ਤਾਜਾ ਖ਼ਬਰਾਂ


ਦਿੱਲੀ 'ਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਭੰਨਤੋੜ , ਚਲੀ ਗੋਲੀ
. . .  about 7 hours ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ,22 ਅਗਸਤ {ਸੁਖਦੇਵ ਪਾਲ ਸਿੰਘ }- ਰਵਿਦਾਸ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਭੜਕੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਭੰਨ ਤੋੜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਹਵਾਈ ਫਾਇਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ।ਇਹ ਘਟਨਾ ਕਾਲਕਾ ਅਤੇ ਗੋਬਿੰਦ ਪੁਰੀ ਦੀ ਹੈ ।
ਛੱਤਬੀੜ ਚਿੜੀਆਂ ਘਰ 'ਚ ਨਵੇਂ ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੀ ਆਮਦ
. . .  1 day ago
ਜ਼ੀਰਕਪੁਰ, 21 ਅਗਸਤ, {ਹੈਪੀ ਪੰਡਵਾਲਾ}- ਛੱਤਬੀੜ ਚਿੜੀਆ ਘਰ 'ਚ ਗੁਜਰਾਤ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੀ ਆਮਦ ਨਾਲ ਸ਼ੇਰ ਸਫ਼ਰੀ 'ਚ ਮੁੜ ਤੋਂ ਦਹਾੜ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗੀ। ਅੱਜ ਚਿੜੀਆ ...
ਪੀ ਚਿਦੰਬਰਮ ਦੀ ਕੱਲ੍ਹ ਹੋਵੇਗੀ ਸੀ ਬੀ ਆਈ ਕੋਰਟ 'ਚ ਪੇਸ਼ੀ
. . .  1 day ago
ਸਾਬਕਾ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਪੀ ਚਿਦੰਬਰਮ ਨੂੰ ਸੀ ਬੀ ਆਈ ਨੇ ਕੀਤਾ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ
. . .  1 day ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ,21 ਅਗਸਤ - ਆਈ ਐਨ ਐਕਸ ਮੀਡੀਆ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਪੀ ਚਿਦੰਬਰਮ ਨੂੰ ਸੀ ਬੀ ਆਈ ਨੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ।
ਸੜਕ ਹਾਦਸੇ 'ਚ ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਵਰਕਰ ਦੀ ਮੌਤ
. . .  1 day ago
ਭੜੀ, 21 ਅਗਸਤ (ਭਰਪੂਰ ਸਿੰਘ ਹਵਾਰਾ) - ਸਥਾਨਕ ਪਿੰਡ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਸੜਕ ਹਾਦਸੇ ਵਿਚ ਇੱਕ ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਵਰਕਰ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਮ ਪਿਆਰੀ ਵਾਸੀ ਖਮਾਣੋਂ...
ਕੈਪਟਨ ਨੇ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਮੰਗਿਆ 1000 ਕਰੋੜ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੈਕੇਜ
. . .  1 day ago
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 21 ਅਗਸਤ - ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪੰਜਾਬ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹੜ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨ ਹੋਏ ਨੁਕਸਾਨ ਲਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖ 1000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੈਕੇਜ...
ਚੇਅਰਮੈਨ ਜ਼ਮੀਨੀ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਨੇ ਲਿਆ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਲਾਂਘੇ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਜਾਇਜ਼ਾ
. . .  1 day ago
ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ, 21 ਅਗਸਤ (ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਂਗਟ) - ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਥਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਲਾਂਘੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ...
ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਵਲੋਂ ਹੜ੍ਹ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ
. . .  1 day ago
ਲੋਹੀਆਂ ਖ਼ਾਸ, 21 ਅਗਸਤ (ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ) - ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਸਲਾਹਕਾਰ ਲੈਫ. ਜਨਰਲ (ਰਿਟਾ.) ਟੀ.ਐੱਸ.ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਵੱਲੋਂ ਲੋਹੀਆਂ ਦੇ ਹੜ੍ਹ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਪਿੰਡਾਂ...
ਟਰੈਫ਼ਿਕ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਵਲੋਂ ਸਾਮਾਨ ਚੁੱਕਣ ਦੌਰਾਨ ਰੇਹੜੀ ਚਾਲਕ ਦੀ ਮੌਤ
. . .  1 day ago
ਸੰਗਰੂਰ, 21 ਅਗਸਤ (ਦਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ)- ਸ਼ਹਿਰ ਸੰਗਰੂਰ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅੰਦਰ ਅੱਜ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਸੰਗਰੂਰ ਵਲੋਂ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਕਬਜ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸਾਮਾਨ...
ਹੜ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਅਜੇ ਵੀ ਰੱਦ
. . .  1 day ago
ਕਪੂਰਥਲਾ, 21 ਅਗਸਤ (ਅਮਰਜੀਤ ਕੋਮਲ) - ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਤੇ ਲੋਹੀਆਂ ਖੇਤਰ 'ਚ ਆਏ ਹੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਜਲੰਧਰ-ਕਪੂਰਥਲਾ ਤੋਂ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਜੰਮੂ-ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਗੱਡੀ ਦਾ...
ਹੋਰ ਖ਼ਬਰਾਂ..
ਜਲੰਧਰ : ਬੁਧਵਾਰ 5 ਹਾੜ ਸੰਮਤ 551
ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਵਾਹ: ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਵਿਰੁੱਧ ਕੀਤਾ ਜ਼ੁਲਮ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੁਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। -ਹੋਰੇਸ ਵਾਲਪੋਲ

ਕਿਤਾਬਾਂ

16-06-2019

 ਪੁਆਧੀ ਜਲਸਾ ਅਤੇ ਕਵੀਸ਼ਰੀ
ਪਰੰਪਰਾ ਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ
ਲੇਖਕ : ਡਾ: ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 395 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 161
ਸੰਪਰਕ : 94170-21427.

ਵਿਚਾਰਾਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਡਾ: ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਉਪਾਧੀ ਸਾਪੇਖ ਖੋਜ-ਕਾਰਜ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣਾ ਖੋਜ-ਕਾਰਜ ਅਣਥੱਕ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਖੇਤਰੀ ਖੋਜ (ਫੀਲਡ ਵਰਕ) ਰਾਹੀਂ ਸੰਪੰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਖੋਜ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਭਿੰਨ ਸੋਮਿਆਂ ਤੋਂ ਜੋ ਵੀ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ, ਉਸ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਬੜੀ ਡੂੰਘਾਈ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਦੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਭਾਗ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਵਡੇਰੇ ਮੁੱਖ ਭਾਗ ਦੇ ਛੇ ਕਾਂਡ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਦਾ ਕੇਵਲ ਇਕ ਕਾਂਡ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੁਆਧੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦਿਆਂ 'ਸੀਮਾ ਪੱਟੀ' ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਪੁਆਧੀ ਗਾਇਨ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿਚ ਗੁੱਗਾ-ਗਾਇਨ, ਭੱਟ-ਗਾਇਨ, ਮੰਗਤਾ-ਗਾਇਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਪੁਆਧੀ ਜਲਸਿਆਂ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਪੱਖ ਵਿਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਭਗਤ ਆਸਾ ਰਾਮ ਬੈਦਵਾਨ (1848-1933) ਦੀ ਪੁਆਧੀ ਜਲਸੇ ਨੂੰ ਦੇਣ ਬਾਰੇ ਅਨੇਕ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਆਧੀ ਜਲਸੇ ਦਾ ਪਿਤਾਮਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਚੌਥੇ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਪੁਆਧ ਦੀ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ 'ਲੋਕ-ਮੁਖੀ' ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਵੇਂ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਕਵੀਸ਼ਰ ਰੌਣਕ ਸਿੰਘ ਚੁੰਨੀ ਕਲਾਂ (1902-2003) ਨੂੰ ਭਗਤ ਆਸਾ ਰਾਮ ਬੈਦਵਾਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਲੋਕ-ਕਵੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਛੇਵੇਂ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਬਖ਼ਸ਼ੀਸ਼ ਸਿੰਘ ਮੀਢੇ ਮਾਜਰਾ (1899-1994) ਨੂੰ ਬਹੁਪੱਖੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਛੰਦਾਂ ਦਾ ਮਾਹਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਹੀ ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਸਹਿਤ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਹਨ। 14 ਪੰਨੇ ਕਵੀਆਂ, ਰਚਨਾਵਾਂ, ਜਲਸਿਆਂ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਲਈ ਰਾਖਵੇਂ ਹਨ। ਉਪਰੋਕਤ ਤਿੰਨਾਂ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਉਪਰੰਤ ਲੇਖਕ ਇਸ ਨਤੀਜੇ 'ਤੇ ਅੱਪੜਦਾ ਹੈ 'ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਦੀ ਇਕੋ ਕਾਵਿ-ਰੂਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰੂਹ ਬਣ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਵੀ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਰੂਹਾਨੀ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।'
ਆਖਰੀ ਕਾਂਡ (ਦੂਜਾ ਭਾਗ) ਵਿਚ ਪੁਆਧ ਦੀਆਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਲੋਕ-ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ : ਜਲਸੇ ਦਾ ਹਾਸ਼ੀਏ ਵੱਲ ਸਰਕਣਾ, ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦਾ ਜੰਤਰੀਕਰਨ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਲਈ ਪਲਾਇਨ, ਨਵੇਂ ਗਾਇਕ, ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ, ਬਦਲਦੇ ਸੁਹਜ-ਸੁਆਦ, ਪੁਆਧੀ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਉਜਾੜਾ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਆਦਿ। ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਕਿ ਪੁਆਧ ਬਾਰੇ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਅਜਿਹਾ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਹੋਰ ਕਿਧਰੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।

ਂਡਾ: ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਮੋ: 88376-79186.
ਫ ਫ ਫ

ਆਦਰਸ਼ ਜੀਵਨ ਜਾਚ
ਲੇਖਿਕਾ : ਪਰਵੀਨ ਅਬਰੋਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਅਬਰੋਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 136
ਸੰਪਰਕ : 9878249944.

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਪਰਵੀਨ ਅਬਰੋਲ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਰਤਕ-ਨੁਮਾ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਕੁੱਲ 61 ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਲੇਖ ਲਿਖ ਕੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸੇਧ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਲੇਖ ਹੀ ਚੰਗੀ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਸਿਖਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਮਦਦਗਾਰ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਔਰਤ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਉਸ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਕਾਉਂਸਲਿੰਗ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਵੀ ਦੱਸਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਜਿਵੇਂ ਲੇਖ 'ਸੁਆਣੀ ਹੋਣ ਤੇ ਮਾਣ ਕਰੋ' ਵਿਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਔਰਤ ਹੋਣ 'ਤੇ ਮਾਣ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਸੁਖੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੇਖ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ਼ ਨਾਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਪਰਵੀਨ ਅਬਰੋਲ ਨੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਹਿਮ ਰੋਲ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸੋਚ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਸੁਖੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨੂੰਹਾਂ-ਪੁੱਤਾਂ ਦੇ ਸਾਥ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣਾ-ਆਪ ਬਦਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੌਧਰ ਮਾਰਨੀ ਛੱਡ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਔਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਾਸਤੇ ਵੀ ਸਮਾਂ ਕੱਢਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਸਿਖਾਉਣ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਬਾਕੀ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਿਵੇਂ, 'ਨਸ਼ਾ ਛਡਾਉਣ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ', 'ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਵੀ ਇੱਕ ਕਲਾ', 'ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਦਿਓ ਸਹੂਲਤਾਂ' ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁਖ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ' ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਸਿਖਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਸਮਾਜ ਸਿਰਜਣ ਲਈ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਅਮੀਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਵਧਾਈ ਦੀ ਪਾਤਰ ਹੈ।

ਂਡਾ: ਗੁਰਬਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਰਾੜ
ਮੋ: 098553-95161
ਫ ਫ ਫ

ਲਾਭ-ਚੇਤ
ਕਵੀ : ਹਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦਮੇਸ਼ਾ (ਪਾਗਲ)
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਯੂਨੀਸਟਾਰ ਬੁੱਕਸ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 193
ਸੰਪਰਕ : 94645-28807.

ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਚ ਕਵੀ ਦੀਆਂ ਇਕ ਸੌ ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਦਰਜ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਉਸ ਦੇ ਜਜ਼ਬੇਮਈ ਵਲਵਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸੱਚੀਆਂ-ਸੁੱਚੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨਾਇਕ ਲਾਭ (ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਦਮੇਸ਼ਾ) ਅਤੇ ਚੇਤ (ਚੇਤ ਸਿੰਘ ਦਮੇਸ਼ਾ) ਦੇ ਮਿਹਨਤ-ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਭਰੇ ਸੱਚੇ-ਸੁੱਚੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਯਥਾਰਥਕ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਕਵੀ ਨੇ ਇਸ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਬਖਸ਼ੀ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ, ਜੀਵਨ-ਖਿਆਲਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਚ ਪਰੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਾਵਿ ਕਲਾ ਦਾ ਪਾਠਕ ਮਨ 'ਤੇ ਜਾਦੂ ਬਿਖੇਰਿਆ ਹੈ। ਰੱਬ ਬਾਰੇ, ਕਿਸਮਤ ਬਾਰੇ ਕਵੀ ਨੇ ਗੂੜ੍ਹੀ ਫਿਲਾਸਫ਼ੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਕਈ ਸਵਾਲ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਕਾਵਿ-ਕਲਾ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਇਹ ਨਜ਼ਮਾਂ-ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਤੁਕਾਂਤ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਨਿਭਾਉਂਦਿਆਂ ਹੋਈਆਂ ਪਾਠਕ ਮਨ ਨੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਖਿਆਲਾਂ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਲਾਭ-ਚੇਤ, ਰੱਬ, ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੇ ਬੱਦਲ, ਬੰਦਾ ਇਕ ਦੁਨੀਆ, ਇਸ਼ਕੇ ਦੀ ਬਾਜ਼ੀ, ਪੰਜਾਬ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਚਾਅ, ਬਚਪਨ ਮੋੜ, ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਮੌਤ ਵਰਗੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪਾਠਕ ਦੀ ਰੂਹ ਉੱਤੇ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਦਾ ਜਲ ਛਿੜਕਦੀਆਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਕਵਿਤਾ ਕਵੀ ਦਮੇਸ਼ਾ ਦੇ ਖਿਆਲਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ, ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਅਤੇ ਬੁਲੰਦੀ ਦਾ ਝਲਕਾਰਾ ਹੈ।

ਂਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਕਰਮ' ਲਧਾਣਾ
ਮੋ: 98146-81444.
ਫ ਫ ਫ

ਦੁਨੀਆ ਮਤਲਬ ਦੀ
ਲੇਖਕ : ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀਪ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਜੋਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 118
ਸੰਪਰਕ : 78372-37535.

ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀਪ ਚੰਗਾ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਰਿਕਾਰਡ ਹੋਣ ਜਾਂ ਛਪਣ ਛਪਾਉਣ ਵੱਲ ਬਹੁਤਾ ਖਿਆਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਵਲਵਲੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ 'ਤੇ ਖੂਬ ਝਰੀਟੇ ਹਨ। ਗ਼ਜ਼ਲ, ਗੀਤ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਪਕੜ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਕਿਤਾਬ 'ਦੁਨੀਆ ਮਤਲਬ ਦੀ' ਉਸ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।
'ਦੁਨੀਆ ਮਤਲਬ ਦੀ' ਵਿਚ ਦੀਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਲਵਲੇ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਦੁਨੀਆਦਾਰੀ, ਪਿਆਰ, ਇਤਬਾਰ, ਸੰਸਾਰ ਬਾਰੇ ਵਧੀਆ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹਨ ਅਤੇ ਗੀਤ ਸਮਝਣਯੋਗ। ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਗੀਤਕਾਰੀ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਯਭਲੀਆਂ ਮਾਰੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਦੀਪ ਦੇ ਗੀਤ ਖਾਸੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਲਿਖੇ ਇੱਕ ਗੀਤ ਦੇ ਬੋਲ ਹਨ :
ਰੰਗ ਸੰਧੂਰੀ ਵਰਗਾ ਮੁੱਖੜਾ,
ਲੰਮ ਸਲੰਮਾ ਸਰੂ ਦਾ ਰੁੱਖੜਾ,
ਖੰਡ ਮਿਸ਼ਰੀ ਜਿਹੇ ਬੋਲਾਂ ਤੋਂ ਮੈਂ,
ਜਾਵਾਂ ਸਦਕੇ ਘੋਲ਼ੀ।
ਨੀਂ ਮੈਂ ਓਸ ਸੱਜਣ ਦੀ ਗੋਲੀ,
ਜੀਹਦੀ ਸ਼ਹਿਦ ਤੋਂ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ।
ਦੀਪ ਅਸਲ ਵਿਚ ਸਟੇਜੀ ਕਵੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਂਅ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਸਫ਼ਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਇਕ ਸ਼ੇਅਰ ਹੈ :
ਕਿੰਨਾ ਚਿਰ ਇਹ ਮਾਰੂ ਝੱਖੜ ਝੁੱਲੇਗਾ,
ਬੰਦ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਕਦ ਖੁੱਲ੍ਹੇਗਾ।
ਇਹ ਇਕ-ਦੋ ਨਮੂਨੇ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀਪ ਦੀ ਸੂਝ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਸਮਰੱਥਾ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹਨ। ਦੀਪ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪੁਸਤਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਲਵਲਿਆਂ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਜੋ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੈ।

ਂਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਟਹਿਣਾ
ਮੋ: 98141-78883
ਫ ਫ ਫ

ਕੁਝ ਤਾਂ ਕਹਿ
ਸ਼ਾਇਰਾ : ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿਦਕ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : +61452516779.

ਇਸ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਸਿਦਕ ਦੀਆਂ 94 ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਸੰਕਲਿਤ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਲਹਿਜ਼ੇ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰਾ ਲਿਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ ਪਿਆਰ, ਖ਼ਲੂਸ ਤੇ ਭੈਅ ਰਹਿਤ ਲਿਖਤਾਂ ਲਿਖਣ ਦੀ ਗੁਜ਼ਾਰਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦੂਸਰੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਕੁੜੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ ਤੇ ਕੂੰਜਾਂ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਤੀਸਰੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿਚ ਉਹ ਫ਼ਲ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਹੀ ਜ਼ਮੀਨ ਮੰਨਦੀ ਹੈ। ਸਿਦਕ ਆਪਣੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਕਾਲ਼ੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਸਾਏ ਵਿਚ ਚਾਨਣ ਬਿਖੇਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਮੁਹੱਬਤ ਹੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇਖਣ ਦੀ ਚਾਹਵਾਨ ਹੈ। ਨਾਰੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਕਰੀਬ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆਂ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦਰਦ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਵਿਚ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਢਾਲ਼ਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਮੁਤਾਬਿਕ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਅਜੇ ਵੀ ਬੜੀਆਂ ਵਰਜਨਾਵਾਂ ਹਨ ਤੇ ਇਹ ਕਿਸੇ ਸਖ਼ਤ ਸਜ਼ਾ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਉਹ ਸਮਝਦੀ ਹੈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਜੂਝਣ ਲਈ ਮਾਂ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਮੁਹੱਬਤ ਵਿਚ ਤਮਾਸ਼ਾ ਬਣਨ ਤੇ ਰੋਣ ਧੋਣ ਦੀ ਥਾਂ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਹਾਸੇ ਮਲਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰਾ ਦਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਪ੍ਰਤੀ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਸੁਖਾਵਾਂ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਡਿਗ ਚੁੱਕੇ ਮਿਆਰ ਦਾ ਵਰਨਣ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਕਈ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਕਾਰਨ ਦੇ ਤਰਕ ਵੀ ਹਨ। ਸਿਦਕ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰ ਬੱਝਵਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਿਰਜਣ ਵਿਚ ਸਮਰੱਥ ਹਨ ਪਰ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਤਕਨੀਕੀ ਘਾਟਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਹਿਣਗੇ, ਖਹਿਣਗੇ ਦੇ ਨਾਲ ਪੈਣਗੇ ਕਾਫ਼ੀਏ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ। ਇਹ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪਰਵਾਸੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਨਮਾਨ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। 'ਕੁਝ ਤਾਂ ਕਹਿ' ਆਮ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਰਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।

ਂਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਮੋ: 99884-44002
ਫ ਫ ਫ

ਮੱਲ ਸਿੰਘ ਰਾਮਪੁਰੀ ਰਚਨਾ ਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ
ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ: ਭਗਵੰਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਡਾ: ਰਵਿੰਦਰ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 170
ਸੰਪਰਕ : 98148-51500.

ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਡਾ: ਤੇਜਵੰਤ ਮਾਨ, ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਅੱਚਰਵਾਲ, ਪਵਨ ਹਰਚੰਦਪੁਰੀ, ਡਾ: ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀਪ, ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੌਬੀ ਸੋਹਲ, ਡਾ: ਤਜਿੰਦਰ ਪਾਲ ਕੌਰ, ਬਲਬੀਰ ਚੰਦ ਲੌਂਗੋਵਾਲ, ਨਿਰੰਜਨ ਬੋਹਾ, ਪ੍ਰੋ: ਮਲਵਿੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ, ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਮਾਂਗਟ ਜਿਹੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਮੱਲ ਸਿੰਘ ਰਾਮਪੁਰੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਹਿਮ ਪਹਿਲੂਆਂ ਅਤੇ ਰਚਨਾ 'ਤੇ ਡੂੰਘੀ ਝਾਤ ਪਾਈ ਹੈ ਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਮੱਲ ਸਿੰਘ ਰਾਮਪੁਰੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਲੇਖਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ-ਦਰਦਾਂ ਦੀ ਬਾਤ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪਾਈ ਹੈ। ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਕਈ ਵਾਰੀ ਜੇਲ੍ਹ ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਆਮ ਕਸ਼ਟ ਝੱਲਦਿਆਂ, ਆਮ ਲੋਕਾਈ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦਰਦ ਦੀ ਕਥਾ ਛੇੜੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹਿਤ ਓਪੇਰੇ ਲਿਖੇ ਵੀ ਤੇ ਖੇਡੇ ਵੀ। ਇਹ ਅਜਿਹੀ ਵੰਨਗੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਜਨਤਾ ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਸਿੱਧੀ ਪਹੁੰਚਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਓਪੇਰਿਆਂ, ਇਕਾਂਗੀਆਂ ਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੂਰਗਾਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਟਕਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਤੇ ਲੋਕ ਹਿਤਾਂ ਵਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। 'ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਜਾਈ' ਅਤੇ 'ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਮਕੌਰ ਗੜ੍ਹੀ ਹੈ' ਜਿਹੀਆਂ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਰਚ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਵੀ ਮੰਨਵਾਇਆ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਵਿਚ ਵੀ ਮੱਲ ਸਿੰਘ ਰਾਮਪੁਰੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੁਚੀ ਸੀ। 'ਗ਼ਜ਼ਨੀ ਤੋਂ ਰਾਮਪੁਰ' ਉਸ ਦੀ ਵੱਡ-ਆਕਾਰੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਮਾਂਗਟਾਂ ਦੇ ਲੰਮੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ (520 ਈ: ਤੋਂ 2005 ਈ:) ਤੱਕ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਬੰਸਾਵਲੀ, ਭਾਸ਼ਾ, ਮਿੱਥ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਪੁਣ-ਪੜਤਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਂਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ
ਮੋ: 94635-37050.
ਫ ਫ ਫ

ਮਾਲੀ ਮਿਲੇ ਮਕਾਰ
ਕਵੀ : ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਾਰਵਾਲਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੋਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 100
ਸੰਪਰਕ : 98768-73735.

ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਾਰਵਾਲਾ ਪਿਛਲੇ 14 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਕਾਵਿ-ਸਿਰਜਣਾ ਦੇ ਕਠਿਨ ਮਾਰਗ ਉੱਪਰ ਬੜੇ ਸਧੇ ਹੋਏ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਚਲਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੇ ਛੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ (ਗੀਤ, ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਦੋਹੇ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। 'ਮਾਲੀ ਮਿਲੇ ਮਕਾਰ' ਉਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਦੋਹਾ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਾਰਵਾਲਾ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਿਆਂ ਦਾ ਇਕ ਨਿੱਖੜਵਾਂ ਲੱਛਣ ਆਂਚਲਿਕਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਲਵਈ ਆਂਚਲ ਦਾ ਚਿਤੇਰਾ ਅਤੇ ਉਦਘੋਸ਼ਕਾਰ ਹੈ। ਸ: ਕੰਵਲ, ਪ੍ਰੋ: ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ, ਜ਼ੋਰਾ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ ਵਾਂਗ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਮਲਵਈ ਬੋਲੀ ਦਾ ਇਕ ਮਹਾਂਕੋਸ਼ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਮਲਵਈ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ, ਵਾਕਾਂਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਅਖੌਤਾਂ-ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬੜੇ ਕਰੀਨੇ ਨਾਲ ਸਾਂਭ ਲਿਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਨਮੂਨੇ ਦੇਖੋ : ਕਸੂਤੀ ਸੱਟ ਵੱਜਣਾ, ਚੱਕ-ਥੱਲ ਹੋਣਾ, ਚੌੜ-ਚੌੜ ਵਿਚ ਜਿੱਦ ਪੈਣਾ, ਕਚੂਚ ਹੋਣਾ, ਧੰਦ ਪਿੱਟਣਾ, ਅੱਕ ਚੱਬਣਾ, ਨੰਗ ਨਚੋੜਨਾ, ਬਾਰਾਂਤਾਲੀ ਸੱਸ...... ਆਦਿ। ਦੋਹਾ-ਕਾਵਿ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਉੱਪਰ ਪਹਿਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਕਵੀ ਸਮੂਹਿਕ ਸਚਾਈਆਂ ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬੇਮੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕੁਝ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦੇਖੋ :
1. ਪੰਜ ਦਹਾਕੇ ਚੁਕਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਘਰ ਦਾ ਭਾਰ
ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਵਾਸਤੇ ਘਰ ਨੂੰ ਲਗਦਾ ਭਾਰ।
2. ਅੰਤਰਜਾਤੀ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਹੋਣ ਕਿਵੇਂ ਪਰਵਾਨ
ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਬਾਟਾ ਇਕ ਹੈ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ।
3. ਏਸ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੇ ਲੜੇ ਖੌਰੇ ਕਾਹਤੋਂ ਮੱਖ
ਲੜਦੀ ਜਦੋਂ ਗ਼ਰੀਬ ਦੀ ਇੰਟਰਕਾਸਟ ਅੱਖ।
ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਾਰਵਾਲਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਬੜਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲੀ ਜਗਤ ਦੇ ਹਰ ਵੇਰਵੇ ਨੂੰ ਪੈਨੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਇਹ ਦੋਹੇ ਸਾਡੇ ਸਮਕਾਲੀ ਦੌਰ ਦਾ ਇਕ ਜਿਊਂਦਾ-ਧੜਕਦਾ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਆਪਣੇ ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਵਿਸੰਗਤੀਆਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਹੋਣਾ ਹੈ।

ਂਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136
ਫ ਫ ਫ

ਬਦਲਾਂਗੇ ਮੌਸਮ
ਲੇਖਕ : ਜਗਤਾਰ ਬੈਂਸ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 120 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 81461-12311.

ਜਗਤਾਰ ਬੈਂਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਨੂੰ ਪੰਜ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇਣ ਉਪਰੰਤ ਹੁਣ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵੱਲ ਰੁਖ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ/ਕਵੀ ਨੇ ਵੀ ਕੁਝ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਕਲਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਥਾਂ ਪੁਰ ਥਾਂ ਵਿਰੋਧ ਭਾਵਨਾ ਜਾਂ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਪਰਚਮ ਵੀ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ 'ਲੁਟਤੰਤਰ ਦਾ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ'ਂ
ਵੋਟਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਸੇ ਵੰਡੇ
ਨਸ਼ੇ ਵੰਡ ਕੇ ਗੱਡੇ ਝੰਡੇ।
ਪੰਜ ਸਾਲ ਹੁਣ ਮੌਜ ਕਰਾਂਗੇ
ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ ਖੂਬ ਕਰਾਂਗੇ।
ਕਿੰਨਾ ਤਕੜਾ ਵਿਅੰਗ ਹੈ ਲੋਕਤੰਤਰ ਉੱਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਮਹਿੰਗਾਈ, ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ, ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਲਬਾਜ਼ੀਆਂ, ਧਰਮ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਬੇਪਤੀ, (ਔਰਤ ਦੀ ਲੁੱਟ), ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਬੰਦ ਫ਼ੌਜੀ ਦਾ ਖ਼ਤ, ਜ਼ੁਲਮ ਦੀ ਅਤਿ, ਕੇਵਲ ਨਾਂਅ ਦੀ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ, ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਅਖੌਤੀ ਕੁਰਬਾਨੀ, ਅੱਛੇ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਦਿਖਣਾ, ਨੋਟਬੰਦੀ, ਆਦਿ ਕੇਵਲ ਕੁਫ਼ਰ ਹੈ ਖੇਡ ਹੈ ਕੋਈ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨਹੀਂ ਬਾਰੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਵਿਅੰਗ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਘਿਨਾਉਣੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਨੂੰ ਨੰਗਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ, ਬੱਚੀਆਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਜਬਰ ਜਨਾਹ, ਧਰਮ ਦੇ ਗੁਲਾਮ ਲੋਕ, ਪੁਲਿਸ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰੀ, ਗੌਰੀ ਲੰਕੇਸ਼ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੂੰ ਕਵੀ ਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਚਿਤਰਿਆ ਹੈ ਪਰ ਵਿਅੰਗਮਈ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ। ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮਾੜਾ ਭਵਿੱਖ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ, ਲੋਕ ਮਨ ਦੀ ਬਾਤ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਅੱਗੇ ਅਰਜ਼ ਗੁਜ਼ਾਰੀ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੀ ਗੰਦੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਤੂੰ ਮੁੜ ਨਾ ਆਵੀਂ (ਨਾ ਆਈ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕਾ)। ਕਵੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਬਗਾਵਤ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੈ ਤਾਂ ਹੀ 1984 ਦੇ ਦੰਗੇ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਲੁੱਟ, ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ, ਆਰਥਿਕ ਪਾੜਾ, ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਮਾਰੇ ਨੌਜਵਾਨ, ਲੈਨਿਨ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰ, ਵਿਕਾਊ ਮਾਲ, ਹੱਕ ਸੱਚ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਤੇ ਬਾਬਿਆਂ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਗੰਧਲੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਨਵੇਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਜਨਮ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਵੀ ਇਕ ਸਪੱਸ਼ਟਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਹਾਮੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਹਰ ਬੁਰਾਈ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਬੇਨਕਾਬ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਂਡਾ: ਜਗਦੀਸ਼ ਕੌਰ ਵਾਡੀਆ
ਮੋ: 98555-84298.
ਫ ਫ ਫ

15-06-2019

 ਯੁਗੇ ਯੁਗੇ ਨਾਰੀ
ਲੇਖਿਕਾ : ਕਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਕਿਸ਼ਾਂਵਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਗੋਸਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 220 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 87
ਸੰਪਰਕ : 97794-21283.

ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਹਰ ਨਾਰੀ ਦੀ ਅਣਕਹੀ ਅਤੇ ਅਣਦਿਸਦੀ ਪੀੜ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਨਾਰੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਦਰਦ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਅਤੇ ਕੰਡਿਆਂ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਡੂੰਘੇ ਅਹਿਸਾਸ ਵਿਚ ਭਿੱਜ ਕੇ ਨਾਰੀ ਦੇ ਦਰਦਨਾਕ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਦਾਸਤਾਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਨਾਰੀ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਵਿਹਾਰ ਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਯੋਗ ਸਥਾਨ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ, ਇਸੇ ਲਈ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਚ ਨਾਰੀ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅੰਬਰਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ। ਪਰ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮਾਂ ਵਿਚ ਹਾਲੇ ਵੀ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਤਰਸਯੋਗ ਹੈ। ਲਗਪਗ 30 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੁੰਨਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚੀਨ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਇਕ ਦਰਦ ਦੀ ਸੌਗਾਤ ਮਿਲਦੀ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਜੜੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ਅਤੇ ਖੂਨ ਵਿਚ ਭਿਉਂਤੇ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੱਸ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਪੈਰ ਵਿੰਗੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਅੰਗੂਠੇ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸਲਾਮੀ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਨਾਰੀ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਬਹੁਤ ਮਾੜੀ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਨਾਰੀ ਨਾਲ ਵਿਤਕਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਾਲੇ ਵੀ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਪਰਦੇ ਦੀ ਰਸਮ ਹੈ। ਇਸ਼ਤਿਹਾਰੀ, ਬਾਜ਼ਾਰੀ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰੀਕਰਨ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਦੇਹ ਦਾ ਵੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਨਾਰੀ ਦੇਹ ਵਪਾਰ ਦੇ ਧੰਦੇ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਛੋਟੀਆਂ ਬੱਚੀਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਜਬਰ ਜਨਾਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਤਾਂ ਉਹ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਨਾਰੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਜਾਗ੍ਰਿਤ ਹੋਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਪ੍ਰਤੀ ਚੇਤੰਨ ਹੋਣ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਿਆ ਹੈ। ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਇਕ ਲੇਖ ਵਿਚ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਪਰਾਂ 'ਤੇ ਉੱਡਦੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਢੁਕਵੀਆਂ ਕਾਵਿ-ਟੂਕਾਂ ਦੇ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸਾਡੇ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਹਲੂਣਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਅਨਮੋਲ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਤਹਿ-ਦਿਲੋਂ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

ਂਡਾ: ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ
ਮੋ: 98147-16367.
ਫ ਫ ਫ

ਵੇਦ ਰਚਨਾ ਤੇ ਹੋਰ ਲੇਖ
ਲੇਖਕ : ਬੇਦੀ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਤਕਾਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸ਼ਬਦ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 125 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 98728-67377.

