀ ਦੇਵੀ, ਪ੍ਰੋ: ਐਲੀ ਵੀਜ਼ਲ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ, ਲਾਓ ਹਾਟਜ਼, ਮਾਰਗਰੇਟ ਥੈਚਰ, ਟਾਲਸਟਾਇ, ਲਖਵਿੰਦਰ ਜੌਹਲ ਆਦਿ।
ਅਜਿਹੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਵੀਆਂ/ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ : ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਸਮਕਾਲ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕਤਾ), ਡਾ. ਰਵਿੰਦਰ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਚਰਨ ਕੌਸ਼ਲ (ਸ਼ਬਦ ਮਰਦੇ ਨਹੀਂ), ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ (ਇੰਜ ਲਗਦੈ), ਸੁਲਤਾਨ ਭਾਰਤੀ (ਮਸੀਹਾ ਹੋਣ ਦਾ ਭਰਮ), ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਘਾ (ਕਾਵਿ-ਰਿਸ਼ਮਾਂ), ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ (ਸ਼ਬਦ ਸਮੁੰਦਰ 'ਚੋਂ), ਕਰਨ ਅਜਾਇਬ ਸਿੰਘ (ਤਰਕ ਅਤਰਕ), ਡਾ. ਸਤਿੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ('ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਰੂਹ'), ਤਰਸੇਮ ਸਿੰਘ ਘੰਮੁਣ (ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਮੋਹ, ਭਖਦੇ ਅੰਗਿਆਰ), ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ : ਪ੍ਰੋ: ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ (ਸੱਤਾ-ਸਥਾਪਤੀ ਵਿਰੁੱਧ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ), ਦਲਬੀਰ ਸਿੰਘ (ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਯੋਧੇ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ), ਸਰਬਜੀਤ ਸੋਹੀ (ਤਰਕਸ਼ ਵਿਚਲੇ ਹਰਫ਼) ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਬਾਰੇ 20 ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਡਾ. ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੰਪਾਦਨ ਕਰਦਿਆਂ ਵਿਰੋਧੀ ਸੁਰ ਦਾ ਪੁਨਰ-ਉਥਾਨ ਦੱਸਿਆ, ਚੌਧਰੀ ਦਲਬੀਰ ਮਸੀਹ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਿੰ: (ਡਾ.) ਆਰ.ਐਮ. ਚੌਧਰੀ ਦੀ ਜੀਵਨੀ, ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਵਰਗਿਸ ਸਲਾਮਤ ਦੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਤੰਦ ਤੇ ਤਾਣੀ' ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਆਦਿ।
ਇਸ ਸਾਰੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਆਦਿ ਤੋਂ ਅੰਤ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਿਆਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਵਿਦਵਾਨ ਆਲੋਚਕ ਨੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ ਕਰਦਿਆਂ ਵਸਤੂਪਰਕ ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਪਣਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਹੋ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਣਗੌਲੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਲਾਇਮ-ਲਾਈਟ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਜਣ-ਖੇਤਰ 'ਚ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਮਿਲੇ (ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ) ਅਜਿਹੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਨਵ-ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਕਲਮ ਨੂੰ ਜੁੰਬਸ਼ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗੀ।

ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
E. mail : vatish.dharamchand.@gmail.com

ਡਾ: ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ
ਲੇਖਕ : ਡਾ: ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਟਰੱਸਟ, ਇੰਡੀਆ
ਮੁੱਲ : 190 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 152

ਡਾ: ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਨੂੰ ਇਕ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੀ ਠੀਕ ਸਮਝ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਕ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਸੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪ ਹੀ ਨਾਸ਼ਮਾਨ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣ ਦੀ ਕੀ ਤੁੱਕ? ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਆਤਮਾ ਇਕ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕੁੱਲ 84 ਲੱਖ ਜੂਨਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੋਈ ਬੰਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਹਿਸਾਬ ਰੱਖੇ? ਸਾਡੇ ਲੋਕ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਦੇ ਵੀ ਸਨ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪੌਰਾਣਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਿਖਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਹਰ ਘਟਨਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ-ਲੱਖਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚ ਫੈਲੀ ਵਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਇਸ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਲਿਖੇ ਗਏ ਇਤਿਹਾਸ ਵੀ ਮਿਥਿਹਾਸ ਹੋ ਨਿੱਬੜਦੇ ਸਨ।
ਡਾ: ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰੋ: ਸੀਤਾ ਰਾਮ ਕੋਹਲੀ ਅਤੇ ਡਾ: ਹਰੀ ਰਾਮ ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਪਰ ਡਾ: ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਸਿਖ਼ਰ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਐਂਗਲੋ-ਪਰਸ਼ੀਅਨ ਕੰਪਨੀ, ਈਰਾਨ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫਸਰ ਆਰਨਰਡ ਵਿਲਸਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ ਪਰਸ਼ੀਆ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਇਕ ਬਿਬਲੋਗ੍ਰਾਫ਼ੀ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਕੰਮ ਤੋਂ ਡਾ: ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਬਹੁਤ ਮੁਤਾਸਿਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕਰ ਗਿਆ। ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਜਾਬ ਆਰਕਾਈਵਜ਼ ਪਟਿਆਲਾ, ਪੰਜਾਬ ਇਤਿਹਾਸ ਅਧਿਐਨ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਲਾਈਫ ਫੈਲੋ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਨਾ ਕੇਵਲ ਉਸ ਨੇ ਆਪ ਬਹੁਮੁੱਲਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਬਲਕਿ ਡਾ: ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਡਾ: ਫੌਜਾ ਸਿੰਘ, ਡਾ: ਐਸ.ਐਸ. ਬੱਲ, ਪ੍ਰਿਥੀਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ, ਸ: ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਸ਼ੋਕ, ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਪਏ ਸਾਰੇ ਖੱਪਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਜ ਸੰਭਵ ਕਰ ਦਿਖਾਇਆ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਲੇਖਕ ਡਾ: ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨਾ ਕੇਵਲ ਆਪ ਇਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਹੈ ਬਲਕਿ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਡਾ: ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਅਤੇ ਸੋਹਬਤ ਵਿਚ ਬਿਤਾਇਆ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਡਾ: ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਅਤਿਅੰਤ ਰੌਚਕ, ਸੱਚੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਨਿੱਬੜੀ ਹੈ। ਉਹ ਡਾ: ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ, ਕੰਮ-ਕਾਜ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਗਵਾਹ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਲਚਸਪ ਜੀਵਨੀ ਹੋ ਨਿੱਬੜੀ ਹੈ ਅਤੇ ਡਾ: ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜੀਵਨ-ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਉਪਲਬਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਇਕ ਸਰੋਤ-ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਦਰਜਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136

ਪੋਰ ਦੀ ਜੂਨ
ਲੇਖਕ : ਭੁਪਿੰਦਰ ਸੰਧੂ ਬਠਿੰਡਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 96461-08157.

