ਤਾਜਾ ਖ਼ਬਰਾਂ


ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਕਿਸਾਨ ਦਿੱਲੀ ਲਈ ਹੋਏ ਰਵਾਨਾ
. . .  4 minutes ago
ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ, 25 ਨਵੰਬਰ (ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ)- ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਅੱਜ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ 'ਚ ਕਿਸਾਨ ਦਿੱਲੀ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਸੰਗੂਧੌਣ ਬਠਿੰਡਾ ਰੋਡ ਵਿਖੇ...
ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਰਹੇਗਾ ਪੀ. ਆਰ. ਟੀ. ਸੀ. ਦੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ਦਾ ਚੱਕਾ ਜਾਮ
. . .  6 minutes ago
ਬੁਢਲਾਡਾ, 25 ਨਵੰਬਰ (ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ)- 26 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਅਤੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਹੜਤਾਲ ਦਾ...
ਅਹਿਮਦ ਪਟੇਲ ਦੇ ਦਿਹਾਂਤ 'ਤੇ ਨਵਜੋਤ ਸਿੱਧੂ ਵਲੋਂ ਦੁੱਖ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ
. . .  10 minutes ago
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 25 ਨਵੰਬਰ (ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਵਰਪਾਲ)- ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਦਿੱਗਜ ਨੇਤਾ ਅਹਿਮਦ ਪਟੇਲ ਦੇ ਦਿਹਾਂਤ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸੀ ਵਿਧਾਇਕ ਨਵਜੋਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਵਲੋਂ ਡੂੰਘੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ...
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ-ਦਿੱਲੀ ਹਾਈਵੇ 'ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਵਲੋਂ ਪਾਣੀ ਬੁਛਾੜਾਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬੈਰੀਕੇਡ ਤੋੜ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲ ਵਧੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨ
. . .  2 minutes ago
ਅੰਬਾਲਾ, 25 ਨਵੰਬਰ- ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕਿਸਾਨ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਅੰਬਾਲਾ 'ਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ-ਦਿੱਲੀ ਹਾਈਵੇ 'ਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਪੁਲਿਸ...
ਆਦਮਪੁਰ 'ਚ ਦੋ ਨਕਾਬਪੋਸ਼ਾਂ ਵਲੋਂ ਸਲੂਨ 'ਚ ਹਮਲਾ, ਇਕ ਦੀ ਮੌਤ
. . .  29 minutes ago
ਆਦਮਪੁਰ, 25 ਨਵੰਬਰ (ਰਮਨ ਦਵੇਸਰ)- ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਕਸਬਾ 'ਚ ਆਦਮਪੁਰ ਟਰੱਕ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚੱਠਾ ਕੰਪਲੈਕਸ 'ਚ ਇਕ ਸਲੂਨ 'ਚ ਅੱਜ ਦੋ ਨਕਾਬਪੋਸ਼ ਬੰਦਿਆਂ ਵਲੋਂ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ...
ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀਵਾਨ ਹਾਲ ਵਿਖੇ ਮਨਾਇਆ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਹਾੜਾ
. . .  33 minutes ago
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 25 ਨਵੰਬਰ (ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੱਸ)- ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵਲੋਂ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਹਾੜਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀਵਾਨ ਹਾਲ ਵਿਖੇ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ ਮਨਾਇਆ...
ਖ਼ਰਾਬ ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਠੰਢ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਡਾ. ਅਜਨਾਲਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸੈਂਕੜੇ ਕਿਸਾਨਾਂ-ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਪਾਏ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲ ਚਾਲੇ
. . .  41 minutes ago
ਅਜਨਾਲਾ, 25 ਨਵੰਬਰ (ਐਸ. ਪ੍ਰਸ਼ੋਤਮ)- ਅੱਜ ਇੱਥੇ ਖ਼ਰਾਬ ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਠੰਢ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਜਮਹੂਰੀ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਡਾ. ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਅਜਨਾਲਾ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ 'ਚ 'ਦਿੱਲੀ ਚੱਲੋ' ਸੰਘਰਸ਼ ਤਹਿਤ...
ਸ਼ੰਭੂ ਬਾਰਡਰ 'ਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਬੈਰੀਕੇਟਿੰਗ ਕਰਕੇ ਰੋਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨ
. . .  47 minutes ago
ਰਾਜਪੁਰਾ, 25 ਨਵੰਬਰ (ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ)- ਰਾਜਪੁਰਾ-ਅੰਬਾਲਾ ਜੀ. ਡੀ. 'ਤੇ ਰੋਡ ਪੈਂਦੇ ਸ਼ੰਭੂ ਬਾਰਡਰ 'ਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਪੁਲਿਸ ਵਲੋਂ ਬੈਰੀਕੇਟਿੰਗ ਕਰਕੇ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ 'ਚ...
ਫੋਕਲੋਰ ਰਿਸਰਚ ਅਕੈਡਮੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਨ ਦੇ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਲਈ ਕੀਤਾ ਰਵਾਨਾ
. . .  53 minutes ago
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 25 ਨਵੰਬਰ (ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੱਸ)- ਫੋਕਲੋਰ ਰਿਸਰਚ ਅਕੈਡਮੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲੇਖਕ ਸੰਘ ਵਲੋਂ ਦਿੱਲੀ ਧਰਨੇ 'ਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਨ ਦੇ ਕੇ ਰਵਾਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ...
ਕੋਰੋਨਾ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਫ਼ੈਸਲਾ, ਸੂਬੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ 'ਚ ਲੱਗੇਗਾ ਨਾਈਟ ਕਰਫ਼ਿਊ
. . .  about 1 hour ago
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 25 ਨਵੰਬਰ- ਸੂਬੇ 'ਚ ਕੋਰੋਨਾ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੂਬੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ 'ਚ ਰਾਤ ਦਾ ਕਰਫ਼ਿਊ ਲਾਉਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਮੁਤਾਬਕ ਪਹਿਲੀ...
ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋਏ ਰਾਜ ਬੱਬਰ, ਕਿਸਾਨੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਕੀਤੀ ਹਿਮਾਇਤ
. . .  about 1 hour ago
ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ, 25 ਨਵੰਬਰ (ਨਿੱਕੂਵਾਲ, ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ)- ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਕੇ. ਸੀ. ਬੋਕਾਡੀਆ ਵਲੋਂ ਬਣਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਭੂਤ ਅੰਕਲ ਤੁਸੀਂ ਗਰੇਟ ਹੋ' ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਹੋ...
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ-ਦਿੱਲੀ ਹਾਈਵੇ 'ਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਵਿਚਾਲੇ ਝੜਪ, ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਕੀਤੀਆਂ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬੁਛਾੜਾਂ
. . .  about 1 hour ago
ਅੰਬਾਲਾ, 25 ਨਵੰਬਰ- ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕਿਸਾਨ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਹਰਿਆਣਾ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਵੀ ਕਮਰ ਕੱਸ ਲਈ ਹੈ। ਹਰਿਆਣਾ ਪੁਲਿਸ ਵਲੋਂ...
ਹਰਿਆਣਾ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਸ਼ੁਤਰਾਣਾ ਨੇੜੇ ਪੰਜਾਬ-ਹਰਿਆਣਾ ਹੱਦ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਸੀਲ
. . .  about 2 hours ago
ਸ਼ੁਤਰਾਣਾ, 25 ਨਵੰਬਰ (ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮਹਿਰੋਕ)- ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕਿਸਾਨ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵਲੋਂ ਦਿੱਲੀ ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ...
ਕਿਸਾਨ ਦੇ 'ਦਿੱਲੀ ਚੱਲੋ' ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਾਰਨ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ, ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਐਡਵਾਈਜ਼ਰੀ
. . .  about 2 hours ago
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 25 ਨਵੰਬਰ- ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ 'ਚ ਕਿਸਾਨ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ 'ਦਿੱਲੀ ਚੱਲੋ' ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤਹਿਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਰਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਆਉਣ/ਜਾਣ ਵਾਲੇ...
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਪਹੁੰਚੇ ਸੁਖਬੀਰ ਬਾਦਲ
. . .  about 2 hours ago
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 25 ਨਵੰਬਰ (ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ)- ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਬਾਦਲ) ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਕਿ...
ਖਨੌਰੀ ਬਾਰਡਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ
. . .  about 2 hours ago
ਸੰਗਰੂਰ, 25 ਨਵੰਬਰ (ਦਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ)- ਹਰਿਆਣਾ ਪੁਲਿਸ ਵਲੋਂ ਖਨੌਰੀ ਬਾਰਡਰ 'ਤੇ ਬੈਰੀਕੇਟਿੰਗ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਰੱਖ ਕੇ ਮੁੱਖ ਸੜਕ ਬੰਦ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ...
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਕਿਸਾਨ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਪਾਏ ਚਾਲੇ
. . .  about 2 hours ago
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 25 ਨਵੰਬਰ (ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਵਰਪਾਲ)- ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ 'ਚ ਕਿਸਾਨ, ਮਜ਼ਦੂਰ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵਲੋਂ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਚਾਲੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸੇ ਦੇ ਤਹਿਤ ਅੱਜ ਅਟਾਰੀ ਬਲਾਕ...
ਐਨ. ਡੀ. ਏ. ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਿਜੇ ਸਿਨਹਾ ਬਣੇ ਬਿਹਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਸਪੀਕਰ
. . .  1 minute ago
ਪਟਨਾ, 25 ਨਵੰਬਰ- ਬਿਹਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਸਪੀਕਰ ਦੀ ਚੋਣ 'ਚ ਐਨ. ਡੀ. ਏ. ਦੀ ਜਿੱਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਅੱਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ 'ਚ ਹੰਗਾਮੇ ਦੌਰਾਨ ਸਪੀਕਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਚੋਣ ਹੋਈ ਅਤੇ ਐਨ. ਡੀ. ਏ. ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ...
ਜਮਹੂਰੀ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਵਲੋਂ ਦਿੱਲੀ ਘੇਰਨ ਲਈ ਓਠੀਆਂ ਤੋਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਜਥਾ ਰਵਾਨਾ
. . .  about 2 hours ago
ਓਠੀਆਂ, 25 ਨਵੰਬਰ (ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ)- ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ 'ਚ ਕਿਸਾਨ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵਲੋਂ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਗਏ 'ਦਿੱਲੀ ਚੱਲੋ' ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤਹਿਤ ਅੱਜ ਜਮਹੂਰੀ...
ਹਰਿਆਣਾ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਡੱਬਵਾਲੀ ਵਿਖੇ ਕੀਤੀ ਨਾਕਾਬੰਦੀ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ
. . .  about 3 hours ago
ਬਠਿੰਡਾ, 25 ਨਵੰਬਰ (ਨਾਇਬ ਸਿੱਧੂ)- ਹਰਿਆਣਾ ਦੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਡੱਬਵਾਲੀ ਵਿਖੇ ਬੈਰੀਕੇਟਿੰਗ ਕਰਕੇ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਵਲੋਂ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ...
ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਤਰੁਣ ਗੋਗੋਈ ਨੂੰ ਭੇਂਟ ਕੀਤੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ
. . .  about 3 hours ago
ਗੁਹਾਟੀ, 25 ਨਵੰਬਰ- ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਅੱਜ ਆਸਾਮ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸੀ ਨੇਤਾ ਤਰੁਣ ਗੋਗੋਈ ਨੂੰ ਗੁਹਾਟੀ ਵਿਖੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤੀ। ਦੱਸਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ...
ਹਰਿਆਣਾ ਪੁਲਿਸ ਵਲੋਂ ਖਨੌਰੀ ਬਾਰਡਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀਲ, ਮੁੱਖ ਸੜਕ 'ਤੇ ਰੱਖੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਪੱਥਰ
. . .  about 3 hours ago
ਸੰਗਰੂਰ, 25 ਨਵੰਬਰ (ਦਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ)- ਕਿਸਾਨ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵਲੋਂ ਦਿੱਲੀ ਜਾਣ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਸੱਦੇ ਤਹਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਪੁਖ਼ਤਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤੇ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ...
ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਬਠਿੰਡਾ ਬੇਅਦਬੀ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਟਰਾਇਲ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਕੀਤਾ ਇਨਕਾਰ
. . .  about 3 hours ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 25 ਨਵੰਬਰ- ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਬਠਿੰਡਾ ਵਿਖੇ ਸਾਲ 2015 'ਚ ਹੋਈ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਟਰਾਇਲ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜਸਟਿਸ...
ਅਹਿਮਦ ਪਟੇਲ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ ਕਾਂਗਰਸ ਲਈ ਕਦੇ ਨਾ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਘਾਟਾ- ਡਾ. ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ
. . .  about 4 hours ago
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 25 ਨਵੰਬਰ- ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਡਾ. ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੀਨੀਅਰ ਕਾਂਗਰਸੀ ਨੇਤਾ ਅਹਿਮਦ ਪਟੇਲ ਦੇ ਦਿਹਾਂਤ 'ਤੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਇਹ ਕਾਂਗਰਸ ਲਈ ਕਦੇ ਨਾ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ...
ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਲੋਂ ਬਰਨਾਲਾ ਰੇਲਵੇ ਟਰੈਕ ਉੱਪਰ ਧਰਨਾ, ਕਿਹਾ- ਗੱਡੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲੰਘਣ ਦੇਵਾਂਗੇ
. . .  about 4 hours ago
ਬਰਨਾਲਾ, 25 ਨਵੰਬਰ (ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲਾਡੀ)- ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਰਨਾਲਾ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਵਲੋਂ ਅੱਜ ਰੇਲਵੇ ਪਟੜੀਆਂ ਉੱਪਰ ਬੈਠ ਕੇ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਨਾਅਰੇਬਾਜ਼ੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਕਿਹਾ...
ਹੋਰ ਖ਼ਬਰਾਂ..
ਜਲੰਧਰ : ਐਤਵਾਰ 5 ਅੱਸੂ ਸੰਮਤ 552
ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਵਾਹ: ਆਰਥਿਕ ਸਮਾਨਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਿਆਸੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਖਾਵਾ ਹੈ। --ਲਾਸਕੀ

ਕਿਤਾਬਾਂ

20-09-2020

 ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ, ਮਿਥਿਹਾਸ
ਲੇਖਕ : ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਬਾਵਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 304
ਸੰਪਰਕ : 011-26518455.

ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਬਾਵਾ ਬਹੁਵਿਧਾਈ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸੱਤ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਪੰਜ ਨਾਵਲ, ਤਿੰਨ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਤੇ ਪੰਜ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਅਤੇ 5 ਕਿਤਾਬਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।
ਲੇਖਕ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਦੇ 25 ਭਾਗ ਬਣਾਏ ਹਨ, ਜੋ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਇਤਿਹਾਸ ਕੀ ਹੈ; ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜ; ਦੁਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਨਫ਼ਰਤ; ਯੁੱਧਾਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੁੱਧ; ਮੁਅੰਜੋਦਾੜੋ, ਹੜੱਪਾ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਸੱਭਿਅਤਾਵਾਂ; ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਗਣਤੰਤਰ; ਮਹਾਭਾਰਤ 'ਤੇ ਪੁਨਰ ਵਿਚਾਰ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਗੀਤਾ; ਰਾਮਾਇਣ 'ਤੇ ਕੁਝ ਪੁਨਰ ਵਿਚਾਰ; ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ 'ਚ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ; ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ 'ਚ ਲਿੰਗਕ ਖੁੱਲ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ, ਸਿਕੰਦਰ; ਚੰਦਰ ਗੁਪਤ ਮੋਰੀਆ ਅਤੇ ਚਾਣਕਿਆ; ਇਸਲਾਮ ਬਨਾਮ ਇਸਾਈਅਤ; ਗੁਲਾਮੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਤਾਵਾਂ; ਸ਼ੇਰਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ; ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਭੁਲੇਖੇ; ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਖ਼ਾਤਮੇ ਲਈ ਕੌਣ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ; ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਵਿਦਰੋਹ; 1857 ਈਸਵੀ ਦਾ ਵਿਦਰੋਹ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ; 1947 ਅਤੇ ਗਲੀ ਨੰ: 7; ਦਿੱਲੀ ਓ ਦਿੱਲੀ; ਦਿੱਲੀ 'ਚ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਪਰਿਪੇਖ; ਗੁਲਾਮ ਅਤੇ ਗੁਲਾਮੀ ਅਤੇ ਹਾਕਮ ਜਮਾਤ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ੇ ਲਏ ਗਏ ਹਨ।
ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ ਵਲੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਵਰਗੇ ਬੋਝਲ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਕ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਵਾਰਤਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬੜੇ ਸਰਲ, ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਸਾਧਾਰਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਸਬੰਧੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਰਤਨ, ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਬਾ-ਦਲੀਲ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਵ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਅਤਿ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਹਸਤੀਆਂ, ਕੌਮਾਂ, ਲੜਾਈਆਂ ਅਤੇ ਅਤਿ ਨਾਜ਼ੁਕ ਵਿਦਰੋਹਾਂ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ ਤੱਕ ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਕ ਯੋਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਵਾਂਗ ਚੁਣਿਆ ਹੈ। ਉਪਰੋਕਤ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਯੁੱਗ ਪਲਟਾਊ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਜੋ ਸਦਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤੇ ਸਦਾਚਾਰਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਵਿਚ ਕੜੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਮੁਢਲੇ ਤੱਥਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਭਰਮ-ਭੁਲੇਖਿਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਹਿਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ, ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਤਮਕ ਦੇ ਸਰਲ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੂਰ ਕਰਨ ਹਿਤ ਇਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾਮਈ ਸ੍ਰੋਤ ਹੈ।

ਡਾ: ਮੁਹੰਮਦ ਇਦਰੀਸ

c c c

ਵਕਤ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ
ਲੇਖਿਕਾ : ਅਮਰਜੀਤ ਵਿਰਕ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੁਮਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 94789-13118.