ਬੇਦੀ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਤਕਾਰ (1910-2000) 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇਕ ਵਿਦਵਾਨ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਹਥਲੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਯੋਗ-ਸਮਰੱਥ ਸਪੁੱਤਰ ਡਾ: ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਨੇ (ਬੇਦੀ) ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਰਚਿਤ 18 ਲੇਖ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਦਿ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਡਾ: ਨਰੇਸ਼ ਕੋਹਲੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਮਰ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਦੋ ਵਿਅਕਤੀ-ਚਿੱਤਰ (ਗਿਆਨ ਅੰਬਰ, ਇੱਛਿਆਧਾਰੀ ਦਰਿਆ) ਜੋੜੇ ਗਏ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਅਤੇ ਸ਼ੋਭਾ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਗੁਰਬਾਣੀ ਤੇ ਵਿਗਿਆਨ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ (ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ), ਹਨਜ਼ਾ, ਤਾਸ਼ ਦੀ ਕਾਢ, ਛਤਰੀ ਦੀ ਕਾਢ (ਆਮ ਵਾਕਫ਼ੀ ਭਰਪੂਰ), ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ, ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਮਿਸ਼ਨ, ਸੰਨਾਂ ਦੀ ਜਨਮ ਕਥਾ, ਮਾਲਾ, ਕੁੰਭ ਪਰੰਪਰਾ (ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਲੇਖ), ਸੰਗੀਤ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ, ਸਿਧ ਗੋਸਟਿ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਮਸਲਾ (ਗਿਆਨ ਵਰਧਕ) ਆਦਿਕ ਲੇਖਕ ਬੇਦੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬੌਧਿਕ ਜਗਿਆਸਾ ਅਤੇ ਰਚਨਾ ਵਿਧੀ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਵੰਨਗੀਆਂ ਹਨ। ਆਪ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਹਰ ਵਿਸ਼ੈ ਬਾਰੇ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਇੰਜ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਆਪ ਦੇ ਲੇਖ ਕਿਸੇ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੇਡੀਆਂ ਲਈ ਲਿਖੇ ਇੰਦਰਾਜ ਹੋਣ। 'ਛਤਰੀ' ਪਦ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪ ਲਿਖਦੇ ਹਨ : ਛਤਰੀ, ਛਤਰ ਦਾ ਛੋਟਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਮੁਸਲਿਮ ਕਾਲ ਵਿਚ ਛਤਰੀ ਇਕ ਸ਼ਾਹੀ ਅੰਗ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। 'ਛਤਰੀ' ਦੇ ਕਈ ਅਰਥ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਬੂਤਰਾਂ ਦੇ ਬਹਿਣ ਦਾ ਠਿਠਰ, ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਇਕ ਉੱਚੀ ਕੌਮ ਦਾ ਨਾਂਅ (ਛੱਤਰੀ, ਕਸ਼ਤਰੀ), ਉਹ ਥਾਂ, ਜਿਥੇ ਕਿਸੇ ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫ਼ਕੀਰ ਜਾਂ ਅਮੀਰ ਦੀ ਹੱਡੀਆਂ ਦੱਬੀਆਂ ਹੋਣ। (ਪੰਨਾ 111)
'ਸਿਧ ਗੋਸਟਿ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਮਸਲਾ' ਆਪ ਦੀ ਖੋਜ-ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਇਕ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ, ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਮਹੰਤ ਸ਼ੰਕਰ ਨਾਥ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰੰਥਕਾਰਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਉਧਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਏਨੀ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਸ ਲੇਖ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਆਪ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, 'ਜੇ ਕਿਸੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸੱਜਣ ਨੇ ਇਸ ਬਾਣੀ 'ਤੇ ਹੋਰ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦਾਸ ਨੂੰ ਦੱਸ ਕੇ ਨਿਵਾਜਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰੇ ਤਾਂ ਕਿ ਖੋਜ ਵਿਚ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਉਕਾਈਆਂ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲ ਸਕੇ।' (ਪੰਨਾ 103) ਬੇਦੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਇਕ ਬਹੁਮੁੱਲੀ ਸੌਗਾਤ ਹੈ।

ਂਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136
ਫ ਫ ਫ

ਡਾ: ਅੰਬੇਡਕਰ
ਸਿੱਖ ਕਿਉਂ ਨਾ ਬਣ ਸਕੇ?

(ਦੋਸ਼ੀ ਕੌਣ)
ਲੇਖਕ : ਮੱਲ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੇਖਕ ਆਪ
ਮੁੱਲ : 500 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 558
ਸੰਪਰਕ : 83606-12386.

ਡਾ: ਅੰਬੇਡਕਰ ਨੂੰ ਜਿਥੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਹਾਸਲ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੱਬੇ-ਕੁਚਲੇ ਅਤੇ ਅਣਗੌਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਸੀਹਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਲੀਡਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਮਲੀ ਅਤੇ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਧਨਹੀਣ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤਾ। ਵਿਚਾਰਾਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਡਾ: ਅੰਬੇਡਕਰ ਸਿੱਖ ਕਿਉਂ ਨਾ ਬਣ ਸਕੇ? (ਦੋਸ਼ੀ ਕੌਣ) ਇਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਫਿਲਾਸਫ਼ੀ ਜਿਥੇ ਸਰਬ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ, ਬਰਾਬਰੀ, ਕਿਸੇ ਦਾ ਹੱਕ ਮਾਰ ਕੇ ਨਾ ਖਾਣਾ, ਸਭ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇਣਾ ਦਾ ਵੱਡਮੁੱਲਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਡਾ: ਅੰਬੇਡਕਰ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਸਿੱਖ ਨਾ ਬਣਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੈਦਾ ਹੀ ਕਿਉਂ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਦਾ ਉੱਤਰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਕ ਮੱਲ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਵਾਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਮੱਤ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿਚ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਿਚ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੰਦੇਹਮੂਲਕ ਜਾਪਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਅਮਲੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਉਕਾਈ ਕਰ ਗਏ ਜਾਪਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਰਬ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਵਾਲਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਅੱਜ ਵੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ, ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਘਾਟ ਆਦਿ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਰਾਜਸੀ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਵੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੁਸਤਕਾਂ ਅਤੇ ਡਾ: ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਮੱਤ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪਾਠਕ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੰਵਾਦ ਛੇੜਦੀ ਹੈ।

ਂਡਾ: ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋ: 98141-68611.
ਫ ਫ ਫ

ਹਮ ਕਹਾਂ ਜਾਏਂਗੇ
ਲੇਖਕ : ਜੌਨ ਏਲੀਆ
ਲਿਪੀਅੰਤਰ ਤੇ ਸੰਪਾਦਨਾ : ਜਗਵਿੰਦਰ ਜੋਧਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 125 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 76
ਸੰਪਰਕ : 94654-64502.

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਮਰਹੂਮ ਉਰਦੂ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਜੌਨ ਏਲੀਆ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿੱਪੀ ਵਿਚ ਉਤਾਰਾ ਹੈ। ਜੌਨ ਏਲੀਆ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੇਗਾਨਗੀ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਵਿਚ ਜੀਵਿਆ। ਉਹ ਧੁਰੋਂ ਸ਼ਾਇਰ ਸੀ ਪਰ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ਰਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਮੇਚ ਨਾ ਆ ਸਕਿਆ। ਜੌਨ ਦੇ ਧੁਰ ਅੰਦਰੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਨਾ ਬਰਾਬਰੀ ਇਕ ਲਾਵਾ ਬਣ ਕੇ ਫੁੱਟਦੀ ਰਹੀ ਤੇ ਉਹ ਇਸ ਲਾਵੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਢਾਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਜਿਊਂਦੇ ਜੀਅ ਉਸ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਨੂੰ ਉਰਦੂ ਦੇ ਧਨੰਤਰ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਹੀ ਨਾ ਆਉਣ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਸ ਦੇ ਪੰਜ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਪੇ ਹਨ। 1. ਗੋਯਾ, 2. ਸ਼ਾਇਦ, 3. ਗੁਮਾਨ, 4. ਯਾਨੀ ਅਤੇ 5. ਮੌਜੂਦਾ। ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਸਿਰਜਣ ਕਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਨਵ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਨੂੰ ਅਜੋਕੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰ ਵੇਖੋ :
-ਜਾਨੇ ਕਹਾਂ ਗਯਾ ਹੈ ਵੁਹ ਜੋ ਅਭੀ ਯਹਾਂ ਥਾ
ਵੁਹ ਜੋ ਅਭੀ ਯਰਾਂ ਥਾ ਵੁਹ ਕੌਨ ਥਾ ਕਹਾਂ ਥਾ।
-ਜੀ ਹੀ ਜੀ ਮੇ ਵੁਹ ਜਲ ਰਹੀ ਹੋਗੀ
ਚਾਂਦਨੀ ਮੇ ਟਹਿਲ ਰਹੀ ਹੋਗੀ।
-ਜੋ ਹੂਆ ਜੌਨ ਵੁਹ ਹੂਆ ਭੀ ਨਹੀਂ
ਯਾਨੀ ਜੋ ਕੁਛ ਭੀ ਥਾਂ ਵੁਹ ਥਾ ਭੀ ਨਹੀਂ।
ਜੌਨ ਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਨੂੰ ਜਗਵਿੰਦਰ ਜੋਧਾ ਨੇ ਲਿੱਪੀਅੰਤਰ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿਚ ਬਾਖੂਬੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਂਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ
ਮੋ: 94174-84337.
ਫ ਫ ਫ

ਇਕ ਬਾਤ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸੇ ਦੀ
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰਿੰ: ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਗੋਸਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 98764-52223.

ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਜਨਜੀਵਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਛੋਟੇ ਅਕਾਰ ਦੇ 31 ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਹਨ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੇ ਮਿਡਲ ਪੰਨਿਆਂ 'ਤੇ ਛਪਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦਾ ਹਾਂ-ਪੱਖੀ ਹੁੰਗਾਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਪੁਰਾਣੇ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਵਿਰਸੇ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨਿਆਣੇ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ ਭੱਠੀਓਂ ਭੁਨਾਉਣ ਦਾਣੇ, ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਕਿੱਕਰਾਂ ਤੇ ਕਾਟੋ ਰਹਿੰਦੀ, ਹੁਣ ਡੋਲ ਨਹੀਂ ਖੜਕਦੇ ਖੂਹਾਂ 'ਤੇ, ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਵਿਛਦੀਆਂ ਪਰਾਹੁਣਿਆਂ ਹੇਠ ਦਰੀਆਂ ਚੌਤਾਹੀਆਂ, ਗਾਹ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਏ, ਪਤਲੀ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਡੋਰ ਅਤੇ ਮੋਬਾਈਲ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਆਦਿ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਰਧਕ ਲੇਖ ਹਨ ਜੋ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਟੁੰਭਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਹੋ ਰਹੇ ਪਤਨ ਅਤੇ ਕਥਿਤ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਅਸਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਂਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ
ਮੋ: 94630-34472.
ਫ ਫ ਫ

ਧਰਮ ਬਨਾਮ ਮਾਰਕਸਵਾਦ
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰੋ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਟਿਵਾਣਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 229
ਸੰਪਰਕ : 98152-98459.

ਪ੍ਰੋ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਧਰਮ ਬਨਾਮ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੇ ਟਾਈਟਲ ਉੱਤੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਸੂਚਨਾ ਨਹੀਂ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਬੰਦ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋ: ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਅੰਕਿਤ ਮਿਤੀ 2003 ਦੱਸ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਤਾਬ 15 ਕੁ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਛਪ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਦੋਂ ਕਿਤੇ ਹੀ ਮੈਂ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੜ੍ਹੀ ਸੀ। ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਸਮਝ ਵੀ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਦੂਜੀ ਪਾਠ ਵਦੇਰੇ ਗੰਬੀਰਤਾ ਨਾਲ ਕਰ ਸਕਿਆ ਹਾਂ। ਪ੍ਰੋ: ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ (ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸੱਚ/ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸਮਝ), ਪ੍ਰੋ: ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਸਿੱਖ ਇਨਕਲਾਬ) ਤੇ ਸ: ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਦ ਸਿੱਖ ਆਈਡਿਆਲੋਜੀ) ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਧੁਨੀ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਹੁਣ ਸਾਫ਼ ਪਛਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚਲੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਹੁਣ ਵਧੇਰੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਿੱਖ ਇਨਕਲਾਬ ਤੇ ਫਲਸਫ਼ੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਦੇ ਆਧਾਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਛਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਧਰਮ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਹਿਤਾਂ ਲਈ ਵਰਤਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੈੜਾਂ ਲੈਟਿਨ ਅਮਰੀਕਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਥੀਆਲੋਜੀ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਕਸ ਵੈਬਰ ਦੀ ਸੋਸ਼ਿਆਲੋਜੀ ਆਫ ਰਿਲੀਜਨ, ਏ.ਟੀ. ਹੈਨੇਲੀ, ਜੁੱਾਨ ਸੀਗੁੰਡੋ, ਗੁਸਤਾਵੋ ਗੁਈਟੀਰੇਜ਼ ਤੇ ਲੀਓਨਾਰਡੋ ਬਾਫ਼ ਦੇ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਥੀਆਲੋਜੀ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਨ ਤੱਕ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਿੰਤਕਾਂ ਉੱਤੇ ਹੈ।
ਪ੍ਰੋ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਹ ਨੁਕਤਾ ਉਠਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ ਦੇ 'ਮੁਹਾਵਰੇ ਵਿਚ ਉਚਾਰੇ ਪ੍ਰਚਾਰੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਸੰਕੋਚ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਹੀਰ ਦਾ ਰੱਬ ਹੋਰ ਹੈ, ਕਾਜ਼ੀ ਦਾ ਹੋਰ। ਗੁਰਮੁਖ ਦਾ ਹੋਰ, ਮਨਮੁੱਖ ਦਾ ਹੋਰ। ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਨੂੰ ਕੱਟੜਤਾ ਨਾਲ ਅਪਣਾਉਣਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ। ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਫ਼ੀਮ ਕਹਿ ਕੇ ਨਿੰਦਣਾ-ਰਦਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਲੋਕਾਂ/ਸਮਾਜਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰੇਰਕ ਹੈ। ਧਰਮ ਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੀ ਪੁਨਰ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਮਾਜਿਕ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਖੋਜਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਇਸੇ ਸੋਚ ਨਾਲ ਮੱਧਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੋਚ/ਚਿੰਤਨ ਬਾਰੇ ਅੱਜ ਵੀ ਅਸੀਂ ਇਕ ਮੱਤ ਨਹੀਂ।

ਂਡਾ: ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਧੀਰ
ਮੋ: 98722-60550
ਫ ਫ ਫ

ਝੁੱਗੀਆਂ ਦੇ ਲਾਲ
ਲੇਖਿਕਾ : ਡਾ: ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਮਿਨਹਾਸ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 136
ਸੰਪਰਕ : 98141-45047

'ਝੁੱਗੀਆਂ ਦੇ ਲਾਲ' ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਟੱਪਰੀਵਾਸ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਨਾਲ ਭਰੀ ਗਾਥਾ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਡਾ: ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਮਿਨਹਾਸ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਬੀੜਾ ਉਠਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਉਠਾਏ ਬੀੜੇ ਦੌਰਾਨ ਚੁਣੌਤੀਆਂ/ਵਿਰੋਧ, ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਅਤੇ ਮਿਲੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਵੀ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਬੜੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਟੱਪਰੀਵਾਸ ਸਮਾਜ ਬਾਰੇ ਆਮ ਧਾਰਨਾ ਇਹ ਵੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕ ਵਿਹਲੜ, ਮੰਗਤਾ ਜਾਂ ਚੋਰ ਉਚੱਕੇ ਵਾਲੀ ਬਿਰਤੀ ਦੇ ਹੀ ਮਾਲਿਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਇਸ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਵਿਚਰ ਕੇ ਇਸ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਵੀ ਹਨ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਜੀਨੀਅਸ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਵੀ ਹਨ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਤੋਂ ਅਜਿਹਾ ਮਾਹੌਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਲਾਲਾਂ' ਦੀ ਚਮਕ ਗ਼ਰੀਬੀ ਦੀ ਦਲਦਲ ਵਿਚ ਦਫ਼ਨ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਕੁ ਪਰਉਪਕਾਰਤਾ ਨੂੰ ਪਰਨਾਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਤੇ ਹੋਰ ਲਾਹਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਮਤਲਬਪ੍ਰਸਤ ਲੋਕ ਖੈਰਾਤਾਂ/'ਦਾਨ-ਪੁੰਨ' ਦੇ ਨਾਂਅ ਉਤੇ ਇਸ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਤੋਂ ਵੀ ਗੁਰੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਪੁੱਠੇ-ਸਿੱਧੇ ਕੰਮਾਂ 'ਚ ਉਲਝਾਈ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਗ਼ਰੀਬੀ ਦੀ ਜਹਾਲਤ ਤੋਂ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਅਖੌਤੀ ਦਾਨ ਪੁੰਨ/ਖੈਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੇਟ ਭਰਨ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ ਮੰਨ ਹੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। 'ਝੁੱਗੀਆਂ ਦੇ ਲਾਲ' ਪੁਸਤਕ ਇਹ ਸਾਰਥਿਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਵਿਚ ਵੀ ਸਫ਼ਲ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਮਤਲਬਪ੍ਰਸਤੀ ਦੇ ਹਨੇਰਿਆਂ ਵਿਚ ਕਈ ਜੁਗਨੂੰ ਪਰਉਪਕਾਰਤਾ ਦਾ ਦੀਵਾ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੀ ਹਿੰਮਤ, ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਔਕਾਤ ਅਨੁਸਾਰ ਚਾਨਣ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਂਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਈਆ ਹਵੇਲੀਆਣਾ
ਮੋ: 98764-74858
ਫ ਫ ਫ

09-06-2019

  ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ
ਲੇਖਕ : ਅਜੈ ਘੋਸ਼
ਸੰ: ਤੇ ਅਨੁ: ਬਲਬੀਰ ਲੌਾਗੋਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 125 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 98153-17028.

ਅਜੈ ਘੋਸ਼ (1909-62) ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਅਹਿਮ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਕਲਮ ਨੇ ਵਾਸਤਵਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ | ਸਰਲ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦਤ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ | ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਬਾਰੇ ਮੁੱਲਵਾਨ ਵਾਕਫ਼ੀਅਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ | ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸੰਗਰਾਮੀ ਯੋਧਿਆਂ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਚਰਚਾ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ : ਸ਼ਹੀਦੇ-ਆਜ਼ਮ ਸ: ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਜਤਿੰਦਰ ਨਾਥ ਦਾਸ, ਬਾਬਾ ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ, ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ, ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਲਾਲ, ਸ਼ਿਵ ਵਰਮਾ, ਜੈ ਦੇਵ ਕਪੂਰ, ਡਾ: ਗਯਾ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਆਦਿ | ਹਰ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਦੇ ਨੈਣ-ਨਕਸ਼, ਉਸ ਦੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪ੍ਰਪੱਕਤਾ, ਉਸ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਉਲੀਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ | ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵੀ ਇਸ ਭਾਗ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਮਸਲਨ : ਕਾਕੋਰੀ ਦੀਆਂ ਗਿ੍ਫ਼ਤਾਰੀਆਂ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਸਾਈਮਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਅਤੇ ਵਰ੍ਹਦੀਆਂ ਲਾਠੀਆਂ ਨਾਲ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੀ ਮੌਤ, ਅਸੰਬਲੀ ਵਿਚ ਬੰਬ, ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਆਦਿ | ਅਜੈ ਘੋਸ਼ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ? ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਹੋ ਰਹੇ ਗਵਾਹਾਂ, ਮੁਖ਼ਬਰਾਂ ਅਤੇ ਗਦਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ | ਦੂਜਾ ਭਾਗ ਅਹਿਮ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ | ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਰਤ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ (6 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1928 ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ) ਇਸ ਸਭਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਗਵਤੀ ਚਰਨ ਵੋਹਰਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਸਕੱਤਰ ਬਣੇ ਸਨ | ਜੇ.ਪੀ. ਸਾਂਡਰਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਉਪਰੰਤ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਲਏ ਗਏ ਬਦਲੇ ਬਾਰੇ ਛਾਪਿਆ ਪਰਚਾ (18.12.1928), ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬੀ.ਕੇ. ਦੱਤ ਨੇ 8 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1929 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿਚ ਬੰਬ ਸੁੱਟਣ ਵੇਲੇ ਲੀਫਲੈੱਟ ਸੁੱਟੇ | ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸੈਸ਼ਨ ਜੱਜ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਅਸੈਂਬਲੀ ਬੰਬ ਕੇਸ ਬਾਰੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਬਿਆਨ | ਦਿੱਲੀ ਸੈਸ਼ਨ ਜੱਜ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਬੀ.ਕੇ. ਦੱਤ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ | ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿਚ ਅਪੀਲ ਸਮੇਂ ਦਿੱਤਾ ਬਿਆਨ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਬੰਬ ਖਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਸੁੱਟੇ ਗਏ ਸਨ | ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਨਾ ਉਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ | ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਦੇਸ਼ ਜੋ 22 ਅਕਤੂਬਰ, 1929 ਦੇ ਟਿ੍ਬਿਊਨ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਛਪਿਆ ਸੀ | ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ ਜੋ ਭਗਵਤੀ ਚਰਨ ਵੋਹਰਾ ਨੇ 1929 ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ | ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਪਰਜਾਤੰਤਰ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਸੰਘ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਪੱਤਰ ਤੇ ਬੰਬ ਫਲਸਫ਼ਾ—ਇਹ ਪੱਤਰ ਵੋਹਰਾ ਤੇ ਸ਼ੇਖਰ ਨੇ ਰਲ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਇਹ 26 ਜਨਵਰੀ, 1930 ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ | ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿਚ ਇਨਕਲਾਬੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਖਰੜਾ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ | ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਉਤਾਰੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਛਾਪੇ ਗਏ ਹਨ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ 'ਮੌਜੂਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਪੂਰਨ ਤਬਦੀਲੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ' ਸੰਖੇਪ ਇਹ ਕਿ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਆਕਾਰ ਛੋਟਾ ਪਰ ਮਿਆਰ ਵੱਡਾ ਹੈ |

—ਡਾ: ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਮੋ: 88376-79186.
c c c

ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਅਜੋਕੀ ਸਥਿਤੀ
ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ
ਲੇਖਕ : ਮਿੱਤਰ ਸੈਨ ਮੀਤ
ਸੰਪਾਦਕ : ਅੰਕੁਸ਼ ਕੁਮਾਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਏ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਹਾਊਸ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 280 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 137
ਸੰਪਰਕ : 98556-31777.

ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ | ਲੰਮੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਹੱਕ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ | ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਮਿੱਤਰ ਸੈਨ ਮੀਤ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਹੈ | ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ 56 ਪੰਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਹਨ ਤੇ 57 ਤੋਂ 129 ਤੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਵਾਲੇ ਤੇ ਫਿਰ 137 ਪੰਨੇ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ | ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਅੱਧੀ ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਅੱਧੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ | ਬਸ ਇਹੀ ਹਾਲ ਹੈ ਸਾਡੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਸਭ ਪਾਸੇ | ਸੈਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ 1947 ਪਿੱਛੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਹੱਕੀ ਸਥਾਨ ਦਿਵਾਉਣ ਦੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਮੋਰਚਿਆਂ ਤੋਂ ਗੱਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ | ਜਲੰਧਰੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਰਾਹ ਪਾਇਆ | ਲੰਮੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਬਾਅਦ ਨਵਾਂ ਪੰਜਾਬ ਬਣਿਆ | ਸਿੱਖ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲਾ ਪੰਜਾਬ | ਅਕਾਲੀ ਸੱਤਾ ਵਿਚ ਆਏ ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਤਬਕੇ ਦੇ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਡਰੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਠੰਢੇ ਬਸਤੇ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ | ਇਹ ਵੱਖਰੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਲਗਪਗ ਸਾਰੇ ਹੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਪੰਜਾਬੀ ਮੰਨਦੇ, ਲਿਖਾਂਦੇ ਹਨ | ਫਿਰ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੁਕਰੇ ਲੱਗ ਰਹੀ ਹੈ | ਇਸ ਦੀ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦਿਵਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਘਟ ਗਈ ਹੈ | ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵਧ-ਫੁੱਲ ਰਹੀ ਹੈ | ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੰਕਟ ਵਿਚ ਹੈ | ਉਪਰੋਕਤ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਜ ਭਾਸ਼ਾ ਐਕਟ (1960) ਤੇ ਦੂਜੇ ਰਾਜ ਭਾਸ਼ਾ ਐਕਟ (1967) ਦੁਆਰਾ ਦਫ਼ਤਰੀ ਕੰਮਕਾਜ, ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਮ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਕਰਨ ਦਾ ਨੁਕਤਾ ਉਠਾਇਆ ਹੈ | ਇਸ ਐਕਟ 'ਤੇ ਅਮਲ ਸਮੇਂ ਕੇਵਲ (ਸਾਰੇ) ਦਫ਼ਤਰੀ ਚਿੱਠੀ ਪੱਤਰ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਕਰਨ ਦੀ ਨੋਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਹੀ ਹੋਈ | ਇਹ ਕੁੱਲ ਕੰਮ ਦਾ 5-7 ਫ਼ੀਸਦੀ ਮਾਤਰ ਹੈ | ਬਾਕੀ ਕੰਮ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ | ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਹੀ | ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਰਤਣ, ਨਾ ਵਰਤਣ ਦੀ ਚੈਕਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ | ਇਹ ਵਿਭਾਗ ਹੁਣ ਲਗਪਗ ਮਰਨ ਕਿਨਾਰੇ ਹੈ | ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਲਈ 1973 ਵਿਚ ਬਣੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਭਾਸ਼ਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਗਠਨ, ਸਥਿਤੀ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਵੇਖੀਏ ਤਾਂ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਹੀ ਹੱਥ ਲਗਦੀ ਹੈ | ਨਾ ਦਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਨਾ ਦਿ੍ੜ੍ਹਤਾ | ਨਾ ਸਹੂਲਤਾਂ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਟਾਫ | ਮਿੱਤਰ ਜੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਰੱਬ ਈ ਰਾਖਾ | ਅੱਲਾ ਹੀ ਬੇਲੀ |

—ਡਾ: ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਧੀਰ
ਮੋ: 98722-60550
c c c

ਮਨੁੱਖਤਾ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਸਾਡੇ ਬੱਚੇ
ਲੇਖਕ : ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਾਤਵਿਕ ਬੁਕਸ, ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 100 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 99150-48005

ਲੇਖਕ ਦੀ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਮਨੱੁਖਤਾ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਸਾਡੇ ਬੱਚੇ' ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ 22 ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਮਗਰੋਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਵੱਖਰੀਆਂ ਯੋਗਤਾਵਾਂ, ਵੱਖਰੀਆਂ ਪਸੰਦਾਂ, ਵੱਖਰੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾ ਮੰਨਣ ਦੀ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ | ਬੱਚੇ ਦੇ ਸੰਪੂਰਨ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਖੇਡ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ | ਬੱਚੇ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸਤਿਕਾਰ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ | ਬੱਚੇ ਗਿਰਦ ਉਸਾਰੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਵਲਗਣਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਅਤੇ ਸਾਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ | ਬੱਚੇ ਲਈ ਝਿੜਕ, ਨਸੀਹਤਾਂ ਅਤੇ ਲੋੜੋਂ ਵਧ ਲਾਡ ਨੂੰ ਬੱਚੇ ਦਾ ਨਿਰਾਦਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ | ਬੱਚੇ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਨਵ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਤਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਧੀਆਂ ਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਸਮੇਂ ਸਮਾਨਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਬੌਧਿਕ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣ ਲਈ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ | ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਅੱਜ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਦੀ ਦੌੜ ਤੇ ਹੋੜ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਕੇ ਉਸ ਵਿਚ ਪਸ਼ੂਪਨ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਲੇਖਕ ਵਲੋਂ ਕਈ ਉਪਯੋਗੀ ਸੁਝਾਅ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ | ਲੇਖਕ ਦੀ ਵਰਨਣ ਸ਼ੈਲੀ ਸਰਲ, ਰੌਚਕਤਾ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ | ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਹਰੇਕ ਲੇਖ ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਡੂੰਘੇ ਅਰਥ ਸਮੋਈ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਠਕ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਹਲਚਲ ਮਚਾਉਣ, ਗਿਆਨ ਵਿਚੋਂ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨੂੰ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ | ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਬਾਲ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸਰਮਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰ ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜ਼ਰੀਆ ਹੈ |

—ਡਾ: ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਮੋ: 98761-56964.
c c c

ਮੈਂ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਰੂਪ
ਕਵੀ : ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਡੁਮੇਲੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੁੰਦਰ ਬੁੱਕ ਡਿੱਪੋ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 180 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 0181-2623184.

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 410 ਦੋਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸੰਵੇਦਨਾ ਭਰਪੂਰ ਹਨ | ਸੁਰਿੰਦਰ ਸੋਹਲ, ਵਰਿਆਮ ਸੰਧੂ, ਉਂਕਾਰ ਸਿੰਘ ਡੁਮੇਲੀ ਅਤੇ ਸੁਰਜੀਤ ਸਾਜਨ ਜਿਹੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਦੋਹਿਆਂ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ ਹੈ | ਅਸਲ ਵਿਚ ਸੱਤਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦਾ ਸ਼ਾਇਰ ਡੁਮੇਲੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਿਆਂ ਵਿਚ ਧੁਰ ਤੋਂ ਪੇਸ਼ ਹੈ :
-ਬੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਸੌਾ ਗਿਆ, ਲੈ ਕੇ ਬੁੱਧ ਵਿਵੇਕ |
ਫੁੱਲ ਬਣ ਕੇ ਫਿਰ ਮੌਲਿਆ ਲੈ ਕੇ ਰੰਗ ਅਨੇਕ |
-ਮਾਵਾਂ ਬਾਝ ਨਾ ਪੇਕੜੇ ਧੀਆਂ ਬਾਝ ਨਾ ਸੁੱਖ,
ਮੂਲੋਂ ਦੋਵੇਂ ਇਕ ਨੇ, ਜੀਕਣ ਛਾਂ ਤੇ ਰੁੱਖ |
-ਇਹ ਮੰਡੀ ਹੈ ਮੁੱਲ ਦੀ ਮੁੱਲ ਦੀ ਹੈ ਹਰ ਬਾਤ,
ਤੋਲਾ ਤੋਲਾ ਦਿਨ ਵਿਕੇ ਰੱਤੀ ਰੱਤੀ ਰਾਤ |
ਡੁਮੇਲੀ ਦੇ ਦੋਹਿਆਂ ਵਿਚ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਚਿੰਤਨ ਬੁਲੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਤਾਲ ਦੀ ਸੰਜੀਦਗੀ | ਹਰ ਦੋਹਾ ਦਿਲ ਵਿਚ ਉੱਤਰਦਾ ਤੇ ਆਤਮਾ ਦਾ ਰਾਹ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ | ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦੋਹੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਧੀਆ ਲੱਗੇ ਹਨ | ਮੈਂ ਕਦੇ ਜੋ ਆਸਥਾ ਜਗਾਈ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਉਪਰਾਮਤਾ ਦੋਹਾ ਸੰਭਾਲ ਲਵੇਗਾ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਹੋਰ ਵੀ ਰੌਸ਼ਨ ਦੀਦਾਰੇ ਕਰਵਾਏਗੀ, ਉਹ ਆਸਥਾ ਜਗ ਰਹੀ ਹੈ | ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਦਿਲੋਂ ਜੀ ਆਇਆਂ ਹੈ | ਦੋਹੇ ਆਪਣੇ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਸੰਪੂਰਨ ਹਨ |

—ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ
ਮੋ: 94174-84337.
c c c

ਭੁਲੇਖਾ ਰੱਬ ਦਾ
ਲੇਖਕ : ਡਾ: ਕੇ. ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਰਸੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 295 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 160
ਸੰਪਰਕ : 099873-08283.

ਡਾ: ਕੇ. ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਕ ਸਮਰਪਿਤ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ | ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਰੱਬ ਦੀ ਹੋਂਦ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੰਕਿਆਂ ਅਤੇ ਦਵੰਦਾਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੇਖ ਲਿਖੇ ਹਨ | ਆਪਣੇ ਇਕ ਲੇਖ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੱਬ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬੰਦੇ ਦੀ ਲੋੜ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ (ਜਦੋਂ ਕਿ) ਬੰਦੇ ਦਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਰੱਬ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਵੀ ਚੱਲ ਸਕਦਾ ਹੈ (ਪੰ. 11) ਬੰਦਾ ਰੱਬ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਫੜੀ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੇ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹਨ : ਪਹਿਲਾ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ/ਜਗਤ ਦੇ ਕਈ ਵੇਰਵਿਆਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਦੇ | ਦੂਜਾ, ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ | ਤੀਜਾ, ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਜਾਂ ਸਹਾਰੇ ਦੀ ਲੋੜ ਅਤੇ ਚੌਥਾ, ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਾ ਸਰੋਤ | 'ਰੱਬ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਆਡੀਓ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ' ਵਿਚ ਰੱਬ, ਲੇਖਕ ਦੇ ਇਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, 'ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਅੰਤਰ-ਆਤਮਾ ਵਿਚ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ | ਪਰ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਘੱਟ ਭਾਲਦੇ ਹੋ, ਬਾਹਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੱਭਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹੋ |' (ਪੰਨਾ 31) ਰੱਬ ਦੇ ਅਸਤਿਤਵ ਬਾਰੇ ਸਾਰੀਆਂ ਜਗਿਆਸਾਵਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਰੱਬ ਸਾਨੂੰ ਮਾਨਵਤਾ ਨਾਲੋਂ ਤੋੜਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਹੋਂਦ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁਨਕਰ ਹੋ ਜਾਈਏ | (ਪੰਨਾ 139) ਡਾ: ਕੇ. ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਇਕ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਸੁਹਿਰਦ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ | ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਥਨਾਂ/ਬਚਨਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਵਿ ਟੁਕੜੀਆਂ ਦਾ ਕਾਫੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ | ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਤਰਕ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਦਾ ਦਾਮਨ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ | ਅਜੋਕੇ ਪਾਠਕ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਇਹ ਲੇਖ ਕਾਫੀ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿੱਧ ਹੋਣਗੇ |

—ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸੰਘ
ਮੋ: 98760-52136
c c c

ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਦੇ ਹਰਫ਼
ਸ਼ਾਇਰ : ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਮਹੇੜੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 98152-98459.

ਹਰ ਪਰਵਾਸੀ ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਕਈ ਨਾਮਵਰ ਸ਼ਾਇਰ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਕਾਵਿ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਧਰਮ ਪਾਲ ਰਹੇ ਹਨ | ਆਪਣੇ ਵਿਰਸੇ ਤੇ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਓਪਰਿਆਂ ਵਿਚ ਮਹਿਫ਼ੂਜ਼ ਰੱਖਣਾ ਹੀ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ | ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਮਹੇੜੂ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਾਇਰਾਂ 'ਚੋਂ ਇਕ ਹੈ | 'ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਦੇ ਹਰਫ਼' ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਤੀਸਰੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਇਕ ਸੌ ਦੋ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ | ਉਸ ਮੁਤਾਬਿਕ ਵਕਤ ਦੀ ਲਾਠੀ ਵਿਚ ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਦਿਸ ਰਹੇ ਮੰਜ਼ਰ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ | ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਹਨ੍ਹੇਰਿਆਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਹੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਔਕੜਾਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਸੁੱਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ | ਮਹੇੜੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਤੇ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ | ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਦਿ੍ਸ਼ਟੀ 'ਤੇ ਮਹੇੜੂ ਦੀਆਂ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ 'ਬਦਲ ਗਿਆ' ਕਵਿਤਾ ਮੋਹਰ ਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ | ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪਾਠਕ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਇਕ ਦਿ੍ਸ਼ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਜਿਹਾ ਹੋਣਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਮਹੇੜੂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਹੋਰ ਖ਼ੂਬੀ ਮੁਹੱਬਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਘਾਟ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ | ਸ਼ਾਇਰ ਭਾਵੇਂ ਆਪਣੀ ਅੰਦਰਲੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਜ਼ਬਾਨ ਦੇਣ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲ ਹੈ ਪਰ ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਗੰਭੀਰ ਘਾਟਾਂ ਹਨ ਜਾਂ ਅਵੇਸਲਾਪਨ ਹੈ | 'ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਦੇ ਹਰਫ਼' ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਮਹੇੜੂ ਦੀ ਭਵਿੱਖੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣੇਗੀ, ਅਜਿਹੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ |

—ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਮੋ: 99884-44002
c c c

ਇਕ ਅਨਘੜ ਜਿਹਾ ਸੁਪਨਾ
(ਹਿੰਦੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ)
ਮੂਲ ਲੇਖਕ : ਮਣੀ ਮੋਹਨ
ਅਨੁ: ਅਮਰਜੀਤ ਕੌ ਾਕੇ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪ੍ਰਤੀਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 98142-31698.

ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਾਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਜਗਤ 'ਚ ਇਕ ਸਥਾਪਿਤ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਹੈ | ਉਹ ਹੁਣ ਤੱਕ 35 ਕੁ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾ ਕੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਆਪਣੀ ਭਰਵੀਂ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਗਵਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ | ਮਣੀ ਮੋਹਨ ਦੇ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੀਆਂ 69 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਜਨ-ਸਾਧਾਰਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਾਨਵ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੇ ਦਫ਼ਨ ਹੋਣ ਦੀ ਗਾਥਾ ਹੈ | ਆਮ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਸਲਿਆਂ, ਗ਼ਰੀਬੀ, ਭੁੱਖਮਰੀ, ਜ਼ਹਾਲਤ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਖਾਹਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਮੁਰਝਾ ਜਾਣਾ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਚ ਸਮੋਏ ਹੋਏ ਹਨ | ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੰਤਾਪ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਅੰਦਰ ਸੰਵੇਦਨਾ ਦਾ ਮਰ ਜਾਣਾ | ਲੋਕ ਕਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਤੋਂ ਅਣਭਿੱਜ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕੀ ਵਾਪਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਵਾਪਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਅਣਭਿੱਜ ਹਨ | ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਸੁੰਨੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਵੇਂ ਕਿੰਨੇ ਸੁਪਨੇ ਹਨ ਜੋ ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਓਝਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ | ਯਥਾਰਥ ਸੁਪਨੇ ਅਤੇ ਫੈਂਟਸੀ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਵਿਚ ਰਲਗੱਡ ਹੋਏ ਮਿਲਦੇ ਹਨ | ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਰੂਰ ਯਥਾਰਥ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮੋਹ-ਭੰਗ ਦੇ ਿਖ਼ਲਾਫ਼ ਇਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ 'ਚ ਮੁੜ ਤੋਂ ਮਾਨਵੀ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਹਨ | ਇਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਪੱਥਰ ਤੋੜਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਆਸ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਇਕ ਅਨਘੜ ਜਿਹਾ ਸੁਪਨਾ ਦੇਖਣ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਵੀ ਹਨ | ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਸੁਪਨਾ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਦੇ ਸਮਾਂ ਆਏਗਾ, ਜਦੋਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਸੰਸਦਾਂ ਵਲੋਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਨਘੜੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਤਾਮੀਰ ਲਈ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ | ਇਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਭਵਿੱਖੀ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਤਾਮੀਰ ਦੀ ਗਾਥਾ ਵੀ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ | ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਾਕੇ ਵਲੋਂ ਵੀ ਇਹ ਆਸ ਪ੍ਰਗਟਾਈ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਯਤਨ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਇਸ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਿਆਂ ਭਰਪੂਰ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ | ਖੂਬਸੂਰਤ ਅਨੁਵਾਦ ਰਾਹੀਂ ਮਾਨਵੀ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਭਰਪੂਰ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕ ਖੂਬ ਹੁੰਗਾਰਾ ਭਰਨਗੇ | ਆਮੀਨ!

—ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ (ਪ੍ਰੋ:)
ਮੋ: 098786-14096.
c c c

ਹਨੇਰੇ ਤਲਛਟ ਵਿਚ ਚਮਕਿਆ
ਮੂਲ ਲੇਖਕ : ਅਲਪਨਾ ਮਿਸ਼ਰ
ਅਨੁਵਾਦਕ : ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੈਨਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਯੂਨੀਸਟਾਰ ਬੁਕਸ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 195 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 126
ਸੰਪਰਕ : 097976-57211.

ਅਲਪਨਾ ਮਿਸ਼ਰ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਹਿੰਦੀ ਕਥਾ ਜਗਤ ਦਾ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਨਾਂਅ ਹੈ | ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੈਨਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ | ਨਾਵਲੀ ਕਹਾਣੀ ਪੰਜ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਇਮਾਰਤ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਆਤਮ-ਕਥਾ ਦੇ ਲਹਿਜੇ ਵਿਚ ਬਿਰਤਾਂਤਕਾਰ ਖ਼ੁਦ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂਅ ਬਿੱਟੋ ਹੈ | ਪਰਿਵਾਰਕ ਉਲਝਣਾ, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਮੁੰਨਾ ਜੀ ਵਰਗੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦਾ ਦਬਦਬਾ, ਘਰੇਲੂ ਦਮ ਘੁੱਟਵਾਂ ਵਾਤਾਵਰਨ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਵਿਚ ਸਮਾਏ ਹੋਏ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ | ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਭਿ੍ਸ਼ਟਾਚਾਰੀ ਅਤੇ ਨਕਲ ਦੇ ਆਸਰੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਦੀ ਬਿਰਤੀ ਨੂੰ ਨਾਵਲਕਾਰਾਂ ਨੇ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਲਹਿਜ਼ੇ ਵਿਚ ਭਾਵਪੂਰਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ | ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਬਿੱਟੋ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਕਾਂਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਵੀ ਨਾਵਲੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਹਿਲੂ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ | ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਅਨੁਵਾਦਕ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ ਨੂੰ ਨਾਵਲੀ ਲਿਖਤ ਹੀ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਪਰ ਵਿਧਾਗਤ ਦਿ੍ਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਇਹ ਨਾਵਲ ਨਾਵਲੀ ਧਰਾਤਲ ਨਾਲੋਂ ਆਤਮ ਕਥਾ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨੇੜੇ ਜਾਪਦਾ ਹੈ | ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਦਿੱਤੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵੀ ਕਥਾ ਨੂੰ ਇਕ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਜੋਂ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨਹੀਂ ਕਰਨ ਦਿੰਦੇ | ਜਿਵੇਂ 'ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਮੰਦਰ ਉਰਫ਼ ਲਿਖਿਆ ਜਾਣਾ ਇਕ ਨਿਬੰਧ ਦਾ', 'ਬੇਚੈਨ ਹਜ਼ਾਰਾਂ-ਧਾਰਾਵਾਂ ਦੇ ਰਾਗ-ਰੰਗ ਸਨ', ਬੈਂਡ ਵਾਜਾ ਬਾਰਾਤ ਆਦਿ | ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਵਲੀ ਕਾਂਡ ਦੀ ਥਾਂ ਦਿ੍ਸ਼ 1, ਦਿ੍ਸ਼ ਦੋ ਆਦਿ ਵੀ ਲਿਖੇ ਜਾਣਾ ਵਿਚਾਰ ਚਰਚਾ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ |

—ਡਾ: ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋ: 98141-68611

08-06-2019

 ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗ
ਪ੍ਰਸੰਗ ਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ
ਲੇਖਿਕਾ : ਡਾ: ਅਮਨਦੀਪ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 98151-02284.

ਡਾ: ਅਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਹਾਸ ਵਿਅੰਗ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਾਸਾ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਹੈ, ਜੋ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਬੁਢਾਪੇ ਤੱਕ ਅੰਗ-ਸੰਗ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈਂ'ਹੱਸਣ ਖੇਡਣ ਮਨ ਕਾ ਚਾਓ।' ਪੁਰਾਤਨ ਕਵੀ ਚਰਪਟ ਨਾਥ ਤੇ ਸੁਥਰਾ ਹਾਸ ਵਿਅੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਇਸ ਵਿਚ ਹਾਸਾ ਉਪਜਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨਂਰਾਜਨੀਤਕ, ਆਰਥਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਅੰਗ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਅਗਲੇ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਸਹਿਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਵਧੀਆ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਗੀਤ, ਬੋਲੀਆਂ, ਸੁਹਾਗ, ਘੋੜੀਆਂ, ਸੋਹਲੜੇ, ਅਖਾਣ, ਛੰਦ, ਸਿੱਠਣੀਆਂ, ਬੁਝਾਰਤਾਂ, ਅਖਾਣ-ਮੁਹਾਵਰੇ, ਚੁਟਕਲੇ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਤੇ ਨੀਤੀ ਕਹਾਣੀਆਂਂਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਹਾਸ ਵਿਅੰਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਸਹਿਤ ਵੇਰਵੇ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰਪੂਰ ਹਨ।
ਤੀਸਰਾ ਕਾਂਡ 'ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਨਾਟ ਵਿਚ ਹਾਸ ਵਿਅੰਗ' ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹੈ ਤੇ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਰਾਸ ਲੀਲ੍ਹਾ, ਰਾਮ ਲੀਲ੍ਹਾ, ਨਕਲਾਂ, ਸਵਾਂਗ, ਪੁਤਲੀਆਂ ਦਾ ਤਮਾਸ਼ਾ, ਭੰਡਾਂ ਦੇ ਤਮਾਸ਼ੇ, ਮਦਾਰੀ, ਬਾਜ਼ੀਗਰ, ਬਹੁਰੂਪੀਏ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਹਾਸ ਵਿਅੰਗ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਪਹਿਲੂ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅੰਤਲਾ ਕਾਂਡਂ'ਹਾਸ ਵਿਅੰਗ ਦਾ ਬਦਲਦਾ ਸਰੂਪ' ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਹਾਸ ਵਿਅੰਗ ਸਾਂਝੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਕੋਈ ਬੁਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਨਾਉਂਦਾ ਪਰ ਹੁਣ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਵਿਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਆਉਣ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੂਪ ਤਾਂ ਅਲੋਪ ਹੀ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਬੋਝ ਥੱਲੇ ਦੱਬਿਆ ਮਨੁੱਖ ਹੱਸਣ ਖੇਡਣ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਂਡਾ: ਜਗਦੀਸ਼ ਕੌਰ ਵਾਡੀਆ
ਮੋ: 98555-84298.
ਫ ਫ ਫ

ਖੰਭਾਂ ਥੱਲੇ ਅੰਬਰ
ਸ਼ਾਇਰ : ਦਾਦਰ ਪੰਡੋਰਵੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਟਮ ਆਰਟ ਬੱਲੀਆਂ (ਸੰਗਰੂਰ)
ਮੁੱਲ : 145 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 84+10
ਸੰਪਰਕ : 91158-72450.

ਦਾਦਰ ਪੰਡੋਰਵੀ ਦੇ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ 83 ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਹਨ। 'ਖੰਭਾਂ ਥੱਲੇ ਅੰਬਰ' ਉਸ ਦਾ ਤੀਜਾ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਬੜਾ ਤੀਖਣ ਅਹਿਸਾਸ ਹੈ ਕਿ ਕਾਵਿ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਇਕ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਸੰਗਿਕ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਸਰਅੰਜਾਮ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਆਪਣੀ 'ਮੈਂ' ਨੂੰ ਖੁਰਨ ਜਾਂ ਭੁਰਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਇਸ ਅੰਦਾਜ਼ ਨਾਲ ਕਹੇ ਗਏ ਸ਼ਿਅਰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਮੁਕੰਮਲ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਅਸ਼ਆਰ ਦੇਖੋ :
ਮੇਰੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਦੀਵਾ ਬੁਝ ਰਿਹਾ ਸੀ
ਤੇ ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਸੀ
ਮੈਂ ਕਿੱਦਾਂ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਤੋਂ ਪਰਤਿਆ ਹਾਂ
ਕਿ ਹਰ ਰਸਤਾ ਮੇਰੇ 'ਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਸੀ
ਰਿਹਾਈ ਸਮਝਦਾ ਸਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪਰ
ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ ਪਿੰਜਰਾ ਸੀ।
ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਅਭਿਵਿਅੰਜਨ ਅਤੇ ਵਿਅੰਗਮਈ ਅੰਦਾਜ਼, ਕਵੀ ਦੀ ਸ਼ਿਅਰੀਅਤ ਦੇ ਦੋ ਉਲੇਖਯੋਗ ਲੱਛਣ ਹਨ। ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦੀ ਮਾਅਰਫ਼ਤ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਾਵਿ-ਕਥਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਪਰਤੀ, ਬਹੁਆਯਾਮੀ ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਹਾਰਵਾਦੀ ਸੋਚ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਤੇ ਪੈਰ-ਪੈਰ 'ਤੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਦੀ ਝਾਕ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਨਿਰੰਤਰ ਠਕੋਰਦਾ/ਝੰਜੋੜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਹਕੀਕਤ ਉੱਪਰ ਬੇਹੱਦ ਗਿਲਾ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਦੌਰ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਬੰਦੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਅੰਤਰਦਰਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਉੱਪਰ ਵਿਅੰਗ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, 'ਕੁਝ ਕੁ ਸੁਪਨੇ ਰੱਖ ਲਵਾਂਗਾ ਕੁਝ ਕੁ ਰੀਝਾਂ ਮਾਰ ਲਵਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਵੀ ਹੁਣ ਬਾਜ਼ਾਰ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸੀਮਤ ਕਰ ਵਿਸਤਾਰ ਲਵਾਂਗਾ। ਤੇਰੀ ਖ਼ੁਦਗਰਜ਼ੀ ਦਾ ਮੈਨੂੰ ਹੁਣ ਤਾਂ ਫ਼ਰਕ ਬਥੇਰਾ ਪੈਂਦੈ, ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ ਅਗਲੇ ਜਨਮ 'ਚ ਹੋਰ ਨਿਰਮਾਤਾ ਧਾਰ ਲਵਾਂਗਾ।' (ਗ਼ਜ਼ਲ ਨੰ: 10)
ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਕਵੀ ਦੀਆਂ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੰਮੇ-ਛੋਟੇ ਬਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ, ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ ਮੌਲਿਕ ਅਤੇ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਸੱਜਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੜ੍ਹਨ, ਗੁਣਗੁਣਾਉਣ ਅਤੇ ਮਾਣਨ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿਸਮਾਦੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ।

ਂਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸੰਘ
ਮੋ: 98760-52136
ਫ ਫ ਫ

ਹਤਿਆਰੇ
ਲੇਖਕ ਨਾਗਰ ਸਿੰਘ ਤੂਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 81468-96093.

ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਨਾਗਰ ਸਿੰਘ ਤੂਰ ਦਾ ਪਲੇਠਾ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ 11 ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਲੇਖਕ ਮੁਢਲੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਲੋਕ ਹਿਤਾਂ ਲਈ ਜੂਝ ਰਹੀਆਂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦਾ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੀ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਉਹ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਸੋਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਇਆ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਹੈ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਕਾਫ਼ਲਾ' ਅਤੇ 'ਗਾਥਾ ਇਕ ਪਿਓ ਦੀ' ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੰਡਾਰੇ ਸਮੇਂ ਫ਼ਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤਾਂ ਵਲੋਂ ਨਿਹੱਥਿਆਂ 'ਤੇ ਹੋਏ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਦੀ ਗਾਥਾ ਬਿਆਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਵਾਰਥੀ ਲੋਕ, ਸਾਜਿਸ਼, ਕੁੱਖ ਦਾ ਵੈਰੀ, ਗੁੱਡ ਨਾਈਟ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵਸਦੇ ਇਧਰਲੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਤੇ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ 'ਚੋਂ ਗਏ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਦੁਬਿਧਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਅਰਥ ਭਰਪੂਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਅਣਖ ਬਨਾਮ ਹੱਤਿਆ ਅਤੇ ਦਰਿੰਦਾ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਸੋਚਣੀ ਨੂੰ ਹਾਂ-ਪੱਖੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਲੁਟੇਰੇ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰੀ ਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਅਖੌਤੀ ਅਹੁਦੇਦਾਰਾਂ ਵਲੋਂ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕਾਲੋਨੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ ਵੇਚਣ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਹਿਦ ਨਾਮੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਐਡਹਾਕ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਰੈਗੂਲਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜਥੇਬੰਦਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਗਾਥਾ ਬਿਆਨੀ ਗਈ ਹੈ।

ਂਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ
ਮੋ: 94630-34472.
ਫ ਫ ਫ

ਬਾਤਾਂ ਸੜਕ ਦੀਆਂ
ਲੇਖਕ : ਗੁਰਮੇਲ ਬੀਰੋਕੇ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਯੁੱਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 500 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 329
ਸੰਪਰਕ : 011-26802488.

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਗੁਰਮੇਲ ਬੀਰੋਕੇ ਨੇ ਸਿਰਫ ਅਮਰੀਕਾ, ਕੈਨੇਡਾ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਚਲਦੇ ਟਰੱਕਾਂ ਅਤੇ ਡਰਾਈਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਸਗੋਂ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ 15 ਕਾਂਡਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਕੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਜਾਣ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ, ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਡਰਾਈਵਰੀ ਦਾ ਧੰਦਾ ਅਪਣਾਉਣ, ਉਥੋਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਨਿਯਮ, ਟਰੱਕਾਂ ਵਿਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਡਰਾਈਵਿੰਗ ਲਾਈਸੈਂਸ ਲੈਣ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ, ਡਰਾਈਵਰਾਂ ਦੇ ਦੁਖੜੇ, ਪੁਲਾਂ ਦਾ ਮਾਨਵੀਕਰਨ, ਟਰੱਕ ਡਰਾਈਵਰਾਂ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ, ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨਾ, ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਦੇ ਧੰਦੇ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ, ਫੁੱਲ ਸਰਵਿਸ ਅਤੇ ਬਰਫ਼ੀਲੀਆਂ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਡਰਾਈਵਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਵਿਭਿੰਨ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਆਦਿ ਦਾ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਡਰਾਈਵਰ ਭਾਵੇਂ ਟਰੱਕ, ਕਾਰ ਜਾਂ ਗਾਰਬੇਜ਼ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਟਰੱਕ ਦਾ ਹੋਵੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਸੜਕੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨਾ ਸਭ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਹੀਣ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਸਭ ਲਈ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਸਾਧਨ ਹੋਣ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚ ਜਾਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੀ ਨਾ ਰਹੇ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਟਰੱਕ ਨੂੰ ਲੋਡ ਕਰਨਾ, ਚੈਕਿੰਗ ਸਕੇਲ 'ਤੇ ਟਰੱਕ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ, ਰੈੱਡ ਲਾਈਟ ਅਤੇ ਟਰੈਫਿਕ ਸਿਗਨਲ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ, ਮਰਦ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੌਜ-ਮਸਤੀ ਦੇ ਵਸੀਲਿਆਂ, ਕਾਰਨਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਏ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ, ਲਾਗ ਬੁੱਕ ਦਿਆਨਤਦਾਰੀ ਨਾਲ ਭਰਨਾ, ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਘੱਟ ਪੜ੍ਹੇ ਡਰਾਈਵਰਾਂ ਦਾ ਅਮਰੀਕਾ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਟਰੱਕ ਚਲਾਉਣਾ, ਉਥੋਂ ਦੀ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋਣਾ ਆਦਿ ਸਬੰਧੀ ਵੇਰਵਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰਪੂਰਵਕ ਬਿਆਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਿਰਸੰਦੇਹ, ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਜਿਥੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਡਰਾਈਵਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦਾ ਤੀਖਣ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ ਉਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਦੇ ਨਵੇਂ ਰੂਪਾਕਾਰ ਨੂੰ ਸਰਲ ਅਤੇ ਰੋਚਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਂਡਾ: ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਮੋ: 9814209732
ਫ ਫ ਫ

ਅਖੰਡ ਭਾਰਤ
ਮੂਲ ਲੇਖਕ : ਡਾ: ਮਹੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਸ਼ਰਮਾ
ਅਨੁ: ਡਾ: ਲਖਵੀਰ ਲੈਜ਼ੀਆ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 150
ਸੰਪਰਕ : 75890-88435.

ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸੰਪਾਦਕਾ ਨੇ ਡਾ: ਮਹੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਸ਼ਰਮਾ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੀਨ ਦਿਆਲ ਸ਼ੋਧ ਸੰਸਥਾਨ ਦਿੱਲੀ ਵਲੋਂ ਅਖੰਡ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਕੀਤੇ ਗਏ 25 ਚੋਣਵੇਂ ਪ੍ਰਵਚਨਾਂ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਗਹਿਨ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਿਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਵਚਨਾਂ ਦਾ ਕੋਡ 'ਦੋਹਰਾ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ' ਨਿਸਚਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਭੂਗੋਲਿਕ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਹਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਤਤਕਾਲੀਨ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। 'ਦੋਹਰੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ' ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਲੋਂ ਸ਼ਰਾਰਤ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 1910 ਵਿਚ ਮੋਰਲੇ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦਾ ਅੰਤ 1947 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿ ਵੰਡ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦੋਵੇਂ ਮੁਲਕ ਭੁਗਤ ਰਹੇ ਹਨ। ਡਾ: ਮਹੇਸ਼ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਤੰਗਦਿਲੀ, ਸੰਪ੍ਰਦਾਇਕ ਸੋਚ ਨੂੰ ਮੁੱਢੋਂ ਹੀ ਰੱਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਵਚਨ 15 ਅਗਸਤ ਨਾਲ ਹੀ ਸਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਪੰ: ਦੀਨ ਦਿਆਲ ਉਪਾਧਿਆਇ ਅਤੇ ਰਾਮ ਮਨੋਹਰ ਲੋਹੀਆ ਵਲੋਂ 'ਦੋਹਰੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ' ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਕ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਖੰਡਤਾ ਇਕ ਭੂ-ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਿਕ ਸਚਾਈ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਵਸਨੀਕ 'ਦੋਹਰੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ' ਦਾ ਸਮਰਥਕ ਨਹੀਂ ਪਰ ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿਰੁੱਧ ਚੁਣੌਤੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਕੋਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਮੱਤ ਹੈ ਕਿ ਦੋਹਰੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਕਾਰਨ ਹੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵੱਲ ਵੀ ਧਿਆਨ ਦਿਵਾਇਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਹੈ ਕਿ 'ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿ ਮਹਾਂਸੰਘ' ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਆ ਰਿਹਾ? ਲੇਖਕ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿ ਦੇ ਰਾਜ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਪੂਰਬੀ-ਪੱਛਮੀ ਜਰਮਨੀ ਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਯਵਨ; ਵੀਅਤਨਾਮ ਇਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿ ਇਕ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ?

ਂਡਾ: ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਮੋ: 88376-79186.
ਫ ਫ ਫ

ਕਾਰਵਾਂ-ਏ-ਅਮਨ
ਕਵੀ : ਪ੍ਰਿੰ: ਹਜੂਰਾ ਸਿੰਘ
ਸੰਪਾ: ਗੁਰਚਰਨ ਬੱਧਣ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104.
ਸੰਪਰਕ : 94192-12801.

ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 175 ਕਾਵਿ ਟੁਕੜੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਕੁੰਡਲੀ' ਸਿਰਲੇਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੁੰਡਲੀਆਂ ਛੰਦ ਬਾਰੇ ਬਣਤਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ 'ਇਹ ਮਾਤ੍ਰਿਕ ਛੰਦ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਜਾਤੀ ਵਿਖਮ ਮਾਤ੍ਰਿਕ ਛੰਦ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਛੇ ਤੁਕਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਛੇ ਦੀਆਂ ਛੇ ਸਤਰਾਂ ਦੂਜੇ ਛੰਦਾਂ ਵਾਂਗ ਇਕਸਾਰ ਮਤ੍ਰਿਕ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਪਹਿਲੀਆਂ ਦੋ ਸਤਰਾਂ ਦੀ ਛੰਦ ਦੋਹਾ (ਦੋਹਿਰਾ-ਸ਼ਲੋਕ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ 13+11 ਮਾਤਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਦੋਹੇ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਸ਼ਰਤਾਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਤੁਕਾਂਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਛ9ਛ ਅਤੇ ਤੁਕਾਂਤ ਉੱਤੇ ਛ9 ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੀਆਂ 4 ਸਤਰਾਂ ਦਾ ਵਜ਼ਨ 15+13 ਮਾਤਰਾ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ :
ਸੁਰਗਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਭਲੀ ਘਰ ਤੇਰੇ ਦੀ ਸ਼ਾਨ
ਤੇਰੇ ਵਿਹੜੇ ਆਣ ਕੇ, ਨਿਕਲੇ ਮੇਰੀ ਜਾਨ (13+11 ਮਾਤਰ)
ਨਿਕਲੇ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਤੇਰਾ ਦਰ ਮੈਨੂੰ ਭਾਂਦਾ
ਤੇਰਾ ਦਰ ਨਾ ਖੁੱਸੇ ਮੈਨੂੰ ਗਮ ਇਹ ਖਾਂਦਾ
ਤੇਰੇ ਦਰ ਤੋਂ ਵਾਰ ਦਿਆਂ ਸਭ ਮਹਿਲ ਚੁਬਾਰੇ
ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਠੁਕਰਾ ਦਿਓ ਜੀ ਮੀਤ ਪਿਆਰੇ (15+11 ਮਾਤਰਾ)
ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚ 4 ਸਤਰਾਂ ਦਾ ਕੁੰਡਲੀਆਂ ਵੀ ਹੈ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਕੁੰਡਲੀਏ ਲਿਖੇ। ਇਸ ਛੰਦ ਦਾ ਨਾਂਅ ਇਸ ਲਈ ਕੁੰਡਲੀਆਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੇ ਦੋਹੇ ਦੀ ਆਖਰੀ ਸਤਰ ਦਾ ਅੰਤਲਾ ਤੁਕਾਂਤ ਅਗਲੀ ਸਤਰ ਦਾ ਤੁਕਾਂਤ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਹਜੂਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਕੁੰਡਲੀਆਂ ਦਾ ਰੂਪਕ ਪੱਖ ਜਾਚੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਕੁਝ ਇਕ ਉਕਾਈਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੰਪੂਰਨ ਹਨ।
ਪ੍ਰਿੰ: ਹਜੂਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁੰਡਲੀਆਂ ਛੰਦ ਸਿਰਜ ਕੇ ਸਨਾਤਨੀ ਕਾਵਿ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਜੀਵਨ ਬਖਸ਼ਿਆ ਹੈ। ਹਰ ਕੁੰਡਲੀ ਵਿਚ ਸਮਾਜਿਕ, ਨੈਤਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਅਧੀਨ ਨਿਭਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਜੂਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕੁੰਡਲੀ ਛੰਦ ਜਾਂ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਉੱਤੇ ਗਹਿਨ ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਰੂਪਕ ਪੱਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਚੰਗੀ ਹੈ। ਗੁਰਚਰਨ ਬੱਧਣ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਂਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ
ਮੋ: 94174-84337.
ਫ ਫ ਫ

ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ
ਲੇਖਕ : ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਜੋਸ਼ੀ (ਡਾ:)
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੇਖਕ ਖ਼ੁਦ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 98141-47405.

ਵਾਰਤਕਕਾਰ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਜੋਸ਼ੀ ਦੀ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ 21 ਚਿੰਤਨਸ਼ੀਲ ਨਿਬੰਧ ਹਨ। ਨਿਬੰਧਾਂ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਸੁਰ 'ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ' ਹੈ। ਨਿਬੰਧਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਇਕ ਵਾਕ ਸਹਿਜ ਨਾਲ ਪਰੋਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੰਤਵ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਹੱਥ-ਵੱਸ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਸਾਰਾ ਵਰਤਾਰਾ ਇਕ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਰਾਹੀਂ ਵਰਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ ਨਿਬੰਧ ਵਿਚ ਸਹੁਰਿਆਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਜਵਾਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਹਮਣੇ ਤੋਂ ਇਕ ਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੁੜੀ ਜਵਾਬ ਵਿਚ ਬੋਲਦੀ ਹੈਂ'ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ'। ਮੁੰਡਾ ਚਿੰਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਸੋਚਾਂ ਦੇ ਫੁਰਨੇ ਦੂਰ ਤੱਕ ਉਡਾਰੀ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਨਿਬੰਧ ਵਿਚ ਇਸ ਵਾਕ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕੀ, ਕਿਵੇਂ, ਕਿਉਂ, ਜਿਹੇ ਸੱਤ ਸਵਾਲ ਹਨ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਹਰੇਕ ਨਿਬੰਧ ਵਿਚ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਹੀ ਰੱਬ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਨਿਬੰਧ 'ਨਵਾਂ ਸੰਮਤ' ਵਿਚ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਨੌਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। 26 ਕਿਸਮ ਦੇ ਸੰਮਤ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਹੈ। ਈਸਵੀ ਤੇ ਬਿਕਰਮੀ ਸੰਮਤ ਵਿਚ 57 ਸਾਲ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਹੈ। ਫਾਰਸੀ ਸੰਮਤ, ਦਾਊਦੀ, ਸਪਾਰਟਾ, ਮੂਸਾਵੀ, ਨੂਹ ਆਦਿ ਸੰਮਤਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਿਬੰਧ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਬੰਸਾਵਲੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। 'ਮੇਰਾ ਯੁੱਗ ਤੇਰਾ ਯੁੱਗ' ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਕੁੱਲ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਬਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੋਝੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਇਹ ਸਮਾਂ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਬਤੀਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨਿਬੰਧ 'ਕਮਲਾ ਬੰਦਾ' ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਹੇਰਾਫੇਰੀਆਂ, ਚਲਾਕੀਆਂ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਨਿਬੰਧ ਸੁਚੱਜੀ ਵਾਰਤਕ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਵਾਰਤਕ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ ਹੈ।

ਂਪ੍ਰਿੰ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਮੋ: 098148-56160.
ਫ ਫ ਫ

02-06-2019

  ਰੰਗ ਮਜੀਠ
ਸ਼ਾਇਰ : ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੁੱਨੜ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵੀਂ ਦੁਨੀਆ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਪੰਜਾਬ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 415
ਸੰਪਰਕ : 97804-70386.

'ਰੰਗ ਮਜੀਠ' ਵਿਚ ਸ਼ਾਇਰ ਦੀਆਂ ਤਕਰੀਬਨ ਚਾਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਮਾਹ, ਰੂਹ ਰਾਗ, ਚਿਤ ਚੇਤੇ ਨਾ ਚੇਤ ਚੜ੍ਹੇਗਾ, ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ, ਸੱਚ ਦਾ ਸੇਕ, ਮਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਤੇ ਮਾਂ ਬੋਲੀ, ਦੇਸ਼ ਪਿਆਰ ਦੀ ਕਵਿਤਾ, ਢਾਈ ਅੱਖਰ ਪ੍ਰੇਮ ਕੇ ਤੇ ਬਿਨ ਸਿਰਲੇਖੋਂ ਹੀਰ ਖੰਡਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ | ਸੁੱਨੜ ਦੀ ਇਹ ਵੱਡ ਆਕਾਰੀ ਪੁਸਤਕ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨੂੰ ਵੀ ਉਘਾੜਦੀ ਤੇ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ | 'ਰੰਗ ਮਜੀਠ' ਪੈਂਤੀ ਅੱਖਰੀ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਅਨੁਸਾਰ ਲਿਖੀਆਂ ਕਾਵਿ ਟੁਕੜੀਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਿੱਸਾ 'ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਿਲਾਸ' ਵਰਗੀ ਮਿਠਾਸ ਤੇ ਨਸੀਹਤਾਂ ਹਨ | ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਬਾਰਾਂ ਮਾਂਹ ਲਿਖਣ ਦਾ ਚੋਖਾ ਰਿਵਾਜ ਸੀ ਪਰ ਬਦਲਦੇ ਵਕਤ ਵਿਚ ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤੇ ਨਵੇਂ ਸ਼ਾਇਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ | ਸੁੱਨੜ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਮਾਹ ਦੇਸੀ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਬੰਧਿਤ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਮੌਸਮ, ਰੁੱਤ ਤੇ ਤਿੱਥ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਬੜੀ ਖ਼ੂਬੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ | 'ਜਨਮ ਕੁੰਡਲੀ' ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਲੰਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਹੈ | 'ਰੱਬ ਪ੍ਰਸਤ' ਸੁੱਨੜ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਕਵਿਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਰੱਬ ਪ੍ਰਸਤੀ ਤੋਂ ਸੱਚ ਪ੍ਰਸਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਖੱਪੇ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ | ਸ਼ਾਇਰ ਦੀਆਂ ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਾਚਦਿਆਂ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਦੇ ਕੇ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਹਾਸਲ ਹੈ | 'ਮਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਤੇ ਮਾਂ ਬੋਲੀ' ਵਾਲਾ ਭਾਗ ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਤੇ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ | ਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਬੀਤਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਵਿਛੜਨ ਦਾ ਉਦਰੇਵਾਂ ਵੀ ਹੈ | ਦੇਸ਼ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਭਾਗ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਸ਼ਿੱਦਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ |

ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਮੋ: 9988444002
***

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੌਸ਼ਨ ਚਿਰਾਗ਼
ਲੇਖਕ : ਬਲਜਿੰਦਰ ਮਾਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 295 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 166
ਸੰਪਰਕ : 98150-18947.

ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਬਲਜਿੰਦਰ ਮਾਨ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰੌਸ਼ਨ ਦਿਮਾਗ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਜੀਵਨ-ਬਿਰਤਾਂਤ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ, ਸਟੇਟ (ਪ੍ਰਾਦੇਸ਼ਿਕ) ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਉਲੇਖਯੋਗ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ | ਭੂਮਿਕਾ ਵਜੋਂ ਲਿਖੇ ਮੁਢਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਸੰਕੋਚ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੂਚੀ ਮੁਕੰਮਲ ਨਹੀਂ ਹੈ | ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਕਰਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰਹਿ ਗਏ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਅਗਲੇ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿਚ ਜ਼ਰੂਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ | ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕੱੁਲ 61 ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ | ਤਤਕਰਾ ਅੱਖਰ-ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ | 'ੳ' (ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸੇਤੀਆ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ 'ਵ' (ਵਿਜੈ ਕੁਮਾਰ) ਤੱਕ ਚਲਦੀ ਹੈ | ਹਰ ਲੇਖ ਵਿਚਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੋ-ਢਾਈ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿਚ ਸਮੇਟੀ ਗਈ ਹੈ |
ਹਰ ਲੇਖ ਦਾ ਆਰੰਭ ਇਕ ਬਣਦੀ-ਫਬਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਉਸ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਕਿਸੇ ਖੇਤਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ | ਉਸ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਵੇਰਵੇ ਅਗਲੇ ਖੰਡ ਵਿਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ | ਅੰਤਿਮ ਖੰਡ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਸਬੰਧਿਤ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਸਮੱੁਚੀ ਦੇਣ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ | ਬਲਜਿੰਦਰ ਮਾਨ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਇਕ ਸਮਰਪਿਤ, ਸਿਦਕੀ ਅਤੇ ਸਫ਼ਲ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ | ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨਰੋਆ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ 'ਕਰੰੂਬਲਾਂ' ਨਾਂਅ ਦਾ ਇਕ ਮਾਸਿਕ ਪੱਤਰ 1995 ਈ: ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਆਦਿ ਹਾਸਲ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ | ਉਸ ਦੀਆਂ 15 ਮੌਲਿਕ, 5 ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਅਤੇ 30 ਸੰਪਾਦਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ |

ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136
***

ਰਚਨਾ ਕਿੰਨ ਰਚੀ ਕੁਦਰਤ ਜਾਂ ਕਰਤਾਰ?
ਲੇਖਕ : ਪਰਸ਼ੋਤਮ ਸਿੰਘ ਲੱਲੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 222
ਸੰਪਰਕ : 98767-34079.