ਭੁਪਿੰਦਰ ਸੰਧੂ ਬਠਿੰਡਾ ਅਜੋਕੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਕਵੀਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਉੱਘਾ ਨਾਂਅ ਹੈ। 'ਪੋਰ ਦੀ ਜੂਨ' ਉਸ ਦਾ ਤੀਸਰਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 'ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬੋਲ' (ਜਨਵਰੀ 2007) ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ 'ਸੂਰਜਾਂ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ' (ਫਰਵਰੀ 2014) ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਜਗਤ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਭਰਵੀਂ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਗਵਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਹਥਲਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਡੇਰਿਆਂ ਦੇ ਡੁੱਲ੍ਹੇ ਮੁੜ੍ਹਕੇ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖੀ ਕਿਰਤ ਦੀ ਆਭਾ ਨੂੰ ਵਡਿਆਇਆ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੀਆਂ 'ਜ਼ਿੰਦਗੀ' ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 'ਨੰਦ ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਦੀ ਭੀੜ' ਤੱਕ ਨਜ਼ਮਾਂ, ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ, ਗੀਤ ਅਤੇ ਟੱਪੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਿਰਜਦੇ ਨਜ਼ਰੀਂ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਜਗਤ 'ਚ ਕਦੇ ਗੀਤ ਕਾਵਿ-ਰੂਪ ਦੀ ਬਹੁਤ ਚੜ੍ਹਤ ਸੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਮਾਂਦ ਪੈ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸੰਧੂ ਨੇ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਚ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਥਾਂ ਦਿੰਦਿਆਂ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਰੂਪ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਦੁਹਰਾਇਆ ਹੈ। 'ਚਾਨਣ ਦੇ ਵਣਜਾਰੇ' ਗੀਤ 'ਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਾਤਰਾਂ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ, ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸਮੁੱਚੀ ਖ਼ਲਕਤ 'ਚ ਕੰਗਾਲੀ, ਗ਼ਰੀਬੀ, ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਆਦਿ ਪਈਆਂ ਪੈਰੀਂ ਬੇੜੀਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਿਰਜਦਿਆਂ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਕੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਹੇਕ ਲਾਈ ਹੈ :
'ਸੰਧੂ' ਜੋ ਨੇਰ੍ਹਿਆਂ ਸੰਗ ਲੜਦੇ।
ਆਪਣੀ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ ਜਾ ਚੜ੍ਹਦੇ
ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਵਾਰੇ ਨਿਆਰੇ ਨੇ।
ਹੱਕ-ਸੱਚ ਲਈ....।
'ਸੰਧੂ' ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਰੁਦਨ, ਝੋਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਦਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਅਕੀਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਹੇਕ ਅਤੇ ਹੋਕਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀਆਂ ਕਰੂਰ ਅਲਾਮਤਾਂ, ਜ਼ੁਲਮ, ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ, ਠੱਗਾਂ, ਲੁਟੇਰਿਆਂ, ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ, ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ ਉਹ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਦਿਆਂ ਉਸ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। 'ਉਡਾਰੀਆਂ', 'ਹਾਉਕਾ', 'ਮੈਂ ਲੂਣਾ ਦੀ ਭੈਣ ਹਾਂ', 'ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ 'ਚ ਘਿਰੀ ਮੁਹੱਬਤ', 'ਮੋਮ ਦਾ ਨੱਕ', 'ਪੋਰ ਦੀ ਜੂਨ', 'ਵਾਰਿਸ' ਅਤੇ 'ਮਜ਼ਦੂਰ' ਆਦਿ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਚ ਉਕਤ ਵਰਣਿਤ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਭਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਲੌਕਡਾਊਨ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ' ਕਵਿਤਾ 'ਚ ਕੋਰੋਨਾ ਸੰਕਟ ਰਾਹੀਂ ਮਾਨਵ 'ਤੇ ਢਾਹੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਦੀ ਮੂੰਹ ਬੋਲਦੀ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਨੇਕਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਪਰਤਾਂ ਦਾ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵੀ ਸਰਲ, ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਸਾਧਾਰਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਕਾਵਿ-ਪਾਠਕਾਂ ਅੱਗੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਪਰੋ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਮੈਂ ਇਸ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਉਥੇ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਸੰਧੂ' ਸੂਰਜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਆਮਦ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦੇਵੇਗਾ। ਆਮੀਨ!

ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ (ਪ੍ਰੋ:)
ਮੋ: 098786-14096.

ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਵਹਾਰ ਦੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ
ਲੇਖਕ : ਡਾ: ਆਗਿਆਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੀਪਲਜ਼ ਫ਼ੋਰਮ (ਰਜਿ:) ਬਰਗਾੜੀ, ਫਰੀਦਕੋਟ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 168
ਸੰਪਰਕ :94781-69464.

ਚਰਚਾ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਵੀਹ ਨਿਬੰਧ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਮੁੱਦੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਹਨ: ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਵਹਾਰ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤਿੱਤਵ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ। ਇਸ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਅੰਤਰੀਵ, ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ, ਮਾਨਸਿਕ, ਭਾਵਨਾਤਮਿਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਵਹਾਰ ਵਿਚ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਭਿੰਨਤਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਵਿਹਾਰ, ਵਤੀਰੇ, ਚਿੰਤਨ, ਬੁੱਧੀ, ਸੰਵੇਗਾਂ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੇ ਜਾਂ ਇਕ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਅਕਤਿੱਤਵ ਨੂੰ ਉਸਾਰਨ ਵਿਚ ਵਾਤਾਵਰਨ ਇਕ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਵੈ-ਪਹਿਚਾਣ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਆਚਰਨ ਨਿਰਮਾਣ, ਸਮਾਜਿਕ ਗੁਣ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਈ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਲੋੜਾਂ, ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਬੜੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਕੋਈ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਤਣਾਅ ਨੀਂਦ ਉਡਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਐਨਜਾਈਨਾ ਅਤੇ ਅਲਸਰ ਜਿਹੀਆਂ ਅਲਾਮਤਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣਾ ਵਤੀਰਾ ਬਦਲ ਕੇ, ਵਿਸਰਾਮੀ ਕਸਰਤਾਂ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਬਿਰਤੀ ਬਣਾ ਕੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਚਿੰਤਾ, ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਜਿਹੇ ਗੰਭੀਰ ਰੋਗ ਜਿੱਥੇ ਸਦਮਾ ਚਿਕਿਤਸਾ ਅਤੇ ਕੁੜੱਲ ਥੈਰੇਪੀ ਨਾਲ ਕਾਬੂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਮਨੋਚਿਕਿਤਸਾ ਵਿਧੀ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਕਈ ਕੇਸਾਂ ਵਿਚ ਕਾਰਗਰ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸਲਾਮਤੀ-ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ, ਸਾਧਾਰਨ ਮਾਨਸਿਕ ਯੋਗਤਾ, ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸਿਹਤ ਦੇ ਲੱਛਣ, ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ, ਸਮੱਸਿਆ ਸਮਾਧਾਨ ਅਤੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ, ਸਾਵੀਂ ਪੱਧਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਸਾਦਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਸੋਚ, ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਸਮੱਸਿਆ ਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਬੁਢਾਪਾ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਇਡ ਦਾ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਮੁੱਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਬੁਢਾਪੇ ਨੂੰ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੱਠ ਦੀ ਥਾਂ ਪੰਤਾਲੀ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਲੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਜੀਵਨ ਅਵਧੀ ਚਾਲੀ ਤੋਂ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲ ਹੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਗਿਆਨ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦਾ ਮੈਂ ਹਾਰਦਿਕ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਮਸ਼ਵਰਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹਾਂਗਾ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹਨ, ਬੜੀ ਉਪਯੋਗੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਬੜਾ ਕੁਝ ਲੱਭ ਪਵੇਗਾ ਇਸ ਵਿਚੋਂ।

ਹਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਾਇਰ
ਮੋ: 97806-67686

ਲਿਖਤੁਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ
ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਦੀ ਜੀਵਨ ਕਹਾਣੀ
ਚਿੱਠੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨੀ
ਲੇਖਕ : ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 356
ਸੰਪਰਕ : 94170-72314.

ਲਿਖਤੁਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਦੀ ਜੀਵਨ ਕਹਾਣੀ, ਚਿੱਠੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨੀ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਜਗਮੋਹਨ ਸਿੰਘ (ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਭਾਣਜੇ) ਵਲੋਂ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। 28 ਖੰਡਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਅਤੇ ਪੱਤਰਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।
ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਲਗਪਗ 50 ਪੱਤਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਚਮਨ ਲਾਲ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਪੱਤਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਦੋਸਤਾਂ, ਸਾਥੀਆਂ, ਅਫ਼ਸਰਾਂ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਰਤਾਨਵੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਅਤੇ ਨਿਆਇਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ। ਲੇਖਕ ਵਲੋਂ ਹਰ ਖੰਡ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਦੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਲਿਖ ਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਤੀਆਂ, ਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਿਰਨਾਵਿਆਂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕਿਤਾਬ ਨਿਰੰਤਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਖੰਡਾਂ ਸਮੇਤ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਵਲੋਂ ਯੋਗ ਥਾਵਾਂ ਉੱਪਰ ਫੋਟੋਆਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਛਪੀਆਂ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਵੀ ਲਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਲਗਪਗ 91 ਸਾਲ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਏ 75 ਸਾਲ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਇਤਿਹਾਸ, ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ, ਰਾਜਨੀਤੀ, ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਿਰੰਤਰ ਖੋਜ ਆਧਾਰਿਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹਥਲੀ ਕਿਤਾਬ ਲਗਪਗ ਤਿੰਨ ਸੌ ਦੇ ਕਰੀਬ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਅਤੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸਰਬਜੀਤ ਵਿਰਕ, ਜੋ ਕਿ ਕਿੱਤੇ ਵਜੋਂ ਵਕੀਲ ਹੈ, ਵਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵਾਧਾ ਕਰੇਗੀ।

ਡਾ. ਮੁਹੰਮਦ ਇਦਰੀਸ
ਮੋ: 98141-71786

18-04-2021

ਗੈਡਫਲਾਈ
ਲੇਖਕ : ਇਥਲ ਲਿਲੀਅਨ ਵਾਓਨਿਚ
ਅਨੁਵਾਦ : ਜੰਗ ਬਹਾਦਰ ਗੋਇਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਯੁਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 500 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 297
ਸੰਪਰਕ : 011-26802488.


ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦਾ ਵਡਮੁੱਲਾ ਕਾਰਜ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਸ੍ਰੀ ਜੰਗ ਬਹਾਦਰ ਗੋਇਲ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਲਿਖੇ ਵਰਗਾ ਹੀ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਗੈਡਫਲਾਈ (ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਘੋੜ ਮੱਖੀ) ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਰੂਪਕ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਹੈ ਜੋ ਅਜਿਹੇ ਬੰਦੇ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਦੀ ਚੋਭ ਨਾਲ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਤਿੱਖੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਜ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਹਲੂਣਾ ਦੇ ਕੇ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਚਿੰਤਨ-ਅਧੀਨ ਹਥਲੇ ਨਾਵਲ ਦੇ ਕਥਾ-ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਕੁਝ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ : ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਸੈਟਿੰਗ 1830-40 ਦਰਮਿਆਨ ਇਟਲੀ ਦੀ, ਅਸਟਰੀਆ ਦੇ ਸਾਮਰਾਜੀ ਹੁਕਮਰਾਨਾਂ ਵਿਰੁੱਧ, ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਇਕ ਇਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਨੌਜਵਾਨ ਆਰਥਰ ਬਰਟਨ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੈਥੋਲਿਕ ਸੈਮੀਨਰੀ ਵਿਚ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਅਤੇ ਮੈਂਟਰ ਕੈਨਨ ਲੋਰੈਂਜੋ ਮੋਂਟੈਨਲੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੋਂਟੈਨਲੀ ਅਗਿਆਤ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨਕ ਬਾਪ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਬਚਪਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ 'ਗੈਮਾ' ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ 'ਯੰਗ ਇਟਲੀ' ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਹਿਰ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਆਸਟਰੀਆ ਦੀ ਜ਼ੁਲਮੀ ਸਾਮਰਾਜੀ ਹਕੂਮਤ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਪਰ ਆਰਥਰ ਭੋਲੇ ਭਾਅ ਹੀ ਪੁਲਿਸ ਅੱਗੇ ਇਕਬਾਲ ਕਰਕੇ, ਭੇਦ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਕਾਮਰੇਡਾਂ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਕਰ ਬਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਪ ਬਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਭੇਦ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦਾ ਚਰਚ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਭੰਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਕਿਨਾਰੇ ਆਤਮ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਘੜ ਕੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਅਕਹਿ ਤੇ ਅਸਹਿ ਤਸੀਹੇ ਝੱਲਦਾ ਹੋਇਆ ਪੈਰ ਲੰਗੜਾ, ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ ਟੁੱਟੀ, ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਨਦਾਰਦ, ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਤੇਜ਼ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਹਕਲਾ ਕੇ ਬੋਲਣ ਲਗਦਾ ਹੈ। (ਪੰ. 90), ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹ ਗੈਡਫਲਾਈ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਛੁਪਾ ਕੇ 'ਰਿਵਾਰਜ਼' ਨਾਂਅ ਰੱਖ ਕੇ ਇਟਲੀ ਪਰਤਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਕਾਮਰੇਡਾਂ ਵਿਚ ਮੁੜ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਮੋਂਟੈਨਲੀ ਮਿਲਣ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੋਂਟੈਨਲੀ ਹੁਣ ਗਿਰਜੇ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਰਥਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਬਚਾਅ ਲਈ ਲਾਈਫ-ਲਾਈਨ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਆਰਥਰ ਉਸ ਨਾਲ ਅਸਹਿਮਤ ਹੋ ਕੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, 'ਪਾਦਰੀ ਦਾ ਪਦ ਤਿਆਗ ਦਿਓ ਜਾਂ ਮੈਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿਓ।' ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਾਦਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੇ ਇਸ ਮੋਏ ਸੰਸਾਰ 'ਚੋਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਲੱਭਣਾ। (ਪੰ. 274-75). ਗੈਡਫਲਾਈ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵੇਲੇ ਕਾਰਬਾਈਨਰਜ਼ ਕੰਬ ਰਹੇ ਸਨ। ਕਬਰ ਖੋਦਣ ਵਾਲੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੇ ਹੰਝੂ ਵੀ ਇਸ ਮਿੱਟੀ ਰਲੇ ਹੋਏ ਸਨ। (ਪੰ. 279). ਆਰਥਰ ਦੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੋਂਟੈਨਲੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ 'ਉਹ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ! ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਓ। (ਪੰ. 289). 'ਇਹ ਚੁੱਕੋ ਆਪਣਾ ਸੁਰਗ ਤੇ ਇਹ ਚੁੱਕੋ ਆਪਣੀ ਮੁਕਤੀ। (ਪੰ. 292). ਕੋਰਪਸ ਡੋਮਿਨੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਹਾੜੇ 'ਤੇ ਮੋਂਟੈਨਲੀ ਖ਼ਲਕਤ ਨੂੰ ਇੰਜ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਦਿਲ ਫਟਣ ਨਾਲ ਮਰ ਗਿਆ। ਇੰਜ ਮੋਟੈਂਨਲੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਨਾਵਲ ਮੋਂਟੈਨਲੀ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਹੀ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਚੇਤੇ ਰਹੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿਚ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ 22 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀਆਂ 107 ਐਡੀਸ਼ਨਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਹ ਲੱਖ ਦੇ ਲਗਪਗ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕੀਆਂ ਸਨ। ਜਾਰਜ ਬਰਨਾਰਡ ਸ਼ਾਅ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਟਕੀ ਰੂਪਾਂਤਰਨ ਕੀਤਾ। ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਬਰਟਰੈਂਡ ਰਸਲ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਇਹ ਨਾਵਲ 1895 ਵਿਚ ਸੰਪੂਰਨ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਪਰ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਨੇ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਤੋਂ ਡਰਨ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ 1897 ਵਿਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਅਨੁਵਾਦਕ ਨੇ ਕਠਿਨ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੇ ਅਰਥ ਫੁੱਟ ਨੋਟਾਂ ਵਿਚ ਦੇ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਤ ਨੂੰ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਗੋਇਲ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ।


ਡਾ: ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
E. mail : vatish.dharamchand@gmail.com


ਇਕੱਲਤਾ ਤੇ ਬੇਗਾਨਗੀ ਦਾ ਕਥਾ-ਬਿਰਤਾਂਤ
'ਚੂੜੇ ਵਾਲੀ ਬਾਂਹ'

ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ: ਸੁਖਪਾਲ ਕੌਰ ਸਮਰਾਲਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 165
ਸੰਪਰਕ : 97797-18007.