ਹਥਲੀ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਅਮਰਜੀਤ ਵਿਰਕ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਰਲ, ਸਾਦੀ ਤੇ ਸਾਧਾਰਨ ਭਾਸ਼ਾ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, 'ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਿਚਰਦੀ ਹਰ ਔਰਤ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਰ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਬਾਤ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ।'
ਵਿਰਕ ਬਹੁਤੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਬਾਬਲ ਧੀ, ਭਰਾ ਭੈਣ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿਚਲੇ ਨਿੱਘ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮੁੱਚੀ ਔਰਤ ਜਾਤ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਨਵੀ ਵਿਹਾਰ ਵਿਚ ਆ ਰਹੇ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਵੀ ਕਾਵਿ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਸਵਾਰਥ ਤੇ ਸੁੰਗੜਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਹ ਚੇਤਨ ਹੈ
ਨਾ ਉਹ ਪਾਕ ਮੁਹੱਬਤਾਂ ਨਾ ਉਹ ਪਿਆਰ ਰਹੇ
ਨਾ ਆਪਾ ਵਾਰਨ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਉਹ ਯਾਰ ਰਹੇ। (ਪੰਨਾ 35)
ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਤੇ ਭਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਇਸ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਕਵਿੱਤਰੀ ਨੇ 62 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਤੋਲ-ਤੁਕਾਂਤ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਕੁਝ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਵੀ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ : ਸੱਜਣ, ਲੋਰੀ, ਦੁਆ, ਉਡੀਕ ਗੀਤ, ਰੂਹਾਂ ਨਾਲ ਸੱਜਣਾ ਵੇ, ਅਲਖ ਆਦਿ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਮਦ ਨਾਲ ਮਨ ਵਿਚ ਉੱਠਣ ਵਾਲੇ ਵਲਵਲੇ ਚਾਅ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦੀ ਰਚਨਾ ਕੋਈ ਸਾਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਆਇਆ ਹੈ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ :
ਲਗਦਾ ਹੈ ਅੱਜ ਕੋਈ ਸਾਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਆਇਆ ਹੈ,
ਫੈਲੀ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਖੁਸ਼ਬੂ
ਠੰਢਾ ਬੁੱਲਾ ਹਵਾ ਦਾ ਆਇਆ,
ਮਿੱਠੀਆਂ ਸੁਗੰਧਾਂ ਦਰ ਖੜਕਾਇਆ (ਪੰਨਾ 83)
ਕਵਿੱਤਰੀ ਨੇ ਮੱਧ ਸ਼੍ਰੇਣਿਕ ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਕਿਸਾਨੀ ਸੰਕਟ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਵਕਤ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਸਿਰਜਦੀ ਵਕਤ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਮੰਨਦੀ ਹੈ।
ਸਮੇਂ ਦਾ ਵਹਿਣ ਸੀ,
ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਵਹਿ ਗਿਆ
ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਦੇ ਗਿਆ
ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਲੈ ਗਿਆ।
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਮਰਜੀਤ ਵਿਰਕ ਦਾ ਪਲੇਠਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਕੋਲ ਕਾਵਿਕ ਅਨੁਭਵ ਦੀ, ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਦੀ ਕਮੀ ਹੈ ਤੇ ਕਾਵਿਕ ਮੁਹਾਵਰਾ ਵੀ ਹਾਲੇ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਵਿੱਤਰੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮਾਨਵੀ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੇਗੀ। ਨਾਰੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਕੰਜਕਾਂ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਖੇਡਣ ਜੋਗੀ, ਚੁੱਪ, ਧੀ, ਚਿੜੀਆਂ ਦਾ ਚੰਬਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਮੰਗਦੀਆਂ ਹਨ।

ਪ੍ਰੋ: ਕੁਲਜੀਤ ਕੌਰ ਅਠਵਾਲ।

c c c

ਰੁੱਖੀ ਮਿੱਸੀ
ਕਵੀ : ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 107
ਸੰਪਰਕ : 98140-16896.

ਹਥਲੀ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕੁੱਲ 79 ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਜਾਨਦਾਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਨਜ਼ਮਾਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਕਿਸੇ ਨਿਯਤ ਨਿਜਾਮ (ਪ੍ਰਬੰਧਨ) ਵਿਚ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਬਹਿਰ ਅਥਵਾ ਛੰਦ ਵਿਚ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹਨ। ਕਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਇਕ ਸਿਆਣਾ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦਾ ਲੋਕ ਕਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਹਿਕਮਿਆਂ ਵਿਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਰਗਿਆਂ ਅਹੁਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸੇਵਾਰਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਜਾਣਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹਾਸਲ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ : ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਅਹਿਮੀਅਤ, ਔਰਤ ਅਬਲਾ ਨਹੀਂ, ਪੁਲਵਾਮਾ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ, ਫ਼ੌਜੀ, ਪਾ ਕੇ ਰੱਖ ਲਗਾਮ ਜੀਭਾਂ ਨੂੰ, ਔਰਤ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ, ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ, ਪਿਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੰਦੇਸ਼, ਜਦ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੇ, ਜ਼ਮਾਨਾ ਬਦਲ ਗਿਆ ਆਦਿ। ਕਵੀ ਨੇ ਹਰ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਲੋਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਫੈਲੀਆਂ ਬੇਨਿਯਮੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਵੀ ਨੇ ਉਂਗਲ ਚੁੱਕੀ ਹੈ :
...ਮਾਂ ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਛਾਂ ਨਹੀਂ
ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਮਦਦਗਾਰ ਨਹੀਂ
ਭਾਈਆਂ ਬਾਝ ਨਾ ਹੋਵਣ ਜੋੜੀਆਂ
ਭੈਣਾਂ ਜਿਹਾ ਕੋਈ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦ ਨਹੀਂ
-ਨਾ ਕਰ ਔਰਤ ਦੀ ਤੌਹੀਨ ਅਬਲਾ ਕਹਿ ਕੇ,
ਦੇਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਕਹਾਏ ਔਰਤ,
ਦੁਨੀਆ ਸਾਰੀ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਜੇ ਉਸ ਅੱਗੇ
ਜਾਂ ਪਰਲੋ ਬਣ ਕੇ ਆਏ ਔਰਤ
-ਲੜਨਾ ਤਾਂ ਲੜ ਬੰਦਿਆਂ ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਡੋਬਤੀ ਖਲਕਤ ਪੂਰੀ,
ਜਾ ਕੇ ਲੜ ਸਮਾਜਿਕ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਨਾਲ
ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰਾਂ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ
ਕਿਉਂ ਲੜੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ....
ਪੁਸਤਕ ਸਿੱਖਿਆਦਾਇਕ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ।

ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ
ਮੋ: 94174-84337.

c c c

ਸਾਕ ਸੁਨੇਹੜੇ
ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ: ਅਮਰ ਕੋਮਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 144
ਸੰਪਰਕ : 84378-73565.

ਡਾ: ਅਮਰ ਕੋਮਲ ਦੀ ਸਰਦਾਰ ਸਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੰਦਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਘਾਲਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀ ਪੁਸਤਕ 'ਸਾਕ ਸੁਨੇਹੜੇ' ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਡਾ: ਅਮਰ ਕੋਮਲ ਨੇ ਨੰਦਾ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ-ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੀ ਪਰਖ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸਫ਼ਰ 'ਤੇ ਝਾਤ ਪੁਆਉਂਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਸੇਲ, ਡਾ: ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਧੀਰ, ਡਾ: ਐਸ. ਤਰਸੇਮ, ਪ੍ਰਿੰ: ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਕਾਲੜਾ, ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਭਰਤ, ਪ੍ਰੋ: ਐਸ. ਸੋਜ਼, ਬੀ.ਐਸ. ਬੀਰ, ਡਾ: ਗੁਰਬਚਨ ਰਾਹੀ, ਗੁਰਮੇਲ ਮਡਾਹੜ, ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੱਲੀ, ਡਾ: ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਗਾਸੋ, ਡਾ: ਗੁਰਦਰਪਾਲ, ਡਾ: ਸਤੀਸ਼ ਖੁਰਮਾ, ਡਾ: ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਤਾਂਘ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਤ ਡਾ: ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਸ਼ਟ ਦੁਆਰਾ ਸ: ਨੰਦਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਸਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੰਦਾ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਸਫ਼ਰ ਔਕੜਾਂ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਵੇਰਵੇ ਅਤੇ ਵਿੱਦਿਆ, ਨੌਕਰੀ ਸਬੰਧੀ ਭਾਵਪੂਰਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਸਮਕਾਲੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਬਾਲ ਨਾਟਕ ਦਾ ਮਹੱਤਵ' ਅਤੇ 'ਮੇਰੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ' ਉਸ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲੇਖ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਤਹਿਤ ਉਸ ਦੇ ਲਘੂ ਨਾਟਕ 'ਗੁਰਾਂ ਦਾ ਜਹਾਜ਼...' ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਨੰਦਾ ਦਾ ਜੀਵਨ ਵੇਰਵਾ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਕਵਿਤਾ, ਕਹਾਣੀ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤਕ ਸਫ਼ਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਨਾਟਕ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਸੇਲ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਉੱਚ ਵਿੱਦਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੀਤੀ ਤੇ 9 ਪੂਰੇ ਨਾਟਕ ਅਤੇ 30 ਦੇ ਕਰੀਬ ਲਘੂ ਨਾਟਕ, ਇਕਾਂਗੀ ਲਿਖੇ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸ: ਸਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੰਦਾ ਦੇ ਸਿਰੜ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਡਾ: ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋ: 98141-68611.

c c c

ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਹੇਗੀ
ਸੰਪਾਦਕ : ਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ ਅਤੇ ਅਮੀਆ ਕੁੰਵਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 157

ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਲੋਂ 31 ਅਗਸਤ 2018 ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੀ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਕਈ ਸਮਾਗਮ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਅਤੇ ਕਈ ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਕ ਕੱਢੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸੰਸਮਰਣਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ਸੰਪਾਦਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਆਈਆਂ ਨੇ ਯਾਦਾਂ ਤੇਰੀਆਂ' ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਦੇ 99ਵੇਂ ਜਨਮ ਦਿਨ 'ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 100ਵੇਂ ਜਨਮ ਦਿਨ ਅਰਥਾਤ 31 ਅਗਸਤ, 2019 ਨੂੰ ਇਸੇ ਜੁੱਟ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪੁਸਤਕ ਕੇ. ਐੱਲ. ਗਰਗ ਅਤੇ ਅਮੀਆ ਕੁੰਵਰ ਵਲੋਂ ਸੰਪਾਦਤ 'ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਹੇਗੀ' ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾਈ ਗਈ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਤੋਂ ਸੰਸਮਰਣ ਲਿਖਵਾਏ ਗਏ ਹਨ ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਸੰਸਮਰਣਾਂ ਦੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੀ ਮਿਕਨਾਤੀਸੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਉਹ ਪਾਠਕ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਲੇਖ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਭਾਵੁਕਤਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਤੈਰਨ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਸਮਰਣਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਜਗਤ ਦੀਆਂ ਨਾਮਵਰ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਬਚਿੰਤ ਕੌਰ ਅਤੇ ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਟਿਵਾਣਾ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਬਾਰੇ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਸਬੰਧੀ ਅਮੁੱਲ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਪ੍ਰੇਮ ਗੋਰਖੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਨੂੰ ਮਾਂ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਰੇਣੁਕਾ ਸਿੰਘ, ਨਿਰੂਪਮਾ ਦੱਤ ਅਤੇ ਡਾ: ਲਵਲੀਨ ਠਢਾਨੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਸੰਸਮਰਣਾਂ ਵਿਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਦੇ ਨਿੱਘੇ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨੂੰ ਚਿਤਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਦੀ ਪੋਤੀ ਸ਼ਿਲਪੀ ਆਚਾਰੀਆ ਨੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਦਾਦੀ ਲਈ ਅਲੌਕਿਕ ਅਤੇ ਭਾਵੁਕ ਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਉੱਤਮ ਲੇਖ ਇਮਰੋਜ਼ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਇਕ ਭਾਵੁਕਤਾ ਭਰੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਅਮੀਆ ਕੁੰਵਰ ਅਤੇ ਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ ਇਸ ਨਾਯਾਬ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਤ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਯਕੀਨੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਦੁੱਤੇ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਭਾਗੀਦਾਰ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਕ ਅਣਮੋਲ ਰਤਨ ਵਾਂਗ ਚਮਕੇਗੀ।

ਡਾ: ਸੰਦੀਪ ਰਾਣਾ
ਮੋ: 98728-87551

c c c

ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ
(ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਸੰਗ)

ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ : ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਭਾਈ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਭੇਟਾ : 125 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 88
ਸੰਪਰਕ : 98148-98570.

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਧੀਨ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਅਤੇ ਅਦੁੱਤੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਸਬੰਧੀ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਪਏ ਭਰਮ-ਭੁਲੇਖਿਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਲੇਖਕ ਦਾ ਇਕ ਨਿਵੇਕਲਾ ਯਤਨ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਦਸਮ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਲੋਂ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ, ਉਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਦਾਤ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸ਼ਕਤੀ ਕਿਸੇ ਪਾਸੋਂ ਲੁਕੀ ਛਿਪੀ ਨਹੀਂ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ: ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਦੀ ਸੰਪਾਦਕੀ ਅਧੀਨ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਉੱਘੇ ਖੋਜੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਤੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਬਹੁਰੰਗੇ ਗੁਲਦਸਤੇ ਵਾਂਗ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ : ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਸੰਗ' ਲੇਖ ਡਾ: ਬਲਕਾਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲਿਖਤ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੂੰ ਮਹਾਂ ਮਾਨਵ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਡਾ: ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਦੀ ਰਚਨਾ 'ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ 'ਸਿੰਘ' ਪਦ ਦੀ ਉਚਿਤਤਾ' ਖੋਜੀ ਬਿਰਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਸਬੂਤ ਹੈ। ਡਾ: ਸੁਖਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਰਚਨਾ 'ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਬਾਰੇ ਇਹ ਵਿਵਾਦ ਕਿਉਂ' ਵੀ ਬਾਕਮਾਲ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਅਗਲੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਡਾ: ਪਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਰਚਨਾ 'ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ ਕਿ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ', ਸ: ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਪੇਸ਼ 'ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ 'ਸਿੰਘ' ਸ਼ਬਦ ਬਾਰੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਬੇਬੁਨਿਆਦ ਤੇ ਹਾਸੋਹੀਣਾ', ਸ: ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਰਚਨਾ 'ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਨੂੰ ਬੰਦਾ ਬੈਰਾਗੀ ਕਹਿਣਾ ਗ਼ਲਤ', 'ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ', ਸ: ਜਗਤਾਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਡਾ: ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸਰਨਾ ਦੀ ਰਚਨਾ 'ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਮੂਲ ਸਰੋਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤਗਾਹ' ਸਖ਼ਤ ਘਾਲਣਾ ਘਾਲ ਕੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਹ ਪੁਸਤਕ 'ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਬਹੁਪੱਖੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਇਕ ਸਫ਼ਲ ਉਪਰਾਲਾ ਹੈ। ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਪ੍ਰੋ: ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ, ਸ: ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਵਕਤਾ ਅਤੇ ਸ: ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਦਾਦ ਦੇਣੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਾਰੇ ਲੇਖ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਸਾਂਭਣਯੋਗ ਸੁਗਾਤ ਹਨ।

ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋ: 98143-24040.

c c c

ਤਲਖ ਹਕੀਕਤਾਂ
ਲੇਖਕ : ਇੰਜ: ਦਰਸ਼ਨ ਰੋਮਾਣਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 89689-77011.