ਭੋਲੇ-ਭਾਲੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਜੋਤਿਸ਼, ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਲੁੱਟਣ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ, ਲੰਮੇ-ਲੰਮੇ ਟਿੱਕੇ, ਚੋਗੇ ਤੇ ਭਾਂਤ-ਭਾਂਤ ਦੇ ਭੇਖ ਬਣਾ ਕੇ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੀ ਚੈਨਲਾਂ, ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਮਿਥਿਹਾਸ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਬਣਾ ਕੇ ਸਰਕਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ | ਪਰਸ, ਚੁੰਨੀ, ਚਟਨੀ ਦੇ ਰੰਗ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ ਕਿਰਪਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ | ਬਾਪੂ/ਸਤਿਗੁਰੂ ਜਬਰ ਜਨਾਹ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ | ਮੁਰਦੇ ਵਰਿ੍ਹਆਂ ਤੱਕ ਸੰਭਾਲੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ | ਮੇਰੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਬੜਾ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ | ਅੰਧੀ ਰਈਅਤ ਗਿਆਨ ਵਿਹੂਣੀ | ਇਸ ਨਿਰਾਸ਼ਾਜਨਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਪਰਸ਼ੋਤਮ ਸਿੰਘ ਲੱਲੀ ਨੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਦੀਵਾ ਬਾਲਿਆ ਹੈ ਰਚਨਾ ਕਿੰਨ ਰਚੀ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖ ਕੇ |
ਮਨੁੱਖ, ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਛੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਰੱਬ ਵਲੋਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਬਾਈਬਲ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦੀਆਂ ਮਿਥਾਂ ਦੀ ਕਚਿਆਈ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਮਸਲੇ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਚੀਰ-ਫਾੜ ਕੀਤੀ ਹੈ | ਅਰਬਾਂ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਬਿਗ ਬੈਂਗ ਤੇ ਫਿਰ ਇਕ ਸੈੱਲ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਰਾਹ ਤੁਰਦੇ ਹੋਏ ਜੀਅ ਜੰਤਾਂ/ਚਿੰਦਾਂ ਪਰਿੰਦਾਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸੰਸਾਰ | ਡਾਰਵਿਨ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸਿਧਾਂਤ, ਮੈਂਡਲ ਦੇ ਮਟਰਾਂ ਉੱਤੇ ਤਜਰਬੇ, ਤਿੰਨ ਅਰਬ ਨਿਊਕਲੀ ਓਾਟਾਈਡਾਂ ਦਾ ਡੀ.ਐਨ.ਏ., ਆਰ.ਐਨ.ਏ., ਟਰਾਂਸਫਰ ਆਰ.ਐਨ.ਏ., ਕਲੋਨਿੰਗ, ਜੀਨ, ਭਾਰੂ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਜੀਨ, ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਜੀਨ/ਡੀ.ਐਨ.ਏ. ਦਾ ਰੋਲ, ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਦੀ ਫਸਲ, ਪਸ਼ੂ, ਸੰਤਾਨ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਠੋਸ ਵਿਗਿਆਨਕ ਆਧਾਰ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਕੋਡ, ਕੋਡਾਨ, ਪਰੋਟੀਨ, ਅਮਾਈਨੋ ਏਸਿਡ, ਭਰੂਣ ਦਾ ਵਿਕਾਸ, ਚਿੰਪੈਂਜ਼ੀ, ਲੰਗੂਰ, ਬਾਂਦਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ 98 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸਾਂਝੇ ਡੀ.ਐਨ.ਏ. ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ, ਨੀਂਡਰਥਲ ਮੈਨ, ਕੁਬੇ, ਸਿੱਧੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਨਸਲਾਂ—ਬੜਾ ਕੁਝ ਹੈ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਆਮ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਵਿਚ ਸਮਝ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਹੀ |
ਪਰਸ਼ੋਤਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਐਟਮ, ਕਾਸਮਾਲੋਜੀ ਤੇ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਤਿੰਨੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਬਹੁਚਰਚਿਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖ/ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਜਨਮ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਆਧਾਰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਮਿਥਿਹਾਸ ਨੂੰ ਨਕਾਰਿਆ ਹੈ | ਵਧੀਆ ਉੱਦਮ ਲਈ ਮੁਬਾਰਕ |

ਡਾ: ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਧੀਰ
ਮੋ: 98722-60550
***

ਚੁੱਪ ਦੀ ਪੈੜ
ਕਵੀ : ਮਿੱਤਰ ਰਾਸ਼ਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 88

ਮਿੱਤਰ ਰਾਸ਼ਾ ਨੇ ਨਿੱਕੀਆਂ-ਨਿੱਕੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪੰਕਤੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤਰੀਵ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਹਾਇਕੂ ਵਿਧਾ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਿਆ ਹੈ | ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਾਇਕੂ ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਟੁੱਟ-ਭੱਜ, ਗ਼ਰੀਬੀ, ਅਜੋਕਾ ਵਿਆਹ ਕਲਚਰ, ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ, ਪੁਲਿਸ ਅਨਾਚਾਰ, ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਪੈਸੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਡੰਬਰ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਅਮੀਰ-ਗ਼ਰੀਬ ਵਿਚਲੀ ਵਿਸੰਗਤੀ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਕਰਜ਼, ਰਾਜਨੀਤਕ ਪੈਂਤਰੇਬਾਜ਼ੀ, ਗੁਆਚਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਾਸਤ, ਆੜ੍ਹਤੀਆਂ ਦੀ ਲੁੱਟ, ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ, ਜਲ ਸੰਕਟ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਚਿੱਤਰਣ, ਮਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੁੱਤਰਾਂ ਕਾਰਨ ਰੁਲਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਘਟਦਾ ਨਿੱਘ ਤੇ ਸੁੰਗੜਿਆ ਸਮਾਂ, ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਵਲੋਂ ਖੱਜਲਖੁਆਰੀ, ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਾਧਨਾਂ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼, ਆਦਿ ਅਨੇਕਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਤਿੰਨ ਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਪਰਤਾਂ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ |
ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਾਰੇ ਹੀ ਹਾਇਕੂ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਹਨ | ਮਾਨਵੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਕਰਕੇ ਹਾਇਕੂ ਸ਼ਿਲਪ ਪੱਖੋਂ ਸੰਖੇਪਤਾ, ਸੂਖਮਤਾ, ਸੰਜਮਤਾ ਅਤੇ ਸੁਹਜਤਾ ਵਰਗੇ ਗੁਣ ਸਾਂਭੇ ਹੋਏ ਹਨ | ਪੰਜਾਬੀ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਏ ਹੋਏ ਇਹ ਹਾਇਕੂ ਤੁਕਾਂਤ ਵਿਚ ਵੀ ਹਨ ਤੇ ਤੁਕਾਂਤ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਵੀ | ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਗ ਪ੍ਰਚੰਡ ਹੈ | ਉਂਜ ਤਾਂ ਹਰੇਕ ਹਾਇਕੂ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਸੰਦੇਸ਼ ਤੇ ਸੂਖਮ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਠਕ ਮਨ 'ਤੇ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਪਰ ਕਈ ਹਾਇਕੂ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ |
ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਨੇ ਸੁਣੀ ਤਿੜਕੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਤਿੜ-ਤਿੜ ਕਰਦੀ ਆਵਾਜ਼ | ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਅਪੀਲ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਫੜੋ ਤੇ ਸਾਡੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰੋ | ਲੇਖਣ ਲਈ ਸੂੂਰਜ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਡੋਡੀਆਂ ਖੋਲ੍ਹ ਰਹੀਆਂ ਅੱਖਾਂ |
'ਚੁੱਪ ਦੀ ਪੈੜ' ਦੇ ਹਾਇਕੂ ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਇਕੂ ਜਗਤ ਵਿਚ ਗੁਣਾਤਮਕ ਵਾਧਾ ਕਰਦੇ ਹਨ |

ਡਾ: ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਮੋ: 98761-56964.
***

ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਡੋਰ
ਲੇਖਕ : ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਨਿਰਾਲਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਸਵੀਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਸਿਰਸਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 88
ਸੰਪਰਕ : 094161-52128.

ਘੁੰਮਣ ਘੇਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਠਿੱਲ੍ਹ ਪਈ ਬੇੜੀ,
ਮੇਰੇ ਵਲ ਨੂੰ ਕਿਨਾਰਾ ਜਾਪੇ ਚਲਦਾ ਪਿਆ ਸੀ |
ਅਜਿਹੀ ਆਸ ਦੀ ਕਿਰਨ ਲੈ ਕੇ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਨਿਰਾਲਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ ਜਗਤ ਨੂੰ ਮਾਲਾਮਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ | ਉਹ ਗੀਤ, ਗ਼ਜ਼ਲ, ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਵਿਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ | ਕਵੀ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਬਾਰੇ ਦੋ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਤੇ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ (ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵਿਚਾਰ, ਗਿਆ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸੀ) ਉਸ ਨੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਾਜਗੁਰੂ, ਸੁਖਦੇਵ ਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਗੁਣਗਾਣ ਕੀਤਾ ਹੈ—
ਰਾਜਗੁਰੂ ਸੁਖਦੇਵ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਮੁੱਖ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੂਰੀ
ਫਾਂਸੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਸਤੇ ਹੋਇਆ ਬੜਾ ਜ਼ਰੂਰੀ
ਗੋਰਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਲਈ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋੜੀ ਸੀ ਮਗਰੂਰੀ |
ਕਵੀ ਨੇ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਬਾਰੇ ਵੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਤੇ ਧੀ ਵਲੋਂ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿਊਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ | ਇਹ ਬੁਰਾਈ ਤਾਂ ਸਮਾਜ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਕਲੰਕ ਹੈ | ਉਸ ਨੇ ਭਿ੍ਸ਼ਟਾਚਾਰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਕਰੁਣਾਮਈ ਹਾਲਤ ਬਾਰੇ ਵੀ ਵਿਅੰਗ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਲੋਕਤੰਤਰ ਹੋਵੇ ਪਰ ਬੁਰਾਈਆਂ ਘੁਣ ਵਾਂਗ ਲੱਗੀਆਂ ਅੰਦਰੋਂ-ਅੰਦਰ ਖੋਖਲਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ | ਕਵੀ ਨੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਰਨਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਵਿਤਾ 'ਬਸੰਤ ਦੀ ਬਹਾਰ ਆਈ' ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਹੈ | 'ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਰੋ ਪਿਆਰ' ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਬਾਰੇ ਲਿਖੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ | ਏਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਉਸ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਤੂਫ਼ਾਨ ਦੀ ਵੀ ਜੋ ਹਕੀਕੀ ਸਚਾਈ ਹੈ | ਬੋਲੀਆਂ ਤੇ ਛੱਲਾ ਜੋ ਨਿਵੇਕਲੀ ਕਾਵਿ ਵਿਧਾ ਹੈ, ਉੱਤੇ ਵੀ ਕਲਮ ਅਜ਼ਮਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ | ਉਹ ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਿਲ ਵਿਚ ਸਮੋਈ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅਗਾਂਹ ਵਧਦਾ ਵੇਖਣਾ ਲੋਚਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਣ ਹੈ |

ਡਾ: ਜਗਦੀਸ਼ ਕੌਰ ਵਾਡੀਆ
ਮੋ: 9855-84298.
***

ਗੁਲਦਸਤਾ
ਕਵੀ : ਪ੍ਰੋ: ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਯੂਨੀਸਟਾਰ ਬੁੱਕਸ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 0172-5027427.

ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਕਵੀ ਪ੍ਰੋ: ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ ਯੂ.ਕੇ. ਦੀ ਇਹ ਪਲੇਠੀ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਸਹੀ ਮਾਅਨਿਆਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਨਾਂਅ 'ਗੁਲਦਸਤਾ' ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਦੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਜਿਵੇਂ ਗੁਲਦਸਤੇ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਉਸ ਵਿਚ ਸਜਾਏ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਫੁੱਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਕਵੀ ਨੇ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 72 ਦੇ ਕਰੀਬ ਗ਼ਜ਼ਲ, ਨਜ਼ਮ, ਰੁਬਾਈ, ਛੰਦ-ਮੁਕਤ ਕਵਿਤਾ ਵਰਗੀਆਂ ਕਾਵਿ-ਵੰਨਗੀਆਂ ਨਾਲ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਖੂਬ ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਆ ਸਜਾਇਆ ਹੈ | ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਜਮ੍ਹਾਂ-ਨੁਕਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿਥੇ ਕਵੀ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਕੀਮਤੀ ਖਿਆਲ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਬੌਧਿਕ ਅਨੰਦ ਬਖਸ਼ਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਉਸ ਦਾ ਤਖੱਈਅਲ ਵੀ ਬੇਸ਼ਕੀਮਤੀ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਾਵਿ ਤਕਨੀਕਾਂ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਖਿਆਲ ਭਾਰੂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ | ਕਵੀ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀ ਇਹ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਇਕ ਹੋਰ ਕਮਾਲ ਛੁਪਾਈ ਬੈਠੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿੱਪੀ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ |
ਇਸ ਵਿਲੱਖਣ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਮੁੱਖ ਬੰਦ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਨਾਮੀ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ ਨੇ 'ਤਸਦੀਕ' ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਵੀ ਪ੍ਰੋ: ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ ਮਹਿਜ਼ ਸ਼ਾਇਰ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਕੋਸ਼ ਹਨ | ਪ੍ਰੋ: ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀ ਇਹ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਬੇਸ਼ੱਕ ਸਾਂਭਣਯੋਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਦਾ, ਪ੍ਰਚਾਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਪਹਿਲ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ |

ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਕਰਮ' ਲਧਾਣਾ
ਮੋ: 98146-81444.
***

ਧਰਤੀ ਪੁੱਤਰ
ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹਾਰਾ ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ
ਲੇਖਕ : ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹਾਰਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਅਸਥੈਟਿਕਸ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 500 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 159
ਸੰਪਰਕ : 94170-50411.

'ਧਰਤੀ ਪੁੱਤਰ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹਾਰਾ ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ' ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹਾਰਾ ਦੀ ਆਤਮ ਕਥਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਕਿਸਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ੀ ਵਾਲਾ ਜੀਵਨ ਜਿਊਾਦਿਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ | ਇਹ ਸਵੈਜੀਵਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਇਸ ਕਰਕੇ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਾ ਮਰਕਜ਼ ਹੈ ਕਿ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਲਾ, ਸਾਹਿਤ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਖੇਡਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਕ ਕਿਸਾਨ ਦੁਆਰਾ ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ ਵਰਗਾ ਵਕਾਰੀ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਇਕ ਅਸੰਭਵ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਸੰਭਵ ਬਣਾਉਣ ਕਾਰਜ ਹੈ | ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹਾਰਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਸ ਆਤਮਕਥਾ ਵਿਚ ਭਾਵੇਂ ਪਿੰਡ ਕੰਗਣਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਪਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਬੀਤੇ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵੀ ਬੜੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਟਾਇਮ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਦੋ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਉਚਾਈ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ | ਐਮ.ਏ. ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਕਾਰਜ ਵਿਚ ਤਰੱਕੀ ਕਰਨੀ ਸੋਨੇ 'ਤੇ ਸੁਹਾਗਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਸਮਰਪਣ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਇਕ ਉੱਚ ਮੁਕਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ | ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਅਤੇ ਤਾਇਆ ਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾਮਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਕਦਮਾਂ 'ਤੇ ਚਲਦਿਆਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਬੀਜਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਨਵੀਂ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ | ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਿਲੇ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਵਿਸਤਿ੍ਤ ਵੇਰਵੇ ਇਸ ਆਤਮ-ਕਥਾ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਹਨ | ਪਤਨੀ ਦਾ ਵਿਛੋੜਾ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹਾਰਾ ਲਈ ਅਸਹਿ ਪੀੜ ਹੈ ਪਰ ਜ਼ਿੰਦਾਦਿਲੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਣਾ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਾਦਿਲ ਇਨਸਾਨਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ | ਖੂਬਸੂਰਤ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਇਹ ਆਤਮ ਕਥਾ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਪੁਸਤਕ ਹੈ |

***

ਪੰਜਾਬੀ ਗਹਿਣੇ
ਸਮਾਜਿਕ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰਿਪੇਖ
ਲੇਖਿਕਾ : ਡਾ: ਰੁਪਿੰਦਰ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 94630-88272.

'ਪੰਜਾਬੀ ਗਹਿਣੇ : ਸਮਾਜਿਕ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰਿਪੇਖ' ਡਾ: ਰੁਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਗਹਿਣਿਆਂ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਪੁਸਤਕ ਹੈ | ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਖੋਜਕਰਤਾ ਨੇ ਇਹ ਮੱਤ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿਚ ਗਹਿਣੇ ਪਹਿਨਣ ਦੀ ਰੁਚੀ ਵਿਦਮਾਨ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਥੇ ਇਹ ਗਹਿਣੇ ਸਰੀਰਕ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਰੁਤਬੇ ਬਾਰੇ ਵੀ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ | ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨਤਾ ਬਾਰੇ ਜਿਥੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਿਲਪ ਕਲਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਚਰਚਾ ਛੇੜੀ ਹੈ | ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਵਰਗ ਵੰਡ ਵਾਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਜਿਥੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੇ ਵਰਗੀਕਰਨ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਛੇਦ ਕੇ ਭਾਵ ਛੇਕ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਨਾ ਛੇਦ ਕੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੰਡ ਕਰਕੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦਾ ਲੰਮਾ ਚੌੜਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਭਰਪੂਰ ਬਿਓਰਾ ਵੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਹੈ | ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਾਂ ਵਿਚ ਪਹਿਨੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਲੰਮੀ ਸੂਚੀ ਇਸ ਖੋਜ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ |
ਗਹਿਣੇ ਜਿਥੇ ਸਮਾਜਿਕ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਸੇ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਮਈ ਰੂਪ ਰੇਖਾ ਉਲੀਕਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਸੰਕਟਕਾਲੀਨ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਗਹਿਣੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਕਈ ਮਸਲੇ ਅਤੇ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਨਜਿੱਠਣ ਵਿਚ ਵੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਗਹਿਣੇ ਦੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਸਾਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਵੇਰਵੇ ਵੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹਨ | ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ 'ਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀਆਂ ਵੀ ਪਾਠਕ ਦੇ ਸੁਹਜ-ਸਵਾਦ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ |

ਡਾ: ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋ: 98141-68611.

01-06-2019

 ਰਾਜਾ
ਮੂਲ : ਨੀਕੋਲੋ ਮੈਕੀਏਵੈਲੀ
ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁ: ਕਮੋਡੋਰ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਾਹੌਰ ਬੁਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 248
ਸੰਪਰਕ : 098181-59944.

ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਗਿਆਨ ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਮੌਲਿਕ ਤੇ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਸ਼ੁੱਭ ਸ਼ਗਨ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਬਾਨ ਅਮੀਰ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਬੌਧਿਕ ਪੱਧਰ ਉੱਚਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੈਕੀਏਵਲੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਬਦਨਾਮ ਵਿਸੇਸ਼ਣ ਹੈ ਜੋ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਤਾਕਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੇ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬਣੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਨੈਤਿਕ, ਅਨੈਤਿਕ ਹਰ ਚੰਗੀ, ਮਾੜੀ ਚਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਲਈ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ 2400 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸੇ ਸੋਚ ਦਾ ਸ਼ਾਤਰ ਬੰਦਾ ਚਾਣਿਕਯ ਹੈ ਜੋ ਕੌਟਿਲਯ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਂਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਟਲ ਨੀਤੀ ਸ਼ਬਦ ਉਸੇ ਦੀਆਂ ਕੁਟਲ ਚਾਲਾਂ ਚੇਤੇ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਦਬੇਲ ਬਣਾਉਣ ਤੇ ਸੱਤਾ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ, ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਦਗੇਬਾਜ਼ੀ, ਦੰਭ, ਚਲਾਕੀ, ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਾਂ, ਬੇਰਹਿਮੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਿਚ ਮੈਕੀਏਵੈਲੀ ਤੇ ਚਾਣਿਕਯ ਦੋਵੇਂ ਸਿਰੇ ਦੇ ਘਾਗ ਹਨ। ਆਮ ਆਦਮੀ ਸਿਆਸੀ, ਸੱਤਾ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਦਾ ਜਾਣੂ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੱਦ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਬਾਨ੍ਹਣੂ ਬੰਨ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਰਾਜਾ ਉਕਤ ਦੋ ਘਾਗ ਚਲਾਕ ਤੇ ਸ਼ਾਤਰ ਰਾਜਨੀਤਕ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਮੋਡੋਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਅਧਿਐਨ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਮ ਆਦਮੀ ਲਈ ਸਾਰਥਕਤਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਸਮੇਂ, ਸਥਾਨ, ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਮੈਕੀਏਵੈਲੀ ਦੀ ਮੂਲ ਕਿਤਾਬ ਪ੍ਰਿੰਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਡਰਾਫਟ 1513 ਵਿਚ ਇਟਲੀ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੂੰ 59/64 ਪੂ. ਈ. ਦੇ ਟਾਈਟਸ ਲੀਵੀਅਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੋਧੇ। ਉਸ ਦੀ ਸੋਧੀ ਹੋਈ ਕਿਤਾਬ ਪ੍ਰਿੰਸ ਟਾਈਟਲ ਹੇਠ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਪਿੱਛੋਂ 1532 ਵਿਚ ਛਪੀ ਤੇ ਫਿਰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪਹੁੰਚੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਬਹੁਚਰਚਿਤ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਸਰਲ ਅਨੁਵਾਦ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਉਂਜ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਮੈਂ ਪੜ੍ਹੀ ਹੈ ਸ਼ਾਇਦ।

-ਡਾ: ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਧੀਰ
ਮੋ: 98722-60550


ਬਾਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਵਿਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ
ਵਿਉਂਤ ਅਤੇ ਵਾਚਨ : ਡਾ: ਤੇਜਿੰਦਰ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 195 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 103
ਸੰਪਰਕ : 0172-5027427.

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਡਾ: ਤੇਜਿੰਦਰ (ਕੌਰ) ਹਰਜੀਤ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ 21 ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਆਈਸਲੈਂਡ, ਪੋਲੈਂਡ, ਐਸਕੀਮੋ, ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ, ਬਰਮਾ, ਮੈਕਸੀਕੋ, ਅਫ਼ਰੀਕਾ, ਚੀਨ, ਜਰਮਨੀ, ਇਟਲੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਚੋਣਵੀਆਂ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਦਾ ਉੱਜਲ ਪੱਖ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਉਮਰ ਅਤੇ ਵਰਗ ਦਾ ਸਰੋਤਾਂ/ਪਾਠਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੌਤੂਹਲ, ਵਚਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਅਚੰਭਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੱਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪਾਠ ਤੋਂ ਇਹ ਬੋਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੂਰਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਹੀ ਇਕ ਲੜੀ ਵਿਚ ਪਰੋਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ, ਪਹਾੜ, ਨਦੀਆਂ, ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ (ਆਦਮੀ/ਔਰਤਾਂ) ਆਦਿ ਸਭ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਵੇਦਨਾ ਸਮਝਦੇ ਅਤੇ ਹੁੰਗਾਰਾ ਭਰਦੇ ਹਨ। 'ਤਿਤਲੀਆਂ ਦੀ ਬਾਤ' ਕਾਦਰ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। 'ਸੀਲ ਦੀ ਕੁੰਜ' ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਰਹੱਸਮਈ ਜੀਵਨ ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। 'ਸੁਸਤੀ ਦੀ ਪੰਡ' ਵਿਚ ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦੁਆਰਾ ਇਕ ਆਲਸੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਸ਼ਿਕਾਰੀ' ਵਿਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਤੰਗੀਆਂ-ਤੁਰਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਹੈ। 'ਰੱਬ, ਮੌਤ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ' ਵਿਚ ਮ੍ਰਿਤੂ ਦੇ ਭੈਅ ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ ਹੋਇਆ ਹੈ। 'ਤਿੰਨ ਗਪੌੜੀਏ' ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਅਸੀਮਤਾ ਦਾ ਅਭਿਵਿਅੰਜਨ ਹੈ। 'ਮਾਂ ਦੀ ਅਰਜੋਈ' ਵਿਚ ਰੱਬੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਗੁਣ-ਗਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਲਗਪਗ ਹਰ ਕਹਾਣੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕਾ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਬਹੁਤ ਰੌਚਕ ਅਤੇ ਆਕ੍ਰਸ਼ਿਤ ਕਰ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਕਥਾਨਕ ਜਾਂ ਪਾਤਰ ਓਪਰੇ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇਹ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਘਾਟ ਨੂੰ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

-ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136


ਯੂ-ਟਰਨ
ਨਾਵਲਕਾਰ : ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 200

ਸੰਪਰਕ : 99154-15312.

ਮਾਲਵਾ ਬੈਲਟ ਵਿਚ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਜੂਝਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਯਥਾਰਥਕ ਤਸਵੀਰ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਨਾਵਲ ਕਿਸਾਨੀ ਦੀ ਨਿਘਰੀ ਹਾਲਤ, ਨਸ਼ਿਆਂ 'ਚ ਫਸੀ ਜਵਾਨੀ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨੈਤਿਕ ਪਤਨ, ਹਵਸ ਨਾਲ ਅੰਨੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਪਾਕ ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਰ-ਤਾਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਲਾਲਚੀ ਅਤੇ ਘਟੀਆ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਧੱਕਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨ ਹਾਕਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਕਹਾਣੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਹ ਨਾਵਲ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਇਹ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਇਕੱਲਾ ਮਾਲਵਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪੂਰਾ ਪੰਜਾਬ ਉਕਤ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਛੱਡ ਕੇ ਕੈਨੇਡਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਮੁਲਕਾਂ 'ਚ ਸੈੱਟ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨਾਲ ਮੋਹ-ਪਿਆਰ ਕਿਵੇਂ ਮੁੱਕਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ, ਇਹ ਵੀ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਅਜਿਹੇ ਭੈੜੇ, ਦੁਖਦਾਈ ਅਤੇ ਬੇਮੇਚ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਰਾਜ ਵਰਗੇ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਭੂਰੋ ਵਰਗੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਕਿਵੇਂ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਰਨ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਪਾਠਕ ਦੇ ਮਨ 'ਚ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਆਸ ਬੱਝਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਗਰ ਪੰਜਾਬੀ ਮਿਲ ਕੇ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਯਤਨ ਕਰਨ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਭਲੇ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਯੂ-ਟਰਨ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਤਕਨੀਕੀ ਪੱਖੋਂ ਨਾਵਲ ਦੀ ਪਾਤਰ ਉਸਾਰੀ, ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਗੋਂਦ, ਇਸ ਦਾ ਪਲਾਟ ਨਾਵਲਕਾਰ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸਿੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ।

-ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਕਰਮ' ਲਧਾਣਾ
ਮੋ: 98146-81444.


ਕਾਲੀ ਕਥਾ
ਨਾਵਲਕਾਰਾ : ਸਿਮਰਤ ਗਗਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਕੈਲੀਬਰ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 160 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 98157-98841.

'ਕਾਲੀ ਕਥਾ' ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਸਿਮਰਤ ਗਗਨ ਨੇ ਔਰਤ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਵਾਲੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲਗਣਾਂ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚਾਹ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਤੋੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ ਸਗੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਰੋਕਾਂ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡੇ 'ਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਜੰਜਾਲ ਦੀਆਂ ਲਾਸਾਂ ਅਤੇ ਕਸਕਾਂ ਹੰਢਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸੀਂ ਰਵਾਇਤੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਅਨਪੜ੍ਹ ਔਰਤਾਂ ਹੀ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਸਭ ਕੁਝ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੋਣੀ ਸਮਝ ਕੇ ਜਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ 'ਕਾਲੀ ਕਥਾ' ਨਾਵਲ ਵਿਚਲੀ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਪੜ੍ਹੀ ਲਿਖੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਘਰੇਲੂ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਬਸਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਘਰ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਹੋਵੇ। ਪੇਕਿਆਂ ਦੀ ਲਾਡਲੀ ਸੁਹਰੇ ਘਰ ਵਿਚ ਪਤੀ, ਸੱਸ-ਸੁਹਰੇ, ਦਿਉਰ, ਨਣਾਨਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਵਧੀਕੀ ਦਾ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਮਾਰਮਿਕ ਚਿੱਤਰ ਨਾਵਲੀ ਕਥਾ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਏ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸੁਹਰੇ ਘਰ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਅਨੈਤਿਕ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਵਲਕਾਰਾਂ ਨੇ ਬੜੀ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਚਿਤਰਿਆ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਜਿਹੜੀ ਉੱਤਮ ਪੁਰਖੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, 'ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਪਾਠਕ ਧੁਰ ਅੰਦਰ ਤੱਕ ਹਲੂਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਔਰਤ ਉੱਤੇ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਥਾਂ 'ਤੇ ਸਿਖਰ ਬਿੰਦੂ ਤੱਕ ਹੁੰਦੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਦੇ ਕਰੁਣਾਮਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਜੇਕਰ ਦੇਖਣੇ, ਸੁਣਨੇ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਨੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਵਲ 'ਕਾਲੀ ਕਥਾ' ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਭਾਵੇਂ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਦੀ ਹੈ ਪਰ ਨਾਵਲ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਦੋ ਔਰਤਾਂ, ਦੁੱਧ ਵੇਚਣ ਵਾਲੀ ਗੁਜਰੀ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀ ਵਾਲੀ ਵੀ ਔਰਤ ਹੋਣ ਦਾ ਦਰਦ ਹੰਢਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਵਾਲੇ ਕਾਂਡਾਂ ਤਹਿਤ ਨਾਵਲੀ ਕਥਾ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

-ਡਾ: ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋ: 98141-68611.


ਫੁੱਲ ਤੇ ਭੰਵਰਾ
ਸ਼ਾਇਰ : ਪ੍ਰਿੰ: ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 94192-12801.

'ਫੁੱਲ ਤੇ ਭੰਵਰਾ' ਪ੍ਰਿੰ: ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ 18ਵੀਂ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੱਤਰ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਉਹ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਫੁੱਲ ਤੇ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਇਕ ਭੰਵਰੇ ਵਾਂਗ ਵਰਣਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਉਂ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਮੁਹੱਬਤੀ ਸਾਂਝ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਅੱਗੇ ਇਹ ਕਈ ਬਿੰਦੂਆਂ ਵਿਚ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰਦੀ ਹੋਈ ਮੁਹੱਬਤ ਨੂੰ ਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅਸਲੀ ਧੁਰਾ ਸਾਬਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। 'ਸਮਾਜ ਇਕ ਜੰਗਲ' ਕਵਿਤਾ ਅਜੋਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਟਮੈਲ਼ੇ ਕਿਰਦਾਰ 'ਤੇ ਵਿਅੰਗ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਵਾਪਰ ਰਹੇ ਨਾਂਹ-ਪੱਖੀ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸਤਰਤ ਵਰਨਣ ਹੈ। 'ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ' ਵਿਚ ਉਹ ਅਮੀਰਾਂ ਤੇ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਸਤਵ ਪਾੜੇ ਨੂੰ ਰੋਹੀਲੀ ਜ਼ਬਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਠ ਪੂਜਾ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਮਕਸਦ 'ਤੇ ਵੀ ਚਾਨਣਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਮੁਤਾਬਿਕ ਗੋਲੀਆਂ ਤੇ ਬਾਰੂਦ ਨਾਲੋਂ ਅੱਖਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਰ ਨੂੰ ਚਾਰ ਚੁਫ਼ੇਰਾ ਭੂਤ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭੂਤ ਪ੍ਰੇਤ ਜਿਊਂਦੇ-ਜਾਗਦੇ ਮਨੁੱਖ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਪੈਸਾ ਹੈ ਉਹ ਚਾਹੇ ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। 'ਅਸਾਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾ ਦਿੱਤੀ' ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਅੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਐਨਕਾਂ ਲਾ ਰਹੇ ਹਾਂ ਪਰ ਜ਼ਰੂਰਤਮੰਦਾਂ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਵਿਰਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਕਵਿਤਾ 'ਕਲਮ' ਵਿਚ ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਕਲਮ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਵਿਕਾਊ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ। ਵੱਡੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਿੰ: ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਲੁੱਟੀ-ਪੁੱਟੀ ਧਿਰ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ ਤੇ ਸੱਚ ਤੇ ਝੂਠ ਵਿਚੋਂ ਸੱਚ ਨੂੰ ਚੁਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਗੁਰਚਰਨ ਬੱਧਣ ਨੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

-ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਮੋ: 99884-44002

 

 

 

 


ਜਦੋਂ ਸਿਮਰਤੀਆਂ ਜਾਗਦੀਆਂ ਨੇ...
ਲੇਖਕ : ਡਾ: ਅਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਅਸਥੈਟਿਕਸ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 131
ਸੰਪਰਕ : 94630-62603.

ਵਿਚਾਰਾਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪ੍ਰਿੰ: (ਡਾ:) ਅਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤਵ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਬੜੀ ਨੀਝ ਨਾਲ ਤੱਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ 75 ਸਿਮਰਤੀਆਂ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜੋਕਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਸਵਾਰਥ, ਖਾਹਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹਿਤ ਆਪਣੇ ਮਾਨਵੀ ਕਿਰਦਾਰ ਤੋਂ ਨਿਘਰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਨਾ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਮਾਨਵੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਦੂਰੀ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਸਵੈ ਤੋਂ ਵੀ ਦੂਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਮੂਲ ਪਛਾਣ ਸਕਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰ ਕੇ ਜਿਥੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਅਜੋਕੇ ਮਾਨਵ ਨੂੰ ਸਹੀ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਸਿਖਾਉਣ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਰੇਚਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਸਿਮਰਤੀਆਂ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਦਾ ਆਸ਼ਾ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦਿਆਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੰਗੇਰੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਲਈ ਕੀ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਚ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਜੋ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਅੰਤਰ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਦਾ ਮੰਡੀਕਰਨ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਮੀਡੀਆ ਨੇ, ਕੰਪਿਊਟਰੀਕਰਨ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਜੰਗਾਲ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਸੰਕੀਰਣ ਸੋਚ ਵਿਚ ਉਲਝ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁਦਰਤੀ ਸਹਿਜ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਛੋਟੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਵੀ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਆਦਿ ਅਨੇਕਾਂ ਅਨੁਭਵ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਸਿਰਜਿਆ ਪ੍ਰਵਚਨ ਤਿਲਕਦਾ ਤਿਲਕਦਾ ਕਿੱਥੋਂ ਕਿੱਥੇ ਅਪੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਵਿਚ ਹੀ ਹਰ ਸਿਮਰਤੀ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਨਿਹਿਤ ਹੈ। ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿਚ ਬਾਰੰਬਰਤਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਪਣਾਉਣ ਯੋਗ ਗੱਲਾਂ ਬਾਰੇ 'ਯਾਦ ਰੱਖੋ' ਵਾਕੰਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਬੜਾ ਸਾਰਥਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੈਲੀ ਸੰਬੋਧਨੀ ਹੈ, ਅਨਯ-ਪੁਰਖੀ ਹੈ, ਸੰਵਾਦਕੀ ਹੈ। ਸੰਵਾਦ ਵਿਚ ਮੁਰਸ਼ਦ, ਮੁਰੀਦ; ਗੁਰੂ, ਸ਼ਿਸ਼; ਬਜ਼ੁਰਗ, ਜਿਗਿਆਸੂ ਆਦਿ ਭਾਗ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਡਾ: ਸ.ਪ. ਸਿੰਘ ਸਾਬਕਾ ਉਪ ਕੁਲਪਤੀ ਗੁ: ਨਾ: ਦੇ: ਯੂ: ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, 'ਮਨੁੱਖੀ ਹੋਂਦ, ਅਸਤਿੱਤਵ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਵੈ-ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਟਕੋਰ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਸਾਹਿਤਕ ਜਗਤ ਵਿਚ ਨਵੇਂ ਸੰਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।'

-ਡਾ: ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਮੋ: 88376-79186.