ਡਾ: ਸੁਖਪਾਲ ਕੌਰ ਸਮਰਾਲਾ ਨੇ ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਪੰਦਰਾਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਕਹਾਣੀ ਸਬੰਧੀ ਖੋਜ-ਪੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਸਬੀਰ ਰਾਣਾ ਦੀ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਅਜੋਕੇ ਕਾਲ-ਖੰਡ ਵਿਚ ਸਾਧਾਰਨ ਪੱਧਰ ਦਾ ਜੀਵਨ ਬਸਰ ਕਰ ਰਹੇ ਨਿਮਨ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਹੂਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਤੋਰ ਦਾ ਮਾਨਸਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਇਕ ਨਵੇਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਗਲਪ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰਤਾਵਾਂ ਵਲੋਂ ਪਛਾਣੀ ਗਈ ਹੈ। ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਦੀ ਅੱਗ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਅੱਗ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਪਾਤਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵਿਰਵੇ ਹਨ। ਡਾ: ਜੁਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ ਅਤੇ ਡਾ: ਰਮਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੋਜ ਪਰਚੇ ਵਿਚ ਇਹੋ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਡਾ: ਵਾਤਿਸ਼ ਨੇ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਬਹੁ-ਪਰਤੀ ਪਾਸਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਡਾ: ਗੁਰਮੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਬੰਦੇ 'ਚੋਂ ਬੰਦੇ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਨੋਭਰਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਾ: ਕਮਲ ਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਛੜਿਆਂ ਦੀ ਇਕੱਲਤਾ ਅਤੇ ਬੇਗਾਨਗੀ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਉਘਾੜਦੀ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਡਾ: ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਾਧਨ ਵਿਹੂਣੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਗਾਥਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਸਿੰਘ ਟਿਵਾਣਾ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਔਰਤ ਵਿਹੂਣੇ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦਿਕ ਸੰਵੇਦਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਡਾ: ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰੇਖਾ ਰਾਣੀ ਨੇ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਅਤ੍ਰਿਪਤ ਮਾਨਵੀ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਹੈ। ਡਾ. ਮਲਕੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਚਿਹਨ ਵਿਗਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਪਰਖਿਆ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਡਾ: ਬਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭੂਮਸੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਸਾਧਾਰਨ ਜੀਵਨ ਜੁਗਤ ਦਾ ਮਾਡਲ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੋ: ਕਿਰਪਾਲ ਹੀਰਾ, ਅੰਜਨਾ ਸ਼ਿਵਦੀਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋ: ਗੁਰਬਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗ਼ਰੀਬੀ 'ਚ ਜੀਵਨ ਬਸਰ ਕਰ ਰਹੇ ਔਰਤ ਵਿਹੂਣੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਪਰਖ ਕੀਤੀ ਹੈ।


ਡਾ: ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਮੋ: 98142-09732


ਹਾਇਕੂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਕਾ
ਲੇਖਕ : ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ।
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 92561-85475


ਹਾਇਕੂ ਕਾਵਿ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਜਾਪਾਨ ਵਿਚ ਹੋਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 17 ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਇਹ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਅੱਜ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ ਬਹੁ-ਗਿਣਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ 'ਚ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਪੰਕਤੀਆਂ ਦੀ ਇਹ ਭਾਵਪੂਰਤ ਛੋਟੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ ਜੋ ਸਹਿਜੇ-ਸਹਿਜੇ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਵਾਨ ਚੜ੍ਹ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਹਾਇਕੂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਕਾ' ਦੇ ਲੇਖਕ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਰੰਭ 'ਚ ਲਿਖੀ ਭੂਮਿਕਾ 'ਚ ਹਾਇਕੂ ਕਾਵਿ ਵਿਧਾ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਹਾਇਕੂ ਸਿਖਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਲਾਹੇਵੰਦ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲੇਖਕ ਨੇ ਹੋਰ ਜਾਪਾਨੀ ਵਿਧਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਤਾਂਕਾ, ਸੇਦੋਕਾ, ਚੋਕਾ, ਹਾਈਬਨ, ਹਾਇਗਾ, ਰੇਂਗਾ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਇਕੂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਕਾ ਪੈਂਤੀ ਰਾਹੀਂ ਹਰ ਅੱਖਰ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਹਾਇਕੂ ਲਿਖੇ ਹਨ ।
ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ :
'ੳ'
ਉਦਮੀ ਬੰਦੇ
ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੇ
ਰੱਜ ਕੇ ਖਾਂਦੇ।
'ਰ'
ਰੁੱਖ ਲਗਾਓ
ਚਹਿਕਣ ਜੋ ਪੰਛੀ
ਸ਼ੁੱਧ ਹਵਾਵਾਂ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਇਕੂ 'ਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਮਹੀਨੇ, ਰੁੱਤਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਰਤ, ਜਲ ਸੰਕਟ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ, ਪਿਆਰ, ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ, ਵਕਤ ਆਦਿ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾ ਕੇ ਸਾਰਥਕ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਵਾਰਤਕ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਜੀਵਨੀ 'ਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਫਲਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਹਾਇਕੂ ਰਾਹੀਂ ਬੜੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਚਿਤਰਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਛੰਦ, ਕਵਿਤਾ, ਗੀਤ ਗ਼ਜ਼ਲ, ਰੁਬਾਈਆਂ, ਮਾਹੀਆ, ਬੋਲੀਆਂ, ਵਿਅੰਗ ਆਦਿ ਵੰਨਗੀਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਲੇਖਕ ਨੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਦੀ ਇਹ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਹਾਇਕੂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਕਾ' ਹਾਇਕੂ ਪਾਠਕਾਂ ਅਤੇ ਖੋਜਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਸਹਾਇਕ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗੀ।


ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਘੜੈਲੀ
ਮੋ: 98153-91625


ਮੁਜ਼ਾਰਾ ਲਹਿਰ ਦਾ ਸ਼ੇਰ
ਬੰਤ ਰਾਮ ਅਲੀਸ਼ੇਰ

ਲੇਖਕ : ਦੇਸ ਰਾਜ ਛਾਜਲੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 116
ਸੰਪਰਕ : 98723-25201.


ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਕ ਦੇਸ ਰਾਜ ਛਾਜਲੀ ਨੇ ਮੁਜ਼ਾਰਾ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸ਼ੇਰ ਬੰਤ ਰਾਮ ਅਲੀਸ਼ੇਰ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਲਿਖ ਕੇ ਮੁਜ਼ਾਰਾ ਲਹਿਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਕੇ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿੰਨਾ ਜਜ਼ਬਾ ਸੀ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ, ਦੁੱਖਾਂ, ਤਸੀਹਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡੇ 'ਤੇ ਝੱਲਣਾ ਪਿਆ ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਪਿੱਠ ਨਹੀਂ ਵਿਖਾਈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਬੰਤ ਰਾਮ ਅਲੀਸ਼ੇਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ 'ਤੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾ ਕੇ ਇਹ ਅਮੁੱਲ ਖਜ਼ਾਨਾ ਆਪਣੀ ਲਗਾਤਾਰ ਕੀਤੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਭਿਆ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਹਰ ਲਾਈਨ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਝਲਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੌਂਗਟੇ ਵੀ ਖੜ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਦੇਸ ਰਾਜ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋ ਸਕੀ ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਤੱਕ ਉਹ ਪੁੱਜਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਨਾ ਮਿਲ ਸਕਿਆ। ਬੰਤ ਰਾਮ ਅਲੀਸ਼ੇਰ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੇਖਕ ਨੇ ਕਾਫੀ ਕਾਹਲੀ ਵਿਚ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਭੋਗ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਣੀ ਸੀ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਤਿਆਰ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਬੰਤ ਰਾਮ ਅਲੀਸ਼ੇਰ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਦੋਸਤਾਂ, ਸਨੇਹੀਆਂ ਤੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰੇਗਾ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਬੰਤ ਰਾਮ ਅਲੀਸ਼ੇਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਦਲੇਰੀ, ਵਿਵਹਾਰ, ਉਸ ਨਾਲ ਹੋਈਆਂ ਜ਼ਿਆਦਤੀਆਂ, ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰੇਮ, ਨਿਡਰਤਾ, ਸੂਰਬੀਰਤਾ, ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਜ਼ਾਰਾ ਲਹਿਰ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਘੱਟ ਪੁੱਜਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖਣ ਪ੍ਰਤੀ ਲੇਖਕ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਕੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਕੇ ਇਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਹੈ। ਇਸੇ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਜੋ ਸੁਝਾਅ ਚਿੱਠੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਅਗਲੀ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖਣ ਸਮੇਂ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਜ਼ਰੂਰ ਰੱਖੇ ਤਾਂ ਕਿ ਸੋਨੇ 'ਤੇ ਸੁਹਾਗਾ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਹੋ ਸਕੇ।


ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਮੀਰਹੇੜੀ
ਮੋ: 92105-88990


ਸੋਫ਼ੀਆ
ਲੇਖਕ : ਮਹਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੀਪਲਜ਼ ਫ਼ੋਰਮ ਬਰਗਾੜੀ, ਪੰਜਾਬ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 264
ਸੰਪਰਕ : 98729-89313.