ਇਹ ਲੇਖਕ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ 21 ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਫਰੀਦਕੋਟ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਲੇਖਕ ਸਿਰਜਣਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਬਨਾਰਸੀ ਦਾਸ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਪ੍ਰੋ: ਨਰਿੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ, ਪ੍ਰਿੰ: ਸ਼ਾਮ ਸੁੰਦਰ ਕਾਲੜਾ, ਇਕਬਾਲ ਘਾਰੂ, ਨਵਰਾਹੀ ਘੁਗਿਆਣਵੀ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੇ ਲੇਖਕ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤਰਿਤ ਵਿਚਾਰ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਗੁਰਮੀਤ ਕੜਿਆਲਵੀ ਨੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅੰਦਰਲੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਿਲਚਸਪ, ਸਰਲ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ, ਸੁਚੱਜੀ ਸ਼ਬਦ ਚੋਣ, ਢੁਕਵੇਂ ਸੰਵਾਦ ਹਨ। ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਟੁੱਟ ਭੱਜ, ਮਰਦ ਔਰਤ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਸੂਖਮਤਾ, ਮਨੁੱਖੀ ਈਰਖਾਬਾਜ਼ੀ, ਪੜ੍ਹੇ, ਲਿਖੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸੀ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਪਲੀਤ ਹੁੰਦੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦਾ ਰੌਚਿਕ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਮੁੱਖ ਜੁਗਤ ਹੈ। ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਭਾਸ਼ਨੀ ਸੁਰ ਭਾਰੂ ਹੈ। ਸਿਰਲੇਖ ਅਸਾਹਿਤਕ ਜਿਹੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ ਮੈਂ ਤੇ ਮੇਰੀ ਲਾਸ਼ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਲਿਖ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚੁੱਪ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿਚ ਨੂੰਹ ਪੁੱਤਰ ਬੱਚੇ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਲਾ ਕੇ ਪਿੰਡ ਬਜ਼ੁਰਗ ਬਾਪ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਣ ਦਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਬਾਪੂ ਮਸੋਸ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਲਿਖਾਰੀ ਨਾ ਬਣੀ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਦਾ ਆਪਣੇ ਨਿੱਕੇ ਜਿਹੇ ਪੋਤਰੇ ਨਾਲ ਅਰਥਪੂਰਨ ਸੰਵਾਦ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਯੁਗ ਵਿਚ ਸੱਚ 'ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਹੈ। ਟੋਟੇ-ਟੋਟੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਭੱਜ-ਦੌੜ ਦੀ ਕਲਾਤਮਿਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਹੈ। ਬਚਪਨ, ਜਵਾਨੀ, ਬੁਢਾਪੇ ਦੀਆਂ ਗੁੰਝਲਾਂ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਧਾਰਮਿਕ ਰਹਿਬਰਾਂ ਵਾਂਗ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅਸਲ ਮੰਤਵ ਦੱਸਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਗੁਆਚਣ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਠਿੱਬੇ ਛਿੱਤਰ, ਰਿਸ਼ਤੇ, ਜਨਮ ਜਲੀ, ਖੰਡਿਤ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਲਾਈਲਗ, ਸਾਵਿਤਰੀ ਕਲਾਤਮਿਕ ਤੇ ਸੁਹਜਮਈ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਟਾਈਟਲ ਦਿਲਕਸ਼ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

ਪ੍ਰਿੰ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਮੋ: 098148-56160

c c c

19-09-2020

 ਪੈਗੰਬਰ
ਅਨੁਵਾਦਕ :
ਡਾ: ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬੱਦਨ
ਮੂਲ ਲੇਖਕ : ਖਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ

ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਕਸ਼ਯ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 103
ਸੰਪਰਕ : 099588-31357.

ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਨਿਰੰਤਰ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ ਸਾਹਿਤ ਸਾਧਕ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜ਼ਬਾਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਅਮੀਰੀ ਲਈ ਅਨੁਵਾਦ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਕੀ ਕਿਰਤਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਨੂੰ ਸ਼ੌਕ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੈਗੰਬਰ ਉਸ ਦੀ ਇਸੇ ਸੋਚ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ। ਖਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ ਦੀ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀਆਂ ਹੁਣ ਤੱਕ 40 ਕੁ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਵਿਚ 10 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਖਲੀਲ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਪੈਗੰਬਰ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਮਝਦਾ। ਉਸ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਸਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਣ ਹੀ ਏਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਮਰ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਕੋਈ ਬਹੁਤੀ ਨਹੀਂ ਭੋਗੀ। 1883 ਤੋਂ 1930 ਤੱਕ ਕੁੱਲ 47 ਵਰ੍ਹੇ।
ਪੈਗੰਬਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਜੁਗਤ ਨਿਤਸ਼ੇ ਦੀ ਦਸ ਸਪੇਕ ਜ਼ਰਦੁਸ਼ਤਰਾ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਨਿਤਸ਼ੇ ਖਲੀਲ ਦਾ ਮਨਭਾਉਂਦਾ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਂਜ ਨਿਤਸ਼ੇ ਨਾਸਤਕ ਸੀ ਤੇ ਖਲੀਲ ਆਸਥਾਵਾਨ। ਆਸਥਾ ਪੱਖੋਂ ਉਹ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਨਹੀਂ, ਤਰਕਵਾਦੀ ਮਾਨਵ-ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ, ਉਦਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਸੀ। ਇਸਾਈ ਖਲੀਲ ਦਾ ਜਨਮ ਲਿਬਨਾਨ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਅਰਬੀ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਪੰਝੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਮੌਤ ਉਸ ਦੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਹੋਈ ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਣ ਦਿੱਤਾ।
ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਚੰਗੇਰੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਮੌਲਿਕ ਅੰਤਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ 26 ਨਿਬੰਧ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ, ਮੌਤ, ਦੋਸਤੀ, ਨਿਆਂ-ਕਾਨੂੰਨ, ਆਜ਼ਾਦੀ, ਸਮਾਂ, ਨੇਕੀ, ਬਦੀ, ਦੁੱਖ, ਸੁੱਖ, ਘਰ ਆਦਿ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਿਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਤਸ਼ੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਖਲੀਲ ਨੇ ਇਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਜੁਗਤ ਵਰਤੀ ਹੈ। ਪੈਗੰਬਰੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਲਮੁਸਤਫਾ ਓਰਫਲੀਸ ਨਗਰ ਵਿਚ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੋਂ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਤ ਭੂਮੀ ਪਰਤਣ ਲਈ ਇਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਉਡੀਕ ਹੈ। ਜਹਾਜ਼ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਓਰਫਲੀਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਆਦਮੀ, ਅਧਿਆਪਕ, ਜੱਜ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਬੰਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਕੁਝ ਦੱਸਣ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਦੇ ਉੱਤਰ ਦਾ ਫਲ ਹਨ ਇਹ ਨਿਬੰਧ। ਅਨੁਵਾਦ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੈ।

ਡਾ: ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਧੀਰ
ਮੋ: 98722-60550

c c c

ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ
ਪਰਿਪੇਖ ਤੇ ਪਾਸਾਰ
ਲੇਖਕ : ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 225 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 136
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039.

ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਦਾ ਮੂਲ ਮੁੱਦਾ ਅਸਲੋਂ ਨਵੀਂ ਸੰਵੇਦਨਾ ਦੇ ਕਵੀਆਂ ਨੂੰ ਹੰਘਾਲਣਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਆਰੰਭ ਉਹ ਡਾ: ਮਨਮੋਹਨ ਦੀ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ 'ਜ਼ੀਲ' ਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ ਜੋ ਕਦੇ ਸਾਧ ਸੰਗਤ, ਮੇਲਿਆਂ, ਮਹਿਫ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਇਕੱਠਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਘਰਾਂ ਦੀ ਇਕ ਨਿਵੇਕਲੀ ਨੁੱਕਰ ਵਿਚ ਸੀਮਤ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਇਸ ਬਦਹਾਲੀ ਬਾਰੇ ਹਰ ਕੋਈ ਜਾਣਦਾ ਵੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਉੱਥਾਨ ਲਈ ਕੋਈ ਬਾਨ੍ਹਣੂ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਪ੍ਰਯਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ। ਆਮ ਆਦਮੀ ਉੱਪਰ ਪਦਾਰਥਕ ਮੁੱਦੇ ਹੀ ਏਨੇ ਹਾਵੀ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਸੂਖਮ ਅਤੇ ਆਤਮਪਰਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ-ਵਿਚਾਰਨ ਦਾ ਉਸ ਪਾਸ ਕੋਈ ਵਕਤ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੀ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਵਧ ਰਹੀ ਸਰਦਾਰੀ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਲੰਘਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਸੋਚਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਤੇ ਸਥਾਪਤ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੋਢੀ (ਵਿਦਾਇਗੀ), ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ (ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ, ਸਿਆਹੀ ਘੁਲੀ ਹੈ, ਅਕਾਰਨ), ਮਨਮੋਹਨ (ਜ਼ੀਲ), ਕਵਿੰਦਰ ਚਾਂਦ (ਬੰਸਰੀ ਕਿਧਰ ਗਈ), ਇੰਦਰਜੀਤ ਨੰਦਨ (ਚੁੱਪ ਦੇ ਰੰਗ, ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਮਾਅਰਫ਼ਤ), ਸਵਰਨਜੀਤ ਸਵੀ (ਤੇ ਮੈਂ ਆਇਆ ਬਸ), ਸੁਖਪਾਲ (ਏਸ ਜਨਮ ਨਾ ਜਨਮੇ), ਮਹਾਂਦੇਵ (ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕਥਾ 'ਚ ਛੇਦ ਕਰਦਿਆਂ), ਪਰਦੀਪ (ਖੜਾਕ), ਅਤੇ ਜਗਦੀਪ ਸਿੱਧੂ (ਇਉਂ ਵੀ ਦੇਖਣਾ ਹੈ) ਵਰਗੇ ਅਸਲੋਂ ਨਵੇਂ ਤੇ ਜੈਨੁਇਨ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਕਾਵਿ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਜਨਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸੱਤਾ ਵਿਚਲੇ ਬੇਰਹਿਮ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਉਹ ਗ੍ਰਾਮਸੀ, ਅਲਥਿਊਜ਼ਰ, ਟੈਰੀ ਈਗਲਟਨ ਅਤੇ ਲੋਟਮੈਨ ਵਰਗੇ ਨਵ-ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਐਕਵਰਡ ਸਈਦ, ਬੋਦਲੀਆਰ, ਜੇਮਸਨ, ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਤ ਅਤੇ ਯਕ ਦੈਰਿੱਦਾ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਅੰਤਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਉਲੇਖ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ (ਰੀਜ਼ਿਸਟੈਂਸ) ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂ ਕਿ ਇਹ ਇਕ ਬਹੁਤ ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਸੰਕਲਪ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤੇ ਸਥਾਪਤੀਵਾਦੀ ਕਵੀ, ਕਥਿਤ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਤੋਂ ਬਚ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ।
ਪਰ ਅਣਗੌਲੇ ਅਤੇ ਹਾਸ਼ੀਏ ਉੱਪਰ ਧੱਕ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਰ ਹੈ। ਉਹ ਜੈਨੁਇਨਲੀ ਸੋਚਦੇ ਅਤੇ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ, ਇੰਦਰਜੀਤ ਨੰਦਨ, ਮਹਾਂਦੇਵ, ਸੁਖਪਾਲ, ਪਰਦੀਪ ਅਤੇ ਜਗਦੀਪ ਸਿੱਧੂ (ਹੋਰ ਵੀ ਹੋਣਗੇ) ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਨਾਂਅ ਹਨ। ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਹੋਰ ਯੁਵਾ-ਚਿੰਤਕ ਵੀ ਨਿੱਤਰਨਗੇ।

ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136

c c c

ਗੁਲਾਬੀ ਛਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ
ਲੇਖਕ : ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਰਾਮਪੁਰੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 258
ਸੰਪਰਕ : 0172-5002591.

ਕੈਨੇਡਾ ਨਿਵਾਸੀ ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਰਾਮਪੁਰੀ ਕਿਸੇ ਰਸਮੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਦਾ ਮੁਥਾਜ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਨਾਵਲ 'ਸਵੈਜੀਵਨਾਤਮਕ' ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਸ ਉਸ ਨੇ ਨਾਇਕ ਦਾ ਨਾਂਅ ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਦੀ ਥਾਂ ਸੁਖਦੇਵ ਚੁਣ ਲਿਆ ਹੈ। ਪਤਨੀ 'ਹਰਵਿੰਦਰ' ਦਾ ਨਾਂਅ ਉਹੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਫੇਬੁਲਾ ਇੰਜ ਹੈ : ਨਾਇਕ ਜੇ.ਬੀ.ਟੀ. ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ। ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਬੀ.ਏ. ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿਧਾਰ ਕਾਲਜ ਵਿਖੇ ਬੀ.ਐੱਡ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਥੇ ਉਸ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਦੋ ਲੜਕੀਆਂ ਆਈਆਂ। ਇਕ ਬੀ.ਐੱਡ ਕਰਦੀ, ਦੂਜੀ ਉਹ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਬੀ.ਐੱਡ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਬੀ.ਐੱਡ ਵਾਲੀ ਕਲਾਸ ਫੈਲੋ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਾਵੁਕ ਸੀ। ਦੂਜੀ ਦਾ ਨਾਇਕ ਨਾਲ ਆਦਰਸ਼ ਪਿਆਰ ਸੀ। ਨਾਇਕ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣਾ ਕਿਰਦਾਰ ਉੱਚਾ-ਸੁੱਚਾ ਰੱਖਿਆ। ਬੀ.ਐੱਡ ਵਾਲੀ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਨੇ ਜੇ.ਬੀ.ਟੀ. ਕਰ ਲਈ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਨਾਇਕ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਇਕ ਭੂਮੀਪਤੀ, ਨਸ਼ਈ ਤੇ ਸ਼ਰਾਬੀਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਉਸ ਦੀ ਜਿਠਾਣੀ ਵੀ ਉਸੇ ਘਰ ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਲੜਕੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਨਸ਼ਿਆਂ ਕਾਰਨ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਗੁਆ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਵੀਹ ਸਾਲ ਦੀ ਉਡੀਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਨੇਹੀਆਂ (ਨਾਇਕ ਸਮੇਤ) ਪਾਸੋਂ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਮਾਵਾਂ ਬਣਨ ਦੀ ਖਾਹਿਸ਼ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਈ ਪਰ ਘਰ 'ਚ ਵਿਰੋਧ ਰਿਹਾ।
ਹੁਣ ਨਾਇਕਾ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਅਧਿਆਪਕਾ ਵਜੋਂ ਤਿਆਗ ਪੱਤਰ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕਾਇਆ-ਕਲਪ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜ ਵਿਚ ਜੁਟ ਗਈ। ਖੇਤੀ ਵੀ ਆਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ। ਪਤੀ ਵਿਹਲੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਸਰਪੰਚ ਚੁਣੀ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਪਿੰਡ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਵਿਲੱਖਣ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ। ਮਸਲਨ : ਸਾਂਝੀ ਖੇਤੀ ਦਾ ਆਰੰਭ, ਰਾਹਾਂ 'ਤੇ ਬ੍ਰਿਛ ਲਾਉਣੇ, ਪਿੰਡ ਦੀ ਫਿਰਨੀ ਦੁਆਲੇ ਪੱਕੀ ਕੰਧ, ਰੂੜੀਆਂ ਪਿੰਡੋਂ ਬਾਹਰ, ਕੂੜੇ-ਕਰਕਟ ਕਈ ਰੇੜ੍ਹੀ, ਲੜਕੀਆਂ ਲਈ ਸਿਲਾਈ ਸੈਂਟਰ, ਮਿਡਲ/ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਉਸਾਰੀ, ਸੀਵਰੇਜ, ਟਰੀਟਮੈਂਟ ਪਲਾਂਟ, ਜਿੰਮ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀ ਸਭਾਵਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜ੍ਹੇ। ਡੀ.-ਕੋਡ ਕੀਤਿਆਂ 'ਉਦੋਂ' ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਸਵੈਸਿੱਧ ਹੈ ਕਿ ਅਧਿਕਤਰ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਾਈਕਲ, ਲਾਲਟੈਣਾਂ, ਗੈਸ ਅਤੇ ਪੱਤਰ-ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਫੋਨ-ਮੋਬਾਈਲ ਯੁੱਗ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬਿਜਲੀ ਬਾਅਦ 'ਚ ਆ ਗਈ ਸੀ। ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿਚ 'ਪੰਪ' ਆਬਜੈਕਟਿਵ ਕੋਰੀਲੇਟਿਵ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਬਾਰੰਬਾਰਤਾ ਵਜੋਂ ਹਾਜ਼ਰ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਅੰਤ ਨਾਇਕ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹਰਵਿੰਦਰ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਚਰਮ-ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਅੱਪੜਦਾ ਹੈ। ਸੰਖੇਪ ਇਹ ਕਿ 61 ਕਾਂਡਾਂ 'ਤੇ ਫੈਲਿਆ ਨਾਵਲ ਪਾਠਕਾਂ ਅਤੇ ਖੋਜੀਆਂ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਜੁਗਤਾਂ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਹੈ।

ਡਾ: ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਮੋ: 88376-79186.

c c c

ਲੱਸੀ ਵਾਲੀ ਚਾਟੀ
ਲੇਖਕ : ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪੰਧੇਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 168
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039.

ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਰਤਾਰੇ ਦੀ ਧਰਾਤਲ ਭੂਮੀ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਵਰਨਣ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਪੰਧੇਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕਦਰ-ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਡੂੰਘੀ ਨੀਝ ਤੋਂ ਪਛਾਣਦਾ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ 46 ਨਿਬੰਧਾਂ ਵਿਚ ਪੁਰਾਤਨ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਹੋਂਦ-ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਬੜਾ ਨੇੜਿਉਂ ਅਨੁਭਵ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਕਿਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ; ਆਦਿ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਇਹ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਬੜੀ ਸਹਿਜ, ਸੁਭਾਵਿਕ ਅਤੇ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਲਘੂ ਨਿਬੰਧ 'ਲੱਸੀ ਵਾਲੀ ਚਾਟੀ' ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ, ਗਲੀ-ਮੁਹੱਲੇ ਦੇ ਲੋਕ-ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਮਿਲਵਰਤਨ ਦਾ ਸੂਚਕ ਬਿੰਬ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲਘੂ ਨਿਬੰਧ ਜਿਵੇਂਨੰਬਰਦਾਰ ਦਾ ਜੁਗਰਾਫ਼ੀਆ, ਇਕ ਵੀਰ ਦੇਈਂ ਵੇ ਰੱਬਾ, ਅੰਬ ਤਾਂ ਚੂਪੇ ਪਰ ਨਾਲ ਡੰਡੇ ਵੀ ਖਾਧੇ, ਤਿਹੁਲੇ ਦਾ ਕੜਾਹ, ਅਜੋਕੇ ਵਿਆਹਾਂ ਦੇ ਜਸ਼ਨ, ਸ਼ਰੀਕਾਂ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ, ਲੋਕ ਕੀ ਕਹਿਣਗੇ ਆਦਿ ਅਜਿਹੇ ਸੰਕਲਪ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਥਾਣੀਂ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦੀ ਝਲਕ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਲੇਖਣੀ ਰਸਕਤਾ ਸਹਿਤ ਪੇਸ਼ ਹੋਈ ਹੈ। ਕੁਝ ਨਿਬੰਧ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੇਖਕ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵਸੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਅੰਤਰ-ਨਿਖੇੜ ਨੂੰ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੇ ਇਹ ਨਿਬੰਧ ਕਹਾਣੀ-ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਜਾਂ ਘਰੇਲੂ ਬੈਠਕ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਦੋਸਤਾਂ ਮਿੱਤਰਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰਨਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਅਥਵਾ ਲਹਿਜ਼ੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ ਅਤੇ ਅਖਾਣਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਘੂ ਨਿਬੰਧਾਂ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਾਡੇ ਪੰਜਾਬੀਪੁਣੇ ਦੇ ਆਪੇ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਜਾਪਦੇ ਹਨ। ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਰਤਾਰੇ ਵਿਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਲੋਕ-ਬੋਲਾਂ ਅਤੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਅਖਾਣਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਲੇਖ ਬਣਾ ਕੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਅਤੇ ਸੋਝੀਮੂਲਕ ਗੱਲਾਂ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਵਰਗ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸਾਧਾਰਨ ਸੂਝ ਅਤੇ ਖੋਜ-ਮੂਲਕ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਜਾਪਦੀ ਹੈ।

ਡਾ: ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਮੋ: 98142-09732

c c c

ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ
ਲੇਖਕ : ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਸੀਤਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 120 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 0161-2740738.

ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਸੀਤਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲਕਾਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਇਕ ਸਥਾਪਤ ਨਾਂਅ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਵੰਡ ਸਬੰਧੀ ਨਾਵਲ ਵੀ ਲਿਖੇ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵੀ। ਹਥਲਾ ਨਾਵਲ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਨਾਵਲ ਕਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਹੈ ਆਦਿ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ।
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣੇ ਉਪਰੰਤ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜੋ ਦਸ਼ਾ ਰਾਜ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਮਾਰਧਾੜ ਦਾ ਹਸ਼ਰ ਤੇ ਅੰਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦੇਣਾ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਹਿਤਾਂ ਖਾਤਰ, ਬੜੀਆਂ ਦੁਖਦਾਈ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਨ। ਰਾਜਾ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਡੋਗਰੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ ਤੇ ਸੋਚ ਵੇਖੋ : 'ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵੈਰੀ ਅੱਜ ਮਗਰੋਂ ਲੱਥਾ। ਨਵੇਂ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਤਿਲਕ ਦਿਓ।'
ਮਹਾਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾਂ ਜਿਥੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਰਾਜ ਤਿਲਕ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ ਸੀ, ਉਥੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਰਾਜ ਤਿਲਕ 'ਤੇ ਉਦਾਸ ਵੀ ਸੀ। ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਅਬੋਧ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਕੀ ਸਮਝ ਇਸ ਰਾਜਾਸ਼ਾਹੀ ਦੀ। ਨਾ ਹੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਜੋ ਸਮਝੌਤਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਤੇ ਮਹਾਰਾਣੀ ਵਿਚ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋ ਹਾਲ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦਾ ਹੋਇਆ, ਇਤਿਹਾਸ ਉਸ ਦਾ ਗਵਾਹ ਹੈ। ਅਨੇਕਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਪਰੀਆਂ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਲਿਜਾ ਕੇ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਵਾਇਆ ਤੇ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੁਲਾਮ ਬਣਾ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਮਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ (ਪੰਜਾਬ) ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ਇਕ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਘਟਨਾ ਸੀ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ। ਅਖੀਰ ਮਹਾਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾਂ ਇਥੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਈ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਹਿਕਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਚੱਲ ਵਸਿਆ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਘਾਣ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਦੁਖਦਾਈ ਘਟਨਾ ਸੀ ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਪਰਿਆ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਗੱਦਾਰਾਂ ਕਾਰਨ। ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਢਹਿ-ਢੇਰੀ ਹੋ ਕੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਸੀਤਲ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਉਲੀਕ ਕੇ ਨਾਵਲੀ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਰਾਹੀਂ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਹੋਣੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਪਾਤਰ ਉਸਾਰੀ ਰਾਹੀਂ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਬੜੇ ਦੁਖਦਾਈ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਉਲੀਕਿਆ ਹੈ।

ਡਾ: ਜਗਦੀਸ਼ ਕੌਰ ਵਾਡੀਆ
ਮੋ: 98555-84298.

c c c

ਲੋਕ ਕਲਾਵਾਂ
ਲੇਖਕ : ਕੁੰਦਨ ਲਾਲ ਭੱਟੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੁੰਦਰ ਬੁੱਕ ਡਿਪੋ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 100
ਸੰਪਰਕ : 95643-17983.

ਲੋਕ ਕਲਾਵਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਜਨ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਹਿਮ ਅੰਗ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕ ਕਲਾਵਾਂ ਤੋਂ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਅਣਜਾਣ ਹੀ ਨਹੀ ਸਗੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਹਜਾਤਮਕ ਅਨੰਦ ਤੋਂ ਵੀ ਵਾਂਝੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਪਰੋਕਤ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕ ਕਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਅਤੇ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਿਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਹਜਾਤਮਕ ਪੱਖ ਨੂੰ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰਾਸਤੀ ਵੰਨਗੀਆਂ ਦਾ ਸਾਡੇ ਪੰਜਾਬੀ ਜੀਵਨ, ਘਰ, ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੰਨਗੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਦਿਆਂ ਉਸ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਗ ਸੁਆਣੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਲੋਕ ਕਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਘਰੇਲੂ ਸੁਆਣੀਆਂ ਦੇ ਕੰਮਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਇਸ ਭਾਗ ਵਿਚ ਗੀਟੇ ਖੇਡਣਾ ਨੂੰ ਲੋਕ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦਾ, ਇਸ ਨੂੰ ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਗਲਾ ਹਿੱਸਾ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਭਾਂਡੇ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਇਕ ਭਾਗ ਵਿਚ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਮਰਦਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਲੋਕ ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਪੇਂਡੂ ਸਮਾਜ ਦੇ ਕੰਮਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਕੁਝ ਹੋਰ ਲੋਕ ਕਲਾਵਾਂ ਅਧੀਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਲਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿ ਸਾਂਝੇ ਰੂਪ 'ਚ ਸਾਡੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅਹਿਮ ਅੰਗ ਲੋਕ ਕਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦਾ ਅਵਸਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਡਾ: ਸੁਖਪਾਲ ਕੌਰ ਸਮਰਾਲਾ
ਮੋ: 83606-83823.

c c c

13-09-2020

ਕੌਣ
ਲੇਖਕ : ਮੁਦੱਸਰ ਬਸ਼ੀਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਸਮਾਣਾ (ਪਟਿਆਲਾ)
ਮੁੱਲ : 125 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 88
ਸੰਪਰਕ : 99151-03490.


ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਾਮਵਰ ਅਦੀਬ, ਜਨਰਲਿਸਟ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਮੁਕਦਸ ਬਸ਼ੀਰ ਦਾ ਨਾਵਲੈਟ ਹੈ। ਸਿਰਲੇਖ ਵਿਚ ਨਾਵਲ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਢਾਹਾਂ ਕਲੇਰਾਂ ਪੁਰਸਕਾਰ 2019 ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਜਿੰਦਰ ਨੇ ਟਾਈਟਲ ਤੇ ਲੇਖਕ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਨਾ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ 11 ਕਿਤਾਬਾਂ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਵਲੈਟ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕਥਾਨਕ ਇਕ ਫ਼ਿਲਮੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਲੋਂ ਸਟੂਡੀਓ ਵਿਚ ਬਣਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਟਿੰਗ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਤਰ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿਚ ਜੋ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਨਾਵਲੈਟ ਦਾ ਤਾਣਾ-ਪੇਟਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਸਿੱਧੀ ਸਪਾਟ ਹੈ। ਕੋਈ ਕਾਂਡ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸਟੂਡੀਓ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਮਸਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਕ, ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼, ਲੀਡਰਾਂ ਦਾ ਕੁਰਸੀ ਮੋਹ, ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਨਿਘਾਰ, ਸਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ, ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਤੇ ਮਰਦਾਨੇ ਦੀ ਰਬਾਬ, ਬੁੱਲ੍ਹੇਸ਼ਾਹ ਦਾ ਕਲਾਮ, ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ, ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਔਰਤ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦਿਕ ਹਾਲਤ, ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਸੰਵਾਦ, ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਮਰਦ ਔਰਤ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ, ਮਹਿੰਗਾਈ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਪਾਤਰੀ ਸੰਵਾਦ ਹਾਸਰਸੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਹਨ। ਨਾਵਲੈਟ ਵਿਚ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਕੁਝ ਦਿਲਚਸਪੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਚ ਨਾਵਲੈਟ ਐਨਾ ਸੁਹਜਮਈ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਨਾਵਲ ਦੀ ਤਰਜ਼ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੈ। ਪਾਤਰ ਰਲੇ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਗੋਪਾਲ ਵਰਮਾ, ਮੌਜੀ ਖਾਨ, ਸਰਮਦ, ਸੋਮੀ ਮਿਲ ਕੇ ਹੁਸਨ ਇਸ਼ਕ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਾਰੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਬਾਰੇ ਸਾਰਥਕ ਸੰਵਾਦ ਹਨ। ਮਰਦ ਦੀਆਂ ਔਰਤ ਪ੍ਰਤੀ ਹਵਸੀ ਨਜ਼ਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਮਰਦ ਦੀ ਔਰਤ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਵਲੈਟ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਲਹਿੰਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਮਿਠਾਸ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲੈਟ ਵਿਚ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਝਲਕ ਹੈ।


-ਪ੍ਰਿੰ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਮੋ: 098148-56160



ਬਾਕੀ ਫਿਰ

ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ : ਗੁਰਦੀਪ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ-ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 99
ਸੰਪਰਕ : 081264-90298.


ਗੁਰਦੀਪ ਪੁਰਾਣਾ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਹੈ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਮਾਣ ਹੈ। 'ਬਾਕੀ ਫਿਰ' ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ 14 ਹੋਰ ਪੁਸਤਕਾਂ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਗੁਰਦੀਪ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਸੁਭਾਵਿਕਤਾ ਨਾਲ ਤੇ ਅਛੋਪਲੇ ਜਿਹੇ ਕਹਿ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਸ਼ਿਅਰ ਕਹਿਣ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਮੁੱਖ ਬੰਦ ਵਿਚ ਗੁਰਦੀਪ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸੰਖੇਪ ਤੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। 'ਬਾਕੀ ਫਿਰ' ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਛੋਟੀ ਬਹਿਰ ਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਦੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਮਾਣਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਦੂਸਰੀ ਤੇ ਤੀਸਰੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿਚ ਵੀ ਗੁਰਦੀਪ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰੀ ਖਿੜੀ ਖਿੜੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। 'ਪੱਤਾ ਪੱਤਾ ਗੁਲਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਫੋਲਦੀ, ਇਹ ਹਵਾ ਫਿਰਦੀ ਹੈ ਕਿਸ ਨੂੰ ਟੋਲਦੀ,' ਵਰਗੇ ਇਸ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਸ਼ਿਅਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਦਾ ਹੁਨਰ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਦੀਪ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਮਾਣਨ ਵਾਲਾ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਲਾਗਿਓਂ ਹੀ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿਤਲੀਆਂ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕੁਦਰਤ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਿਤਾਂ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋਇਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਵਿਚ ਢਾਲਦਾ ਹੋਇਆ ਨਿਰਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਉਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਗੁਰਦੀਪ ਕੁਤਾਹੀ ਨਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੂਝਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਸਾਬਤ ਕਰਨਾ ਇਕ ਫੈਸ਼ਨ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਹੈ ਕਿ 'ਬਾਕੀ ਫਿਰ' ਦਾ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਇਸ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਅਨੁਆਈ ਹੈ। ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਇਸ ਵਿਚ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਜਿਹੜੀ ਸਿਨਫ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਰੱਖੇ। 'ਬਾਕੀ ਫਿਰ' ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਨਵੇਂ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰਾਂ ਲਈ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਹੈ ਤੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਓਨਾ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।


-ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਮੋ: 99884-44002



ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ
ਵਿਰਾਸਤ ਤੇ ਵਰਤਮਾਨ

ਲੇਖਕ : ਰਜਨੀਸ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 208
ਸੰਪਰਕ : 98148-60778.


ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਲੇਖਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗਲਪ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵ-ਵਰਤੀ ਆਲੋਚਕਾਂ-ਡਾ: ਜੋਗਿੰਦਰ ਰਾਹੀ, ਡਾ: ਵਿਨੋਦ, ਡਾ: ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ, ਡਾ: ਸੁਖਦੇਵ ਖਾਹਰਾ ਅਤੇ ਡਾ: ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਸਿੱਧੂ ਆਦਿ ਦੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਦਾਂ-ਪੁਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਫਰੋਲਦਾ ਤਾਂ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਦੀ ਵਿਉਤਪਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਬਸਤੀਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੀ ਰੁਚੀ ਕਾਰਨ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਈਆਂ ਗਲਪੀ-ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਧਿਐਨ ਵਸਤੂ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ 7 ਨਾਵਲ (ਸੁੰਦਰੀ-ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਚਿੱਟਾ ਲਹੂ-ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ, ਰਾਤ ਬਾਕੀ ਹੈ-ਜਸਵੰਤ ਕੰਵਲ, ਮੜ੍ਹੀ ਦਾ ਦੀਵਾ-ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ, ਕੰਜਕਾਂ-ਬਲਬੀਰ ਪਰਵਾਨਾ) ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਆਖਰੀ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਦੀ ਸਥਿਤੀ, ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸੀਮਾਵਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਿਆਂ ਬੜੇ ਮਾਅਨੀਖੇਜ਼ ਨੁਕਤੇ ਉਠਾਏ ਹਨ। ਮਸਲਨ : ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਪੌੜੀਦਾਰ ਰੁਖ ਵਿਚ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ ਪਰ ਦੁਮੇਲ ਮੁਖੀ ਫੈਲਣ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਕਾਲ-ਖੰਡ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਦੇ ਫੈਲਾਅ-ਮੁਖੀ ਚਿਤਰਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੈ, ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਗ਼ਲਤ-ਬਿਆਨੀ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ। ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰੀ ਖੜੋਤ ਵਿਚ ਹੈ ਆਦਿ।
ਲੇਖਕ 'ਸੁੰਦਰੀ' ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਪੈਂਤੜਾ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੈੜ ਸਵੀਕਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਤੀਮਾਨ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਰਾਹੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। 'ਚਿੱਟਾ ਲਹੂ' ਦਾ ਨਾਵਲਕਾਰ ਧਾਰਮਿਕ ਲਛਮਣ-ਰੇਖਾ ਉਲੰਘ ਕੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰ ਵੱਲ ਪਲਾਂਘ ਪੁੱਟਦਾ ਹੈ ਪਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗਤ ਪਾਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਸੀਮਾ ਬਣੇ ਰਹੇ। ਜਸਵੰਤ ਕੰਵਲ ਦਾ ਨਾਵਲ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਆਧਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਪਾਸ ਕਿੱਸਾ-ਕਾਵਿ, ਬੀਰ-ਕਾਵਿ, ਕਿਰਸਾਨੀ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਅਵਚੇਤਨ ਸੀ। ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪਕੜ ਕੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਸੀ। ਸਵਰਨ ਚੰਦਨ 'ਕੰਜਕਾਂ' ਦੇ ਗਾਲਪਨਿਕ ਬਿੰਬ ਨੂੰ ਸਮੁੱਚੇ ਪਰਵਾਸੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਸਮੁੱਚੇ ਪਰਵਾਸੀ ਨਾਵਲ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਮਾਨਕ ਟੈਕਸਟ ਹੋ ਨਿੱਬੜਿਆ ਹੈ। ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ ਦੀ ਗਲਪ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਪੂਰਵ-ਵਰਤੀ ਹਠੀ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਗਲਪਕਾਰੀ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਨਿਹਿਤ ਹੈ। ਬਲਬੀਰ ਪਰਵਾਨਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਤਰ ਆਦਰਸ਼ ਦੀ ਜਕੜ ਤੋਂ ਪਾਰ ਜਾ ਕੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੀ ਸਪੇਸ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਦਵਾਨ ਆਲੋਚਕ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਪਰਿਪੇਖ ਦੀ ਝਾਤ ਪੁਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਨਾਵਲ ਜਿਸ ਫੈਕਟੀਸਿਟੀ 'ਚੋਂ ਹੋਂਦ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦਾ ਉਲੇਖ ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ।


-ਡਾ: ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਮੋ: 88376-79186.



ਸਫਲ ਪਾਂਧੀ

ਲੇਖਕ : ਨਗੀਨਾ ਸਿੰਘ ਬਲੱਗਣ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਅਲਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਮੱਲ੍ਹੀਆਂ ਖੁਰਦ (ਨਕੋਦਰ)
ਮੁੱਲ : 100 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 103
ਸੰਪਰਕ : 62834-69799.


ਨਗੀਨਾ ਸਿੰਘ ਬਲੱਗਣ ਦੀ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਸਫਲ ਪਾਂਧੀ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖੀ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਕਵੀ ਨੇ ਇਸ ਪਲੇਠੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ ਮਹਾਨ ਹਸਤੀਆਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ, ਭਾਈ ਲਾਲੋ, ਭਾਈ ਤਾਰੂ, ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਕੱਠੂ, ਮੋਤੀ ਰਾਮ ਮਹਿਰਾ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸਰਲ ਅਤੇ ਕਾਵਿਮਈ ਭਾਸ਼ਾ ਰਾਹੀਂ ਪਾਠਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਕਵੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਭ ਲਿਖਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੰਗੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਵਿਚ ਆਦਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਕ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਤੜਪ ਮੁੰਡੇ ਦੀ, ਯਾਰ ਗਰੀਬੜਾ ਲਾਲੋ, ਮਰਦਾਨਿਆ ਕਿਉਂ ਮਰ ਗਿਉਂ, ਆਈ ਨਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ, ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਦਾ ਵਿਹੜਾ, ਹਿੰਦ ਦੀ ਚਾਦਰ, ਛੇ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਨਕ, ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਦੀ ਚਹੁੰ ਕੂੰਟਾਂ ਦੀ ਫੇਰੀ, ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ, ਮਿੱਠ ਬੋਲੜਾ ਸੱਜਣ ਪੰਚਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਮੰਗਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਸਫਲ ਪਾਂਧੀ-ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ
ਸੂਰਮਾ ਮਰਦਾਨਾ ਸੋਈ ਮਰਦ-ਮਰਦ-ਮਰਦਾਨਾ
ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੇਂਦਾ ਮਾਣ ਪੁਰਖਾਂ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਕਵੀ ਨੇ ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਬੜੇ ਕਥਾਮਈ ਅਤੇ ਕਾਵਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਲਾਲੋ ਦੀ ਕਥਾ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਕਿਰਤ ਕਮਾਈ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਪੁਨਰ ਸਿਰਜਣ ਕਾਵਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬਾਰੇ, ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਬਾਰੇ ਲਿਖੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸਲਾਹੁਣਯੋਗ ਹਨ। ਵਰਤਮਾਨ ਸਮਾਜ ਦੀ ਮੰਡੀਵਾਦੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਵਧ ਰਹੀ ਦੂਰੀ ਤੋਂ ਕਵੀ ਨਿਰਾਸ਼ ਵੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਲਯੁਗੀ ਹੋਲੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਇਹ ਭਾਵ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਤੱਕ ਨਾਨਕੀ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਇਕ ਨਾਰੀ ਮਨ ਦੇ ਵਲਵਲੇ ਅਤੇ ਭਾਵ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਦੀ ਮਨੋਸੰਵੇਦਨਾ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅੰਤ ਵਿਚ ਕਵੀ ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ ਮੰਗਣ ਲਈ ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਸਿਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ :
ਭਲਾ ਮੰਗੋ ਓ ਦੁਨੀਆ ਵਾਲਿਓ ਇਹਦੇ ਵਰਗਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਭਲਾ
ਪੜ੍ਹੀਏ ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ, ਅਰਦਾਸ ਕਰੇ ਤੇਰਾ ਸਿੱਖ ਖਲਾ।
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਹ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।


-ਪ੍ਰੋ: ਕੁਲਜੀਤ ਕੌਰ ਅਠਵਾਲ।



ਬਿਸਕੁਟੀ ਕੁੱਤੀ ਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਕਤੂਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਲੇਖਕ : ਜਸਬੀਰ ਭੁੱਲਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ।
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 92
ਸੰਪਰਕ : 0172-5027427.


'ਬਿਸਕੁਟੀ ਕੁੱਤੀ ਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਕਤੂਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ' ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਲੇਖਕ ਜਸਬੀਰ ਭੁੱਲਰ ਦੀਆਂ 15 ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਰੌਚਿਕ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀ 'ਕਾਲੇ ਛਿੱਟੇ' 'ਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਨਸੀਹਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। 'ਊਤਿਆ ਹੋਇਆ ਆਵਾ' ਕਹਾਣੀ 'ਚ ਹਰ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। 'ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਘੜੇ' ਕਹਾਣੀ 'ਚ ਸ਼ਹੀਦੇ-ਆਜ਼ਮ ਸ: ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਇਕ ਭਾਵਪੂਰਤ ਘਟਨਾ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਰਾਹ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਹੈ। 'ਪਾਗਲ ਸਮੁੰਦਰ' ਕਹਾਣੀ 'ਚ ਸੁਨਾਮੀ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਭਿਆਨਕਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਬਚਾਅ ਲਈ ਢੁੱਕਵੇਂ ਉਪਾਅ ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। 'ਜਿਊਣਾ ਜੰਗਲੀ ਗੁਲਾਬ ਦਾ' ਕਹਾਣੀ 'ਚ ਸਿਆਚਿਨ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਬਰਫ਼ੀਲੀ ਦੁਨੀਆ ਬਾਰੇ ਦਿਲਚਸਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਖੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਸਿਜਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਇਕ ਮਹਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ 'ਚ' ਭਾਰਤ ਦੇ 11ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡਾ: ਏ.ਪੀ.ਜੀ. ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ ਦੇ ਮੁੱਲਵਾਨ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਬੜੇ ਹੀ ਭਾਵਪੂਰਤ ਜਵਾਬ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਬਹਤ ਹੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਹਨ। 'ਛੁਕ-ਛੁਕ ਰੇਲ' ਲੰਬੀ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਵਡਮੁੱਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। 'ਬਿਸਕੁਟੀ ਕੁੱਤੀ ਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਕਤੂਰਾ' ਬਾਲ ਕਹਾਣੀ 'ਚ ਮਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਦੀ ਝਲਕ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਬਾਲ ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਖੂਬ ਟੁੰਬਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਲ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਚ 'ਬੱਗੀ ਗਊ ਦਾ ਨਿਆਂ', 'ਕੀਮਤੀ ਮੋਤੀ', 'ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦਾ ਘਰ', 'ਨਿੱਕੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗੱਲ', 'ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਖੇਡ', 'ਕਮਰੇ ਦਾ ਭੂਤ', 'ਇਕ ਸੀ ਸਾਈਕਲ' ਆਦਿ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਬੇਹੱਦ ਸਿੱਖਿਆਦਾਇਕ ਹਨ। ਸਮੁੱਚੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ 'ਚ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬਾਲ ਮਨਾਂ ਦੇ ਹਾਣ ਦੀਆਂ ਹੋ ਨਿੱਬੜਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ 'ਚ ਅਜਿਹੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਆਮਦੀਦ ਕਹਿਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।


-ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਘੜੈਲੀ
ਮੋ: 98153-91625



ਤੜਪ
ਲੇਖਕ : ਡਾ: ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਸਫ਼ੇ : 176, ਮੁੱਲ : 220 ਰੁਪਏ
ਸੰਪਰਕ : 97797-52798.


ਨਾਵਲਕਾਰ ਡਾ: ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੰਜ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਵਲ 'ਮਖ਼ੌਟਾ' ਛਪਿਆ ਸੀ। ਉਪਰੰਤ ਦੂਜਾ ਨਾਵਲ 'ਤੜਪ' ਬੜੇ ਢੁੱਕਵੇਂ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਛਪਿਆ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚਲੀ ਕਹਾਣੀ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਇਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ 23 ਕਾਂਡ ਵਾਲੇ ਇਸ ਨਾਵਲ 'ਚ ਛੋਟੀ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੀ ਕਿਸਾਨੀ ਵਰਗ ਦੀਆਂ ਦਰਪੇਸ਼ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਬੜਾ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਵੇਖ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਚਿਤਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਇਕ ਦੂਜੀ ਨਾਲ ਟਿੱਚ ਬਟਨਾਂ ਵਾਂਗ ਜੁੜਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਥਾਈਂ ਮੌਕਾਮੇਲ ਬੜਾ ਢੁੱਕਵਾਂ ਕਰਾਇਆ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚਲੀ ਇਸਤਰੀ ਪਾਤਰ ਬਲਵੀਰ ਨਸ਼ਾ ਪੀੜਤ ਪਤੀ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰੇ ਬੈਠੀ ਹੈ। ਉਧਰ ਹਰਨਾਮਾ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਲਤ ਕਾਰਨ ਛੜਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ 'ਚ ਕਈ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨਸ਼ੇ ਛੱਡਣ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਕਰਕੇ ਬਲਵੀਰ ਨਾਲ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨਸ਼ੇ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਮੰਦਹਾਲੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਗੁਰਦਿਆਲ ਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਕੈਲੂ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਲਤ ਕਾਰਨ ਇਕ ਦਿਨ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦੇ ਆਲਮ 'ਚ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚਲੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ, ਵਾਰਤਾਲਾਪ, ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਚਿਤਰਨ ਬੜੇ ਕਮਾਲ ਦਾ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਜਿਉਂ-ਜਿਉਂ ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਅੱਗੇ ਉਹੋ ਜਿਹੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬਣਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਦੀ ਘਾਟ ਰੜਕਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ। ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਾਗਤ ਖ਼ਰਚਿਆਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦਾ ਵਾਜਬ ਭਾਅ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਜੰਜਾਲ 'ਚ ਫ਼ਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਕਰਜ਼ਾ ਮੋੜਨ ਦੇ ਚੱਕਰ 'ਚ ਆਪਣੀਆਂ ਸੱਧਰਾਂ ਮਾਰਨੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ ਨੌਜਵਾਨ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਪੇ ਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਬੇਬਸੀ 'ਚ ਕਰਜ਼ਾਈ ਹੋ ਕੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀਂ ਭੇਜ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਏ ਸਾਲ ਇਕ ਲੱਖ ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉਡਾਰੀ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਰਾਜਸੀ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਇਸ ਰੁਝਾਨ ਦੀ ਉੱਕਾ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਮਾੜੇ ਰਾਜਸੀ ਪ੍ਰਬੰਧ 'ਤੇ ਵੀ ਕਟਾਖ਼ਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਅੰਤ 'ਚ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਸੀਬ ਵਿਦੇਸ਼ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਕੈਂਸਰ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਧਰ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਵੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਕਾਫ਼ੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਵਧੀਆ ਰਚਨਾਕਾਰੀ ਲਈ ਲੇਖਕ ਵਧਾਈ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ।


-ਮੋਹਰ ਗਿੱਲ ਸਿਰਸੜੀ
ਮੋ: 98156-59110



ਜਦ ਮੈਂ ਕਵਿਤਾ ਹੋਈ

ਲੇਖਿਕਾ : ਸਤਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਚਹਿਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਾਹਿਬਦੀਪ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 130 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 72
ਸੰਪਰਕ : 94638-48076.