ਹਨੇਰੇ ਰਾਹਾਂ 'ਤੇ
ਲੇਖਕ : ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਗੋਰਕੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ: 195 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 148
ਸੰਪਰਕ : 98149-17679.

ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਹਨੇਰੇ ਰਾਹਾਂ 'ਤੇ' ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਵਲ ਹੈ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬੌਣੇ ਤੇ ਬੇਵੱਸ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਆਰਥਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਉਭਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਨਸੀਹਤਾਂ ਵੀ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਪੂਰਾ-ਪੂਰਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਨਿਘਾਰ ਆਉਣ ਕਰਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਰਸਾਤਲ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂਆਂ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੋਕਾਂ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਲਾਂ ਤੇ ਅਫਸਰਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਗੰਧਲਾ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤ੍ਰਾਸਦਿਕ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਨਸ਼ਿਆਂ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਦਾਜ, ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਵਤੀਰੇ ਕਰਕੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਦੁੱਖ ਭੋਗਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਮਾਨਵੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹੀਂ। ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਆਪਣੇ ਚੁਗਿਰਦੇ ਵਿਚੋਂ ਲਈਆਂ ਹਨ ਜੋ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਯਥਾਰਥ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਘੋਰ-ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਹੀ ਲਏ ਗਏ ਹਨ ਜੋ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਿਚ ਉਲਝੇ ਪਏ ਹਨ ਤੇ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੇ ਜਨੂੰਨ ਵਿਚ ਫਸੇ ਪਏ ਨਿਘਾਰ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ ਦਾ ਨਾਵਲ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਮੁਬਾਰਕਬਾਦ।

-ਡਾ: ਗੁਰਬਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਰਾੜ
ਮੋ: 098553-95161

 

26-05-2019

  ਤਲੀਆਂ ਦਾ ਸੇਕ
ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ : ਸ਼ਾਹਗੀਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਸਵੀਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ (ਸਿਰਸਾ)
ਮੁੱਲ : 175 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 80
ਸੰਪਰਕ : 094161-24729.

ਸ਼ਾਇਰ ਸ਼ਾਹਗੀਰ ਸਿੰਘ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਛਪਵਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕਵੀ ਹੈ | ਉਸ ਨੇ ਇਕੋ ਸਾਲ ਵਿਚ ਛੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾਏ ਹਨ | ਭਾਵੇਂ ਇਵੇਂ ਦੁਹਰਾਉ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕਵੀ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਕੋਲ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਅਹਿਸਾਸ ਦਸਤਕ ਦਿੰਦੇ ਹਨ |
ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਿਅਰ ਪੜ੍ਹਨ-ਸਾਂਭਣਯੋਗ ਹਨ ਜਿਵੇਂ : 'ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਨਹੀਂ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਸਾਂਝ ਹੁੰਦੀ ਹੈ/ਫਿਰ ਇਕ ਰੂਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਜੀ ਰੂਹ ਤੋਂ ਕਿਨਾਰਾ ਕਰ ਗਈ?, 'ਧੜਕਣ ਹੀ ਤਾਂ ਦੱਸਦੀ ਸੇਕ ਤਲੀਆਂ ਦਾ ਸੀਰ/ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ 'ਚ ਘਿਰਿਆ ਇਹ ਸਰਦ ਹੈ ਕਿ ਗਰਮ ਹੈ', 'ਲਾਪਤਾ ਹੈ ਸੱਚੀ ਮੈਥੋਂ ਮੇਰਾ ਪਨ ਹੈ ਲਾਪਤਾ/ਪੁੱਛਦਾਂ ਉਸ ਦਾ ਪਤਾ ਜਿਸ ਦਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਤਾ', 'ਇਹ ਪਸ਼ੂ ਨੇ ਜੋ ਸੁੰਘ-ਸੁੰਘ ਕੇ ਨੇ ਪਛਾਣਦੇ/ਮੂਰਖ ਹੈ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਦੇਖ ਕੇ ਵੀ ਪਛਾਣਦਾ ਨਹੀਂ |'
ਸ਼ਾਇਰ ਗਿੱਲ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ, ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਵਿਚ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਬਹਿਰ ਅਤੇ ਛੰਦ ਚਰਮਰਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਕਈ ਸ਼ਿਅਰ ਤਾਂ ਵਾਰਤਕ ਹੀ ਲਗਦੇ ਹਨ | ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਕਾਫੀਏ ਨਾਕਸ ਹਨ :
ਤਲੀਆਂ ਦਾ ਸੇਕ ਦਸਦੈ ਜਿਵੇਂ ਅੰਦਰ ਗਰਮ ਹੈ
ਅੰਦਰ ਹੀ ਦੱਸਦੈ ਕੀ ਸਰਦ ਹੈ ਕੀ ਗਰਮ ਹੈ |
ਸ਼ਿਅਰ ਸੌਖੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆਦਾਇਕ ਹਨ |

—ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ
ਮੋ: 94174-84337.
c c c

ਉਡੀਕਾਂ
ਲੇਖਕ : ਮਨਮੋਹਨ ਪੰਛੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : 5 ਆਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 180 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 124
ਸੰਪਰਕ : 94171-79477.

ਮਨਮੋਹਨ ਪੰਛੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਓਤਪ੍ਰੋਤ ਕਵੀ ਹੈ | ਉਸ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਧਾਰਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤੇ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਵਿਸ਼ੇ ਵੀ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ | ਉਹ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਪਸਰੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਤੋਂ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਜਾਣੂ ਹੈ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਤੋਂ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ :
ਲਾਡਾਂ ਨਾਲ ਪਾਲੀਆਂ ਧੀਆਂ,
ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ ਲੋਕੋ ਬਲੀ ਦਾਜ ਦੀ |
ਜਾਂ
ਧੱਕੇ ਮਾਰਨ ਬੇਬੇ ਨੂੰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੌਜ ਗੋਦ ਵਿਚ ਮਾਣੀ |
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਜਿਥੇ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਸਿਦਕੀ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਜਿਗਰੇ ਵੀ ਵੱਡੇ ਦਰਸਾਏ ਹਨ | ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹੋਣੀ, ਰੰਗਲਾ ਪੰਜਾਬ ਕੌਣ ਡੋਲੀ ਤੋਰੂ ਭੈਣ ਦੀ, ਦਰਦ ਭਿੱਜਾ ਸੁਨੇਹਾ, ਖੱਤ ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਵਸਣਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬਾਖੂਬੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ | ਉਸ ਨੂੰ ਛੰਦਾਬੰਦੀ ਦਾ ਵੀ ਪੂਰਨ ਗਿਆਨ ਹੈ ਅਤੇ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਛੇ ਕਬਿੱਤ, ਛੇ ਬੈਂਤ, ਛੇ ਦੋ ਤਾਰਾ ਛੰਦ, ਚਾਰ ਰੁਬਾਈਆਂ, ਅੱਠ ਸ਼ਿਅਰ, ਦੋ ਕੋਰੜਾ ਛੰਦ, ਲੋਕ ਛੰਦ ਤੇ ਕੁਝ ਸੋਲੋ ਗੀਤ ਵੀ ਕਾਵਿ ਜੁਗਤ ਵਜੋਂ ਵਰਤੇ ਹਨ | ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆਂ ਕਵੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ :
ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਮਾੜੇ ਦੁਖੀਏ ਗ਼ਰੀਬ ਦਾ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਦੁਖਾਈ ਦਾ,
ਬੁੱਢੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਿਊਾਦੇ, ਤੀਰਥੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਈਦਾ |
ਉਸ ਨੇ ਤਾਂ ਸਮੁੱਚੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਹੀ ਕਾਵਿ ਕਲਾ ਦੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿਚ ਲਿਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੇ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਸੰਕੋਚ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਬਲਕਿ ਵਿਅੰਗ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲਿਆ ਹੈ | ਅਸ਼ਲੀਲ ਤੇ ਲੱਚਰ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ | ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵ, ਪ੍ਰੋੜਤਾ ਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀ ਝਲਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਜ਼ਰੀਂ ਪੈਂਦੀ ਹੈ | ਕਵੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬ, ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸੰਪਰਕ ਰੱਖ ਕੇ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੀ ਝੋਲੀ ਭਰਪੂਰ ਕੀਤੀ ਹੈ |

—ਡਾ: ਜਗਦੀਸ਼ ਕੌਰ ਵਾਡੀਆ
ਮੋ: 98555-84298.
c c c

ਰੋਟੀਆਂ ਕਾਰਣਿ ਪੂਰਹਿ ਤਾਲ
ਲੇਖਕ : ਇੰਜ: ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਕਲਸੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੁਮੀਤ ਪਿੰ੍ਰਟਜ਼ ਪੈਕਸ, ਓਲਡ ਜੇਲ੍ਹ ਰੋਡ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ
ਮੁੱਲ : 100 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 118
ਸੰਪਰਕ : 98149-76639.

'ਰੋਟੀਆਂ ਕਾਰਣਿ ਪੂਰਹਿ ਤਾਲ' ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਇਕ ਵਿਧਾ ਦੇ ਖਾਨੇ ਵਿਚ ਰੱਖਣਾ ਔਖਾ ਕਾਰਜ ਹੈ | ਕੀ ਇਹ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਹੈ? ਜਾਂ, ਕੀ ਇਹ ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਹਨ? ਜਾਂ, ਕੀ ਇਹ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਹੈ? ਜਾਂ ਵਾਰਤਕ ਦਾ ਵਧੀਆ ਨਮੂਨਾ ਹੈ? ਇਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵੰਨਗੀਆਂ ਦਾ ਮਿਲਗੋਭਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੌਚਿਕ ਲੇਖ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵੀ ਆਪ ਸਕਦੇ ਹਾਂ | ਲੇਖਕ ਪੜ੍ਹ-ਲਿਖ ਕੇ ਪਿੰਜੌਰ ਦੇ ਕਾਰਖਾਨੇ ਵਿਚ ਨੌਕਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਆਪਣੀ ਕਿਰਤ ਦੀ ਘਾਲਣਾ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਉਹ ਉਥੇ ਚੰਗਾ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਦਾ ਹੈ | ਆਪਣੇ ਕਿੱਤੇ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਇਨਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ | ਪਰ ਅਫਸਰਸ਼ਾਹੀ ਵਲੋਂ ਉਸ ਨਾਲ ਧੱਕਾ ਕਰਨ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਦੀ ਬਣਦੀ ਤਰੱਕੀ ਨਾ ਦੇਣ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਦਿਆਂ, ਉਥੋਂ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਨੂੰ ਲੱਤ ਮਾਰ ਕੇ, ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਘਰ ਪਰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ | ਆਪਣੀ ਤਕਨੀਕ ਸੂਝਬੂਝ ਤੇ ਕੰਮ ਦਾ ਕਰਿੰਦਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਈਰਾਨ ਦੀ ਸੀਮੈਂਟ ਫੈਕਟਰੀ ਵਿਚ ਕੰਮ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਈਰਾਨ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਉਥੇ ਵੀ ਮਿਹਨਤੀ ਅਤੇ ਲਿਆਕਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੇ ਅਫਸਰ ਉਸ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਪਰ ਉਥੇ ਰਾਜ ਪਲਟਾ ਹੋ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਪਰਤਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ | ਮੁੜ ਉਸ਼ ਨੂੰ ਫਿਰ ਯੂ.ਏ.ਈ. ਦੀ ਇਕ ਗੈਸ ਕੰਪਨੀ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਕਈ ਵਰ੍ਹੇ ਬੜੀ ਮੁਹਾਰਤ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ | ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਇਥੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਯੋਗ ਥਾਂ ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਤੱਕ ਕੱਢ ਦਿੰਦਾ ਹੈ | ਉਥੋਂ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਆ ਕੇ ਆਦੇਸ਼ ਗਰੁੱਪ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਫਾਇਰ ਕੰਪਨੀ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁੜ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਅਦਾਰਾ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਸੁਤੰਤਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਗਦਾ ਹੈ | ਉਸ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਬਹੁਤ ਸਾਦੀ ਪਰ ਰੌਚਕ ਹੈ | ਉਸ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਕਹਾਣੀ-ਰਸ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ |

—ਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ
ਮੋ: 94635-37050.
c c c

ਲੂਹੀ ਲੂਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਸ਼ਾਇਰ : ਤੇਲੂ ਰਾਮ ਕੁਹਾੜਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 94633-53760

ਤੇਲੂ ਰਾਮ ਕੁਹਾੜਾ ਬਹੁਪੱਖੀ ਤੇ ਬਹੁਪਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਅਦੀਬ ਹੈ | 'ਲੂਹੀ ਲੂਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ' ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਛਪੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਲਮ ਨੇ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਤੈਅ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ | ਮੈਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੈ ਕਿ ਕੁਹਾੜਾ ਦੀ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਨਿੱਜੀ ਵਲਵਲਿਆਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਾਵਿਕ ਸਮਰੱਥਾ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕ ਮਸਲਿਆਂ ਤੇ ਤੰਗੀ ਤੁਰਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਸਰ ਕਰ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨੋਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਭਾਰਿਆ ਹੈ | ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਆਗ਼ਾਜ਼ ਉਹ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਦੀ ਸੋਚ ਤੇ ਝੂਠੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਗ਼ਾਵਤੀ ਤੇਵਰਾਂ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸ਼ਾਇਰ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਖ਼ਤਰਿਆਂ, ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਪ੍ਰਤੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਨਿੱਤਰਦਾ ਹੈ | 'ਨੂਰਾਂ' ਕਵਿਤਾ ਧੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਬੇਗ਼ਾਨਗੀ ਦੀ ਕਰੂਰ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਹੈ | 'ਮਾਂ ਕਿੱਥੇ ਚਲੀ ਗਈ' ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਨਿੱਜ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਇਕ ਵੱਡੇ ਸੱਚ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਹੈ | ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਮਾਂ ਬਾਰੇ ਕਾਫ਼ੀ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਸਚਾਈ ਇਹੋ ਹੈ ਕਿ ਬਾਪ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਵੀ ਓਨਾ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਤੇ ਕੁਹਾੜਾ ਨੇ 'ਬਾਪੂ' ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਬਾਪ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ | 'ਲੂਹੀ ਲੂਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ' ਵਿਚ ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਇਕ ਕਵਿਤਾ ਆਪਣੀ ਵਿਛੜ ਚੁੱਕੀ ਹਮਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ | ਸ਼ਾਇਰ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰ ਉਦਾਸੀਨ ਨਹੀਂ ਹੈ | ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਕਟ ਤੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਦੇ ਬੱਦਲ ਬਹੁਤਾ ਚਿਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ | 'ਲੂਹੀ ਲੂਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ' ਵਿਚ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਤੇ ਬਹੁਤੇ ਸ਼ਿਅਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਰਦਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ੁਬਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਕ ਤੰਦਾਂ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਟੁੱਟਦੀਆਂ ਹਨ | ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਉਸ ਦਾ ਦਰਦਮੰਦਾਂ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਨਾ ਹੈ |

—ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਮੋ: 9988444002
c c c

ਬੋਲ ਮਰਦਾਨਿਆ
ਅੰਤਰ-ਮਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੰਵਾਦ
ਲੇਖਕ : ਡਾ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਬੈਦਵਾਣ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 142
ਸੰਪਰਕ : 98550-16660.

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਵਿਲੱਖਣ ਦਿ੍ਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ ਜਸਬੀਰ ਮੰਡ ਦੇ ਨਾਵਲ 'ਬੋਲ ਮਰਦਾਨਿਆ' ਦਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਕਰਦੀ ਹੈ |
ਜਿਥੇ ਇਹ ਨਾਵਲ ਭਾਰਤੀ ਸੋਚ-ਦਿ੍ਸ਼ਟੀ ਦੇ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਥੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਨਵੀਨ ਪਹੁੰਚ-ਦਿ੍ਸ਼ਟੀ ਦਾ ਬੋਧ ਵੀ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ | ਆਲੋਚਕ ਬੈਦਵਾਣ ਨੇ ਜਸਬੀਰ ਮੰਡ ਦੀ ਇਸ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਕਿਰਤਕ ਰਚਨਾ ਕਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਵਲ ਦੀ ਰਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਪਿੱਠ ਭੂਮੀ ਵਿਚ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਸਾਰਾ ਪਸਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਨਾਵਲ ਦੀਆਂ ਬਹੁ-ਪਾਸਾਰੀ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਫੋਲਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਡਾ: ਬੈਦਵਾਣ ਨੇ ਇਸ ਰਚਨਾ ਵਿਚੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਚਰਿੱਤਰ ਦੀਆਂ ਅੰਤਰੀਵੀ ਜੁਗਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਛਾਣਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪਲਾਟ ਵਿਚ ਪਸਰੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਦਰਭਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਘੋਖਿਆ ਹੈ |
ਮਾਨਵੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸਹਿਜ ਵਰਤਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਪਛਾਣਿਆ ਹੀ ਹੈ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੇ ਅੰਤਰ ਮਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਬੋਧ ਵੀ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ | ਮਰਦਾਨਾ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਯੁੱਗ ਪਲਟਾਊ ਸੋਚ-ਦਿ੍ਸ਼ਟੀ ਦਾ ਧਾਰਕ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਬੋਧ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਡਾ: ਬੈਦਵਾਣ ਨੇ ਨਾਵਲ ਦੀ ਸਰੰਚਨਾ ਬਾਬਤ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ ਦੀ ਬੋਲੀ, ਸ਼ੈਲੀ, ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਅਤੇ ਪਾਤਰ-ਚਿਤਰਨ ਜਿਹੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਭਾਰਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ, ਸਾਢੇ ਪੰਜ ਸੌ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵੀ ਜੋ ਅਸੀਂ ਲੋਕ ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕੇ, ਇਸ ਬਾਬਤ ਵੀ ਅਜੋਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਬੌਣੇਪਨ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜੋਕੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਸਰੇਸ਼ਟਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ | ਲੇਖਕ ਦਾ ਕਥਨ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਵਾਤਾਵਰਨੀ ਤਪਸ਼ ਅਤੇ ਮਾਇਆ 'ਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹੰਕਾਰ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਹੰਢਾਉਂਦੀ ਅਜੋਕੀ ਅਸੰਗਠਿਤ ਹੋਈ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨਾਂ ਦੀ ਭੱਠੀ 'ਤੇ ਸਾਉਣ ਦੀ ਘਟਾ ਬਣ ਬਰਸਦਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ |
ਨਿਰਸੰਦੇਹ, ਇਹ ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਪਾਠਕਾਂ ਅਤੇ ਪਾਰਖੂਆਂ ਲਈ ਨਵਾਂ ਮਾਡਲ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ |

—ਡਾ: ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਮੋ: 98142-09732.
c c c

ਸੂਰਜ ਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ
ਲੇਖਕ : ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੈਲੇ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਅਣੂ ਮੰਚ ਲੁਧਿਆਣਾ, ਕੈਨੇਡਾ
ਸਫ਼ੇ : 120, ਮੁੱਲ : 140 ਰੁਪਏ
ਸੰਪਰਕ : 98725-91653.

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਲੇਖਕ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਇਸ ਦੀ ਹਰਮਨ-ਪਿਆਰਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ 'ਅਣੂ' ਮਿੰਨੀ ਪੱਤਰਿਕਾ ਸਾਲ 1972 ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਛਾਪ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ, ਉਦੇਸ਼, ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਅਤੇ ਰੂਪਕ ਪੱਖ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਸੋਝੀ ਹੈ |
ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਦਿ੍ਸ਼-ਚਿਤਰਨ ਕਮਾਲ ਹੈ | ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਅਨੁਸਾਰ ਢੁੱਕਵੀਂ ਹੈ | ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕਰੀਬ 60 ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ | ਸਾਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਹਨ | ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਦੇ ਧਰਾਤਲ 'ਤੇ ਉਸਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪਾਠਕ ਦੇ ਅਗਾਊਾ ਗਿਆਨ 'ਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਨ | ਉਹ ਆਪਣੇ ਤਜਰਬੇ 'ਚੋਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਲੈ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਹੰੁਦਾ ਹੈ | ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ 'ਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਸਰੋਕਾਰਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ | 'ਦੋ ਕੱਪ ਚਾਹ ਦੇ', 'ਕੈਂਚੀ ਵਿਚ' 'ਭਿਆਨਕ ਬਿਮਾਰੀ', 'ਵਿਸ਼ਵ ਮੰਡੀ', 'ਗੁੱਡੀ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ', 'ਸਵਰਗ-ਨਰਕ', 'ਪਾਪ', 'ਪਸੰਦ', 'ਸੂਰਜ ਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ', 'ਬੁੱਢਾ ਬਲਦ' ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਸਤੂ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਾਫ਼ੀ ਵਧੀਆ ਹਨ | ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ 'ਚ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਕਾਫ਼ੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਧਾਰਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜਕੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਤੇ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਘਟ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਰੁਝਾਨ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭਾਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ | ਉਕਤ ਸਾਰੇ ਪੱਖਾਂ 'ਤੇ ਲੇਖਕ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੈਲੇ ਨੇ ਪੂਰੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਰਚਨਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ |

—ਮੋਹਰ ਗਿੱਲ ਸਿਰਸੜੀ
ਮੋ: 98156-59110
c c c

ਪ੍ਰੈਸ ਰੂਮ
ਲੇਖਕ : ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 308
ਸੰਪਰਕ : 98556-44003.

ਜਵਾਨੀ ਤੋਂ ਪਕੇਰੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਪੈਰ ਧਰ ਚੁੱਕੇ ਸੂਝਵਾਨ ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਜਗਤਾਰ ਭੁੱਲਰ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਪ੍ਰੈਸ ਰੂਮ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਤਜਰਬਾਕਾਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਨ, ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਖਾਸੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਇਸ ਪੇਸ਼ੇ ਵਿਚ ਗੁਜ਼ਾਰ ਕੇ ਬੁਢੇਪੇ ਵਿਚ ਪੈਰ ਧਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ | ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਮੀਡੀਆ, ਟੀ.ਵੀ. ਚੈਨਲ, ਪੰਜਾਬੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ, ਪ੍ਰੈਸ ਕੌਾਸਲ, ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਮਹਿਕਮੇ, ਪੀਲੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ, ਹਿੰਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ, ਵਿਕਾਊ ਪੱਤਰ, ਪੱਤਰਕਾਰੀ, ਮੋਦੀ, ਗੋਦੀ ਮੀਡੀਆ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਜੋੜੀਆਂ, ਇਨਵੈਸਟੀਗੇਟਿਵ ਪੱਤਰਕਾਰੀ, ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਖ਼ਤਰੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਲਟਕਦੀਆਂ ਗਾਜਰਾਂ, ਮਾਲਕਾਂ, ਸਰਕਾਰਾਂ, ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਤਿਕੋਣ ਵਿਚ ਘਿਰੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੀ ਜ਼ਮੀਰ ਜਿਹੇ ਹਰ ਨੁਕਤੇ ਉੱਤੇ ਜਗਤਾਰ ਦੀ ਬਾਜ਼ ਅੱਖ ਹੈ | ਉਹ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੇਬਾਕ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲਦਾ ਲਿਖਦਾ ਹੈ | ਪ੍ਰੈਸ, ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਹਲਕੀਆਂ-ਫੁਲਕੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵੀ ਉਸ ਕੋਲ ਹਨ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਗੱਲਾਂ ਵੀ | ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਿੱਤੇ ਨੂੰ ਵੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਏ ਮਿਹਨਤੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕਰਨੀ ਬਣਦੀ ਹੈ |
ਭੁੱਲਰ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸਚਾਈ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਵਾਲਾ ਗੰਭੀਰ ਕਿੱਤਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ | ਸੇਵਾ ਦਾ ਕਿੱਤਾ | ਝੂਠ ਤੇ ਅਨਿਆਂ ਦੇ ਸਾਥ ਲਈ ਪ੍ਰਲੋਭਣ ਹਨ | ਨਾਂਹ ਕਰਨ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਸਜ਼ਾ, ਦਬਾਅ ਤੇ ਜਾਨ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵੀ | ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਸਿਧਾਂਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਨੰਗੇ ਚਿੱਟੇ ਵਿਹਾਰ ਵਜੋਂ ਸਮਕਾਲੀ ਸੱਚ ਹੈ | ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਸੱਚ, ਐਗਜ਼ਿਟ ਪਓਲ, ਨਫ਼ਰਤ, ਸੰਪਰਦਾਇਕ ਜ਼ਹਿਰ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਪ੍ਰਸਾਰ, ਪੇਡ ਨਿਊਜ਼, ਵਿਕਣ ਲਈ ਬਾਜਾਰ ਵਿਚ ਬੈਠੀਆਂ ਚੈਨਲਾਂ, ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ, ਪੱਤਰਕਾਰ | ਕਿਤੇ 'ਤੇ ਕਦੇ-ਕਦਾੲੀਂ ਕੋਈ ਹਰਿਆ ਬੂਟ ਵੀ ਹੈ | ਭੁੱਲਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੰਗਿਆਂ ਵਿਚ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਬਾਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਜਤਿੰਦਰ ਪੰਨੂ ਵੀ | ਪੰਜਾਬੀ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੀ ਨੌਕਰੀ, ਕੰਮ ਵੱਧ, ਉਜਰਤ ਘੱਟ, ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਧੇਰੇ | ਪੰਜਾਬੀ, ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ | ਬਣਦੇ-ਟੁੱਟਦੇ ਚੈਨਲ | ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖਰੀਦਣ, ਦਬਾਉਣ ਦੇ ਹਰਬੇ | ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਹੀ ਹੈ ਪ੍ਰੈਸ ਰੂਮ ਵਿਚ | ਹਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ ਇਹ |

—ਡਾ: ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਧੀਰ
ਮੋ: 98722-60550
c c c

ਲੇਖ ਨਹੀਂ ਜਾਣੇ ਨਾਲ
ਲੇਖਿਕਾ : ਬਲਜੀਤ ਰੰਧਾਵਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 136
ਸੰਪਰਕ : 98152-98459.

ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਵਸਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਤਰਜ਼ੇ-ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਦਾ ਵਰਨਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ | ਲੇਖਿਕਾ ਦਾ ਮੱਤ ਹੈ ਕਿ ਕਿਉਂਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਬਿਹਤਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਆਸ ਵਿਚ ਹੀ ਪਰਵਾਸ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਭਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਜਿਊਾਦੇ ਹਨ | ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਥੇ ਵਸਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਵੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਵਿਸਤਿ੍ਤ ਗਿਆਨ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ | ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਟੁੱਟਦੇ ਬਣਦੇ ਸਮੀਕਰਨ, ਰੁੱਤਾਂ, ਮੇਲਿਆਂ, ਗੁਰੂ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਸ਼ੈਲੀ ਬਾਰੇ ਵੀ ਭਰਪੂਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ | ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਕੈਨੇਡਾ ਪਰਵਾਸ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪਰਵਾਸੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਕੌੜੇ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਨਾਲ ਦੋ-ਚਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਧੀਆਂ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਦਾ ਵੀ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਚਿਤਰਨ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ | ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨਾਤਮਕ ਵੇਰਵੇ ਵੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹਨ |
ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 'ਗੱਲ ਮੇਰੇ ਕੰਮ ਦੀ' ਤਹਿਤ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਪੂਰਵਕ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਹੈ | ਕੰਮ ਉੱਤੇ ਸਾਡੀਆਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਛਾਣਾਂ ਕਿਵੇਂ ਗਾਇਬ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਬਿਸਕੁਟ ਫੈਕਟਰੀ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤਣ ਦੇ ਮੰਗਲ ਸੂਤਰ ਵਾਲੀ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ | ਬਲਜੀਤ ਰੰਧਾਵਾ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਬੜਾ ਬਾਰੀਕਬੀਨੀ ਨਾਲ ਵਰਨਣ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਠਕ ਦੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਆ ਕੇ ਨਿੱਕੇ ਤੋਂ ਨਿੱਕੇ ਵੇਰਵੇ ਨੂੰ ਦਿ੍ਸ਼ਟਮਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ |

—ਡਾ: ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋ: 98141-68611.
c c c

25-05-2019

 ਕਿਣਮਿਣ
ਲੇਖਕ : ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਯੂਨੀਸਟਾਰ ਬੁਕਸ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 280 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 99884-44002.

ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ ਵਾਹਵਾ ਵੱਡੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਦਾਇਰੇ ਦਾ ਉਸਤਾਦ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗੋ ਹੈ ਜੋ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਅਰੂਜ਼ੀ ਬਹਿਰਾਂ ਬਾਰੀਕੀਆਂ ਵਜ਼ਨ ਤੇ ਉਚਾਰਨ ਬਾਰੇ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿ ਕੇ ਸ਼ਿਅਰ ਕਹਿਣ ਉੱਤੇ ਬੱਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਨਜ਼ਾਕਤ ਤੇ ਤਾਕਤ ਇਸ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼-ਏ-ਬਿਆਂ ਵਿਚ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਸੁਹਜ ਸੁਆਦ, ਅਸਿੱਧਾ ਸੁਝਾਅ, ਛੇੜਛਾੜ, ਸ਼ਾਇਰਾਨਾ ਅਣਾ/ਮਾਣ, ਸਮੇਂ/ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਪਾਰ ਮਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਗੌਰਵ ਹੈ। ਉਹ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਰੰਗਾਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਦਾ ਹੁਸਨ, ਸੁਹਜ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿਚ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰੰਗਾਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਤੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੀ ਹੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਸ ਨੇ ਕਿਣਮਿਣ ਨਾਂਅ ਦਾ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦਾ ਮਜਮੂਆਂ।
ਕੇਵਲ ਹੁਸਨ/ਮੁਹੱਬਤ/ਸਾਕੀ/ਜਾਮ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਗ਼ਜ਼ਲ ਨਾ ਹੁਣ ਉਰਦੂ ਵਿਚ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ। ਇਹ ਨਿਜ ਦੇ ਨਾਲ ਪਰ ਨੂੰ ਜੋੜ ਰਹੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਦਰਦ ਦੇ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਵੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਇਕ ਆਮ ਲੋਕ/ਕਿਰਤੀ/ਕਿਸਾਨ ਹਨ। ਕਿਣਮਿਣ ਰੌਸ਼ਨ ਦਾ ਸਤਾਰਵਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਚਿੱਤਰ ਵਾਂਗ ਇਕ-ਇਕ ਸ਼ਿਅਰ ਵਿਚ ਕਈ ਕੁਝ ਇਕੋ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿਚ ਸਮੇਟਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ ਇਸ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿਚ। ਉਹ ਮਾਣ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ : ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸ਼ਿਅਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਖ਼ਤ ਹਿਲਦਾ ਹੈ/ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ ਦਿਲ ਡੋਲਦੇ ਨੇ ਤਾਜਦਾਰਾਂ ਦੇ। ਸ਼ਿਅਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਇਕ ਦੋਂ ਵਧੇਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ/ਪੱਧਰਾਂ ਉੱਤੇ ਅਰਥ ਸੁਝਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਪੱਖੋਂ ਗੁਰਦਿਆਲ ਦਾ ਇਕ ਸ਼ਿਅਰ ਵੇਖੋ : ਮੇਰੇ ਸੀਨੇ ਦੀ ਅੱਗ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਸੁਸਤਾਉਣ ਲੱਗੀ ਹੈ/ਕਹੋ ਉਸ ਨੂੰ ਆਵੇ ਫੇਰ ਤੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਹਵਾ ਦੇਵੇ। ਉਲਫ਼ਤ ਬਾਜਵਾ ਨੂੰ ਚੇਤੇ ਕਰਦਾ ਸ਼ਿਆਰ ਵੇਖੋ : ਬਾਜਵਾ ਰੌਸ਼ਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਉਂ ਇਕੱਲਾ ਤੁਰ ਗਿਐਂ/ਸੋਚਿਆ ਨਾ ਤੂੰ ਕਿ ਜੋੜੀਦਾਰ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਸਮੇਂ/ਸਥਾਨ ਦੀ ਕੈਦ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਸ਼ਿਅਰ ਵੇਖੋ : ਚਲੋ ਛੱਡੋ, ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਦਰਦ ਨਾ ਫੋਲੋ, ਵਿਸ਼ਾ ਬਦਲੋ/ਪੁਰਾਣਾ ਰੰਗ ਬਦਲੋ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦਾ ਪਤਾ ਬਦਲੋ। ਅਜੋਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਯਥਾਰਥ ਵੇਖੋ : ਬੜਾ ਮਸਰੂਫ਼ ਹੈ ਅੱਜਕਲ੍ਹ, ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ 'ਚ ਹੈ ਬੰਦਾ/ਮਸਾਂ ਇਕ ਭਾਰ ਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜਾ ਢੋਣ ਲਗਦਾ ਹੈ।
ਵਧੀਆ ਸ਼ਿਅਰ ਤੇ ਸ਼ਾਇਰੀ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਮੁਥਾਜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇਹ ਪੜ੍ਹਨ ਮਾਨਣਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਸ਼ਿਅਰ ਬਥੇਰੇ ਹਨ ਰੌਸ਼ਨ ਕੋਲ।

ਂਡਾ: ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਧੀਰ
ਮੋ: 98722-60550
ਫ ਫ ਫ

ਖ਼ੂਨੀ ਵਿਸਾਖੀ
ਕ੍ਰਿਤ : ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ
ਸੰਪਾਦਕ : ਨਵਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸੂਰੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 275 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 152
ਸੰਪਰਕ : 98141-90504.

'ਖ਼ੂਨੀ ਵਿਸਾਖੀ' ਸ: ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਮੁਢਲੀਆਂ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1920 ਈ: ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਿਆਂ ਸਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹੁਕਮਰਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਈ ਗਈ ਸੀ। 1980 ਈ: ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਇਕ ਪਰਮ ਮਿੱਤਰ ਡਾ: ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਸ: ਪੰਜਾਬ ਸਿੰਘ ਗਰਗ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਪੁਸਤਕਾਲੇ ਵਿਚੋਂ ਇਸ ਦੀ ਇਕ ਕਾਪੀ ਲੱਭ ਕੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ (ਪੰਜਾਬੀ) ਵਿਚ ਇਕ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਲੇਖ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਲੇਖ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸ: ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ ਸ: ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸੂਰੀ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਪੁਨਰ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਸੇ ਵਰ੍ਹੇ, ਸ: ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਸ: ਨਵਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸੂਰੀ (ਯੂ.ਏ.ਈ. ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਦੂਤ) ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੰਬੀ ਕਵਿਤਾ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1919 ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਜਨਰਲ ਡਾਇਰ ਵਲੋਂ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲੇ ਬਾਗ ਵਿਚ ਕੀਤੇ ਕਤਲੇਆਮ ਦਾ ਬੜਾ ਹਿਰਦੇਵੇਧਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬੈਂਤ ਛੰਦ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਇਸ ਲੰਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ 17-18 ਛੋਟੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਟੁਕੜੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਬੀਰ ਰਸ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ ਰਸ ਦਾ ਅਦਭੁੱਤ ਸੁਮੇਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 'ਖੂਨੀ ਵਿਸਾਖੀ' ਕਵਿਤਾ ਬਾਰੇ ਡਾ: ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਭਾਟੀਆ ਅਤੇ ਡਾ: ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਗੁਪਤਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਦੋ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨਵਦੀਪ ਸੂਰੀ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਵਿਦਵਾਨ ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਮਿਸਟਰ ਸਿਡਨੀ ਰੌਲੇਟ ਦੇ ਪੋਤਰੇ (ਪੱਤਰਕਾਰ ਜਸਟਿਸ ਰੌਲੇਟ) ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਤ ਕੁਝ ਸੰਸਕਰਣ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਏ ਹਨ, ਜੋ ਮੂਲ ਟੈਕਸਟ ਅਤੇ ਹਤਿਆਕਾਂਡ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਉੱਪਰ ਨਵੀਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
'ਖ਼ੂਨੀ ਵਿਸਾਖੀ' ਦਾ ਤਾਜ਼ਾ ਐਡੀਸ਼ਨ, ਸੰਪਾਦਨ-ਕਲਾ ਦਾ ਇਕ ਨਵਾਂ ਕੀਰਤੀਮਾਨ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਨਵੇਂ ਸੰਸਕਰਣ ਇਸੇ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਸ ਟੈਕਸਟ ਦਾ ਹਾਰਦਿਕ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

ਂਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136
ਫ ਫ ਫ

ਦੇਖਣਾ ਹੈ ਚੰਨ
ਲੇਖਿਕਾ : ਸੁਖਵੀਰ ਕੌਰ ਸਰਾਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਸਵੀਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਸਿਰਸਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 80
ਸੰਪਰਕ : 88728-24963.

ਕਵਿੱਤਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਚਿਤਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਗੇੜ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਤਾਰ-ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਰਿਸ਼ਤੇ ਹੁਣ ਨਾਂਅ ਦੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ (ਦੁਨੀਆਦਾਰੀ)। ਉਸ ਨੇ ਬਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵਿਅੰਗ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਬੇਟੀ ਬਚਾਓ ਬੇਟੀ ਪੜਾਓ ਜਦੋਂ ਕਿਂ
ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਇੱਟਾਂ ਪਈ ਪੱਥਦੀ ਏ,
ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਇਹਨੂੰ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਏ।
ਕਵਿਤਾ 'ਜ਼ਿੰਦਗੀ' ਵਿਚ ਕਵਿੱਤਰੀ ਨੇ ਬੜੀ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਜੋ ਗੱਲ ਕਹੀ ਹੈ, ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਾਰ ਜਾਪਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤਿੰਨ ਅੱਖਰਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਨਾਂਅ ਤੇਰਾ ਸਭ ਗਾਥਾ ਤੇਰੀ ਗਾਉਂਦੇ ਨੇ। ਕਿੰਨਾ ਤਕੜਾ ਵਿਅੰਗ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਵਿਤਾ 'ਉਂਗਲ' ਵਿਚ ਜੋ ਵਸਦੇ ਰਸਦੇ ਘਰ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈਂ
ਹਸਦੀ ਵਸਦੀ ਮਹਿਕ ਫੁਲਵਾੜੀ
ਪਲਾਂ 'ਚ ਰਾਖ ਬਣਾਏ ਉਂਗਲ।
ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਹੋਰ ਦੁਖਦੀ ਰਗ ਉੱਤੇ ਉਂਗਲ ਧਰੀ ਹੈ ਉਹ ਹੈ ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ ਦਾ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਜੋ ਬੱਚੇ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਘਟੀਆ ਸੋਚ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਵਿਤਾ 'ਕੁਸੈਲੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ' ਵਿਚ, ਜੋ ਮਰਦ ਔਰਤ ਭਾਵੇਂ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦਿਓਰ-ਭਰਜਾਈ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਖਸ਼ਦੀ ਊਜਾਂ ਲਾਉਣ ਤੋਂ। ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੀ ਦੇਣ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਹਰਿਆਵਲ ਬਾਰੇ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖ ਕੇ ਸੱਜਰੀ ਸਵੇਰ ਜਿਹਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਨਿਮਰਤਾ ਦੀ ਹੱਦ ਕਿ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਛੱਪੜਾਂ ਦੀ ਡੱਡੀ ਕਹਿਣਾ, ਟਿਮਟਿਮਾਉਂਦੇ ਤਾਰੇ ਆਸ ਦਾ ਆਗਮਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਬੇਜ਼ਬਾਨ ਕੰਧਾਂ ਦੀ ਅਰਜੋਈ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ, ਕੰਜਕਾਂ ਵਿਚ ਧੀਆਂ ਦੀ ਹੋਂਦ 'ਤੇ ਮਹੱਤਤਾ ਦਰਸਾਈ ਹੈ, ਅੱਜ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸਰਵਣ ਪੁੱਤ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ, ਰੱਖੜੀ ਤੇ ਭੈਣ ਭਰਾ ਦਾ ਪਿਆਰ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਨਿੱਜ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਸਮੂਹ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਅਜੋਕੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

ਂਡਾ: ਜਗਦੀਸ਼ ਕੌਰ ਵਾਡੀਆ
ਮੋ: 98555-84298.
ਫ ਫ ਫ

ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸੇ ਦੀਆਂ ਅਣਮੁੱਲੀਆਂ ਯਾਦਾਂ
ਲੇਖਕ : ਜਸਵੀਰ ਸ਼ਰਮਾ ਦੱਦਾਹੂਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 95691-49556.

ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੇਖਾਂ, ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸੇ ਦੀ ਖੁਰ ਚੁੱਕੀ ਜਾਂ ਖੁਰ ਰਹੀ ਸ਼ਾਨ ਤੇ ਗਹਿਰਾ ਹੇਰਵਾ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਦੁੱਖ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੀ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹ ਚੁੱਕੀਆਂ ਮਾਣਮੱਤੀਆਂ ਕਈ ਰਸਮਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦਿਆਂ ਲੇਖਕ ਨੇ ਹਾਉਕਾ ਭਰਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਦਿਲੀ ਦਰਦ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ ਜਾਨ ਬਣਿਆ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। 'ਪੁਰਾਤਨ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸ਼ਾਹੀ ਸਵਾਰੀ ਟਾਂਗਾ', 'ਪੈਲਸਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਰ ਸ਼ਰਾਬੇ ਨੇ', 'ਪੁਰਾਤਨ ਖੇਡਾਂ', 'ਸਮੇਂ ਦੇ ਵੇਗ ਵਿਚ ਰੁੜ੍ਹ ਗਿਆ ਬੇਬੇ ਦਾ ਸੰਦੂਕ', 'ਨਵਾਰੀ ਪਲੰਘ ਅਤੇ ਦੇਸੀ ਮੰਜੇ', 'ਗੱਡਿਆਂ ਤੋਂ ਟ੍ਰੈਕਟਰ ਕਾਰ, ਲਿੰਮੋਜ਼ੀਨ ਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਅੱਗੇ...', 'ਤੂਤ ਦੀਆਂ ਛਿਟੀਆਂ ਦੇ ਟੋਕਰੇ', 'ਰਸੋਈਆਂ 'ਚੋਂ ਮਨਫ਼ੀ ਹੋਏ ਕਾਂਸੀ, ਪਿੱਤਲ ਤੇ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਭਾਂਡੇ', ਵਰਗੇ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਲੇਖ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸੇ ਬਾਰੇ ਵੱਡੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸੇ ਦੇ ਅਲੋਪ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਜਾਂ ਹੋ ਰਹੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ ਤਾਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਿੱਤ ਸਾਂਭ ਵੀ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਹੋ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ।

ਂਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਕਰਮ' ਲਧਾਣਾ
ਮੋ: 98146-81444.
ਫ ਫ ਫ

ਡਾ: ਅੰਬੇਡਕਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੋਚ 'ਤੇ ਪਹਿਰਾ
ਲੇਖਕ : ਦਰਸ਼ਨ ਤਾਜ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਾਂਝ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 100 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 71
ਸੰਪਰਕ : 94635-39242.

ਕਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਤਾਜ ਦੀ ਇਹ ਪਲੇਠੀ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਦਰਸ਼ਨ ਤਾਜ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਦਲਿਤਾਂ ਦੇ ਮਸੀਹੇ ਡਾ: ਅੰਬੇਡਕਰ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦਿੰਦਿਆਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ, ਬਚਪਨ, ਪੜ੍ਹਾਈ, ਮਾਪਿਆਂ ਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਦਲਿਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਵਿਧਾਨ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਲੈਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ। ਪੜ੍ਹ-ਲਿਖ ਕੇ ਜਾਤੀ ਰਹਿਤ ਸਮਾਜ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਛੂਤਛਾਤ ਤੇ ਜਾਤੀਵਾਦ ਦੇ ਮਨੂੰਵਾਦੀ ਕੋਹੜ ਨੂੰ ਦੁਰਕਾਰਿਆ। ਆਪ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੱਜ਼ਤ ਮਾਣ ਤੇ ਆਦਰ ਦਾ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹਿਆ। ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੇ ਫਲਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ :
ਬਿਨਾਂ ਪਰਖ ਤੋਂ ਗੱਲ ਨੂੰ ਮੰਨਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ,
ਇਹ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।
ਅੰਬੇਡਕਰ ਦਾ ਮੱਤ ਸੀ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਪਰਖ ਜਾਂ ਸਬੂਤ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੋ ਗੱਲ ਪਰਖ ਰਾਹੀਂ ਪੂਰੀ ਉੱਤਰੇ, ਉਥੇ ਹੀ ਹਾਮੀ ਭਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮਨੂੰਵਾਦੀ ਤੇ ਜਨੂੰਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਲੱਖ ਢੁੱਚਰਾਂ ਡਾਹੀਆਂ, ਪਰ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਟੇ ਰਹੇ। ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਘਾਲਣਾ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਉੱਚ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕੇ। ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਉਸਰੱਈਏ ਬਣਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਇਕ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮਿਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ :
ਸੱਚ ਦੀ ਬੰਸਰੀ ਬਜਾਉਣੋ ਹਟ ਜਾ,
ਸੁੱਤੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣੋ ਹਟ ਜਾ।
ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਹਾਣ ਦਾ ਬਣਨ ਲਈ ਤਾਜ ਨੂੰ ਹਾਲੇ ਹੋਰ ਹੋਮ ਵਰਕ ਕਰਨਾ ਪੈਣਾ ਹੈ।

ਂਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ
ਮੋ: 94635-37050.
ਫ ਫ ਫ

ਅਮਰ ਕੋਮਲ ਰਚਿਤ ਉਪੇਰਾ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
ਚੌਮੁਖੀਆ
ਮੂਲ ਪਾਠ ਤੇ ਪਾਠਮੂਲਕ ਅਧਿਐਨ

ਲੇਖਿਕਾ : ਗੁਰਜੀਤ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸ੍ਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 122
ਸੰਪਰਕ : 96463-51980.

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 'ਚੌਮੁਖੀਆ' ਵਿਚਲੇ ਚਾਰ ਉਪੇਰਿਆਂ, ਸਾਊਣ ਮਹੀਨਾ ਰੰਗਲਾ, ਕਣਕ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਯੁੱਗ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਸੋਹਣਾ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮੂਲ ਪਾਠ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਚੌਮੁਖੀਆ ਦਾ ਪਾਠਕ ਮੂਲਕ ਅਧਿਐਨ ਹੇਠ ਉਪੇਰਾ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਪਾਠ ਮੂਲਕ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਸਹਿਤ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦਰਜ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਖ਼ਰ ਵਿਚ ਅਮਰ ਕੋਮਲ ਨਾਲ ਲੰਮੀ ਮੁਲਾਕਾਤ, ਅਮਰ ਕੋਮਲ ਦਾ ਰਚਨਾ ਜਗਤ, ਅਮਰ ਕੋਮਲ ਬਾਰੇ ਹੋਇਆ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਦਰਅਸਲ ਲੇਖਿਕਾ ਗੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਉਪੇਰੇ ਯਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਇਕਾਂਗੀ ਦੀ ਖੋਜਾਰਥੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਡਾ: ਸਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਵਰਮਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਅਤੇ ਮਾਰਗ ਦਰਸਨ ਹੇਠ, ਉਸ ਨੇ ਡਾ: ਅਮਰ ਕੋਮਲ ਵਲੋਂ ਲਿਖੇ ਇਸ ਮੁਢਲੇ ਉਪੇਰੇ ਚੌਮੁਖੀਆ ਨੂੰ ਸਮੀਖਿਆ ਕਾਰਜ ਲਈ ਚੁਣਿਆ। ਇੰਜ ਗੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਇਕ ਅਣਗੌਲੇ ਤੇ ਭੁੱਲੇ-ਭੁਲਾਏ ਇਸ ਸੰਗੀਤ ਇਕਾਂਗੀ ਨੂੰ ਲੱਭ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਗਿਆਨ ਵਰਧਕ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਜਿਥੇ ਡਾ: ਕੋਮਲ ਜਿਹੇ ਸਿਰੜੀ ਤੇ ਸਮਰਪਿਤ ਲੇਖਕ ਦੀ ਕਿਰਤ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਮੁੱਲ ਪਿਆ ਹੈ, ਉਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਉਪੇਰਾ ਜਗਤ ਨੂੰ ਇਕ ਮੁੱਲਵਾਨ ਸਮੀਖਿਆਤਮਕ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈ।
ਲੇਖਿਕਾ ਗੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਉਪੇਰੇ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਨੂੰ ਗੌਲਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਉਪੇਰਿਆਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਵਰਨਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਪਾਠ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਵੇਚਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਉਪੇਰਾ ਲੇਖਕ (ਨਾਟਕਕਾਰ) ਅਤੇ ਨਾਟ ਸਮੀਖਿਅਕ ਦੀ ਜੁਗਲਬੰਦੀ ਦੀ ਇਕ ਬਿਹਤਰੀਨ ਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਨਾਟਕ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ, ਨਾਟਕ ਖੋਜਾਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਹੀ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇਗੀ। ਨਾਟਕ ਦੇ ਮੂਲ ਤੱਤਾਂ, ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਰੂਪਾਂ, ਜੁਗਤਾਂ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਸਮਝਣ ਵਿਚ ਮਦਦਗਾਰ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਸੂਚਨਾ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਕਰਕੇ ਨਾਟਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆ ਰਹੇ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਜਾਣੂ ਕਰਾਉਣ ਵਿਚ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਰਹੇਗੀ।

ਂਡਾ: ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਮੋ: 98761-56964.
ਫ ਫ ਫ

ਅਗਰਬੱਤੀ
ਕਵੀ : ਜਸਵਿੰਦਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 79
ਸੰਪਰਕ : 94178-62466.

ਜਸਵਿੰਦਰ ਦੀ ਵਿਚਾਰਾਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਡਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਵੀ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੇ ਉਹ ਗੁਣ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦਾ ਮਾਣਕ ਮੋਤੀ ਬਣ ਗਈ। ਹਰ ਸ਼ਿਅਰ ਵਿਚ ਡੂੰਘੇ ਅਰਥ, ਜੀਵਨ 'ਚੋਂ ਚੁਣੇ ਅਣਗੌਲੇ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਮੋਟਿਫ਼ ਮਿਸਰਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ, ਮਾਨਸਿਕ ਚੈਨ ਅਤੇ ਬੇਚੈਨੀ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ, ਜ਼ਖ਼ਮ ਤੇ ਪੀੜਾ ਕਲਮ ਦੀ ਨੋਕ ਤੇ, ਮੈਂ ਦਾ ਮੈਂ ਅਤੇ ਚੁਗਿਰਦੇ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ, ਤਣਾਵਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ, ਚੰਗੇ ਅਤੇ ਮੰਦੇ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਦਾ ਕੋਲਾਜ, ਆਪਣੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਆਲੋਚਕ ਵੀ ਆਪ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਚਿਰੋਕੀ ਵਗ ਰਹੀ ਸਰੋਦੀ ਕਾਵਿ-ਧਾਰਾ ਹੀ ਲੇਖਕ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ-ਗੁਰੂ, ਅਭਿਧਾ ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਂਮਾਤਰ, ਲਕਸ਼ਣਾ ਅਤੇ ਵਿਅੰਜਨਾ ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਇਤਿਆਦਿ। ਕੁਝ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸਾਂਝ ਉਕਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸਾਖੀ ਭਰਦੀ ਹੈ : ਸਾੜ ਕੇ ਮੇਰਾ ਲਹੂ ਫ਼ਿਜ਼ਾ ਵਿਚ ਵੰਡਦੀ/ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਧੁਖ ਰਹੀ ਇਹ 'ਅਗਰਬੱਤੀ' ਕੌਣ ਹੈ। ਪੰ: 20, ਤੇਰੀ ਵਿਦਾਈ ਬਾਦ ਮੈਂ ਸੰਭਲਦਾ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ/ਹਿਲਦੀ ਸੀ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਹਿਲਦੇ ਰੁਮਾਲ ਨਾਲ. ਪੰ: 48 ਘਰ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਭੁੱਲ ਕੇ ਰੰਗਲੇ ਖ਼ਾਬ/ਬੁੱਢੇ ਰੁੱਖ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈ, ਇਕ ਕੁਰਲਾਉਂਦੀ ਵੇਲ। ਪੰ: 25, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਗੋਦ 'ਚ ਖੇਡ ਧੀਏ/ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਨਾ ਫਰੋਲ ਧੀਏ/ਕਿ ਹਉਕਿਆਂ ਦੀ ਸਲੀਬ ਉੱਤੇ/ਅਜੇ ਨਾ ਲਟਕਣ ਦੀ ਉਮਰ ਤੇਰੀ। ਪੰ: 47, ਯਾਦ ਬੜਾ 'ਹੈਰੀ' ਨੂੰ ਆਇਆ/ਉਹ ਹਰਦੇਵ ਨਿਆਣਾ/ਸੁਫ਼ਨੇ ਵਿਚ ਲਾਡ ਲਡਾਉਂਦਾ/ਦਿਸਿਆ ਅਰਜਣ ਤਾਇਆ/ਪੰ: 51, ਮੇਰੇ ਗਰਾਂ ਦੇ ਸਿਆਣੇ ਸ਼ਾਇਰ/ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਨੇ ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ/ਕਲਾਮ ਲਿਖਦੇ ਨੇ ਮੁਫਲਿਸਾਂ ਦਾ/ਸਲਾਮ ਕਰਦੇ ਨੇ ਤਾਜਰਾਂ ਨੂੰ/ਪੰ: 53, ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀ ਸਿਖ਼ਰ ਹਨ। ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਸ਼ਿਅਰ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰਾਂ!!!

ਂਡਾ: ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਮੋ: 88376-79186.
ਫ ਫ ਫ

19-05-2019

 ਜਾਇਜ਼ਾ
ਲੇਖਕ : ਨਵਰਾਹੀ ਘੁਗਿਆਣਵੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 88
ਸੰਪਰਕ : 98150-02302.

ਨਵਰਾਹੀ ਘੁਗਿਆਣਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਜਗਤ 'ਚ ਇਕ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਅਤੇ ਚਰਚਿਤ ਨਾਂਅ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜੀ ਕਵਿਤਾ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਕੁਝ ਸੰਵਾਰਦੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੇ ਲਿਖਣ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ?
ਇਸੇ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ 'ਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਸਰ ਰਹੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਬੁਰਾਈਆਂ, ਧਰਮ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤੀ 'ਚ ਘੁਸੇੜਿਆ ਜਾਣਾ, ਰਾਜ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਝੂਠੇ ਵਾਅਦੇ-ਦਾਅਵਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ, ਪਾਖੰਡੀ ਬਾਬਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਾਲੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਦਾ ਵਰਨਣ, ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭੋਲੇ-ਭਾਲੇ ਨਕਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰੂਪਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗ਼ਜ਼ਲ, ਗੀਤ, ਰੁਬਾਈ ਕਾਵਿ-ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ 132 ਦੋਹੇ ਅਤੇ ਰੁਬਾਈਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਦੋਹੇ ਦਾ ਆਰੰਭ ਕਬੀਰ ਜੀ ਤੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦੋ ਸਤਰਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੋਰਨਾਂ ਸੰਤਾਂ-ਭਗਤਾਂ ਨੇ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਿਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਭੂ ਭਗਤੀ ਦਾ ਸੀ ਪਰ ਨਵਰਾਹੀ ਘੁਗਿਆਣਵੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਿਆਂ ਵਿਚ ਖ਼ੁਦਗਰਜ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ, ਕਾਣੀ-ਵੰਡ, ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਸਨੇਹ, ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ, ਧਰਮ ਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਵਰਤੋਂ, ਲੱਚਰ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ, ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਛੋਹਿਆ ਹੈ। ਵਿਅੰਗ ਅਤੇ ਨਾਟਕੀਅਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਮੀਰੀ ਗੁਣ ਹਨ :
-ਵੱਡੇ ਹਾਮੀ ਧਰਮ ਦੇ, ਧਰਮ-ਹੀਣ ਬੇਦਰਦ।
ਮੂੰਹ ਦੇ ਉੱਤੇ 'ਰਾਮ-ਰਾਮ', ਪਰਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਰਦ।
-ਕੁਰਸੀ ਹੀ ਇਕ ਲਖ਼ਸ਼ ਹੈ, ਹੋਰ ਨਾ ਕਾਣੀ ਰੀਝ।
ਵਿਤਕਰਿਆਂ ਦੇ ਖੇਤ ਵਿਚ, ਜਬਰ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਬੀਜ।
ਨਵਰਾਹੀ ਘੁਗਿਆਣਵੀ ਆਪਣੇ ਸਿਰਜੇ ਕਾਵਿ-ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਤਬੀਅਤ ਦਾ ਵਰਨਣ ਅਖਾਣਾਂ-ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਰਾਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਰਲਤਾ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਝਲਕਦੀ ਹੈ। ਸੰਜੀਦਗੀ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਮੀਰੀ ਗੁਣ ਹੈ। ਸੁੰਦਰ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਵਾਲੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਵਿਚਰਨਾ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਲਕਸ਼ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਵੀ। ਇਸੇ ਲਈ ਉਹ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਲਾਹਨਤਾਂ ਪਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਰਨ ਦੀ ਵੰਗਾਰ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਦੁਸ਼ਟਤਾਈਆਂ ਦਾ ਜਾਇਜ਼ਾ ਲੈ ਸਕਣ।

ਂਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ (ਪ੍ਰੋ:)
ਮੋ: 098786-14096.
ਫ ਫ ਫ

ਮੇਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ
ਲੇਖਕ : ਮਨਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਰਸੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 425 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 236
ਸੰਪਰਕ : 098119-68433.

ਮਨਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਇਕ ਸੁਪਰਿਚਿਤ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਛਪਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿਚ ਵਿਭਾਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ : ਵਿਅਕਤੀ-ਚਿੱਤਰ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੇਖ, ਹਰਿਆਣਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਵਿਭਿੰਨ ਸਰੋਕਾਰ, 1984 ਵਿਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼, ਸਮਕਾਲੀ ਸਰੋਕਾਰ ਆਦਿਕ। ਵਿਅਕਤੀ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ੀਲ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਡਾ: ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ (ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ), ਸ: ਵਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਾਹਨੀ, ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਸਤਿੰਦਰ ਸੱਤੀ, ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਮੋਲਕ ਸਿੰਘ, ਅਜਾਇਬ ਚਿੱਤਰਕਾਰ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਉੱਤਮ ਸਿੰਘ, ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ, ਗਾਇਕ ਰੌਸ਼ਨ ਪ੍ਰਿੰਸ, ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ... ਇਤਿਆਦਿ। ਮਨਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ, ਸੂਤਰਬੱਧ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਸੰਖੇਪ ਵੰਨਗੀ ਦੇ ਲੇਖ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ-ਚਿੱਤਰ ਵਿਚ ਸਬੰਧਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਬਹੁਤ ਕਲਾਤਮਿਕ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਲੇਖ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ੍ਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਬਾਰੇ ਹਨ। ਹਰਿਆਣਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੀਆਂ ਸਨਅਤੀ ਪੁਲਾਂਘਾਂ ਪੁੱਟੀਆਂ ਹਨ, ਉਥੇ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਵੀ ਉਪਰਾਲੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। (ਪੰਨਾ 74) ਨਵੰਬਰ 1984 ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਲੇਖਕ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਜੋ ਕਹਿਰ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਉੱਪਰ ਵਾਪਰਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਦਰਦ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕੇ ਬੀਤ ਜਾਣ 'ਤੇ ਵੀ ਮਨਾਂ ਅੰਦਰ ਰੜਕਦਾ ਹੈ। (ਪੰਨਾ 129) ਸਮਕਾਲੀ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁੱਦੇ ਅਤੇ ਮਸਲੇ ਵਿਚਾਰੇ ਗਏ ਹਨ ਜਿਵੇਂ : ਕੰਨਿਆ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ, ਵਧਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹ ਪਾਉਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ, ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸੀ ਅਤੇ ਭਾਜਪਾਈ ਡਰਾਏ, ਕਰਨੀ ਵਾਲੇ ਬਾਬੇ, ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ : ਫੁਲਕਾਰੀ, ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਖੋਰਾ ਆਦਿਕ। ਲੇਖਕ ਸੰਨ-ਸੰਮਤਾਂ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਤੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਮੌਜੂਦਾ ਭਾਰਤਵਰਸ਼ ਦੀ ਇਕ ਰਾਂਗਲੀ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਂਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136
ਫ ਫ ਫ

ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੱਥ
ਲੇਖਕ : ਕਮਲਜੀਤ ਮਾਂਗਟ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 102
ਸੰਪਰਕ : 0172-5027427.

ਕਮਲਜੀਤ ਮਾਂਗਟ ਦੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਵਿਚਲੀਆਂ 27 ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਵਿਅੰਗਨੁਮਾ ਲੇਖ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸੱਥਾਂ ਦੀ ਸਾਧਾਰਨ ਚੁੰਝ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਲੋਕ ਰੰਗ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਪਾਤਰ ਬਖਤੌਰ ਸਿੰਹੁ ਤਾਂ ਲਗਪਗ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸਾਂਝਾ ਪਾਤਰ ਹੈ।
ਬਾਕੀ ਦਰਜਨਾਂ ਹੋਰ ਪਾਤਰ ਆਪਸੀ ਸੰਵਾਦ ਰਾਹੀਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਗੱਲ ਤੋਰਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਹਿਜਮਈ ਢੰਗ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਗੁੱਸਾ ਗਿਲਾ, ਪਿਆਰ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਕਈ ਰੰਗ ਵੇਖੇ ਮਾਣੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸੁਰਿੰਦਰ ਰਾਮਪੁਰੀ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲੇਖ ਤੇ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਅਜੋਕੀ ਕਹਾਣੀ ਜਿਹੇ ਸਰੂਪ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹਨ। ਹਾਂ ਕਹਾਣੀ ਵਰਗਾ ਰਸ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਹੈ। ਪਾਤਰ ਤਾਸ਼ ਖੇਡਦੇ ਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ ਆਮ ਖ਼ਬਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਰਕ ਤੇ ਦਲੀਲ ਵੀ ਨਾਲੋਂ-ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਾਠਕ ਦੇ ਸੁਹਜ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਕੰਨਿਆ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ, ਪਰਦੇਸਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ, ਅਜੋਕੇ ਮਹਿੰਗੇ ਵਿਆਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੇ ਵੇਲਿਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹਾਂ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ, ਬਿਜਲੀ ਕੱਟ, ਘਰਾਂ ਦੀ ਕਬੀਲਦਾਰੀ, ਧੀਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖ, ਪੇਕਿਆਂ ਸਹੁਰਿਆਂ ਵਿਚ ਤੁਲਨਾ, ਜੱਟ ਤੇ ਖੇਤੀ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ, ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਵਧ ਰਹੇ ਖ਼ਤਰੇ, ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀਆਂ ਫੀਸਾਂ, ਅਧਿਆਪਕ ਵਰਗ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ, ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ-ਮਾੜੇ ਵਿਹਾਰ ਦੀਆਂ ਗਾਥਾਵਾਂ ਸੰਵਾਦ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਹਨ। ਪ੍ਰੋ: ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਿਰੋਲ ਪੇਂਡੂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਵਿਰਾਸਤ ਤੇ ਕਈ ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਹੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਦਾ ਸਾਰਥਿਕ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਂਪ੍ਰਿੰ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਮੋ: 098148-56160.
ਫ ਫ ਫ

ਮਿੰਨੀਆਂ-ਮਿੰਨੀਆਂ ਚੁਸਕੀਆਂ
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰਿੰ: ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਗੋਸਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 80
ਸੰਪਰਕ : 98764-52223.

'ਮਿੰਨੀਆਂ-ਮਿੰਨੀਆਂ ਚੁਸਕੀਆਂ' ਪ੍ਰਿੰ: ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਗੋਸਲ ਦੀਆਂ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੁੱਲ 60 ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਗੋਸਲ ਹੁਰੀਂ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਇਕ ਬਾਤ ਵਾਂਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਬਾਤ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸਿਰੇ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਾਠਕ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੁੰਗਾਰਾ ਵੀ ਭਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੇਂਡੂ ਜਨਜੀਵਨ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਮੱਧ ਵਰਗ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਧੀ ਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖਣ ਲਈ ਲੇਖਕ ਕੋਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਕਲਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਿੰ: ਗੋਸਲ ਹੁਰਾਂ ਕੋਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਅਥਾਹ ਭੰਡਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਵਰਤਣਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਨਾਲ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕਤਾ ਕਿਵੇਂ ਕਾਇਮ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਿਵੇਂ 'ਬਰਾਤੀ ਆਏ ਸਜ-ਧਜ ਕੇ', 'ਚੈਨ ਦੀ ਨੀਂਦ', 'ਤੂਫ਼ਾਨ ਤਾਂ ਸੌਂ ਰਿਹਾ ਏ', 'ਮੈਂ ਤਾਂ ਠੀਕ ਆਂ ਜੀ', 'ਗ਼ਰੀਬ ਦਾ ਰੱਬ ਨੂੰ ਸੁਆਲ', 'ਡਿਗਦੀ ਇਨਸਾਨੀਅਤ', 'ਨਹਿਲੇ ਤੇ ਦਹਿਲਾ', 'ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦਾ ਹਾਲ', 'ਬੱਸ ਵਿਚ ਜਗ੍ਹਾ', 'ਮਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ' ਕਹਾਣੀ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਤੇਜ਼ ਚਾਲ, ਟੀਚੇ ਵੱਲ ਵਧਣ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ, ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗ ਤੇ ਹਾਜ਼ਰ ਜਵਾਬੀ ਹਾਜ਼ਰ ਮਿਲਣੀ ਹੈ।

ਂਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ
ਮੋ: 94635-37050.
ਫ ਫ ਫ

ਮੇਰੀਆਂ ਯਾਦਾਂ
(ਚੜ੍ਹਦੀ ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਢਲਦੀ ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਸਫ਼ਰ)
ਲੇਖਕ : ਕਰਨਲ ਹਰਜੀਤ ਬੱਸੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 200
ਸੰਪਰਕ : 98146-73236.

ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਤਮ-ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਪੌਣੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ 44 ਕਾਂਡਾਂ ਵਿਚ ਸਮੋਇਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਮਾਸਟਰ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਰਵਿਸ ਦੌਰਾਨ ਜਿੱਥੇ-ਜਿਥੇ ਵੀ ਬਦਲ ਕੇ (ਧੀਰਪੁਰ-ਕਰਨਾਲ ਨੇੜੇ; ਰੋਪੜ, ਦਿੱਲੀ, ਤਪਾ ਮੰਡੀ, ਦੋਰਾਹਾ ਆਦਿ) ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਉਥੇ-ਉਥੇ ਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਲੇਖਕ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਦਿਨ ਬਚਪਨ ਅਤੇ ਵਿੱਦਿਆ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਅਧਿਆਪਕੀ ਅਤੇ ਬੀਮਾ ਕੰਪਨੀ ਵਿਚ ਕਲਰਕੀ ਵੀ ਕਰਨੀ ਪਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੇਖਕ ਮਿਲਟਰੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਵਜੋਂ ਸੈਕਿੰਡ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਬਣਿਆ। ਅਖੀਰ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦਾ ਕਰਨਲ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਅਨੰਦਮਈ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਮਿਲਟਰੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਉਹ ਵਿਭਿੰਨ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਰਿਹਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਦਰਾਸ, ਗੁਹਾਟੀ, ਮਿਜ਼ੋਰਮ, ਦਾਰਜਲਿੰਗ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅੰਡੇਮਾਨ-ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਰਿਹਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਬੰਧਾਂ, ਪ੍ਰਾਕਿਰਤੀ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦਾ ਬੜੀ ਹੀ ਰੌਚਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿਚ ਅਵੈਧ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਔਰਤ-ਮਰਦ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿਚ ਭਰਮ-ਭੁਲੇਖਿਆਂ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੀ ਚਿਤਰਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ, ਬੁਢਾਪੇ ਵਿਚ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਬੁਰਾ ਹਾਲ; ਬੁੱਢੇ ਜਵਾਈ ਦਾ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਵਿਚ ਅਪਮਾਨ, ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਵਿਸ਼ੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਈ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਥਾਂ 'ਜੀਤਾ...ਜੀਤਾ' ਨਾਂਅ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਮ ਲੇਖਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਮੂਲੀ ਨੀਵੇਂ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਲੇਖਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹੱਤਵ ਨਾਲ ਉਲੀਕਦਾ ਹੈ ਅਰਥਾਤ ਅਣਗੌਲੀਆਂ ਵਾਕਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਗੋਲਣਯੋਗ ਸਮਝ ਕੇ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ।

ਂਡਾ: ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਮੋ: 88376-79186.
ਫ ਫ ਫ

ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ
ਲੇਖਕ : ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਤੂਤ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : 5 ਆਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 100 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 68
ਸੰਪਰਕ : 98724-55994.

'ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ' ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਤੂਤ ਨੇ ਪੰਜ ਕੁ ਦਰਜਨ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਲੇਖਣੀ ਦਾ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਤੂਤ ਨੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਾਪਰ ਰਹੇ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਵੇਂ ਆਮ ਪਾਤਰ ਹੀ ਚੁਣੇ ਹਨ ਪਰ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਤੇ ਬਹੁ-ਅਰਥੀ ਸਮਝਾਉਣੀ ਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 'ਸੁੱਕੀ ਸੇਵਾ' ਵਿਚ ਧਰਮ ਦੇ ਅਖੌਤੀ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਵਲੋਂ ਧਰਮ ਦੇ ਅਸੂਲਾਂ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੇ ਜੂਲੇ ਵਿਚ ਅਜੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਧੌਣ ਫਸਾਈ ਰੱਖਣੀ, ਔਲਾਦ ਦੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਨਾਲ 'ਸ਼ਮਲੇ ਵਾਲੀ ਪੱਗ' ਦਾ ਦਾਗੋ-ਦਾਗੀ ਹੋਣਾ, ਅੰਦਰ ਕਾਲਾ ਚੋਰ ਬਾਹਰੋਂ ਬਗਲੇ ਭਗਤ ਜਾਣੀ 'ਲੂਜ਼ ਟਾਕ', 'ਕਮਲ-ਕੁੱਤੇ' 'ਆਲਣੇ' ਦਾ ਬਿਖਰਨਾ, 'ਕਾਸ਼! ਮੈਂ ਕੁੱਤਾ ਹੁੰਦਾ' ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਦੁਰਗਤੀ, 'ਗਾਲ਼' ਵਿਚ ਪਿਓ-ਪੁਤਰ ਵਲੋਂ ਦਾ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੀ ਲੀਹਾਂ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਇੱਕੇ ਖੁਰਲੀ ਵਿਚ ਮੂੰਹ ਮਾਰਨਾ, ਅਸਥੀਆਂ ਦਾ ਹੀ 'ਕਮਿਸ਼ਨ', ਚੁਗਲੀਆਂ ਦਾ ਤੰਦੂਰ ਤਪਣਾ, 'ਰੋਟੀ' ਗਰੀਬੀ ਦੀ ਤਰਾਸਦੀ, 'ਮਰੂਤੀਕਾਰ' ਭਾਵ ਫਜ਼ੂਲ ਖਰਚੀ ਦੇ ਵਿਖਾਵੇ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਾ ਅਤੇ 'ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਆਦਮੀ' ਜਾਣੀ ਤਰਕਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਹੀ ਜਲੂਸ ਕੱਢਣ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣਨਾ ਆਦਿ ਭਾਵ ਪੂਰਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਸੰਜੋਇਆ ਹੈ। 'ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ' ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 'ਮਦਰ ਡੇ' ਜਾਣੀ ਨਵਜੰਮੀਆਂ ਬਾਲੜੀਆਂ ਦੇ ਹੱਕ, 'ਘੋਲ' ਵਿਚ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੇ 'ਉਜੜੇ ਲੋਕ' ਵਿਚ ਕਿਰਤ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾ ਕੇ ਲੇਖਕ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਤੂਤ ਨੇ ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਸਲੂਟ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਕ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਤੇ ਸਾਰਥਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੀ ਵੀ ਇਕ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰੋੜਤਾ ਹੈ।

ਂਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਈਆ ਹਵੇਲੀਆਣਾ
ਮੋ: 98764-74858
ਫ ਫ ਫ

'ਮੋਹਨਜੀਤ ਕਾਵਿ-ਚਿੰਤਨ'
ਲੇਖਕ : ਪਰਮਿੰਦਰ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 99
ਸੰਪਰਕ : 94630-88272.

ਪਰਮਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ 'ਮਨਮੋਹਨਜੀਤ ਦਾ ਕਾਵਿ-ਚਿੰਤਨ' ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਮਨਮੋਹਨਜੀਤ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਉਹਲੇ ਵਿਚ ਉਜਿਆਰਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੀ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਚਾਰ ਪਾਠਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮਨਮੋਹਨਜੀਤ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਕਾਵਿ-ਵਸਤੂ, ਕਾਵਿ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਕਾਵਿ-ਜੁਗਤਾਂ ਬਾਰੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਮੋਹਨਜੀਤ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਗੋਲਣਯੋਗ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ :
'ਜੇ ਰੱਬ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਤਾਂ ਭੌਂਅ ਦੇ ਖਾਸ ਟੋਟੇ ਤੇ ਕਿਉਂ ਛਵੀਆਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹੈ'। (ਪੰਨਾ - 90)
ਇਵੇਂ ਹੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਮਨਮੋਹਨਜੀਤ ਦੀ ਗੀਤ ਭਰਪੂਰ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਵੀ ਰੂਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਨਮੋਹਨਜੀਤ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ, ਜੋ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਕਰਕੇ ਉਸ ਵਿਚ ਵਿਚਰਨਾ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਦੀਆਂ ਸੁਰਾਂ ਲੋਰੀ ਤੇ ਹਊਕੇ ਦੀ ਹੂਕ ਸਾਜ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ :
''ਮਾਂ ਕਿਹੜੀ ਖੋਜਣ ਸੀ! ਚਰਖਾ ਕੱਤਦੀ ਸੌਂ ਜਾਂਦੀ ਉੱਠਦੀ ਤਾਂ ਚੱਕੀ ਝੌਂਦੀ
.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
ਮੈਂ ਵੀ ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਬਣਿਆ ਫਿਰਦਾਂ ਇੰਮਾ ਈ ਤਾਂ ਜਾਣਦਾ ਮਾਂ ਸਾਹ ਲੈਂਦੀ ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਰੱਬ ਜਿਊਂਦਾ ਹੈ'।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ 'ਉਹਲੇ ਵਿਚ ਉਜਿਆਰਾ : ਕਾਵਿ-ਜੁਗਤਾਂ' ਵਿਚ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਾਵਿ-ਭਾਸ਼ਾ ਸੰਕੇਤਕ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾ ਮੂਲਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਿਹਾਰ ਭਾਸ਼ਾ ਕੇਵਲ ਬੌਧਿਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਕਵੀ ਦਾ ਲਿਖਣ ਢੰਗ ਆਪਣਾ ਆਪਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਵੀ ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਦੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਖੀ, ਜੋਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਸਾਡੀ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਚੋਂ ਕਾਵਿ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਬਾਰੇ ਵੀ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿਚ ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕਵੀ ਨੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ ਮਨਮੋਹਨਜੀਤ ਦੇ ਅਹਿਮ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਉਭਾਰਿਆ ਹੈ।

ਂਗੁਰਬਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਰਾੜ
ਮੋ: 09855395161
ਫ ਫ ਫ

ਝਾਂਜਰ
ਸ਼ਾਇਰ : ਜਸਵੰਤ ਵਾਗਲਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 100
ਸੰਪਰਕ : 0172-5027427.

ਹਥਲੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ 84 ਕੁ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਹਨ। ਸੋਨੇ 'ਤੇ ਸੁਹਾਗਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਵਧੀਆ ਆਰਟ ਪੇਪਰ 'ਤੇ ਛਾਪੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਹਰ ਵਰਕੇ 'ਤੇ ਸੁਨੀਤਾ ਮਹਿਮੀ ਨਾਂਅ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾ ਨੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਆਤਮਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਿੱਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਧੀਆ ਛਪੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹੱਥ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਵਾਗਲਾ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਆਮ ਕਰਕੇ ਛੋਟੇ ਛੰਦ ਅਥਵਾ ਬਹਿਰ ਵਿਚ ਹਨ। ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਜਿਥੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰ ਹਨ, ਉਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦੀ ਵੀ ਆਰਤੀ ਉਤਾਰੀ ਗਈ ਹੈ ਤੇ ਆਸਥਾ ਜਗਾਈ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬੋਲੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਜਿਊਂਦੀ ਰਹੇਗੀ।
ਸਾਡੇ ਸਭ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਠੰਢੀ ਛਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ
ਸਜਦਾ ਮੇਰਾ ਲਖ ਵਾਰੀ ਹੈ ਮਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ
ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਇਤਿਹਾਸ, ਮਾਵਾਂ ਦੀ ਬੇਕਦਰੀ, ਝੁੱਗੀਆਂ ਵਿਚ ਵਸਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ, ਗਮਗੀਨ ਹੋਈਆਂ ਰੁੱਤਾਂ, ਠੰਢੇ ਚੁੱਲ੍ਹੇ, ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਦਰਦ, ਕਲਮ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਕਲਮਾਂ ਦੀ ਮਾਰੂ ਚੁੱਪ, ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਰੋਗ ਅਵੱਲਾ, ਬੇਇਤਬਾਰੇ ਯਾਰ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਹਾਦਸੇ, ਭਟਕਣਾ, ਸਿਮਰਨ ਤੋਂ ਕਿਰਤ ਵੱਲ, ਬੇਘਰਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ੇ ਸੰਵੇਦਨ ਭਰਪੂਰ ਲਹਿਜ਼ੇ ਵਿਚ ਨਿਭਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹਲਕੀ ਫੁਲਕੀ ਪਰ ਅਰਥ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਆਮ ਪਾਠਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੰਚਾਰਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਦਿੱਕਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਸ਼ਿਅਰ ਹਾਜ਼ਰ ਹਨ :
-ਹਰ ਤਰਫ ਮਜ਼ਹਬ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਫੈਲਦੀ ਨਫ਼ਰਤ ਦਿਸੇ,
ਤੋੜ ਦੁਨੀਆ ਭਰ 'ਚ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਇਸ ਜ਼ਹਿਰ ਦਾ।
-ਐ ਖ਼ੁਦਾ ਸੁੱਤਾ ਰਿਹਾ ਤੂੰ ਜ਼ੁਲਮ ਹੁੰਦਾ ਵੇਖ ਕੇ,
ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਨਾ ਹੈ ਤੇਰੇ ਕਹਿਰ ਦਾ।
ਵਾਗਲਾ ਨੂੰ ਗ਼ਜ਼ਲ ਤਕਨੀਕ ਉੱਤੇ ਪਕੜ ਹੈ। ਉਹ ਸਹਿਜ ਅਤੇ ਸੁਹਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਂਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ
ਮੋ: 94174-84337.
ਫ ਫ ਫ

18-05-2019

 ਹਾਇਕੂ : ਲਿਸ਼ਕਾਂ ਤੇ ਰਮਜ਼ਾਂ
(ਸੰਕਲਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ)
ਲੇਖਕ : ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 395 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 254
ਸੰਪਰਕ : 94176-42669.

ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ 'ਹਾਇਕੂ : ਲਿਸ਼ਕਾਂ ਤੇ ਰਮਜ਼ਾਂ' ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪੁਸਤਕ ਰਾਹੀਂ, ਇਸ ਵਿਧਾ ਦੀ ਰੂਪਾਕਾਰਕ ਪਛਾਣ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਲਿਖੇ ਹਾਇਕੂਆਂ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਕਰਵਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਖੰਡ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ 'ਹਾਇਕੂ : ਮੁਢਲੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ', 'ਹਾਇਕੂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ' ਅਤੇ 'ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਇਕੂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨਿਬੰਧਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹਾਇਕੂ ਕਾਵਿ-ਵਿਧਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਪ੍ਰਯੋਜਨ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਸਾਰਥਕਤਾ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਛੋਹਿਆ ਹੈ। ਦੂਸਰੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਇਕੂਆਂ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਲਗਪਗ ਅਨੂਪ ਬਾਬਰਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਿੱਕੀ ਸੰਧੂ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਇਕੂ ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਰਾਜਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ (ਡਾ:) ਹਾਇਕੂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਵਿਧਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਉਂਜ ਤਾਂ ਕਵੀ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ 'ਹਾਇਕੂ' ਕਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੀ ਪਤਲ ਚੰਮੇ ਹਨ। ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੀ ਕੋਮਲ ਚਿੱਤ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਹਾਇਕੂ ਕਾਵਿ-ਵਿਧਾ ਰਾਹੀਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕੋਮਲ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਚਿਤਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
- ਗਰਮ ਦੁਪਹਿਰ, ਤਿਤਲੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ
ਉੜ ਉੜ ਪੱਖੀ ਝੱਲੇ। (ਅਮਰਜੀਤ ਸਾਥੀ)
-ਟੋਭੇ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤ ਪਾਣੀ, ਡਿੱਗਿਆ ਸੁੱਕਾ ਪੱਤਾ
ਹਿੱਲਿਆ ਸੂਰਜ। (ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ)
ਇਕਾਂਤ, ਕੁਦਰਤ-ਪ੍ਰੇਮ, ਕੁਦਰਤੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਰਨਣ, ਕੁਦਰਤੀ ਮੌਸਮਾਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਕਸ਼ੀ, ਮਨੁੱਖੀ ਧਰਮ ਦੀ ਸਾਰਥਿਕਤਾ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ੇ 'ਹਾਇਕੂ' ਦੇ ਹਾਇਕੂ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਮਨਭਾਉਂਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ। ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਖ਼ਾਸ ਵਿਧਾ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਕਰਵਾਈ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਖ਼ਾਸ ਵਧਾਈ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਜਪਾਨੀ ਲੋਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਮਾਨਣ ਵਾਲੇ ਬਾਸ਼ਿੰਦੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਭਰਪੂਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣ ਦਾ ਵਲ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਉਚੇਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਗੁਜ਼ਾਰਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

ਂਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ (ਪ੍ਰੋ:)
ਮੋ: 098786-14096.
ਫ ਫ ਫ

ਬਾਬਰਨਾਮਾ
ਲੇਖਕ : ਬਾਬਰ ਜ਼ਹੀਰੂਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ
ਅਨੁਵਾਦ : ਡਾ: ਸਵਰਨਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਮੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਰਸੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 425 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 200
ਸੰਪਰਕ : 011-23280657.

ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜ਼ਹੀਰੂਦੀਨ ਬਾਬਰ ਨੇ 1493 ਈ: ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1530 ਈ: ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਡਾ: ਸਵਰਨਜੀਤ ਕੌਰ ਨੂੰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਦਾ ਫੁਰਨਾ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਪਈ ਮੂਲ ਪੋਥੀ 'ਬਾਬਰਨਾਮਾ' ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਫੁਰਿਆ ਸੀ। 2018 ਈ: ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦਿਕਾ ਵਲੋਂ ਮੂਲ ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਬਾਬਰ ਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਉੱਪਰ ਹਮਲੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਕਈ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1524-25 ਵਿਚ ਚਿਤੌੜ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਇਬਰਾਹੀਮ ਲੋਧੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬਾਬਰ ਦੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਚਾਹੀ ਸੀ। (ਪੰਨ 110) ਲਗਪਗ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਲਤ ਖਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਦਿਲਾਵਰ ਖਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਕਾਬਲ ਭੇਜਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਉੱਪਰ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦੇਵੇ; ਦੌਲਤ ਖਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੇਗਾ। ਇਸੇ ਵਰ੍ਹੇ ਅਲਾਉਦੀਨ ਆਲਮ ਖਾਂ ਵੀ ਕਾਬਲ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਇਬਰਾਹੀਮ ਲੋਧੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬਾਬਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਦਾ ਇਕਰਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਬਾਬਰ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਉੱਪਰ ਹਮਲਾਵਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਬਾਬਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬਹੁਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਬੁੱਤ ਪੂਜਕ ਸਨ। ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਲੁਤਫ਼ ਘੱਟ ਸੀ। ਲੋਕ ਨਾ ਦੇਖਣ-ਸੁਣਨ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਸਨ ਅਤੇ ਨਾ ਮਿਲਣ-ਜੁਲਣ ਵਿਚ. ਨਾ ਘੋੜੇ ਵਧੀਆ ਸਨ, ਨਾ ਕੁੱਤੇ, ਨਾ ਅੰਗੂਰ, ਨਾ ਖਰਬੂਜ਼ੇ; ਨਾ ਬਰਫ਼, ਨਾ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ; ਨਾ ਹੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਰੋਟੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਵਧੀਆ ਖਾਣੇ ਸਨ। ਹਮਾਮ, ਮਦਰੱਸੇ, ਸ਼ਮ੍ਹਾਂ, ਮਸ਼ਾਲ ਜਾਂ ਸ਼ਮ੍ਹਾਂਦਾਨ ਦਾ ਕੋਈ ਨਾਂਅ ਨਹੀਂ। ... ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਬਨਾਵਟ ਵਿਚ ਨਾ ਕੋਈ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਹੈ, ਨਾ ਹਵਾਦਾਰ, ਨਾ ਤਰਕੀਬ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਕਾਇਦਾ ਕਰੀਨਾ ਹੈ। (ਪੰਨਾ 134-140) ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬਾਬਰ ਨੇ ਇਥੇ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹਤ ਕਾਇਮ ਕਰ ਲਈ, ਜੋ ਲਗਪਗ ਤਿੰਨ ਸਦੀਆਂ ਕਾਇਮ ਰਹੀ। 'ਬਾਬਰਨਾਮਾ' ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀਆਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ।

ਂਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136
ਫ ਫ ਫ

ਸਹਿਕਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ
ਲੇਖਿਕਾ : ਰਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੈਣੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪ੍ਰਤੀਕ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 111
ਸੰਪਰਕ : 97810-33133.

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਰਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੈਣੀ ਦੀਆਂ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਿਕਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸੁਰ ਔਰਤ ਜਾਤੀ ਦੇ ਦਰਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਦਾ ਚਿਤਰਨ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਜੋ ਤਰੇੜਾਂ ਆ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਿਲੂ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਕਹਾਣੀ ਸਿਰਜਣਾ ਵਿਚ ਏਨੀ ਗੜੁੱਚ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਬਿਆਨ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ-ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਜਾਪਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਵਿਦਾਈ, ਇਤਬਾਰ ਅਤੇ ਭੈਣ ਲਾਡੋ ਇਸ ਕਥਨ ਦੀਆਂ ਪੂਰਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਦਾਦੀ ਪੋਤੀ ਕਹਾਣੀ ਮੋਹ-ਮੁਹੱਬਤ ਅਤੇ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਵਿਚਲੀ ਸੋਚ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਕਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ, ਸਬੂਤ, ਪਗਲੀ ਅਤੇ ਰਜਨੀ ਦਾ ਖਾਬ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਪਾਕੀਜ਼ਗੀ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲੇ ਦਵੰਦ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹਨ। ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾਣਦੀ, ਸਕੂਨ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਯਥਾਰਥ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹਨ। ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਲਤ, ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੈਣੀ ਰਚਿਤ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਇਸਤਰੀ ਪਾਤਰ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮਾਰਗ ਰੁਸ਼ਨਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਾਤਰ ਭਾਵੇਂ ਸਾਧਾਰਨ ਘਰੇਲੂ ਜੀਵਨ ਜਿਉ ਰਹੇ ਹਨ, ਨੌਕਰੀਪੇਸ਼ਾ ਹਨ, ਡਾਕਟਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਹੀ ਜਿਊਂਦੇ ਜਾਗਦੇ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਚੌਗਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦੇ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਰਲ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਵਰਗ ਦੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਟੁੰਬਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਨ।

ਂਡਾ: ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਮੋ: 98142-09732
ਫ ਫ ਫ

ਫੁਰ-ਰ-ਰ...
ਕਹਾਣੀਕਾਰ : ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਪਿੰਗਲੀਆ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 195 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 94789-65668.

ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਪਿੰਗਲੀਆ ਦਾ ਇਹ ਦੂਜਾ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ 'ਫੁਰ-ਰ-ਰ' ਸਿਰਲੇਖ ਤਹਿਤ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਰੂ-ਬਰੂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕੁੱਲ 20 ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਇਸ਼ਾਗਤ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ 'ਜਵਾਬ ਕੌਣ ਦੇਵੇਗਾ' ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੁਆਰਾ ਭੋਗੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੰਤਾਪ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਉਲਝੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਅਨੈਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਸਵਾਰਥ ਭਾਰੂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਹਰੇਕ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਸਵਾਰਥ ਵਿਚ ਹੀ ਬੱਝਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਭਾਵੇਂ 'ਨਵਾਂ ਮਾਸ' ਹੋਵੇ, 'ਡੰਡੇ ਦਾ ਜ਼ੋਰ' ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਫਿਰ 'ਫੁਰ-ਰ-ਰ' ਹੋਵੇ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਬਾਹਰੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋਇਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਸਾਡੀ ਸਮਾਜਿਕ ਮਰਿਆਦਾ ਛਿੱਕੇ 'ਤੇ ਟੰਗੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਗੁਆਂਢੀ ਦਾ ਹੋਵੇ ਇਥੇ ਹਰ ਕੋਈ ਦੂਜੇ ਦੀ ਪਿੱਠ ਵਿਚ ਛੁਰਾ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਉੱਲੂ ਸਿੱਧਾ ਕਰਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਇਸ ਅਨੈਤਿਕ ਵਿਹਾਰ ਵਿਚ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਕਿਵੇਂ ਗਲਤਾਨ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਚਿਤਰ ਵੀ ਇਸ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਕਈ ਵਾਰੀ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਦਕਾ ਸ਼ਬਦ ਜੋੜਾਂ ਦੀਆਂ ਊਣਤਾਈਆਂ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਗਹੁ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਪਾਕੀਜ਼ਗੀ ਵਿਚੋਂ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੇ ਫੁਰ-ਰ- ਹੋਣ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਂਡਾ: ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋ: 98141-68611.
ਫ ਫ ਫ

ਰੰਗ ਕਥਾ
(ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਰੰਗ ਮੰਚ)

ਲੇਖਕ : ਕੇਵਲ ਧਾਲੀਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੰਜ ਆਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 192
ਸੰਪਰਕ : 98142-99422.

ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸਾਰੇ ਨਾਟਕ ਕੇਵਲ ਧਾਲੀਵਾਲ ਦੇ ਰੰਗ ਮੰਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਲੋਂ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਅੱਗੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਮੁੱਲਵਾਨ ਅੰਤਿਕਾ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਧਾਵਾਂ (ਕਹਾਣੀ, ਨਾਵਲ, ਕਵਿਤਾ) ਦੀ ਰੰਗ ਮੰਚ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਸਬੰਧੀ ਬੜੀ ਸਾਰਥਿਕ ਪਹੁੰਚ ਅਪਣਾ ਕੇ ਸਿਧਾਂਤਕ/ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਕੋਲਾਜਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਰੰਗ ਮੰਚ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਕੋਲਾਜ ਵਿਚ 'ਤਪਦੀ ਮਿੱਟੀ' (ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ); ਸਿਮਰਨ ਧਾਲੀਵਾਲ ਦੀ 'ਕੇਂਦਰੀ ਬਿੰਦੂ'; ਭੀਮ ਇੰਦਰ ਸੇਨ ਦੀ 'ਕਬਾੜੀਆ', ਪ੍ਰਗਟ ਸਿੰਘ ਸਤੌਜ ਦੀ 'ਰੰਜਕ ਦਾਸ' ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਦਾ ਅੰਤ ਆਦਿ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 'ਤੀਜੀ ਧੀ ਦਾ ਮੋਹ', 'ਪੀੜ੍ਹੀ-ਪਾੜਾ', 'ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਅਣਖੀਲਾਪਨ', 'ਸਾਧ ਬਨਾਮ ਸਾਨ੍ਹ', 'ਗਲਨੈੜ' ਆਦਿ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਮੰਚੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਕਥਾ ਕੋਲਾਜ ਵਿਚ ਪ੍ਰੇਮ ਗੋਰਖੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਬਚਨਾ ਬੱਕਰ ਵੱਢ'; ਤਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਵਿਚਲੀ ਔਰਤ', ਸਰਵਮੀਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਓਪਰੀ ਸ਼ੈਅ' ਅਤੇ ਅਜੀਤ ਕੌਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਨਾ ਮਾਰੋ' ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਤਲਵਿੰਦਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਤਾਂ ਔਰਤ ਦਾ ਸੰਤਾਪ ਹੈ ਪਰ ਬਾਕੀ ਤਿੰਨੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਮੰਚੀਕਰਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੀਜਾ ਕੋਲਾਜ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਮੀਡੀਆ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸੰਜੇ ਨੰਦਨ ਦੀ 'ਟੈਕਸਾਟ', ਮਾਲਿਨੀ ਜੋਸ਼ੀ ਦੀ 'ਸਿਆਹ ਸਫ਼ੈਦ', ਵਿਨੋਦ ਕਾਪੜੀ ਦੀ 'ਕਿੰਨੇ ਮਰੇ', ਨਰੇਂਦਰ ਨਾਗਰ ਦੀ 'ਯੂ-ਟਰਨ', ਸੰਗੀਤਾ ਤਿਵਾੜੀ ਦੀ 'ਚੌਥਾ ਪਾਵਾ', ਅਤੇ ਗੋਵਿੰਦ ਪੰਤ ਰਾਜੂ ਦੀ 'ਕਾਂ' ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਰੂਪਮਾਨ ਹੋਈਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਪਿੰਡਿਆਂ 'ਤੇ ਹੰਢਾਈਆਂ ਹਨ। ਇਥੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰਾਂ, ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰਾਂ, ਬੌਸਾਂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਤਿਬਚਨ ਕਹਿ ਕੇ ਮੰਨਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟਰਾਂ, ਕੈਮਰਾਮੈਨਾਂ, ਡਰਾਈਵਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਕਿਤੇ ਵੀ ਭੇਜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਨੌਕਰੀ ਨਾਲ ਨਖਰਾ ਨਹੀਂ ਪੁੱਗ ਸਕਦਾ। ਸੰਖੇਪ ਇਹ ਕਿ ਰੰਗ-ਕਥਾ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਉਜਵਲ ਹੈ।

ਂਡਾ: ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਮੋ: 88376-79186.
ਫ ਫ ਫ

ਡਬਲ ਮਰਡਰ
ਲੇਖਕ : ਬਲਵਿੰਦਰ ਸ਼ਰਮਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 74
ਸੰਪਰਕ : 73553-21010.

ਇਹ ਨਾਵਲ 'ਡਬਲ ਮਰਡਰ' ਇਕ ਜਾਸੂਸੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਨਾਵਲ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਆਮ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਸਨ ਪਰ ਹੁਣ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿਚ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਦਰਪੇਸ਼ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਉਲੀਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਪਰ ਵਧੇਰੇ ਰੰਗਤ ਜਾਸੂਸੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਹੈ ਤੇ ਅਸਲ ਵਿਸ਼ਾ ਦੱਬ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਬਾਹਰ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਕੋਠੀਆਂ ਉਸਾਰਨੀਆਂ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ ਪਰ ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਹ ਦੱਸਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਥੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵੀ ਚਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅੱਯਾਸ਼ੀ ਦਾ ਅੱਡਾ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਜ਼ੈਲਦਾਰਾਂ ਦੀ ਕੁਟੀਆ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿਚ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ ਵੀ ਰਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਹੀ ਕੰਮਕਾਰ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਬੰਦੇ ਦਾ ਮਰ ਜਾਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਮਾਇਨੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਬਸ ਵੱਡੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ 'ਤੇ ਪਰਦਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਰਿਸ਼ਵਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਮਰਡਰ ਕੇਸ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਲਝਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਰਾ ਨਾਵਲ ਜਾਸੂਸੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਚਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅੰਤ ਕਾਤਲ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਕ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿਚ ਮਨੋਰੰਜਨ ਵਜੋਂ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਾਵਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ, ਕਿਧਰੇ ਕਿਧਰੇ ਹਾਸਾ ਠੱਠਾ ਤੇ ਕਿੱਧਰੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਵੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਕਥਾ ਉਸਾਰੀ ਤੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦਾ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਲਈ ਸੁਝਾਅ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕਰੇ ਅਗਲੀ ਰਚਨਾ ਵਿਚ।

ਂਡਾ: ਜਗਦੀਸ਼ ਕੌਰ ਵਾਡੀਆ
ਮੋ: 98555-84298.
ਫ ਫ ਫ

12-05-2019

 ਆਧੁਨਿਕ ਸਮਾਜ
ਮੁੱਦੇ ਤੇ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ

(1978-2003)
ਲੇਖਕ : ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਹਲਵਾਰਵੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 695 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 450
ਸੰਪਰਕ : 0172-5027427.

ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਹਲਾਵਰਵੀ ਵਿਗਿਆਨ (ਗਣਿਤ) ਦਾ ਜ਼ਹੀਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ ਜੋ ਚੜ੍ਹਦੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਦਿਲ ਜਾਨ ਨਾਲ ਲੜਿਆ। ਖੱਬੀ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਖਖੜੀ-ਖਖੜੀ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਪੱਤਰਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਸੇਵਕ ਵਿਚ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਸੰਪਾਦਕੀਆਂ ਲਿਖਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਸੁਹਿਰਦ ਤੇ ਮਾਰਕਸੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹੁੰਚ, ਸਵੱਛ ਸਿਆਸਤ ਤੇ ਲੋਕ ਹਿਤਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਪਹਿਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਸਮਕਾਲੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੇ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹ ਚਿਰੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਖਾਸੀਆਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਸਮੇਂ, ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਪਾਰ ਆਪਣੀ ਸਾਰਥਿਕਤਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। 1978-2003 ਦੌਰਾਨ ਦੇ 25 ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੰਪਾਦਕੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਬਿੰਦੀ ਕਾਮੇ ਦੇ ਅੱਜ ਵੀ ਸਮਾਜ, ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਦੁਹਰਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਇਸੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਚ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਸਾਰਥਿਕਤਾ ਨਿਹਿਤ ਹੈ। ਉਕਤ ਦਾਅਵੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਆਖਿਆ, ਟਿੱਪਣੀ ਦੇ ਕੁਝ ਟੂਕਾਂ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚੋਂ ਵੇਖੋ : ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਦਿਆਲੇ ਦੇ ਜਿਸ ਮੁਖੀ ਤੋਂ ਬੌਧਿਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਸਮਝ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਬੇਹੱਦ ਨਿਕੰਮੀ ਬੌਧਿਕ ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ... ਅਖੌਤੀ ਕੌਮਪ੍ਰਸਤ ਅੱਜ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਕੌਮਪ੍ਰਸਤੀ ਦੇ ਅਰਥ ਕਰਨ ਦੀ ਜੁਰਅਤ ਕਰੇ ਤਾਂ ਇਹ ਝੱਟ ਉਸ ਉੱਤੇ ਦੇਸ਼ਧ੍ਰੋਹੀ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।... ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਹੀ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਤੋਂ ਊਣੇ ਤੇ ਖਾਲੀ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।... ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਫੈਲਾਉਣਾ ਅਧਰਮੀ ਹੋਣਾ ਹੈ। ... ਸੰਘ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਯਤਨ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਕਿ ਉਹ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਅੰਗ ਜਾਪਣ ਲੱਗ ਪੈਣ। ... ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਬਹੁਤੇ ਸੰਗਠਨ ਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਨਿਘਾਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਹਨ। ... ਹਵਨ ਯਗ ਦੁਆਰਾ ਮੀਂਹ ਪੁਆਉਣ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਦੇ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹਿਣ ਪਿੱਛੋਂ ਵੀ ਕਾਫੀ ਲੋਕ ਅਜਿਹੇ ਹੋਣਗੇ ਜਿਹੜੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਨਾ ਮੰਨਣ ਕਿ ਹਵਨ ਕਰਨਾ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ। ... ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਭਾਗਾਂ ਲਈ ਵੱਡੇ ਫੰਡ ਰਾਖਵੇਂ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ...ਫੀਸਾਂ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਹਕੀਕਤਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ। ਡਾ: ਨਵਤੇਜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਪਾਦਕੀਆਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਨ ਸਮੇਂ ਲਗਪਗ ਹਰ ਥਾਂ ਲਿਖਣ ਮਿਤੀ ਦੇ ਕੇ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮੁੱਲਵਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਂਡਾ: ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਧੀਰ
ਮੋ: 98722-60550
ਫ ਫ ਫ

ਲੋਕਧਾਰਾ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਇਕ ਮੁਲਾਂਕਣ
ਲੇਖਿਕਾ : ਡਾ: ਰੁਪਿੰਦਰਜੀਤ ਗਿੱਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 70879-15705.

ਵਿਦਿਅਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਵਿਦਵਾਨ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਹੁੰਦੇ ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ/ਕਾਨਫ਼ਰੰਸਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਮੁਤਾਬਿਕ ਖੋਜ ਪੇਪਰ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪੇਤਲੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੀਖਿਆ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਲਟਾ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਅਚਾਨਕ ਕੋਈ ਪੁਸਤਕ ਤੁਹਾਡਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਦੀ ਹੈ ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ, ਵਾਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਪੁਸਤਕ ਰੁਪਿੰਦਰ ਜੀਤ ਗਿੱਲ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਪਰ ਇਕ ਦਰਜਨ ਦੇ ਕਰੀਬ ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਡਾ: ਗਿੱਲ ਬੜੀ ਸਾਦਾ ਅਤੇ ਸਪਾਟ ਵਿਧੀ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸੰਵਾਦ ਸਿਰਜਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਲੇਖ ਵਿਚ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਪੁਖਤਾ ਦਲੀਲਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਉਚਿਤਤਾ ਸਾਬਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ ਬਣਾ ਚੁੱਕੀ ਲੇਖਿਕਾ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਵਿਭਿੰਨ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਸਬੰਧੀ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਸਮੀਖਿਆ ਇਹ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਹਿਤ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਵਿਧਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾ ਕੇ ਇਕ ਸਿਹਤਮੰਦ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਂਡਾ: ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਹੁੰਦਲ
ਮੋ: 94636-84511.
ਫ ਫ ਫ

ਜਾਗਦੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਦਰਦ
ਲੇਖਕ : ਚੇਤਨ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 88724-02673.

'ਜਾਗਦੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਦਰਦ' ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਚੇਤਨ ਸਿੰਘ ਕੁੱਲ 15 ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਚੇਤਨ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਫੈਲੇ ਯਥਾਰਥ 'ਚੋਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਚੋਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਅਨੁਭਵ ਹੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਬੋਲਦਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 'ਪੁੱਤਰ-ਮੋਹ' ਦੇ ਪਾਤਰ ਆਪਣੀ ਔਲਾਦ ਨੂੰ ਇਥੇ ਹੀ ਸੈੱਟ ਕਰਨ ਦੇ ਆਹਰ 'ਚ ਹਨ। 'ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤੀ' ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ, ਦਰਿਆਦਿਲੀ ਤੇ ਨੇਕ ਨੀਅਤ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਕਾਮਯਾਬ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਤੀਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। 'ਚੁਫ਼ੇਰਗੜ੍ਹੀਆਂ' ਦਾ ਬੇਈਮਾਨ ਪਾਤਰ ਹਰੇਕ ਨਾਲ ਠੱਗੀ ਧੋਖਾ ਕਰਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। 'ਫੌਲਾਦੀ ਫੁੱਲ' ਦਾ ਬੜ੍ਹਕੂ ਵਧੀਆ ਮਿਸਤਰੀ ਤੇ ਕਾਮਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਸਬ ਨਾਲ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। 'ਖੰਨੀ, ਚੋਪੜੀ' ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਪਿਟਾਰਾ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਬੈਠੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। 'ਮਰਦਾਨਗੀ' ਕਹਾਣੀ ਭਲੇਮਾਨਸ ਤੇ ਬਾਜ਼ਮੀਰੇ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਭੈੜੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਡਟ ਕੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। 'ਜਾਗਦੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਦਰਦ' ਦਾ ਪਾਤਰ ਪ੍ਰਵਾਸ ਦੌਰਾਨ ਝੱਲੇ ਦੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਨਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਆਪਣੀ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਰਾਜ਼ ਵੀ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। 'ਨਿਰਮੋਹੀ ਮਿੱਟੀ' ਦੀ ਪਾਤਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ-ਨੂੰਹ ਵਲੋਂ ਧਿਰਕਾਰੀ ਦੁੱਖ ਝੱਲਦੀ ਹੈ ਪਰ ਧੀ ਵਲੋਂ ਉਸ ਦੀ ਚੰਗੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 'ਵੀ.ਆਈ.ਪੀ. ਸਟੂਡੈਂਟ' ਚੋਣ ਡਿਊਟੀ ਕਰ ਰਹੇ ਬੰਦੇ ਦੀ ਚੜ੍ਹਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। 'ਪੀ.ਏ.' ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਸਿਰ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਹੈ। 'ਲੰਗੜਾ ਊਠ' ਦਾ ਪਾਤਰ ਆਪਣੇ ਊਠ ਨਾਲ ਏਨਾ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ 'ਤੇ ਅੰਤ ਦਾ ਦੁੱਖ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚੇਤਨ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਿੱਧੀ-ਸਾਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਸਿੱਧੇ ਸਾਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਂਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ
ਮੋ: 94635-37050.
ਫ ਫ ਫ

ਇਕ ਸੰਸਾਰ ਇਹ ਵੀ
ਲੇਖਕ : ਰਵਿੰਦਰ ਭੱਠਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 88
ਸੰਪਰਕ : 98780-11557.