ਹਥਲਾ ਨਾਵਲ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱੱਤਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹੁਰਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਤਾਂ ਕਾਫ਼ੀ ਕੁਝ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫ਼ਰਜ਼ੰਦ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮੁੱੱਚੇ ਜੀਵਨ ਸਬੰਧੀ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਲਈ ਇਹ ਨਾਵਲ ਕਾਫ਼ੀ ਵਿਸਥਾਰ ਸਹਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਨਾਵਲ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ 36 ਕਾਂਡਾਂ 'ਚ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵੰਡ ਕੇ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਚੋਣ, ਮਾਹੌਲ ਉਸਾਰੀ, ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਨਾਵਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਫ਼ੀ ਢੁੱਕਵੀਂ ਹੈ। ਪਾਠਕ 'ਚ ਅੱਗੇ ਦੀ ਅੱਗੇ ਹੋਰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਲਗਾਤਾਰ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚਲੀ ਕਹਾਣੀ ਕਾਫ਼ੀ ਰੌਚਕ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤੱਥਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਵਿਧੀਵਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ 'ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਹੋਣ ਉਪਰੰੰਤ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਾਤਾ ਮਹਾਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਇੱੱਥੇ ਆ ਕੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਮਾਜ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਬੂਲ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਅਤੀਤ ਭੁੱਲ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਅੱਯਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਖ਼ਰਚੇ ਏਨੇ ਹੋ ਗਏ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਡੀਆ ਆਫ਼ਿਸ 'ਚੋਂ ਮਿਲਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਖ਼ਰਚਿਆਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸੀ। ਓਧਰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਪ੍ਰਬੰੰਧ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਅਜਿਹਾ ਤਾਣਾ-ਬਾਣਾ ਬੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀ, ਬੱਚੀਆਂ ਅੱਡੋ-ਅੱੱਡ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਪਾਤਰ ਸੋਫ਼ੀਆ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ 'ਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਵੇਖਣ ਜਾਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰੰਧ ਬਾਰੇ ਕਾਫ਼ੀ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੋਟ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਇਕ ਲਹਿਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੀ ਸੋਫ਼ੀਆ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦਾ ਮ੍ਰਿਤਕ ਸਰੀਰ ਕਬਰ 'ਚ ਦਫ਼ਨਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅਗਨ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਇਤਿਹਾਸਕ, ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਅਤੇ ਖੋਜ ਭਰਭੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਲਈ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਵਧਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ।


ਮੋਹਰ ਗਿੱਲ ਸਿਰਸੜੀ
ਮੋ: 98156-59110


ਕਿਥੇ ਹੈ ਰਾਤ ਦਾ ਚੰਨ
ਸੰਪਾਦਕ : ਅਮੋਲਕ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 328
ਸੰਪਰਕ : 94170-76735.


ਇਸ ਵੱਡ ਆਕਾਰੀ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਕਿਥੇ ਹੈ ਰਾਤ ਦਾ ਚੰਨ' ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਅਮੋਲਕ ਸਿੰਘ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਲੋਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੰਚ (ਪਲਸ ਮੰਚ) ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ, ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਲਗਪਗ 30 ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪਰਚਿਆਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਹਨ। ਅਮੋਲਕ ਸਿੰਘ ਸਿਰੜੀ ਬੁਲਾਰਾ, ਕਲਮੀ ਯੋਧਾ ਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਹਰਾਵਲ ਦਸਤਿਆਂ ਦਾ ਝੰਡਾਬਰਦਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਫਾਸ਼ੀਵਾਦ ਨਾਲ ਦਸਤਪੰਜਾ ਲੈਂਦੀਆਂ 328 ਸਫ਼ਿਆਂ ਤੱਕ ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਨਜ਼ਮਾਂ ਫਾਸ਼ੀਵਾਦ ਦੇ ਬਖੀਏ ਤਾਂ ਉਧੇੜਦੀਆਂ ਹੀ ਹਨ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਜਗਤ ਦੇ ਰਿਮੋਰਟ ਕੰਟਰੋਲ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੀ ਭਗਵਾਂ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਕਿਵੇਂ ਲੋਕਾਈ ਦੇ ਹਿਤਾਂ ਤੇ ਮੱਕੜਜਾਲ ਮਾਰਨ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਰਚ ਰਹੀ ਹੈ, ਬਾਰੇ ਅਗਾਊਂ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਜ਼ਮਾਂ ਦੀ ਤੰਦ ਫੜਾਉਂਦੀ ਉਸ ਦੀ ਸੰਪਾਦਕੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਥੇ ਹੈ ਰਾਤ ਦਾ ਚੰਨ? ਜੋ ਹਨੇਰੀ ਰਾਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦਾ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਿਰਜਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਦੀ ਨਵੀਂ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੈ ਜਾਵੇ, ਜਿਥੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ ਵਿਚ ਛੈਲ-ਛਬੀਲੇ ਗੱਭਰੂਆਂ ਨੂੰ ਬਾਰੂਦ ਦਾ ਚਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਆਮਤਾਂ ਦੇ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਫੁੱਲਾਂ, ਜੋ ਸ਼ਾਹੀਨ ਬਾਗ ਵਿਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸੋਧ ਬਿੱਲ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਜੂਝ ਰਹੀਆਂ ਵੀਰਾਂਗਣਾ, ਦਲਿਤ ਵਰਗ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਭਾਈਚਾਰੇ, ਨੂੰ ਵਿਉਂਤਬੱਧ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਧ੍ਰੋਹ ਦੀਆਂ ਸੰਗੀਨ ਧਾਰਾਵਾਂ ਲਗਾ ਕੇ ਅਤੇ ਕੋਰੋਨਾ ਦਾ ਡਰ ਦਿਖਾ ਕੇ ਲਾਮਬੰਦ ਹੋ ਰਹੀ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲੀ ਡਰਾਵੇ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਭੈਭੀਤ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਦੇ ਮਨਸੂਬੇ ਘੜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਾਰੇ ਕਾਸੇ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਪਾਰਕਰ ਨਿਰਮੋਲਰ ਦੀ ਨਜ਼ਮ 'ਫਿਰ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਆਏ' ਪੜ੍ਹਨੀ ਤੇ ਗੁੜ੍ਹਨੀ ਬਣਦੀ ਹੈ:
'ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਯਹੂਦੀਆਂ ਲਈ ਆਏ
ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ
ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਯਹੂਦੀ ਨਹੀਂ ਸਾਂ
ਫਿਰ ਉਹ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਲਈ ਆਏ
ਮੈਂ ਫਿਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ
ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਨਹੀਂ ਸਾਂ
ਫਿਰ ਉਹ ਯੂਨਿਅਨਿਸਟਾਂ ਲਈ ਆਏ
ਮੈਂ ਫਿਰ ਵੀ ਕੁਝ ਨਾ ਬੋਲਿਆ
ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਯੂਨੀਅਨਿਸਟ ਨਹੀਂ ਸਾਂ
ਫਿਰ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਆਏ
ਹੁਣ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬੋਲਣ ਵਾਸਤੇ।


ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋ: 98143-78254.


ਹੁੰਦੇ ਜੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਧਰਮ
ਲੇਖਕ : ਮਿਹਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 94646-75892.


ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਸਮੇਤ ਅੱਠ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਰਚੇਤਾ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ 15 ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲੀਆਂ ਦੋ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੀਆਂ ਹਨ। 'ਜੈ ਭਾਰਤ' ਕਹਾਣੀ ਸੰਨ 1962 ਦੀ ਭਾਰਤ- ਚੀਨ ਜੰਗ ਦੀ ਹੈ। ਜੰਗ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਪਾਤਰ ਕੰਵਲ ਸੁਪਨੇ 'ਚ ਵੇਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਫ਼ੌਜੀ ਵਰਦੀ 'ਚ ਮੋਰਚੇ 'ਤੇ ਹੈ। ਨੇੜੇ ਗੋਲਾ ਡਿਗਦਾ ਹੈ। ਅਫਸਰਾਂ ਤੋਂ ਹੁਕਮ ਲੈ ਕੇ ਫਾਇਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਥਣਾਂ ਨਾਲ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੁਪਨਾ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜਾਗ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ 'ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਦਰ' ਵਿਚ ਜੰਗ 'ਚ ਜਾਂਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਹੱਸ ਕੇ ਤੋਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਫ਼ੌਜੀ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪਿਛਲੀ ਫੇਰੀ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਤਾਂ ਪਤਨੀ ਅੱਖ਼ਾਂ ਭਰ ਆਈ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਵਾਰ ---? ਅਗਲੇ ਪਲ ਉਸ ਦੇ ਬੋਲ ਹਨਮੈਂ ਰੱਬ ਤੋਂ ਸਦਾ ਦੁਆ ਮੰਗਾਂਗੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਮੁਕਾ ਕੇ ਛੇਤੀ ਘਰ ਪਰਤੋ.... (ਪੰਨਾ 19) ਬਾਕੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਬਾਰੇ ਹਨ। 'ਜਿਊਂਦੇ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ' ਕਥਾ ਵਿਚ ਫ਼ੌਜੀ ਦਾ ਬਾਂਦਰ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਫ਼ੌਜੀ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਛੱਡਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਤਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਚਿੰਬੜ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫ਼ੌਜੀ ਦੀ ਯੂਨਿਟ ਬਦਲਣ ਵੇਲੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਚੀਸ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਰੂਹ ਹੈ। ਜਾਨਵਰ ਨਾਲ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਕਾਫਲੇ ਤੋਂ ਵਿਛੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਦਿਆਲੂ ਔਰਤ ਆਪਣਾ ਬੁਰਕਾ ਦੇ ਕੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੱਢ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਫਲੇ ਵਿਚ ਪੁਚਾਉਂਦੀ ਹੈ। (ਦੁਖਿਆਰੀ) ਕਹਾਣੀ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਹੈ। 'ਬੇਵਕਤੀ ਮੌਤ' 'ਚ ਘਰ ਦੀ ਮੰਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਕਾਰਨ ਬੰਦਾ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰ ਦੁਖੀ ਹੈ। ਪੱਤਰਕਾਰ ਨਾਲ ਕੁੜੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ---ਕਿੰਨਾ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਸੰਤਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਸਾਹਵੇਂ ਰੱਖੋ। ਕਹਾਣੀ 'ਮਖੌਟੇ' 'ਚ ਅਖੌਤੀ ਨੇਤਾ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੱਢ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 'ਅੱਡਰੀ ਹੋਂਦ' ਦੀ ਹਰਮਨਪ੍ਰੀਤ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਵਿਰਸੇ ਨਾਲ ਮੁਹੱਬਤ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਬੱਸ 'ਚ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ। ਕਹਾਣੀ 'ਆਈ ਐਮ ਫਾਈਵ ਯੀਅਰਜ਼ ਓਲਡ' 'ਚ ਇਹੀ ਕੁਝ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਲੰਕਾਰਕ, ਸੁਹਜਮਈ, ਸੰਖੇਪਤਾ, ਢੁਕਵੇਂ ਸੰਵਾਦ, ਦਿਲਚਸਪ ਪਾਤਰ ਚਿਤਰਣ ਆਦਿ ਮੀਰੀ ਗੁਣ ਹਨ।


ਪ੍ਰਿੰ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਮੋ: 098148-56160

17-04-2021

 ਕਸ਼ਮੀਰਨਾਮਾ
ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲ
ਲੇਖਕ : ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ ਪਾਂਡੇਯ
ਅਨੁਵਾਦਕ : ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਜਗਰਾਉਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 625 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 520
ਸੰਪਰਕ : 98152-43917.

ਕਸ਼ਮੀਰ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਤੇ ਸਮਕਾਲੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ 18 ਅਧਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੋਮਿਆਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ੍ਰੋਤਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਵਲੋਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ 9 ਅਤਿ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਤਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਤਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ।
ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਧਿਆਵਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਕਸ਼ਯਪਮਾਰ, ਕਸ਼ਮਾਰ, ਕਸ਼ਮੀਰ: ਮਿਥਕ ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਤੱਕ; ਰਿੰਚਨ, ਪੰਡਿਤ ਸਭਾ, ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ: ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਆਗਮਾਨ; ਜ਼ੈਨਊੱਲ-ਆਬੀਦੀਨ: ਸ਼ਾਹਮੀਰ ਵੰਸ਼; ਰਿਸ਼ੀ ਲਹਿਰ ਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ; ਸ਼ਾਹਮੀਰੀ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਪਤਨ; ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਆਰੰਭ; ਕਸ਼ਮੀਰ 'ਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ; ਅਰਾਜਕਤਾ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਦੌਰ; ਆਧੁਨਿਕ ਜੰਮੂ ਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਰਾਜ ਦਾ ਉਭਾਰ; ਤੀਹ ਦਾ ਦਹਾਕਾ: ਸ਼ੇਖ਼ ਅਬੱਦੁਲਾ ਦਾ ਉਭਾਰ; ਮੁਸਲਿਮ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਉਲਝਣਾਂ; ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (1947); ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ, ਲੋਕਤੰਤਰ, ਧਾਰਾ ਅਤੇ ਕੋਝੇ ਮਜ਼ਾਕ; ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲਾ ਕਸ਼ਮੀਰ; ਸ਼ੇਖ਼ ਅਬੱਦੁਲਾ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਤੇ ਰਿਹਾਈ; ਕਸ਼ਮੀਰ ਚੋਣਾਂ; ਨੱਬੇ ਦਾ ਤਬਾਹੀ ਭਰਿਆ ਦਹਾਕਾ ਅਤੇ ਜਿੰਨਾ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਓਨਾ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਹੈ।
ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਅਤਿ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਧੀਆਂ, ਸਮਝੌਤੇ, ਮਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਸੰਧੀ (16 ਮਾਰਚ, 1846); ਨਵਾਂ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਸੰਖੇਪ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਕਾਪੀ); ਕਸ਼ਮੀਰ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਮਝੌਤਾ, 12 ਅਗਸਤ, 1947; ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਰਾਜ ਦੇ ਰਲੇਵੇਂ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ 26 ਅਕਤੂਬਰ, 1947; ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮਤਾ 13 ਅਗਸਤ, 1948; ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 370; ਤਾਸ਼ਕੰਦ ਸਮਝੌਤਾ 10 ਜਨਵਰੀ, 1966; ਸ਼ਿਮਲਾ ਸਮਝੌਤਾ 2 ਜੁਲਾਈ, 1972 ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਮਝੌਤਾ 13 ਨਵੰਬਰ, 1974 ਆਦਿ ਦਾ ਵਰਨਣ ਹੈ।
ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਉਪਰੰਤ ਅੱਤਵਾਦ ਫ਼ੈਲਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦਿਨ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੁੰਦੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਂਤ ਨਾ ਕੇਵਲ ਭਾਰਤ ਸਗੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਕ ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਇਲਾਕੇ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਕਸ਼ਮੀਰਨਾਮਾ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਾਂਤ ਪ੍ਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭਰਮ ਅਤੇ ਭੁਲੇਖੇ ਦੂਰ ਹੋਣਗੇ। ਅਸ਼ੋਕ ਪਾਂਡੇਯ ਵਲੋਂ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨਾਲ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨੀਲਮਤ ਪੁਰਾਣ 'ਤੇ ਰਾਜਤਰੰਗਿਣੀ ਵਰਗੇ, ਪੁਰਾਤਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ੍ਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਆਧੁਨਿਕ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ੍ਰੋਤ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਅਨੁਵਾਦ ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਜਗਰਾਓਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਰਾਜਨੀਤੀ, ਭੂਗੋਲ, ਸਮਾਜ, ਧਰਮ, ਆਰਥਿਕਤਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ੍ਰੋਤ ਹੈ।

ਡਾ: ਮੁਹੰਮਦ ਇਦਰੀਸ
ਮੋ: 98141-71786


ਖਾਲਸਾ ਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ
ਲੇਖਕ : ਭਾਈ ਹਰਿਸਿਮਰਨ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 750 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 568
ਸੰਪਰਕ : 98725-91713.

ਭਾਈ ਹਰਿਸਿਮਰਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚ ਖ਼ਾਲਸਾ ਨੀਤੀ-ਸ਼ਾਸਤਰ (S}kh 5th}cs) ਦਾ ਸੂਤਰਪਾਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਖ਼ਾਲਸਾ ਨੀਤੀ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਵੈਸ਼ਵਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਨਿਖੇੜ/ਵਿਜੋਗ ਕੇ ਨਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਸਗੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਵਿਕ ਨੂੰ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਮਵਿੱਥ ਅਤੇ ਅੰਤਰ ਸਬੰਧਿਤ ਕਰ ਕੇ ਗਲੋਬਲ ਬਣਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਵਚਨ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਵਲੋਂ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਵਿਖੇ ਬਿਆਨ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰਥਮ ਵੈਸ਼ਵਿਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦੁਆਰਾ ਆਰੰਭ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਵਿਖੇ 'ਵੇਈਂੰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼' ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਫ਼ਰਮਾਇਆ ਸੀ : ਨਾ ਕੋ ਹਿੰਦੂ ਨਾ ਮੁਸਲਮਾਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਭਾਵ ਸੀ ਕਿ ਆਪ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ/ਮੁਸਲਿਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਵਕਤ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਸੀ। ਗਿਆਨ ਕਿਉਂਕਿ ਪਰਮ ਸਤਿ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਰਬਸਾਂਝਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੂਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਤੀਬ ਦੇ ਕੇ ਨੀਤੀ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਇਕ ਬਲਿਊ-ਪ੍ਰਿੰਟ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਸੱਤਾਧਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਨਿਚੋੜ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਵਰਗ ਨੂੰ ਦਮਨਕਾਰੀ ਅਤੇ ਵਹਿਸ਼ੀ ਗਰਦਾਨਦੇ ਹਨ। ਆਪ ਦਲਿਤ ਅਤੇ ਦਮਿਤ ਵਰਗਾਂ ਦੀ ਨਾ ਕੇਵਲ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧਿਰ ਬਣ ਕੇ ਨਾਲ ਖੜੋਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਰਮਤਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਰਮ ਜਾਂ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਨਿਤਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ ਲੋਚਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਲੋਚਾ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਨਿਜ਼ਾਮ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਹੋਣੀ ਅਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਪੱਖਪਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਭਾਗ-ਕਾਮਾ/ਮਜ਼ਦੂਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਕੇ ਪੂੰਜਪੀਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਤਿਜੋਰੀਆਂ ਭਰਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਚਿੰਤਨ ਵੀ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਿਆ। ਕੇਵਲ ਗੁਰਮਤਿ ਹੀ ਇਸ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਧਰਾਸ਼ਾਈ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਲਗਪਗ 600 ਪੰਨਿਆਂ ਵਿਚ ਫੈਲੇ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ 19 ਉਪਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਤਰਤੀਬ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ, ਵਿੱਦਿਅਕ-ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਫਿਲਾਸਫ਼ੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸਾ ਨੀਤੀ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਆਧਾਰ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਖ ਜੈਕਾਰੇ 'ਰਾਜ ਕਰੇਗਾ ਖਾਲਸਾ' ਦਾ ਇਕ ਪਾਸਾਰ ਸਿੱਖ ਆਚਰਣ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਆਚਰਣ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਪਾਸਾਰ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹੋਣ ਦੀ ਵੈਸ਼ਵਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਜੈ-ਘੋਸ਼ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਸਿਰਦਾਰ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ, ਡਾ: ਗੁਰਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸਰਬੱਤ ਖਾਲਸਾ, ਵਿਸਮਾਦੀ ਆਗੂ, ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮਾਡਲਾਂ, ਸਾਂਝੀ-ਯੋਜਨਾਬੱਧ-ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਮੁਕਤ ਖੇਤੀ ਉਦਯੋਗਾਂ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਗੰਭੀਰ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਖਾਲਸਾ ਰਣਨੀਤੀ ਅਤੇ ਕੂਟਨੀਤੀ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੋਰੋਨਾ ਵਰਗੀਆਂ ਵਿਸ਼ਵ ਮਹਾਂਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸੋਚ ਵੀ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚ ਇਹ ਜਾਣਨ-ਸਮਝਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ-ਪੰਥ ਨੇ ਵਿਸਮਾਦੀ ਮਾਡਲ ਸਟੇਟ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਦੇ ਮੁੱਲ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਅਜੋਕੇ ਵੈਸ਼ਵਿਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇਹ ਇਕ ਬੇਹੱਦ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਚਨਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136

ਚੁੱਪ ਦੀ ਕਥਾ
ਲੇਖਕ : ਨਵਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਰੈੱਡ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 98880-90038.

ਸ਼ਾਇਰ ਨਵਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੀ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਕਾਵਿ ਪਰਾਗੇ 'ਚੁੱਪ ਦੀ ਕਥਾ' ਨਾਲ ਹੀ ਡੂੰਘੀ ਕਾਵਿ ਛਾਪ ਛੱਡਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੁੱਪ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਬਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚੁੱਪ ਅਤੇ ਅਣਸੁਣੇ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀ ਦੀ ਇਹ ਸਤਰ '8eard me&od}es are sweet but unheard are sweeter.' ਤਸਦੀਕ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੋ ਉਸ ਅਣਸੁਣੀ ਚੁੱਪ ਨੂੰ ਜ਼ਬਾਨ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਸੇ ਬੋਧ ਬਿਰਖ ਹੇਠ ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿਚ ਧਿਆਨ ਮੁਦਰਾ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਇਹ ਸ਼ਾਇਰ ਸਿਧਾਰਥ ਤੋਂ ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧ ਜਿਹੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਬਣਨ ਦੇ ਪ੍ਰਯਤਨ ਵਿਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਤੰਦ ਸੂਤਰ ਪਕੜਨ ਲਈ ਨਾਰੀਅਲ ਨੂੰ ਛਿੱਲ ਕੇ ਕੱਚੀ ਗਿਰੀ ਵਿਚੋਂ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਜਿਹੇ ਤਰੱਦਦ 'ਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਤਾਂ ਹੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ-ਨਿੱਕੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਵਿਚ ਛੁਪੇ ਵੱਡੇ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਥਾਹ ਪਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਹਵਾ, ਪਾਣੀ, ਧੁੱਪ ਤੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਕਾਲੀ ਮਨੁੱਖ 'ਤੇ ਢਾਲਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਖਿਲਵਾੜ ਕਰਾਂਗੇ ਤਾਂ ਕੁਦਰਤ ਵੀ ਅਸਾਡਾ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਗੜ ਰਹੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਵਿਆਕਰਨ ਨੂੰ ਸੁਰ ਸਿਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁਹੱਬਤੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪੱਕੇ ਪੀਡੇ ਕਰਨ ਲਈ ਜਿਸਮਾਂ ਦੀ ਸਰਕਸ ਤੋਂ ਵਿੱਥ ਸਿਰਜ ਕੇ ਰੂਹ ਦੇ ਬੰਦ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਦਸਤਕ ਦੇਣੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਮਕਾਲੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਸੰਦੇਹ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਦੇਹ ਨੂੰ ਤਸਦੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਤਸ਼ੇ ਆਪਣੇ ਨਾਇਕ ਜਰਬੁਸਤਰ ਰਾਹੀਂ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੌਣੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਜਣਾਵਾਂ ਤੇ ਮਰਯਾਦਾਵਾਂ ਤਾਂ ਪਲੇਗ ਤੋਂ ਵੀ ਘਾਤਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰਾਮ ਕਾਰ ਉਲੰਘ ਕੇ ਹੀ ਮਹਾਂਮਾਨਵ ਬਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਹੋਰ ਵਿਭਿੰਨ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸੱਚ ਤੇ ਝੂਠ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਬਣੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਬੰਦਈ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਵਗਦੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹ ਪਾਉਣ ਲਈ ਹੋਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਰਕੈਸਟਰੇ ਵਿਚ ਨੱਚਦੀਆਂ ਗ਼ਰੀਬ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਜਿਸਮਾਂ ਵੱਲ ਝਾਕਦੀਆਂ ਹਾਬੜੀ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਸਕਾਰ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੈਰਿਜ ਪੈਲੇਸ ਦੇ ਬਾਹਰ ਗੁਬਾਰੇ ਵੇਚ ਰਹੇ ਗ਼ਰੀਬ ਬੱਚੇ ਦਾ ਦਰਦ ਵੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕਾਵਿ ਸ਼ਿਲਪ ਦੀ ਹੇਠਲੀ ਕਾਵਿ ਟੁਕੜੀ ਦਾ ਜ਼ਰਾ ਨਮੂਨਾ ਦੇਖੋ :
'ਊਧਮ ਸਿਆਂ ਤੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਜਿਊਂਦਾ ਏਂ
ਤੇ ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਵੀ ਮਰਿਆਂ ਵਰਗੇ
ਸਾਡਾ ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਨਹੀਂ
ਤੂੰ ਮਿੱਥੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਸਭ ਸਰ ਕਰ ਲਏ
ਤੂੰ ਲੰਡਨ ਓਡਵਾਇਰ ਲੱਭ ਲਿਆ
ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਅੰਦਰਲਾ ਓਡਵਾਇਰ ਲੱਭਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ।'

ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋ: 98143-78254.