ਪ੍ਰੋ: ਰਵਿੰਦਰ ਭੱਠਲ ਬਰਨਾਲਾ ਸਕੂਲ ਆਫ ਪੋਇਟਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਹਨ। 'ਇਕ ਸੰਸਾਰ ਇਹ ਵੀ' ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਇਬਨਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸਤਰੀ-ਜਗਤ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਆਸਥਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਬਣਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੇ ਅਹਿਦ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। 'ਇਬਨਾ' ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ 'ਧੀ' ਹੈ। 'ਧੀ' ਦਾ ਸਬੰਧ ਇਸਤਰੀ ਜਗਤ ਨਾਲ ਪਕੇਰਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ 37 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰੋ: ਭੱਠਲ ਨੇ ਧੀ ਨਾਲ ਸੰਬਾਦਕ ਵਿਧੀ ਰਾਹੀਂ ਸਮੁੱਚੀ ਇਸਤਰੀ ਜਾਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਮਰਦ-ਜਗਤ ਦੀ ਬਣਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਅਤੇ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਨ ਦੀ ਸਾਰਥਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਔਰਤ ਵੀ ਮਰਦ ਵਾਂਗ ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਹੈ ਜਿਸ ਅੰਦਰ ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਅਸੀਮ ਤਾਕਤ ਹੈ ਜੋ ਸੁਪਨਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸੰਜੋਈ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਾ ਲੋਚਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ: ਭੱਠਲ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਘਰ ਵਿਚ ਧੀਆਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਤਾਂ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰਜਨਾਤਮਕ ਕਰਤਾਰੀ ਪਲਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ: ਭੱਠਲ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸਾਡੇ ਅਜੋਕੇ ਰਿਸ਼ਤੇ-ਨਾਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਵੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇ ਕੇ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਕ ਬਣ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਜੋਕੇ ਕੰਪਿਊਟਰੀ ਯੁੱਗ 'ਚ ਪੜ੍ਹਿਆ-ਲਿਖਿਆ ਵਿਅਕਤੀ ਅਜੋਕੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਸਾਹਵੇਂ ਤਾਂ ਕੋਰਾ ਅਨਪੜ੍ਹ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ :
ਪਾਪਾ! ਜੋ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਤੁਰਦੇ
ਉਹ ਪੱਛੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ
.. .. .. ..
ਪਰ ਹੁਣ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੇ ਅੱਗੇ
ਬਿਲਕੁਲ ਅਨਪੜ੍ਹ ਹੋ।
ਪਾਪਾ! ਐਵੇਂ
ਟੋਕਿਆ ਨਾ ਕਰੋ।
ਇਹ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਹਿਜ, ਸਲੀਕਾ, ਸੁਹਿਰਦਤਾ, ਸਿਦਕ, ਸਮਰਪਣ, ਸਾਦਗੀ ਦੀ ਸਮੂਰਤ ਧੀ ਦਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਮਾ ਹੈ। ਨਿਵੇਕਲੀ ਭਾਂਤ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦਿਆਂ ਪ੍ਰੋ: ਭੱਠਲ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਅਸਲੋਂ ਹੀ ਆਪਣੀ 'ਧੀ' ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ-ਯੁਕਤ 'ਇਸਤਰੀ-ਜਗਤ' ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪੁਆਉਣ ਦੀ ਸਾਰਥਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਂਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ (ਪ੍ਰੋ:)
ਮੋ: 098786-14096.
ਫ ਫ ਫ

ਦੇਸਣ
ਲੇਖਿਕਾ : ਜੱਸੀ ਧਾਲੀਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਯੂਨੀਸਟਾਰ ਬੁੱਕ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 0172-5027427.

'ਦੇਸਣ' ਪੁਸਤਕ ਜੱਸੀ ਧਾਲੀਵਾਲ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਜੀਵਨਮਈ ਝਾਕੀਆਂ ਲੇਖ-ਨੁਮਾ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਦਗੀ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਸਾਦੀ ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਵੀ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਦੇਸਣ' ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਆਤਮ-ਕਥਾ ਵਾਲੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਹੋਈ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿਵੇਂ ਕਈ ਲੇਖ ਜਾਂ ਜੀਵਨ ਬਿਰਤਾਂਤ 'ਮੈਂ' ਮੂਲਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਕੋਲ ਭਾਵੇਂ ਲਿਖਣ ਦਾ ਪ੍ਰੋੜ੍ਹ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਸ ਲਿਖਤ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਯਥਾਰਥ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਉਹ ਭਾਵੇਂ ਉੱਤਮ ਪੁਰਖੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਹੀ ਹਨ ਪਰ ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮਸਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਉਲਝੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਨੂੰ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤੇ ਜੀਵਨ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਵਿਚ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਰੰਗਣ ਝਲਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਦਾ ਪਿਆਰ ਪਾਉਣ ਦੀ ਚਾਹਤ, ਵਿੱਛੜ ਜਾਣ ਦਾ ਗ਼ਮ ਜਾਂ ਆਪਣਿਆਂ ਦੀ ਬੇਵਫ਼ਾਈ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਹੋਇਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ 'ਫ਼ੌਜੀ' ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦੇ ਪਾਤਰ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਲੇਖਿਕਾ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਤਲਖ ਹਕੀਕਤਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਨਿੱਕੀਆਂ-ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਲੇਖ ਜਾਂ ਜੀਵਨ ਬਿਰਤਾਂਤ ਜਾਪਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰਤਕ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਧਾ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲੀ ਰਸਿਕਤਾ ਦਾ ਅਤੇ ਸਰਲਤਾ ਦਾ ਅਨੰਦ ਜ਼ਰੂਰ ਮਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਂਡਾ: ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋ: 98141-68611.
ਫ ਫ ਫ

ਪੰਧ ਮੇਚਦੇ ਪਾਂਧੀ
ਲੇਖਕ : ਹਰਮੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਰਜੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 110
ਸੰਪਰਕ : 095962-56345.

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਲੇਖਕ ਦਾ ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕੈਨੇਡਾ ਫੇਰੀ ਵਿਚ ਵੇਖੀਆਂ ਮਾਣੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਦਾ ਦਿਲਚਸਪ ਚਿੱਤਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਤਤਕਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਕੁਝ ਪੰਨਿਆਂ ਤੇ ਮੁੱਖ ਬੰਦ, ਜਾਣ ਪਛਾਣ, ਸਫ਼ਰਨਾਮਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ ਲੇਖਕ ਨੇ ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਕਾਲ 28 ਦਸੰਬਰ, 2009 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਵਾਪਸੀ ਮਿਤੀ 23 ਅਕਤੂਬਰ, 2010 ਤੱਕ ਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਧੀ ਪੁੱਤਰ, ਜਵਾਈ, ਦੋਹਤੇ, ਪੋਤਰੇ ਤੇ ਕੁਝ ਸ਼ੁੱਭਚਿੰਤਕ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਘੁੰਮਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹੋਟਲ ਰਮਣੀਕ ਥਾਵਾਂ, ਸਕੂਲ, ਗੁਰਦੁਆਰੇ, ਝੀਲਾਂ ਟਾਪੂ, ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਕੂਲੀ ਅਧਿਆਪਕ, ਇਮੀਗਰੇਸ਼ਨ ਸਟਾਫ ਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਤਵੰਤੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਲੇਖਕ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਬਹੁਪੱਖੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਅਵਾਰਾ ਪਸ਼ੂ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗਾ। ਸੜਕਾਂ ਮਲਾਈ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿਚ ਕਦੇ ਵਿਘਨ ਨਹੀਂ ਪਿਆ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਸਰੋਕਾਰ ਹੈ। ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਹੈ। ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਨਾਲੋਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਜ਼ਮੀਨ ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਿਘਰੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕੈਨੇਡਾ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਵਾਪਸੀ ਵੇਲੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਦੇ ਬੋਲ ਹਨ... ਉੱਠ ਚੱਲੀਏ ਹਰਜੀ ਵਤਨਾਂ ਨੂੰ/ਇਸ ਓਪਰੀ ਧਰਤੀ ਕੀ ਰਹਿਣਾ/ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

ਂਪ੍ਰਿੰ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਮੋ: 098148-56160.
ਫ ਫ ਫ

ਪੁਆਧੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਿਆਕਰਨ
ਲੇਖਿਕਾ : ਹਰਪ੍ਰਵੀਨ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 144
ਸੰਪਰਕ : 98782-04119.

ਹਰਪ੍ਰਵੀਨ ਕੌਰ ਨੇ ਪੁਆਧੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਬੋਧਾਤਮਿਕ ਗਿਆਨ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਜ਼ਰੀਏ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪੰਜ ਕਾਂਡਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਵਿਆਕਰਨ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ, ਇਸ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਅਜੋਕੇ ਕਾਲ-ਖੰਡ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਵਿਆਖਿਆਤਮਕ, ਸੰਰਚਨਾਤਮਕ, ਪ੍ਰਕਾਰਜੀ, ਰੁਪਾਂਤਰੀ ਤੇ ਸਿਰਜਨਾਤਮਕ ਪੱਖਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣ ਅਧਿਐਨ ਰਾਹੀਂ ਬਾਦਲੀਲ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੁਆਧੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਧੁਨੀ ਦ ਵਿਉਂਤ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪੱਧਰਾਂ 'ਤੇ ਪਛਾਣਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰਨਾਂ ਉਪ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਿਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਤੀਜਾ ਕਾਂਡ ਪੁਆਧੀ ਉਪ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਰੂਪ ਗ੍ਰਾਮ, ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਬਦ-ਰਚਨਾ, ਬਣਤਰ-ਬੁਣਤਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਬਦ-ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦੀ ਜੁਗਤ-ਬੰਦੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਪੁਆਧੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਾਕ-ਵਿਉਂਤ ਵੀ ਮਾਝੀ, ਦੁਆਬੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਉਪ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਅੱਡਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਉਪ ਭਾਸ਼ਾ ਸਬੰਧੀ ਵਾਕ-ਨੇਮ, ਵਾਕ-ਵਿਉਂਤ, ਵਾਕ-ਬਣਤਰ, ਵਾਕਾਂ ਦੀ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲਤਾ ਆਦਿ ਜਿਹੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪਹਿਲੂਆਂ ਸਬੰਧੀ ਦੀਰਘ ਖੋਜ-ਪੱਧਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਇਹ ਲੇਖਿਕਾ ਸਾਬਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੁਆਧੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਸੁਤੰਤਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਾਝੀ, ਮਲਵਈ, ਦੁਆਬੀ, ਪੋਠੋਹਾਰੀ ਅਤੇ ਲਹਿੰਦੀ ਆਦਿ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਇਕਾਈਆਂ ਉਵੇਂ ਹੀ ਸਮਰੱਥਾਵਾਨ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੋਰਨਾਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਪੁਆਧੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਹੋਰ ਸਾਰਥਿਕਤਾ ਦਾ ਪੱਖ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ 'ਪੁਆਧੀ' ਦੀ ਅਰਥਗਤ ਵਿਉਂਤ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਆਧੀ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਟਕਸਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਅਰਥਗਤ ਵਿਉਂਤ ਵਿਚ ਜੋ ਸਾਂਝਾਂ ਅਤੇ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਿਰਸੰਦੇਹ, ਇਹ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਸਲਾਹੁਣਯੋਗ ਹੈ।

ਂਡਾ: ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਮੋ: 98142-09732.
ਫ ਫ ਫ

ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਰਚਨਾਵਲੀ
ਲੇਖਕ : ਡਾ: ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ 'ਬੱਦਨ', ਡਾ: ਧਰਮਪਾਲ ਸਿੰਗਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਦੀਪਕ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 325 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 192
ਸੰਪਰਕ : 0181-2214196.

'ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਰਚਨਾਵਲੀ' ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਤੇ ਰਚਿਤ ਬਾਣੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ਉੱਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਮੱਧਕਾਲ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸੰਤ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਕਵੀ, ਅਧਿਆਤਮਕ ਗੁਰੂ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਯੁੱਗ ਨੇਤਾ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਚਪਨ ਗ਼ਰੀਬੀ, ਤੰਗੀ ਤੁਰਸ਼ੀ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੇ ਵਿਤਕਰੇ ਵਿਚ ਬਤੀਤ ਹੋਇਆ ਪਰ ਆਪਣੀ ਸਾਧਨਾ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਭਗਤੀ ਸਦਕਾ ਉੱਚ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ ਪੁੱਜੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਦੀ ਬਾਣੀ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੀ ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਬੜੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਿਹੜੀਆਂ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਉੱਚ ਆਤਮਕ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ ਪੁੱਜੇ ਤੇ ਮਹਾਨ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿਚ ਜਾ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਬਾਰੇ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ, ਪੱਟੀ ਬਾਣੀ, ਗੁਰੂ ਬੰਦਨਾ ਦੇ ਪਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਆਰਤੀਆਂ, ਪਹਿਰੇ, ਰਵਿਦਾਸ ਪਚੀਸੀ, ਗਿਆਨ ਗੋਸ਼ਟੀ ਜਾਂ ਰਮੈਣੀ ਤੇ ਫੁਟਕਲ ਰਵਿਦਾਸ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਸਹਿਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਵਿਆਖਿਆ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦ ਡਾ: ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚੋਂ ਤੇ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਸੈਂਚੀ ਨੰਬਰ 523 ਵਿਚੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਭਗਤ ਦੀ ਕਥਾ ਤੇ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਰਚਿਤ-2, ਸਾਖੀ ਭਾਗ, ਰਵਿਦਾਸ-ਕਬੀਰ ਗੋਸ਼ਟੀ, ਸ੍ਰੀ ਸੰਤ ਸੇਨ ਕ੍ਰਿਤ ਕਬੀਰ ਰੈਦਾਸ ਗੋਸ਼ਟੀ, ਬਾਰੇ ਵਰਨਣ ਕਰਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸੰਚਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿਚ ਰਵਿਦਾਸ ਬਾਣੀ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰ ਕੇ ਗਿਆਨ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ ਦੀ ਸੂਚੀ ਕਾਫੀ ਲੰਮੀ ਚੌੜੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਾਸਤੇ ਲਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਖੋਜਾਰਥੀਆਂ ਵਾਸਤੇ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੋਵੇਗੀ।

ਂਡਾ: ਜਗਦੀਸ਼ ਕੌਰ ਵਾਡੀਆ
ਮੋ: 98555-84298.
ਫ ਫ ਫ

11-05-2019

 ਐਸ. ਤਰਸੇਮ ਦੀਆਂ ਇਕੱਤੀ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸੰਪਾਦਕ : ਪ੍ਰੋ: ਬੰਧਨਾ ਰਾਣੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਰਸੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 425 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 195
ਸੰਪਰਕ : 85579-79125.

ਐਸ. ਤਰਸੇਮ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਅਨੇਕਾਂ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਰਾਜਸੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਬੁਰਾਈਆਂ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਵਿਅੰਗ ਭਰਪੂਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਉਂਗਲ ਧਰੀ ਹੈ।
ਡਾਢੇ ਦਾ ਸੱਤੀਂ ਵੀਹੀ ਸੌ, ਅਜੋਕੇ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਗ਼ਲਤ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ, ਮਨੁੱਖਤਾ ਦਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਘਾਣ, ਅਧਿਆਪਕ ਵਲੋਂ ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਵਧੀਕੀ ਕਰਕੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਲੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਕਰਨਾ, ਰਾਜਸੀ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵੋਟਾਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹੱਥਕੰਡੇ ਅਤੇ ਸੀਰੀ ਦੇ ਬੱਚੇ ਵਲੋਂ ਬਗਾਵਤ ਵਿਸ਼ੇ ਪਹਿਲੇ ਵਰਗ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਹਾਣੀਆਂਂਭਰਿੰਡਾਂ, ਵਿਆਜ ਬੋਲ ਪਿਆ, ਹਵੇਲੀ ਵਾਲਾ ਮਾਸਟਰ, ਅੱਜ ਦੇ ਮਸੀਹੇ ਤੇ ਸ਼ਰਾਰਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਅਮੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ, ਸੀਰੀ ਦਾ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਚੇਤੰਨ ਹੋਣਾ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਤੇ ਵੱਡੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਕਾਕੇ ਡਿਊਟੀ ਤੋਂ ਭੱਜਦੇ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਕਿਸਾਨ ਤੇ ਪੇਂਡੂ ਵਰਗ ਦੀ ਗ਼ਰੀਬੀ ਜੋ ਬਦਤਰ ਜੂਨ ਹੰਢਾਅ ਰਹੇ ਹਨ, ਮੰਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਲਈ ਸਮਾਜ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ, ਗ਼ਰੀਬ-ਅਮੀਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿਚ ਪਾੜਾ, ਧਾਗੇ ਤਵੀਤ ਤੇ ਜੰਤਰ-ਮੰਤਰ ਵਿਚ ਉਲਝੀ ਅਨਪੜ੍ਹ ਜਨਤਾ, ਲੁੱਟ-ਖੋਹ, ਸਭੇ ਪੈਸੇ ਵਾਲੇ ਦੇ ਮਿੱਤਰ, ਆਰਥਿਕਤਾ, ਰੰਡੇਪਾ ਤੇ ਦੁਹਾਜੂ ਸਾਕ ਜਿਹੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਵੀ ਲੇਖਕ ਦੇ ਅੱਖੋਂ-ਪਰੋਖੇ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ। ਮੱਧ ਵਰਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਹੋਛੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੂ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਿਤ੍ਰਣ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ।
ਅਜੋਕੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵੀ ਮਤਲਬਪ੍ਰਸਤੀ ਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਗ਼ਰੀਬ ਭਾਈਬੰਦ ਦਾ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਫਾਇਦਾ ਚੁੱਕਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਰਦ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਅਜਿਹੀ ਹੈ ਜੋ ਵਿਧਵਾ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੀ, ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਔਰਤ ਨੂੰ ਕੋਠੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਾ ਕੇ ਹੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਬਾਪ ਦੀ ਧੀ ਉੱਤੇ ਨੀਅਤ ਮਾੜੀ ਪਸ਼ੂ ਬਿਰਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ, ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਐਸ. ਤਰਸੇਮ ਦਾ ਨਿਵੇਕਲਾ ਯਤਨ ਹੈ।

ਂਡਾ: ਜਗਦੀਸ਼ ਕੌਰ ਵਾਡੀਆ
ਮੋ: 98555-84298.
ਫ ਫ ਫ

ਸੁਖ਼ਨ ਸੁਣਾਏ ਸਿਰਜਕਾਂ
ਲੇਖਕ : ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਰਸੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 495 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 328
ਸੰਪਰਕ : 011-42502364.

'ਸੁਖ਼ਨ ਸੁਣਾਏ...' ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗਲਪਕਾਰ ਸ: ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ 7 ਗਲਪਕਾਰਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਸਮੁੱਚੀ ਸਮਝ, ਜਗਿਆਸਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਹ ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਅੰਕਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਪਿਛਲੇ 7-8 ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਅਰਸੇ ਵਿਚ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਰੇਦਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਸ: ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਰਨਾ, ਸ: ਨਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਸ੍ਰੀ ਸੁਖਬੀਰ, ਸ੍ਰੀ ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ, ਮੋਹਤਰਿਮਾ ਅਫ਼ਜ਼ਲ ਤੌਸੀਫ਼, ਸ੍ਰੀ ਮੋਹਨ ਭੰਡਾਰੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕੁਝ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਗਲਪਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਸਮਝਣ-ਸਮਝਾਉਣ ਦਾ ਸੁਹਿਰਦ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਰਨਾ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ-ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਦੇਣ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਚੇਤੰਨਤਾ ਅਤੇ ਵਿਅੰਗ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਬਾਰੇ ਉਲੇਖ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੀਆਂ ਸੰਪੂਰਨ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰੇ। (ਪੰਨਾ 30) ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਨਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, 'ਮੇਰਾ ਮੁੱਖ ਸੁਨੇਹਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਟੈਕਨੋ-ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਦੇਸ਼ ਬਣੇ। ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਜ਼ਰੀਆ ਅਪਣਾਉਣ।' ਸੁਖਬੀਰ ਕਲਾ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਦੇਣ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਦੇਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਲੰਮੀ ਤੇ ਔਖੀ ਘਾਲਣਾ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। (ਪੰਨਾ 86)
ਸ੍ਰੀ ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ ਰਾਹੁਲ ਸੰਕਰਤਾਇਨ ਅਤੇ ਭਗਵਤੀਸ਼ਰਨ ਵਰਮਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗਲਪ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਇਕ ਵਿਲੱਖਣ ਸਥਾਨ ਬਣਾ ਲਿਆ। (ਪੰਨਾ 132) ਅਫ਼ਜ਼ਲ ਤੌਸੀਫ਼ ਇਕ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਸੀ। ਸ: ਭੁੱਲਰ ਅਨੁਸਾਰ ਮੋਹਨ ਭੰਡਾਰੀ ਇਕ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਆਦਮੀ (ਕਹਾਣੀਕਾਰ) ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ, ਸੰਵੇਦਨਾ ਅਤੇ ਸੱਜਗਤਾ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਜੋ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੈ।

ਂਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136
ਫ ਫ ਫ

ਰੱਬੀ ਪ੍ਰੀਤ ਦਾ ਪਿਆਲਾ
ਕਵੀ : ਰੱਬੀ ਬੈਰੋਂਪੁਰੀ ਟਿਵਾਣਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 500 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 412
ਸੰਪਰਕ : 98764-84743.

ਇਸ ਵੱਡ-ਆਕਾਰੀ ਬੈਂਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਬੈਂਤਕਾਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਬੈਂਤ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਬੈਂਤ ਇਕ ਹਰਮਨ-ਪਿਆਰਾ ਛੰਦ ਹੈ। ਇਸੇ ਛੰਦ ਵਿਚ ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਹੀਰ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਕਵੀ ਦੇ ਬੈਂਤਾਂ ਵਿਚ ਮੁਹੱਬਤ, ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਅਤੇ ਮਾਸੂਮੀਅਤ ਝਲਕਦੀ ਹੈ। ਆਓ ਦੀਦਾਰ ਕਰੀਏਂ
-ਕੌਣ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਸੱਦਣ ਜਾਂਵਦਾ ਏ
ਕੀਹਦੇ ਸੱਦਿਆਂ ਦੱਸੋ ਬਰਸਾਤ ਆਉਂਦੀ
ਕੀਹਦੇ ਕਹੇ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਨ ਚੜ੍ਹਦੇ
ਕੀਹਦੇ ਕਹੇ ਤੋਂ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਆਉਂਦੀ।
-ਓਸ ਰੱਬ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰ ਹਾਂ ਮੈਂ
ਜਿਹਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਕਰਦਾ ਅਰਦਾਸ ਹਾਂ ਮੈਂ
ਬੰਦੇ ਉਹਦੇ ਬਣਾਇਆਂ ਤੋਂ ਮੰਗਦਾ ਨਹੀਂ
ਉਹਦੇ ਦਰ ਦਾ ਮੰਗਤਾ ਖ਼ਾਸ ਹਾਂ ਮੈਂ।
-ਸੋਈ ਯਾਰ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਦੇ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ
ਜਿਹੜਾ ਓਸ ਦੀ ਰਮਜ਼ ਪਛਾਣਦਾ ਏ
ਜਿਹੜਾ ਓਸ ਤੋਂ ਸੀਸ ਧਰ ਤਲੀ ਦੇਵੇ
ਓਹੀਉ ਓਸ ਦੀ ਕਦਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਏ।
ਲਗਪਗ ਸਾਰੇ ਬੈਂਤ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦੇ ਅਤੇ ਰੂਹ ਨੂੰ ਸਰਸ਼ਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਦੀ ਅਸ਼ਲੀਲ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿਚ ਵਹਿ ਰਹੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਇਕ ਅਨਮੋਲ ਤੋਹਫ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡੀ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੁੱਚੇ ਗੁਲਾਬਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਇਸ ਬੈਂਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

ਂਡਾ: ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ
ਮੋ: 98147-16367.
ਫ ਫ ਫ

ਦਹਿਲੀਜ਼ ਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ
ਲੇਖਕ : ਡਾ: ਕੇ. ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਰਸੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 136
ਸੰਪਰਕ : 099873-08283.

ਡਾ: ਕੇ. ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਚਾਰਾਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਸਵੈਜੀਵਨਾਤਮਕ ਅੰਸ਼ਾਂ, ਯਾਦਾਂ, ਸੰਸਮਰਣਾਂ, ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ 26 ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਕੌਲਾਯ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਰਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਹਿਜ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਧਾ ਦੀ ਲਛਮਣ ਰੇਖਾ ਨੂੰ ਉਲੰਘਦੀਆਂ ਦਹਿਲੀਜ਼ ਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਇਕ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਹੈ, ਹਰ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਕ ਹੈ ਪਰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਧਾਰਮਿਕ ਪਾਖੰਡਾਂ, ਬੇਲੋੜੀਆਂ ਰਸਮਾਂ, ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ ਅਤੇ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦਾ ਕੱਟੜ ਵਿਰੋਧੀ ਹੈ। ਧਰਮ ਦੀ ਹੋ ਰਹੀ ਮਾਰਕਟਿੰਗ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰੱਬ ਸਬੰਧੀ ਆਸਥਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਿਗਿਆਨਕ ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਵੀ ਸਮਰਥਕ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹਰ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦੇਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਪਰ ਮੁੜ ਘਿੜ ਕੇ ਗੁਰਬਾਣੀ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁੰਬਈ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਬਸ਼ਿੰਦਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਉਥੋਂ ਦੀ ਆਂਚਲਿਕਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂਂਫ਼ਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ, ਐਕਟਰਾਂ, ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ, ਹੋਟਲਾਂ, ਢਾਬਿਆਂ, ਵੱਡੀਆਂ ਕੋਠੀਆਂ, ਉਥੇ ਕਿਰਤ ਕਰ ਰਹੇ ਯੂ.ਪੀ., ਬਿਹਾਰ ਵਾਲਿਆਂ, ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਲਾਂ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਦੀਆਂ ਅਹਿਮ ਸ਼ਖ਼ਸੀਆਂ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਹੋ ਜਾਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਹੋਰਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜਿਹੜੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਾਬਕਾ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਿਖੇ ਰੇਖਾ-ਚਿੱਤਰਾਂ, ਸ਼ਬਦ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿਚ ਕੇ. ਐਨ. ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੀਤਮ ਬੇਲੀ, ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ ਅਤੇ ਸੁਖਬੀਰ ਹੁਰਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਗੱਲ ਕੀ ਹਰ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਕਲਮ ਆਪਮੁਹਾਰੀ ਦੌੜਦੀ ਹੈ। ਪਚਾਸੀ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਆਯੂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਇਹ ਲੇਖਕ ਅਜੇ ਵੀ ਲਿਖਦੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਇਰਾਦੇ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਂਡਾ: ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਮੋ: 88376-79186.
ਫ ਫ ਫ

ਬੇਬੇ ਦਾ ਸੰਦੂਕ
ਲੇਖਕ : ਸੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਣਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 98152-33232.

'ਬੇਬੇ ਦਾ ਸੰਦੂਕ' ਸੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਣਾ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਵਾਰਤਕ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਾਂ-ਪੱਖੀ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਲਿਖੇ ਛੋਟੇ ਆਕਾਰ ਦੇ 41 ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਯਾਦਾਂ, ਅਨੁਭਵਾਂ ਅਤੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਦਾ ਹੀ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਬਲਕਿ ਜਨ ਸਧਾਰਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਆਰਥਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਲੇਖਣੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ਅਜੋਕੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਹੋ ਰਹੇ ਨਿਘਾਰ ਬਾਰੇ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦੀ ਦਾ ਇਜ਼ਹਾਰ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੁਚੱਜੀ ਤੇ ਸੱਚਿਆਰੀ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚੋਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਹੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬੇਬੇ ਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਵਿਚੋਂ ਮਿਲੀਆਂ ਦਰੀਆਂ, ਕਰੋਸ਼ੀਏ ਨਾਲ ਕੱਢੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਅਤੇ ਝੋਲੇ ਆਦਿ ਸੁਖਦ ਅਨੰਦ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੋਧਰੇ ਦੀ ਰੋਟੀ, ਮਾਂ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ, ਭੂਆ ਦੇ ਪਕੌੜੇ, ਨਸ਼ੇ ਬਨਾਮ ਰਿਸ਼ਤੇ, ਮੋਹ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ, ਏਕੇ ਵਿਚ ਬਰਕਤ, ਧੀਆਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ, ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਇਕੱਲਤਾ ਦਾ ਦੁਖਾਂਤ, ਲਾਉਣੇ ਪੈ ਗਏ ਘਰ ਨੂੰ ਜਿੰਦਰੇ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚਲੀ ਮਿਠਾਸ ਅਤੇ ਨਹੁੰ ਮਾਸ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਆਦਿ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਅਤਿ ਰੌਚਕ, ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਟੁੰਭਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ।

ਂਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ
ਮੋ: 94630-34472.
ਫ ਫ ਫ

ਧੁਰ ਅੰਦਰੋਂ
ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ : ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਅੰਬਾਲਵੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 195 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 92
ਸੰਪਰਕ : 087278-81792.

'ਧੁਰ ਅੰਦਰੋਂ' ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਉਮਰਦਰਾਜ ਅਤੇ ਪੁਰ ਅਹਿਸਾਸ ਸ਼ਾਇਰ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਅੰਬਾਲਵੀ ਦਾ ਮੌਲਿਕ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਉਹ ਚਾਰ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਵੀ ਜਿਥੇ ਖ਼ੁਦ ਨੇਕ ਦਿਲ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਮਾਣ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਇਨਸਾਨ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿਚ ਵੀ ਮਾਨਵੀ ਸਰੋਕਾਰ ਅਹਿਮ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਏ ਹਨ।
ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਫੈਲੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਫੈਲ ਰਹੀ ਆਪਾਧਾਪੀ, ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਖੋਹ-ਪਿੰਝ ਅਤੇ ਰਾਤੋ-ਰਾਤ ਅਮੀਰੀ ਦੀ ਲਾਲਸਾ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ, ਲੋਭ ਲਾਲਚ ਦੀ ਕੁੜੱਤਣ, ਭਰਾ-ਭਰਾ ਵਿਚ ਦੁਸ਼ਮਣੀਆਂ, ਟੁੱਟ ਰਹੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਡਿਗ ਰਹੀਆਂ ਜੀਵਨ ਕਦਰਾਂ ਅਤੇ ਤੱਕੜੀ ਵਿਚ ਤੁਲਦੀ ਮੁਹੱਬਤ, ਵਧ ਰਹੇ ਹਨੇਰੇ, ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਦਿਲ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਪੀੜਾਂ, ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੀਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਤਰਸੇਵਾਂ, ਝੂਠ ਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ ਆਦਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ।
ਅੰਬਾਲਵੀ ਦਾ ਮਿਲਣਸਾਰ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਹਰ ਸਮੇਂ ਇਨਸਾਫ਼ ਲਈ ਖਲੋਣ ਦੀ ਦਲੇਰੀ ਮੈਨੂੰ ਟੁੰਬਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਮੁਹਾਰਤ ਬੜੀ ਹੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਜੋਕੀ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਵਿਚ ਔਰਤ ਨੂੰ ਨੰਗਿਆਂ ਕਰਨ ਤੱਕ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਦੁੱਖ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਗੁੱਠੇ ਲਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਮਨੁੱਖ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਇਰੀ ਰੱਬ ਵਾਂਗ ਵਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਦਰਿਆ ਹੈ ਪਰ ਕਦੇ ਵੀ ਕੰਢੇ ਨਹੀਂ ਤੋੜਦਾ। ਕੁਝ ਸ਼ਿਅਰ ਵੇਖੋ :
-ਮਰ ਰਿਹਾ ਕੋਈ ਫੁਟਪਾਥ 'ਤੇ ਰੁਕਦਾ ਨ ਕੋਈ ਵੀ
ਵਿੰਹਦੀ ਨਾ ਕੋਈ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ
-ਬਲ ਰਿਹਾ ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਹੈ ਲਾਲੋ ਲਾਲ
ਆਦਮੀ ਰਿਹਾ ਹੈ ਠਰ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ
-ਖਾ ਖਾ ਇਹ ਰਿਸ਼ਵਤਾਂ ਹੈ ਜਰ ਇਕੱਠੀ ਕਰ ਰਿਹਾ
ਬੰਦਾ ਮੁਨਕਰ ਹੈ ਰੱਬ ਤੋਂ ਹੁਣ ਕੋਈ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ।
ਮਨੁੱਖੀ ਨੈਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਗੰਧਲੇਪਣ ਪ੍ਰਤੀ ਚਿੰਤਤ ਇਹ ਸ਼ਾਇਰੀ ਸਹਿਜ ਸੰਚਾਰ ਵਿਚ ਕਮਾਲ ਹੈ।

ਂਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ
ਮੋ: 94174-84337.
ਫ ਫ ਫ

ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਕਿਉਂ?
ਲੇਖਿਕਾ : ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਠਿੰਡਾ
ਮੁੱਲ : 120 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 81469-33733.

'ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਕਿਉਂ?' ਅਧਿਆਪਕਾ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਦਾ ਪਲੇਠਾ ਨਿਬੰਧ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਕੁੱਲ 29 ਨਿਬੰਧ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਸਮਾਜ, ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਵਿਗੜ ਰਹੇ ਅਕਸ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੀ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦੀ ਜ਼ਾਹਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਰਹੇ ਰੁੱਖਾਂ, ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਪਾਣੀ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਘਟ ਰਹੀ ਆਕਸੀਜਨ ਪ੍ਰਤੀ ਚਿੰਤਤ ਹੈ। ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ, ਚੱਲ ਰਹੇ ਅਸ਼ਲੀਲ ਗੀਤਾਂ ਕਾਰਨ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਵਧ ਰਹੀ ਹਿੰਸਾ ਕਾਰਨ ਉਹ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦ ਹੈ। ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੇ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਵਿਚ ਹੋ ਰਹੀ ਕਮੀ, ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਵਧ ਰਹੇ ਮੋਬਾਈਲ ਮੋਹ, ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਵਧ ਰਹੀ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਅਸਥਿਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੋਹ-ਮੁਹੱਬਤ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਕੁੜੱਤਣ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਨੁੱਖੀ ਕਿਰਦਾਰ ਤੇ ਗੁਫ਼ਤਾਰ ਅਸਥਿਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਆਦਰਸ਼ ਸਾਰਹੀਣ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਬੰਧਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲੇਖਿਕਾ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਤੇ ਮੁੱਲਵਾਨ ਸਮਾਜ ਸਿਰਜਣ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਦੇਖਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਆਪਸੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਪੀਚਵੇਂ ਹੋਣ, ਚੱਜ ਆਚਾਰ ਸੁਹੰਢਣੇ ਹੋਣ, ਔਰਤ ਦਾ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਹੋਵੇ, ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਬੱਚੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਹਿੰਸਕ ਰਵੱਈਏ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਰਹੇ, ਪਸ਼ੂ ਜਾਂ ਜਾਨਵਰ ਨਾ ਬਣੇ। ਆਪਣੇ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਰੌਚਿਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਲੇਖਿਕਾ ਬਾਣੀ ਦੀਆਂ ਟੂਕਾਂ, ਕਾਵਿ-ਟੁਕੜੀਆਂ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਤੇ ਕਥਾ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਸਾਦ ਮੁਰਾਦੀ ਅਤੇ ਮੁਹਾਵਰਾ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਸਿਅਣੀਆਂ ਟੂਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਂਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ
ਮੋ: 94635-37050.
ਫ ਫ ਫ





Website & Contents Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 2002-2018.
Ajit Newspapers & Broadcasts are Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust.
The Ajit logo is Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 1984.
All rights reserved. Copyright materials belonging to the Trust may not in whole or in part be produced, reproduced, published, rebroadcast, modified, translated, converted, performed, adapted,communicated by electromagnetic or optical means or exhibited without the prior written consent of the Trust. Powered by REFLEX