ਜੀਵਨ ਬਿਰਤਾਂਤ : ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ
(ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ)
ਲੇਖਕ : ਡਾ: ਜਗਜੀਵਨ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ. ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 250, ਸਫ਼ੇ : 156
ਸੰਪਰਕ : 99143-01328.

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ 62 ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਬੜੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਤਰਤੀਬ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾਤਮਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੌਰਾਨ ਲੇਖਕ ਨੇ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਜੀਵਨ ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ, ਇਤਿਹਾਸਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਪੁੱਠ ਦੇ ਕੇ ਨਿੱਗਰ ਸਾਹਿਤ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦੌਰਾਨ ਡਾ: ਜਗਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇ ਗੁਰ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਵਿਭਿੰਨ ਮੂਲ ਸਰੋਤ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਅਧਿਐਨ-ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਚੜ੍ਹਦੀ ਜਵਾਨੀ (1469 ਤੋਂ 1484 ਤੱਕ) ਰਾਇਭੋਇ ਦੀ ਤਲਵੰਡੀ ਨਾਨਕਿਆਣਾ ਵਿਚ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਪਹਿਲੇ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਫ਼ਰ, ਚਰਿੱਤਰ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਢੰਗ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਆਸ਼ੇ ਦੀ ਚਾਸ਼ਣੀ ਅਤੇ ਕਸਵੱਟੀ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਾਉਂਦਿਆਂ, ਨਿਸਚਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ, ਤਰਤੀਬ ਅਨੁਸਾਰ ਕਲਮਬੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜੀਵਨ ਬਿਰਤਾਂਤ ਲਿਖ ਕੇ, ਇਸ ਅਮੋਲਕ ਸਮੂਹਿਕ ਵਿਰਾਸਤੀ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦੀ ਵੱਡੀ ਵਡਿਆਈ (ਬਰਕਤ) ਆਪਣੀ ਝੋਲੀ ਪਾਈ ਹੈ। ਡਾ: ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਹਿਲੇ 15 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਇਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਵਾਲੇ ਨਿਪਟ ਤੱਥਗਤ, ਵਸਤਪੂਰਕ ਅਤੇ ਰੁੱਖੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਵੇਖਣ ਅਤੇ ਵਾਚਣ ਦੀ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਂਦਿਆਂ ਇਸ ਨੂੰ ਇਕ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਕਰਤਾ ਵਾਲੇ ਡੂੰਘੇ ਕੀਮਤਪੂਰਕ ਅਤੇ ਆਤਮਪਰਕ, ਹਿਰਦੇਗਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਘੋਖਣ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਇਕ ਵਧੀਆ ਸੁਹਜਾਤਮਕ ਸੁਹਿਰਦ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਜੋ ਵਿਚਾਰ ਤੱਥ ਅਤੇ ਵੇਰਵੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਅਕਤਿੱਤਵ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਜਾਣਨ, ਘੋਖਣ ਅਤੇ ਸਮਝਣ-ਸਮਝਾਉਣ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨ ਸੰਜੀਦਾ ਖੋਜਾਰਥੀਆਂ, ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਗਿਆਨਵਰਧਕ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਡਾ: ਜਗਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਗਿਆਰਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਹਨ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮੂਲ ਆਧਾਰ ਦੋ ਜਿਲਦਾਂ, ਸੁਜਾਖਿਆਂ ਦੇ ਰਾਹ ਦਸੇਰਾ ਵੀ ਦੋ ਜਿਲਦਾਂ ਵਿਚ, ਪੂਰਨ ਭਗਤ ਦੀ ਦੰਤ-ਕਥਾ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਚਿੰਤਨ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਸਾਹਿਬ, ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ, ਅਣਗੌਲਿਆ ਦਰਵੇਸ਼ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ: ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ, ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ, ਡੇਅਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ, ਧਰਮ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਗੁਰ ਇਤਿਹਾਸ। ਅਖੀਰ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਧਰਮ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਮੂਲ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅੰਤਰ ਸੂਝਾਂ ਦਾ ਉੱਤਰਫਲ ਹੀ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ
ਮੋ: 98148-98570

ਅਲਫ਼ਾਜ਼
ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ : ਅਮਨਦੀਪ ਦਰਦੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 97818-00325.

ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਲਹਿਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕਾ-ਦੁੱਕਾ ਗ਼ਜ਼ਲ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਹਿਰ ਸਮੇਂ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਦਰਜਨਾਂ ਵਿਚ ਸੀ ਤੇ ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਨਵੀਆਂ ਕਲਮਾਂ ਦੀ ਆਮਦ ਨਾਲ ਇਹ ਕਾਫ਼ਲਾ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਾਫ਼ਲੇ ਵਿਚ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਦਿੱਖ ਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਕਲਮਾਂ ਵਿਚ ਅਮਨਦੀਪ ਦਰਦੀ ਦੀ ਕਲਮ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਦੇ ਇਸ ਪਹਿਲੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਚੁਰਾਸੀ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਸੰਕਲਿਤ ਹਨ। ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਆਮ ਫ਼ਹਿਮ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਹਨ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਪਰਤਾਂ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਵਿਚ ਹੈ ਤੇ ਦੂਸਰੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਬਨਾਵਟੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਉੱਤੋਂ ਉੱਤੋਂ ਹੋਰ ਹੈ ਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਹੋਰ ਹੈ। ਦਰਦੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿਚ ਏਕਤਾ ਦਾ ਚਾਹਵਾਨ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਦੇਣ ਦਾ ਹਾਮੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੇ ਸਾਂਝੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਮਦ 'ਤੇ ਰੌਣਕ ਮਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਦਲਦਲ ਵਿਚ ਧਸੀ ਸਿਆਸਤ, ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ, ਮਨੁੱਖੀ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ, ਅਸਾਵਾਂਪਨ, ਗ਼ਰੀਬੀ ਤੇ ਅਨਿਆਂ ਉਸ ਦਿਆਂ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ। ਪਿਆਰ ਮਾਨਵੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਧੁਰਾ ਹੈ ਤੇ ਦਰਦੀ ਦੇ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਵੀ ਪਿਆਰ ਆਧਾਰਿਤ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧੇਰੇ ਹੈ। ਬਹੁਤੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਸੌਖੀ ਬਹਿਰ ਵਿਚ ਹਨ। ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ਿਅਰ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਰੀ ਕਾਫ਼ੀਆ ਪੈਮਾਈ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। 'ਅਲਫ਼ਾਜ਼' ਬਾਰੇ ਦਸ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸਥਾਪਤ ਕਲਮਕਾਰਾਂ ਦੇ ਲੇਖ ਜਾਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਵੀ ਛਾਪੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਪਰ ਹਰ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਤਾਰੀਫ਼ੀ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਂਝ ਅਮਨਦੀਪ ਦਰਦੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਯਤਨ ਪ੍ਰਸੰਸਾਯੋਗ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਉੱਜਲ ਹਨ। ਪਰ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਵਿਧਾ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਸਾਧਨਾ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਬਹੁਤ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲ ਗਈ ਹੈ। ਹਰ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਪੈੜ ਹੀ ਨਹੀਂ ਨੱਪਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੁਝ ਕਦਮ ਅੱਗੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਮੋ: 99884-44002



Website & Contents Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 2002-2021.
Ajit Newspapers & Broadcasts are Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust.
The Ajit logo is Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 1984.
All rights reserved. Copyright materials belonging to the Trust may not in whole or in part be produced, reproduced, published, rebroadcast, modified, translated, converted, performed, adapted,communicated by electromagnetic or optical means or exhibited without the prior written consent of the Trust. Powered by REFLEX