ਲੰਮੇ ਅੰਤਰਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਤਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਚਹਿਲ 'ਜਦ ਮੈਂ ਕਵਿਤਾ ਹੋਈ' (ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦਾ ਪਲੇਠਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 2012 ਈ: ਵਿਚ 'ਮੇਰੇ ਅਹਿਸਾਸ' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਉਸ ਨੇ ਧੀਆਂ ਵਰਗੀ 'ਜਗਪ੍ਰੀਤ ਚਹਿਲ' ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਿਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਂਝ ਦਾ ਅ-ਲਹੂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ 'ਚ ਸਬੰਧਾਂ, ਸਬੰਧੀ ਵਿਆਖਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਤੂੰ ਹੁਣ ਆਇਓਂ' ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ' ਤੱਕ 52 ਦੀ ਗਿਣਤੀ 'ਚ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਰਾ ਨੇ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਪਲਾਂ : ਵਸਲ ਤੋਂ ਬਿਰਹਾ ਤੱਕ ਤੇ ਫਿਰ ਬਿਰਹਾ ਤੋਂ ਵਸਲ ਤੱਕ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪਲਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਚ ਕਲਮਬੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੌਕਿਕ ਜਗਤ 'ਚ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਪਾਸਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਰਿਸ਼ਤੇ 'ਲਹੂ' ਅਤੇ 'ਅਲਹੂ' ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮਨ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਤੱਕ ਦੀ ਗਾਥਾ ਦਾ ਵਿਖਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ, ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਥਾਵੇਂ ਮਨ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਿਸ਼ਤੇ ਮਰਦ-ਔਰਤ ਦੇ 'ਮਨੁੱਖ' ਹੋਣ ਨਾਲ ਬਾਵਸਤਾ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਊਚ-ਨੀਚਤਾ, ਗ਼ਰੀਬੀ-ਅਮੀਰੀ, ਜਾਤੀ-ਮਜ਼ਹਬ ਆਦਿ ਵਖਰੇਵੇਂ ਕੋਈ ਹੈਸੀਅਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ। ਇਸੇ ਲਈ ਸ਼ਾਇਰਾ ਕੁਝ ਨਿਵੇਕਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸੋਚ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਚ ਪਾਠਕ ਤੱਕ ਸੰਚਾਰਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ :
ਲੁਕ ਨਾ ਹਨੇਰਿਆਂ ਤੋਂ/ਸਵੇਰਿਆਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ
ਸੂਰਜ ਫਿਰ ਆਏਗਾ/ਅਗਲੀ ਸੱਜਰੀ ਸਵੇਰ ਲੈ ਕੇ।
ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਰੰਗਾਂ ਦੀ 'ਸਤਰੰਗੀ ਪੀਂਘ' ਦੀ ਝਲਕ ਦਿੰਦੀਆਂ ਇਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਜਿਥੇ ਔਰਤ ਮਨ ਦੀ ਮਨੋਦਸ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾ ਹਨ, ਉਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ, ਪਿਤਰੀ-ਸੱਤਾ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ 'ਚ ਅਨੇਕਾਂ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ ਔਰਤ ਕਾਵਿ-ਪਾਤਰ ਲਈ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। 'ਜਦ ਮੈਂ ਕਵਿਤਾ ਹੋਈ' ਕਵਿਤਾ 'ਚ ਸ਼ਾਇਰਾ ਇਸ ਸੋਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਪੱਕ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹਨੇਰਿਆਂ ਸੰਗ ਲੜਨਾ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਊਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਜਿਊਣ ਚੱਜ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨਾ ਹੀ ਤਾਂ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਜ ਹੈ। ਸੂਖ਼ਮ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾ ਸ਼ਾਇਰਾ ਨੇ ਸੂਖ਼ਮ ਭਾਵੀਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਨ-ਬਚਨੀ ਵਿਧੀ ਰਾਹੀਂ ਬਾਖੂਬੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣ ਦੀ ਆਸ ਜਗਾਉਂਦੇ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਦਿਲੋਂ ਜੀ ਆਇਆਂ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਤਸੱਲੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਆਮੀਨ।


-ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ (ਪ੍ਰੋ:)
ਮੋ: 098786-14096.

12-09-2020

 ਜ਼ਮੀਰ ਦਾ ਰੁੱਖ
ਲੇਖਕ : ਜਸਬੀਰ ਭੁੱਲਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 129
ਸੰਪਰਕ : 0172-5002591.

ਇਹ ਗਾਲਪਨਿਕ ਰਚਨਾ ਜ਼ਮੀਰ ਦਾ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ। ਬੰਦੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਵੀ। ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸੰਕਟ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਅਸਤਿੱਤਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਕ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਦਾ ਕੋਈ ਖਿਆਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਜੰਗਵੀਰ ਨਾਇਕ ਦਾ ਅਸਤਿੱਤਵ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਹੈ ਜੋ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਖਲਨਾਇਕ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਸੋਚ ਨੇ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਜੰਗਲ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਫਲਸਰੂਪ ਸਾਰਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਲ ਵੀ ਦੂਸ਼ਿਤ, ਪੌਣ ਵੀ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋ ਗਈ। ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਚਹਿਚਹਾਟ ਮੁੱਕ ਗਈ। ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਸੋਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਾਲੀ ਹੋ ਗਈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਗਾਲਪਨਿਕ ਵਿਵੇਕ ਰਾਹੀਂ, ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਖੰਭਾਂ, ਪਰੀ-ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਇਕੋ ਜਿਲਦ ਵਿਚ ਅੰਤਰ-ਸਬੰਧਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਕ ਨਾਵਲ ਦੋ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ ਕਲਮ ਦਾ ਧਨੀ ਜਸਬੀਰ ਭੁੱਲਰ। ਜ਼ਮੀਰ ਦਾ ਰੁੱਖ ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਦੋ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਤਲਿੱਸਮੀ ਰੁੱਖ' ਤੇ 'ਅਲੋਕਾਰ' ਕਹਾਣੀਆਂ ਇਕੋ ਬੀਜ ਤੋਂ ਪੁੰਗਰੇ ਤਿੰਨ ਰੁੱਖ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਬਾਲਾਂ ਦੇ ਬਚਪਨ 'ਚੋਂ ਰੱਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਰੁੱਖ ਵੱਢ ਕੇ ਜੰਗਲ ਰੜਾ ਮੈਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਇਕੋ 'ਤਲਿੱਸਮੀ ਰੁੱਖ' ਬਚਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਈਸ਼ਰ ਬਾਬਾ ਇਕੋ ਬੰਦਾ ਸੀ ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਰੂਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਲਿੱਸਮੀ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਕੱਢ ਕੇ 'ਵਿਰਸਾ ਘਰ' ਵਿਚ ਸਖ਼ਤ ਪਹਿਰੇ ਹੇਠ ਕੈਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਥੋਂ ਉਸ ਦੇ ਝੜੇ ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਫਲਾਂ 'ਚੋਂ ਬੀਜ ਕੱਢ ਕੇ ਮੁੜ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਹਰਾ-ਭਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਨੇਕਾਂ ਛਲੇਡਾਨੁਮਾ ਘਟਨਾਵਾਂ ਉਪਜਦੀਆਂ ਅਤੇ ਬਿਨਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਘਟਨਾਵਾਂ ਸੁਧਾਰ ਤੇ ਵਿਗਾੜ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਵਾਰੋ-ਵਾਰੀ ਚੱਕਰ ਕੱਟਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਵਲ 'ਚ ਸਮਕਾਲੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੇ ਈਸ਼ਰ ਬਾਬੇ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਵਿਚ ਕਰੜਾ ਵਿਅੰਗ ਹੈ : 'ਪੁੱਤਰ ਤੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਤਾਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੀ ਹੋਇਐ। ਤੂੰ ਕਦੀ ਸੁਣਿਐ ਕਿ ਕਿਸੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਜ਼ਮੀਰ ਦਾ ਰੁੱਖ ਉੱਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਜ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਭਲਾ। ਸਿਆਸਤ ਵਾਲੇ ਜ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹਾਂ ਪਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ। ਪੰ: 112 ਇਹ ਬੋਲ ਜੰਗਵੀਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹਨ। ਨਾਵਲੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿਚ ਪੁਰਾਣਾ ਸੰੰਦੂਕ ਆਬਜੈਕਟਿਵ ਕੋਰੀਲੇਟਿਵ ਦਾ ਰੋਲ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਡਾ: ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਮੋ: 88376-79186.

c c c

ਅੰਤਹੀਣ
ਲੇਖਕ : ਕਿਰਪਾਲ ਕਜ਼ਾਕ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 98726-44428.

'ਅੰਤਹੀਣ' ਕਿਰਪਾਲ ਕਜ਼ਾਕ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ, ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2015 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸੰਸਕਰਣ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ 7 ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਕਹਾਣੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਨਜੀਵਨ ਦਾ ਇਕ ਵਚਿੱਤਰ ਅਧਿਆਇ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਵਚਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਅਜਨਬੀਕਰਨ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੱਛਣ ਹਨ। ਉਹ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਲਟਕਾਉ (ਸਸਪੈਂਸ) ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਵੀ ਖੂਬ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਜਗਿਆਸਾ ਨੂੰ ਟੁੰਬਣ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵੇਰਵਿਆਂ ਨੂੰ 'ਸਸਪੈਂਡ' ਕਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ ਦਫ਼ਾ ਤਾਂ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਅੰਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਅੰਿਤਮ ਕਹਾਣੀ 'ਅੰਤਹੀਣ' ਇਕ ਮਾਡਲ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ 13 ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵਿਭਾਜਿਤ ਕਰ ਕੇ ਲਿਖੀ ਇਹ ਰਚਨਾ ਦਲਿਤ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਇਕ ਨਵਾਂ ਪਰਿਪੇਖ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਦਲਿਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਦਾ ਮੁੱਦਾ, 'ਸੁਵਰਣ' ਕਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲੈਣਾ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਦਲਿਤ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਆਪਣੇ ਵਰਗ ਪ੍ਰਤੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਉੱਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਲੇਖਕ ਦੀ ਇਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਹਰ ਕਹਾਣੀ ਦੂਸਰੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੋਵੇ। 'ਡੂਮਣਾ' ਇਕ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਕਥਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਨਿਮਨ ਕਿਰਸਾਣੀ ਦਾ ਦੁਖਾਂਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਸੂਰਮਗਤੀ' ਵਿਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਅਪ੍ਰਾਸੰਗਿਕ ਹੋਣ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਉੱਪਰ ਮੱਧ ਸ਼੍ਰੇਣਿਕ ਮਾਅਰਕੇਬਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਜੜ੍ਹਾਂ' ਵਿਚ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੇ ਦਬਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਆਤਮ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਅਤੇ ਅਜਨਬੀ ਹੋਣ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਰੂਪਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 'ਗੁਆਚ ਗਿਆ ਕੁਝ' ਵਿਚ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਵਿਰਸੇ ਤੋਂ ਟੁੱਟ ਜਾਣ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਪੇਸ਼ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਹਰ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਪੁਰਾਣੀ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਇਕ ਮਹਾਂ-ਦਵੰਦ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਦੀ ਕਿਧਰੇ ਕੋਈ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਨੇ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਭੰਨ-ਤੋੜ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਡੇਢ-ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਆਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਵੱਲ ਵਧੇਰੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਕਹਾਣੀ ਰਚਨਾ ਵੱਲ ਬਹੁਤਾ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਿਆ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿਵੇਕਲੇ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਅੰਕਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਾਡੇ ਇਸ ਕਥਨ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹਨ।

ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136

c c c

ਡਾ: ਕੇ. ਐਲ. ਗੋਇਲ ਦੇ ਸਫ਼ਰਨਾਮਿਆਂ ਦਾ ਰਚਨਾਤਮਿਕ ਅਧਿਐਨ
ਸੰਪਾਦਕ : ਸਤਿੰਦਰ ਕੌਰ ਰੰਧਾਵਾ (ਡਾ:)
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 159
ਸੰਪਰਕ : 99151-29747.

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਧਾਵਾਂ ਦੇ ਜਾਣੇ ਪਛਾਣੇ ਲੇਖਕ ਡਾ: ਕੇ. ਐਲ. ਗੋਇਲ ਦੀ ਜਿਥੇ ਸਮੁੱਚੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਰ ਉਸ ਦੇ ਪੰਜ ਸਫ਼ਰਨਾਮਿਆਂ ਦਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਅਧਿਐਨ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ (ੳ) ਮੇਰੀ ਡੈਨਮਾਰਕ ਫੇਰੀ 1997, (ਅ) ਮੇਰੀ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਫੇਰੀ 2012, (ੲ) ਮੇਰੀ ਇੰਗਲੈਂਡ ਫੇਰੀ 2014, (ਸ) ਮੇਰੀ ਬੰਬੇ ਗੋਆ ਫੇਰੀ 2016 ਅਤੇ (ਹ) ਮੇਰੀ ਕੈਨੇਡਾ ਫੇਰੀ 2017 ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਸਫ਼ਰਨਾਮਿਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਸਤੂ ਦਾ ਡੂੰਘੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਡਾ: ਅਮਰ ਕੋਮਲ ਨੇ ਵਿਭਿੰਨ ਭਾਰਤੀ ਖਿੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਪਛਾਣਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵਿਸਤਾਰ ਸਹਿਤ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਰਮਨਜੋਤ ਕੌਰ ਅਤੇ ਡਾ: ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਢਿੱਲੋਂ ਨੇ ਗੋਇਲ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਡੈਨਮਾਰਕ ਫੇਰੀ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਸਮਾਜਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸਰੋਤ ਸੰਦਰਭਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੋਇਲ ਦੀ ਨਿਊਜ਼ਲੈਂਡ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਡਾ: ਸਤਿੰਦਰ ਕੌਰ ਰੰਧਾਵਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋ: ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਨੇ ਬੜਾ ਨੇੜਿਓਂ ਪਛਾਣ ਕੇ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਾ: ਗੋਇਲ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਮਿੱਤਰਾਂ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਆਦਿ। ਡਾ: ਗੋਇਲ ਦੀ ਇੰਗਲੈਂਡ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਪ੍ਰੋ: ਰਵਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਪ੍ਰੋ: ਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਅਤੇ ਡਾ: ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ ਜਿਸ ਕਦਰ ਲੇਖਕ ਦੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਹੈ। ਡਾ: ਗੋਇਲ ਦੀ ਬੰਬੇ ਗੋਆ ਫੇਰੀ ਦੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਡਾ: ਅੰਜੂ ਬਾਲਾ ਅਤੇ ਡਾ: ਆਂਚਲ ਬਾਂਸਲ ਨੇ ਖ਼ੂਬ ਪਛਾਣਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਥਾਪਨਾ ਵਜੋਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਸੂਬੇ ਜਾਂ ਖਿੱਤੇ ਵੀ ਵੇਖਣਯੋਗ ਹਨ, ਬੇਸ਼ਕ ਅਮਰੀਕਾ, ਕੈਨੇਡਾ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵੀ ਮਹਾਨ ਹੋਣਗੇ ਪਰ ਆਪਣੀ ਮਾਤਰ ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੋਇਲ ਦੀ ਕੈਨੇਡਾ ਫੇਰੀ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰੋ: ਅਮਜ਼ਦ ਖਾਂ, ਪ੍ਰੋ: ਸਿਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋ: ਕਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਏ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭਾਗ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਗੋਇਲ ਨਾਲ ਨਿਜੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵਿਚੋਂ ਉੱਭਰਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਪਾਠਕ ਅਨੰਦਿਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦਾ ਦਰਪਣ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਡਾ: ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਮੋ: 98142-09732

c c c

ਅੰਡੇਮਾਨ ਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ
ਦੇ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕ
ਲੇਖਕ : ਡਾ: ਐਸ.ਐਸ. ਛੀਨਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਯੁਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 108
ਸੰਪਰਕ : 98551-70335.

ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਘੁਮੱਕੜ ਬਿਰਤੀ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਅਣਦੇਖੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਦੇਖਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਯਾਤਰਾ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਹੋਵੇ, ਜੇਕਰ ਉਸ ਵਿਚ ਰੌਚਕਤਾ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਵਾਰਤਕ ਵਾਲੇ ਗੁਣ ਹੋਣ ਤਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਦਿਲਚਸਪੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਾ ਸੋਮਾ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਡਾ: ਐਸ.ਐਸ. ਛੀਨਾ ਦੀ ਲਿਖੀ ਪੁਸਤਕ 'ਅੰਡੇਮਾਨ ਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਦੇ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕ' ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿਚ ਪੰਚਾਇਤੀ ਚੋਣਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਜਾਣ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਵਿਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਲੇਖਕ ਭਾਵੇਂ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਰਜ ਲਈ ਉਥੇ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਆਪਾ ਇਥੋਂ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨੂੰ ਮਾਣਦਾ ਹੋਇਆ ਅਨੰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਧਰਤੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਾਲਾ ਪਾਣੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਦੇਖਿਆਂ ਹੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸੈਲੂਲਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਝੱਲੀਆਂ ਕਠਿਨ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲੇਖਕ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਜਿਥੇ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵੇਰਵਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਵਸਣ ਦੀ ਗਾਥਾ ਵੀ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਉਥੇ ਵਸਿਆ ਲੇਖਕ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਦਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਟਾਪੂਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ 36 ਕੁ ਟਾਪੂਆਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਵਸੋਂ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਥੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਕੁਝ ਟਾਪੂਆਂ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਨਾਲ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਦੀ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਪਰੰਪਰਕ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਵਾਂਗ ਲੰਮੀ ਚੌੜੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ਸਫ਼ਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਵੇਰਵਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਮਕਸਦ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਯਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਤੇ ਸ਼ਬਦ ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਗ਼ਲਤੀ ਰੜਕਦੀ ਹੈ ਕਿ 'ਟਾਪੂ' ਨੂੰ 'ਟਾਪੁ' ਅਤੇ 'ਉਥੋਂ ਨੂੰ 'ੳਥੋਂ' ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਦੁਲੈਂਕੜ ਤੇ ਔਂਕੜ ਦੀ ਗ਼ਲਤੀ ਹੈ।

ਡਾ: ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋ: 98141-68611.

c c c

ਰਾਖ ਦੀ ਢੇਰੀ
ਮੂਲ ਲੇਖਕ : ਸ਼ਰਤ ਚੰਦਰ ਚਟੋਪਾਧਿਆਇ
ਅਨੁਵਾਦਕ : ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬੱਦਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 258
ਸੰਪਰਕ : 099588-31357.

ਅਨੁਵਾਦ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਜੁਗਤਾਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਦਿਸਹੱਦਿਆਂ ਤੋਂ ਵਾਕਿਫ਼ ਕਰਵਾਉਣ ਪੱਖੋਂ ਡਾ: ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬੱਦਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੁਝ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦਾ ਸੋਚਦਾ ਹੈ। ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਗਲਪ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਕ ਵੱਡੇ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਸ਼ਰਤ ਚੰਦਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਨਾਵਲ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਪਾਠਕਾਂ ਅੱਗੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਲੇਖਕ ਪਾਸ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ, ਵਿਹਾਰ, ਭਾਵਨਾਤਾਮਕ ਜਗਤ ਦੇ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਸਮਝਣ ਤੇ ਚਿਤਰਨ ਦੀ ਬੇਜੋੜ ਮੁਹਾਰਤ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦਾ ਕਥਾ ਰਸ, ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ, ਗੋਂਦ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੇ ਰੌਚਿਕਤਾ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਕੀਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਦਾਸ ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਦੇਵਦਾਸ ਵਰਗੇ ਪਾਤਰ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ।
ਰਾਖ ਦੀ ਢੇਰੀ ਨਾਵਲ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ/ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਤਰ ਉਸਾਰੀ/ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਪੱਖੋਂ ਨਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਪਰਿਚਿਤ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਿਮ, ਸੁਰੇਸ਼, ਅਚਲਾ, ਕਿਦਾਰ ਬਾਬੂ ਤੇ ਮ੍ਰਿਣਾਲਿਨੀ ਕੁੱਲ ਪੰਜ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਹਨ ਜੋ ਆਦਿ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਨਿੱਕੇ ਤੋਂ ਨਿੱਕੇ ਕਦਮ/ਵਿਹਾਰ/ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ/ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਉਚਿਤਤਾ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਨਾਵਲਕਾਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਾਤਰਾਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਕਾਰਜ/ਵਿਹਾਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ ਗਰੀਕ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਵਾਂਗ ਜਟਿਲ ਹੁੰਦੀ ਅੰਤ ਵੱਡੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਵਿਚ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਹਿਣ ਨੂੰ ਮਹਿਮ, ਸੁਰੇਸ਼ ਤੇ ਅਚਲਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਇਹ ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਨਿਭਾਅ ਨਾਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਸਤੂ ਤੇ ਪਾਤਰ ਵਿਧਾਨ ਬਾਰੇ ਸਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੌਣ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਲੇਖਕ ਨੇ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਸ਼ਰਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਜਾਤ-ਪਾਤ/ਕਰਮਕਾਂਡ ਵਾਲੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਹਿੰਦੂ ਸਮਾਜ ਵਿਚਲੇ ਭੈੜਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮੋ ਸਮਾਜ ਲਹਿਰ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਵਿਵਹਾਰ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਨਵੀਂ ਸੋਚ ਵਾਲੀ ਬ੍ਰਹਮੋ-ਸਮਾਜੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਟਕਰਾਅ ਸੂਖਮ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਮੁੱਚੇ ਨਾਵਲ ਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ ਫੈਲਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਤ ਦੀ ਹਮਦਰਦੀ ਨਵੇਂ ਨਾਲ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਉਲਾਰ ਨਹੀਂ। ਅਨੁਵਾਦ ਸਫ਼ਲ ਹੈ।

ਡਾ: ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਧੀਰ
ਮੋ: 98722-60550

c c c

ਵਡਮੁੱਲੇ ਪੱਤਰੇ
ਲੇਖਕ : ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਕੋਰੇ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 111
ਸੰਪਰਕ : 94175-83141.

ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ 550 ਸਾਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਉਤਸਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਡਮੁੱਲੇ ਪੱਤਰਿਆਂ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਭਗਤਾਂ, ਸੰਤਾਂ, ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ਾਂ, ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਮਹਾਨ ਵਿਰਸੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਕੁਝ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਦੀਦਾਰ ਵੀ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਜੀਵਨ ਚਰਿੱਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਕੁਝ ਝਲਕਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਿੰਮ ਸਾਹਿਬ ਪਿੰਡ ਆਕੜ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਮਨੀਮਾਜਰਾ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਬਹਾਦਰਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੀਬੀ ਮੁਮਤਾਜ਼ਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜੰਗਸਰ ਸਾਹਿਬ ਪਿੰਡ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਾਜਰਾ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਹਰਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਟਿੱਬੀ ਸਾਹਿਬ ਆਦਿ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਛੱਜੂ ਭਗਤ, ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ, ਭਾਈ ਫਿਰੰਦਾ ਜੀ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਬਿਕ੍ਰਮਾਜੀਤ ਅਤੇ ਸਿਕੰਦਰ ਮਹਾਨ, ਬੀਬੀ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਪਟਿਆਲਾ, ਸੰਤ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਾਈ ਝੰਡਾ ਜੀ, ਪਠਾਣ ਨਿਹੰਗ ਖ਼ਾਨ, ਮਾਤਾ ਰਾਜ ਕੌਰ, ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਵੀ ਝਾਤ ਪੁਆਈ ਗਈ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਬੇਦੀ ਅਤੇ ਸੋਢੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦਾ ਸਰਸਾ ਤੋਂ ਸਰਹਿੰਦ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਭੱਠਾ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਬਾਰੇ ਅਨਮੋਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਅਤੇ ਲਾਲ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਦਭੁੱਤ ਪੱਥਰ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਭੋਜਨ ਵਿਚ ਮਿਲਾਈ ਜ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਪਰਖਦਾ ਸੀ।

ਡਾ: ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ
ਮੋ: 98147-16367

06-09-2020

 ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਸੰਦੇਸ਼
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ 550ਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਕ

ਸੰਪਾਦਕ/ਸਕੱਤਰ :
ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ

ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜਥੇਦਾਰ ਬਾਬਾ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਅਕਾਲੀ 96ਵੇਂ ਕਰੋੜੀ 14ਵੇਂ, ਮੁਖੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਥ ਅਕਾਲੀ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਪੰਜਵਾਂ ਤਖ਼ਤ ਚਲਦਾ ਵਹੀਰ (ਚੱਕਰਵਰਤੀ) ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ (ਵਿਸ਼ਵ)
ਭੇਟਾ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 252
ਸੰਪਰਕ : 98148-98570.

ਸਰਬਸਾਂਝੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ 550ਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗੁਰਪੁਰਬ ਸਬੰਧੀ ਦੇਸ਼-ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਸਮਾਗਮ ਆਯੋਜਿਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨਾਮ ਲੇਵਾ ਸੰਗਤ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਮਵਰ ਲੇਖਕਾਂ ਵਲੋਂ ਲਿਖੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੋਵੀਨਾਰਾਂ, ਪੁਸਤਕਾਂ, ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾ ਕੇ ਮਾਨਵਤਾ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। 'ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਸੰਦੇਸ਼' ਵਿਚ ਪੰਥ ਅਕਾਲੀ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ, ਸਿੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਲੇਖ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ 550ਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗੁਰਪੁਰਬ ਤੇ 'ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਸੰਦੇਸ਼' ਦਾ ਵੱਡ-ਆਕਾਰੀ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਕ ਪੰਥ ਅਕਾਲੀ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਦੇ 14ਵੇਂ ਮੁਖੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਸੇਵਾ ਰਤਨ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਥ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜਥੇਦਾਰ ਬਾਬਾ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ 96ਵੇਂ ਕਰੋੜੀ ਦਾ ਇਹ ਸਫ਼ਲ ਉਪਰਾਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਯਤਨ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਕ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ/ਸਕੱਤਰ ਸ: ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਨੇ ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਿੱਖ ਚਿੰਤਕ, ਵਿਦਵਾਨ ਤੇ ਸਫਲ ਲੇਖਕ ਹਨ, ਬੜੀ ਸਖ਼ਤ ਘਾਲਣਾ ਨਾਲ ਇਹ ਯਾਦਕਾਰੀ ਭੇਟ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸਰਬ ਸੰਸਾਰ ਲਈ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਅੱਗੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਲਗਪਗ ਢਾਈ ਦਰਜਨ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਲੇਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਕ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਕ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ 'ਜਗਤ ਗੁਰੂ ਸੱਚੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ' ਲੇਖਕ ਬਾਬਾ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੜੀਵਾਰ 'ਚੜ੍ਹਿਆ ਸੋਧਣਿ ਧਰਤਿ ਲੁਕਾਈ' ਲੇਖਕ ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ, ਭਾਈ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਲੌਂਗੋਵਾਲ, ਮਨਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿਰਸਾ, ਡਾ: ਰੂਪ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਸੁਖਜੀਤ ਸਿੰਘ ਘਨ੍ਹੱਈਆ, ਡਾ: ਬਲਕਾਰ ਸਿੰਘ, ਬੀਰ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਡਾ: ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂ, ਡਾ: ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜਫ਼ਰ, ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ, ਹਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ, ਡਾ: ਜਗਜੀਵਨ ਸਿੰਘ, ਡਾ: ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਖੀਵਾ, ਡਾ: ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ ਸਰਨਾ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ, ਡਾ: ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ, ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਮੰਡ, ਜਗਤਾਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਿੱਲੀ, ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੌਜੀ, ਡਾ: ਸੁਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਘਾ, ਡਾ: ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸਰਨਾ, ਸਤਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਫੂਲਪੁਰ, ਡਾ: ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਭੰਡਾਲ, ਡਾ: ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬੁੱਟਰ, ਤਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੁੱਟਰ, ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਕੰਬੋਜ, ਪਰਮਿੰਦਰ ਰਾਏ ਵਲੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਉੱਪਰ ਲਿਖੀਆਂ ਬਹੁਮੁੱਲੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਪੁਆਉਣ ਦਾ ਸਫ਼ਲ ਯਤਨ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸਚਿੱਤਰ ਅੰਕ ਵਿਚ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਦੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਰਹੇ ਜਥੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਥੇਦਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲਿਖਤ 'ਨਿਹੰਗ ਅਕਾਲੀ ਸੰਪਰਦਾ' ਸੰਪਾਦਕ ਵਲੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਿਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਥ ਅਕਾਲੀ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਦੇ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਵੀ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸਮੇਤ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਪੁੱਜੇ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵੀ ਇਸ ਅੰਕ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਕ ਜਗਤ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸਰਬ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਅਦੁੱਤੀ ਅਗਵਾਈ ਅਤੇ ਮਾਨਵਤਾ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ, ਆਰਥਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਦਿੱਤੇ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵਸਾਉਣ ਲਈ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ।

ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋ: 98143-24040

c c c

ਅਨੰਦੁ ਸਾਹਿਬ ਸਟੀਕ
ਲੇਖਕ : ਦਾਸਰਾ ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਕੈਨੇਡੀਅਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਗੁਰਸਿੱਖ, ਪਿੰਡ ਬੁਰਜ ਕਲਾਰਾ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਸਫ਼ੇ : 304
ਸੰਪਰਕ : 94177-83018.

ਹਥਲੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ ਸਟੀਕ-ਅਰਥਾਂ ਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਪੂਰੀ ਸੂਝਬੂਝ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਭਾਵਨਾ ਤੇ ਸੁਚੇਤ ਬੋਧ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ 'ਚ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਦਿਲਸਚਪ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਤਾਰਕਿਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ 50 ਪੰਨੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਝਾਤ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਹਨ। ਸ: ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਿਉਰਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਦਰਜ ਬਾਣੀ, ਸ਼ਬਦਾਂ, ਰਾਗਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵੀਹ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਹੇਠ ਬੜੀ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਭਾਵ ਪੂਰਤ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸਬੰਧੀ ਹਰ ਪੱਖ ਤੇ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਤੱਤਸਾਰ, ਨਿਚੋੜ ਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਚਾਲੀ ਪਉੜੀਆਂ ਦੇ ਅਰਥ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਦੇ ਮਹਾਤਮ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟਾਏ ਹਨ ਜੋ ਜਗਿਆਸੂ ਲਈ ਲਾਹੇਵੰਦ ਕਿਤਾਬੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਸਨਮੁੱਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸ: ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਿਹਚਾ ਤੇ ਇਕ ਚੰਗੇ ਸਿੱਖ ਦੀ ਛਾਪ ਵੀ ਸਨਮੁੱਖ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਤੋਂ ਪਾਠਕ ਲਾਹਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ।

ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ
ਮੋ: 98148-98570

c c c

ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਜੇ ਬਾਕੀ ਹੈ
ਲੇਖਕ : ਰਿਸ਼ੀ ਗੁਲਾਟੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 275 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 180
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039.

ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਲੇਖਕ ਰਿਸ਼ੀ ਗੁਲਾਟੀ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਵਾਰਤਕ ਪੁਸਤਕ 'ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਜੇ ਬਾਕੀ ਹੈ' ਅਜੋਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚਲੀਆਂ ਮਾਨਸਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਨਿਜਾਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਰਸਤਾ ਦੱਸਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਿਪਨੋਸਿਸ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ, ਘਰੇਲੂ ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਤੱਕ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮਾਜ ਦੇ ਮੱਥੇ ਦਾ ਕਲੰਕ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਹਿਪਨੋਸਿਸ ਕੀ ਹੈ, ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਵਿਸਥਾਰ ਸਹਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹਿਪਨੋਸਿਸ ਬਾਰੇ ਆਮ ਭੁਲੇਖੇ ਅਤੇ ਸੰਸ਼ੇ ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਕੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਧੀ ਰਾਹੀਂ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਦਾ ਢੰਗ ਵੀ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੂਸਰੇ ਭਾਗ 'ਚ ਘਰੇਲੂ ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਤੱਕ ਵਿਚ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਉਸ ਦੇ ਲੱਛਣ-ਪਛਾਣ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ, ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿਚ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਘਰੇਲੂ ਕਲੇਸ਼ ਨੂੰ ਹੀ ਕਾਬੂ ਕਰਕੇ, ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਬਚਾਅ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਸਬੰਧੀ 16 ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਸੂਖਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਤੀਸਰੇ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ ਦੀ ਸੋਚ, ਕਾਰਨ, ਲੱਛਣ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਿਆਂ ਉਸ ਤੋਂ ਬਚਣ ਤੇ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਆਤਮਘਾਤੀ ਸੋਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਢੰਗ ਸੁਝਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਚੈਪਟਰ ਵਿਚ ਵੀ ਭਾਰਤ, ਅਮਰੀਕਾ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਰਗੇ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿਚ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੱਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੇਸਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀ ਗੁਲਾਟੀ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਮਾਨਸਿਕ ਉਲਝਣਾਂ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ, ਉਸ ਦੇ ਮਾਰੂ ਸਿੱਟਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਇਕ ਰਾਹ-ਦਸੇਰੇ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨਿਵੇਕਲੇ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਲਿਖੀ ਗਈ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਕਾਫੀ ਲਾਹੇਵੰਦ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਰਲ, ਸਹਿਜ ਅਤੇ ਰੌਚਕ ਹੈ।

ਡਾ: ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਮੋ: 98761-56964

c c c

ਇਕ ਕਹਾਣੀ ਮੇਰੀ ਵੀ
ਸੰਪਾਦਕ : ਜਗਮੇਲ ਸਿੱਧੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਅਰਪਿਤਾ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 130 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 160
ਸੰਪਰਕ : 99158-41583.

ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਸਮੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ 17 ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੰਗ ਵਿਦਮਾਨ ਹਨ। ਖੁਸ਼ੀ, ਗ਼ਮੀ, ਦੁੱਖ, ਸੁਖ, ਵਸਲ ਵਿਛੋੜਾ, ਮਾਣ-ਅਪਮਾਨ ਸਰਬਸਾਂਝੇ ਤਜਰਬੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਾਡੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਬਹੁਤ ਸਜੀਵ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਧੀਆ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਕੁਝ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਾਨੂੰ ਅੰਦਰ ਤੱਕ ਹਿਲਾ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ 'ਭੈਣ ਫ਼ਾਤਿਮਾ' ਵਿਚ ਵੰਡ ਦਾ ਦਰਦ ਹੈ, ਅੱਧੇ ਸੌ ਦਾ ਨੋਟ ਵਿਚ ਪਰਦੇਸਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਹਨ, ਚਿੱਪਰ ਚਿੱਪਰ ਖੇਰੂੰ ਖੇਰੂੰ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੀ ਪੀੜ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ, ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨਿਰਾਲਾ, ਜਗਮੇਲ ਸਿੱਧੂ, ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ, ਬਲਬੀਰ ਪਰਵਾਨਾ, ਬਲਬੀਰ ਮਾਧੋਪੁਰੀ, ਜਸਪਾਲ ਮਾਨਖੇੜਾ, ਦਰਸ਼ਨ ਜੋਗਾ, ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ, ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮਾਨ, ਜਸਵੀਰ ਰਾਣਾ, ਗੁਰਮੀਤ ਕੜਿਆਲਵੀ, ਅਜਮੇਰ ਸਿੱਧੂ, ਡਾ: ਤਰਸਪਾਲ ਕੌਰ, ਜਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਾਂਸ, ਪਰਗਟ ਸਤੌਜ ਅਤੇ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਯਥਾਰਥ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਸਚਾਈਆਂ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ 'ਕਨੇਡੇ ਖੂਹਾਂ ਨੂੰ ਖੂਹ ਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦੈ ਮਿਲ ਜਾਣ ਪਰ ਰੂਹਾਂ ਨੂੰ ਰੂਹ ਨੀ ਮਿਲਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡਾਲਰ ਪੰਜਾਬ ਜਾ ਕੇ ਪੰਜਾਹਾਂ ਰੁਪਈਆਂ ਦਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ, ਉਵੇਂ ਕਨੇਡਾ ਆ ਕੇ ਬੰਦਾ ਕਾਣੀ ਕੌਡੀ ਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।' ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਾਰਥਕ ਅਤੇ ਰੌਚਕ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚੰਗੇ ਸੁਨੇਹੇ ਨਾਤੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਸੰਪਾਦਕ ਦੀ ਚੋਣ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਤਿਹਾਸ, ਵਿਰਸੇ, ਭਾਸ਼ਾ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਝਲਕ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡੀ ਚੇਤਨਾ, ਸੰਵੇਦਨਾ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ ਨੂੰ ਟੁੰਬਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਹਾਰਦਿਕ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

ਡਾ: ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ
ਮੋ: 98147-16367.

c c c

ਰੰਗਲੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਗੀਤ
ਸੰਪਾਦਕ : ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਪਾਖਰ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੁੰਦਰ ਬੁਕ ਡਿਪੋ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 176
ਸੰਪਰਕ : 0181-2623184.

ਸੰਪਾਦਿਤ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਛੇ ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਲੇਖ ਹਨ। ਪ੍ਰੋ: ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਮੋਮੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸਮੇਤ ਕੁੱਲ 16 ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਸਾਹਿਤ ਤਹਿਤ ਟੱਰਕਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਡਰਾਈਵਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਲੋਂ ਲਿਖੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਫੈਲਦੀ ਹੈ। ਡਾ: ਸੁਖਬੀਰ ਕੌਰ ਨੇ ਵਿਆਹ-ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਦੇ ਰਸਮੋ-ਰਿਵਾਜ ਦੀ ਚਰਚਾ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਸਮਾਂ ਵਿਚ ਘੋੜੀ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਵਟਣਾ ਲਾਉਣਾ, ਨਾਨਕਿਆਂ ਦੇ ਚਾਅ, ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਬਰਾਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਡੋਲੀ ਤੋਰਨੀ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਨੂੰਹ ਸੱਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਵੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵਕਤ ਨਾਲ ਹੁਣ ਕੁਝ ਫ਼ਰਕ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੱਸੇ ਨੀ ਤੇਰੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ/ਦੋ ਦੇਵਰ ਦੋ ਜੇਠ/ਜਿਹੜਾ ਮੇਰੇ ਹਾਣ ਦਾ/ਤੁਰ ਗਿਆ ਪ੍ਰਦੇਸ। ਨੂੰਹ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨੀ ਪਤੀ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਵੀ ਸੱਸ ਨੂੰ ਮਿਹਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਮਿਹਣਿਆਂ ਵਾਲੇ ਅਨੇਕਾਂ ਲੋਕ ਗੀਤ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਆਮ ਹਨ। ਡਾ: ਮਨਿੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਬੋਲੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਡਾ: ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਹਨ। ਤੁਕਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਸਹਿਤ ਵੰਨਗੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰੋ: ਮਦਨ ਸਿੰਘ ਬੰਗਾ ਨੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਿੰਡ ਸੁਣੀਂਦਾ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਕੁਝ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਦਿਲਚਸਪ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਡਾ: ਰੁਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਗਿੱਲ ਨੇ ਰੁੱਖ, ਬੂਟੇ, ਫਲਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਿੱਪਲ, ਕਿੱਕਰ, ਤੂਤ, ਨਿੰਮ ਆਦਿ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਖੋਜਮਈ ਬਿਰਤਾਂਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ, ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੋ: ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ, ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਦੇ ਸੁਹਜਮਈ ਹਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸੈਂਕੜੇ ਸਿੱਠਣੀਆਂ, ਟੱਪੇ, ਮਾਹੀਏ, ਛੰਦ, ਫੁਟਕਲ ਬੋਲੀਆਂ ਕਮਾਲ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਮਨ ਖਿੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੂਸਰੇ ਸੰਸਕਰਨ ਵਿਚ ਛਪੀ ਹੈ। ਸਿਰਲੇਖ ਵਿਚ ਰੰਗਲੇ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਮਾਨ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਓਪਰਾ ਜਿਹਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਆਕਰਸ਼ਕ ਟਾਈਟਲ ਵਾਲੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

ਪ੍ਰਿੰ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਮੋ: 098148-56160

c c c

ਸੁਕਰਾਤ
ਲੇਖਕ : ਜਗਵਿੰਦਰ ਜੋਧਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 180 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 94654-64502.

ਜਗਵਿੰਦਰ ਜੋਧਾ ਦੀ ਇਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਰਤ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੁਕਰਾਤ ਬਾਰੇ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਨ ਖੋਜ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਵਸਤੂਪਰਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ। ਸੁਕਰਾਤ (470 ਈ: ਪੂਰਵ-399 ਈ: ਪੂਰਵ) ਦੇ ਬਾਰੇ (ਕਿਹੜਾ ਸੁਕਰਾਤ?) ਉਵੇਂ ਹੀ ਭੁਲੇਖਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਲੌਨਜਾਈਨਸ (213-273) ਈ: ਬਾਰੇ ਹਨ'ਕਿਹਾ ਲੋਨਜਾਈਨਸ?), ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੰਜ ਕਾਂਡਾਂ (ਸੁਕਰਾਤ ਤੋਂ ਪੂਰਬਲਾ ਯੂਨਾਨੀ ਦਰਸ਼ਨ, ਸੁਕਰਾਤ ਦਾ ਜੀਵਨ, ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਚਿੰਤਨ, ਮੁਕੱਦਮਾ ਤੇ ਮੌਤ, ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ) ਵਿਚ ਵੰਡ ਕੇ ਆਪਣਾ ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਹੋਰਨਾਂ ਵੇਰਵਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜਿਹੜੇ ਮੁਲੱਵਾਨ ਨੁਕਤੇ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਧਿਆਨ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਅਰਿਸਤੋਫੇਨਸ ਦਾ ਨਾਟਕ 'ਕਲਾਊਡਜ' (ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੁਕਰਾਤ ਦੇ ਅਕਸ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ) ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੁਕਰਾਤ ਦੇ ਸ਼ਗਿਰਦਾਂ ਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ 'ਜ਼ੀਨੋਫੇਨ', 'ਪਲੈਟੋ' ਤੇ 'ਅਰਸਤੂ', (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਸ਼ਗਿਰਦ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿਚ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਅਨੇਕ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸੁਕਰਾਤ ਨੇ ਹੋਰਨਾਂ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਾਂਗ ਜੰਗਲਾਂ 'ਚ 'ਘੁਮੱਕੜ' ਬਣ ਕੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਸਗੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸਮਕਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾ ਕੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸੰਵਾਦ ਜੁਗਤ ਨੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਮਾਰਟਿਨ ਬੂਬਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੁਕਰਾਤ ਨੇ ਸਾਰੇ ਅਜਿਹੇ ਚਿੰਤਨ ਮੂਹਰੇ ਸ਼ੰਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਨੇ ਉਪਦੇਸ਼ਵਾਹਕ ਵਾਂਗ ਕਾਰਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। 'ਰਟਣ' ਦੀ ਥਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਜਾਗਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਮਾਟੋ ਸਨ'ਨੇਕੀ ਹੀ ਗਿਆਨ ਹੈ' ਅਤੇ 'ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣੋ'। 'ਨੌਅ ਦਾਇ-ਸੈਲਫ਼' ਵਿਚ ਹੀ ਅਸਤਿੱਤਵ ਦੀ ਸਮਝ ਨਿਹਿਤ ਹੈ। ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਹੀ ਸੁਕਰਾਤ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਨੂੰ 'ਸੁਕਰਾਤੀ ਸਮੱਸਿਆ' ਅਧੀਨ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਿਸ਼ੈਲ ਫੂਕੋ ਨੂੰ ਸੁਕਰਾਤ ਦਾ 'ਸਵੈ-ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ' ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ 'ਪ੍ਰਤੱਖਣ ਸਿਧਾਂਤ' ਬੜਾ ਮੁੱਲਵਾਨ ਹੈ। ਸੁਕਰਾਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਪੁਰਾਤਨ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਸਿਰ-ਪਰਨੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ 'ਚੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਗ਼ੈਰ-ਹਾਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਉਸ ਨੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅਸਤਿੱਤਵ ਨੂੰ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤਾ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਲਜ਼ਾਮਾਂ ਦੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ। ਸੁਕਰਾਤ ਨੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਵਾਂਗੂ ਜੀਵਨ ਜੀਵਿਆ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਚਿੰਤਨ ਕਾਰਨ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਦਾ ਪਿਆਲਾ ਪੀਣਾ ਪਿਆ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਗਿਆਨਵਰਧਕ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੈ।

ਡਾ: ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਮੋ: 98144-46007

c c c

ਸੋਚ ਦੇ ਆਰ ਪਾਰ
ਲੇਖਕ : ਇਕਬਾਲ ਮੁਹੰਮਦ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਾਂਝੀ ਸੁਰ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਰਾਜਪੁਰਾ
ਮੁੱਲ : 160 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 94786-55572.

ਅਨੋਖੀ ਵਾਰਤਕ ਸਮੋਈ ਬੈਠੀ ਲੇਖਕ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਉਸ ਦੀ ਅਨੂਠੀ ਸੋਚ ਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ ਫੈਲੇ ਆਮ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗਿਆਨ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਤਮਾਮ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਭਾਗਾਂ 'ਚ ਵੰਡ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਵਚਿੱਤਰ ਤੱਥਾਂ, ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਖੋਜਾਂ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਦਰਜ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੰਖੇਪ ਅਤੇ ਅਤਿ ਦਿਲਚਸਪ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਜੀਵਨੀਆਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬਣੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ 56 ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ 'ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਪੰਛੀ', 'ਅਜੀਬੋ-ਗ਼ਰੀਬ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਸੌਣ ਦਾ', 'ਪਲਾਸਟਿਕ', 'ਜੁਗਨੂੰ ਕਿਉਂ ਚਮਕਦੇ ਹਨ?', 'ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਗੰਧ ਕਿਉਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ' ਵਰਗੇ ਲੇਖ ਪਾਠਕ ਦੇ ਮਨ 'ਚ ਅਜਿਹੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਸਮੁੱਚੀ ਪੁਸਤਕ ਮੁਕਾ ਕੇ ਹੀ ਦਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੋ ਹੀ ਇਸ ਬਾਕਮਾਲ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਜਮ੍ਹਾਂ ਨੁਕਤਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਰਗ ਲਈ ਵਰਦਾਨ ਸਿੱਧ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਚੋਟੀ ਦੇ ਆਮ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਹੋਰ ਲੇਖਾਂ 'ਚ ਭੁਚਾਲ ਕਿਉਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ? ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਦਸ ਖੂਬਸੂਰਤ ਮਹਿਲ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ, ਝੀਲਾਂ ਬਾਰੇ ਦਿਲਚਸਪ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਕਿਵੇਂ ਚਲਦੀ ਹੈ ਈ-ਬੈਂਕਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਰਗੇ ਮੁਖ਼ਤਲਿਫ਼ ਲੇਖ ਲੇਖਕ ਇਕਬਾਲ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ਸੂਝ, ਸੋਚ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਦਾ ਮੂੰਹ ਬੋਲਦਾ ਸਬੂਤ ਹਨ। ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੀ ਭੁੱਖ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸਕੂਲਾਂ-ਕਾਲਜਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬਣਨ ਦੇ ਕਾਬਲ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਬੰਦ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਵਿਦਵਾਨ ਡਾ: ਹਰਨੇਕ ਸਿੰਘ ਕਲੇਰ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, 'ਇਕਬਾਲ ਮੁਹੰਮਦ ਇਕ ਜਗਿਆਸੂ ਨੌਜਵਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਹਨ।' ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਕਬਾਲ ਮੁਹੰਮਦ ਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਪਲੇਠੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਨਿੱਘਾ-ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਕਰਮ' ਲਧਾਣਾ
ਮੋ: 98146-81444.

c c c

05-09-2020

 ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਸੰਪਾਦਕ : ਪ੍ਰੋ: ਸ਼ਰਨਜੀਤ ਕੌਰ ਵਰਮਾ, ਡਾ: ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਰਾਣਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੁੰਦਰ ਬੁੱਕ ਡਿਪੋ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 395 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 248
ਸੰਪਰਕ : 0181-2623184.

ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ/ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕਾਲਜਾਂ/ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਅਧਿਆਪਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਨਿਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਰੰਤਰ ਨਵੇਂ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪਰਿਚਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸਮਝ, ਵਿਆਖਿਆ ਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਲਈ ਨਵੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਹਾਣ ਦੇ ਸਾਹਿਤ-ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਚੇਤੰਨ ਕਰਨਾ ਕਰਵਾਉਣਾ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਫ਼ਰਜ਼ ਹੈ। ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚੇਤੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਰੇ ਕੁਝ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਸਾਹਿਤਕ ਗੋਸ਼ਟੀਆਂ ਤੇ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸਾਂ ਲਾਹੇਵੰਦ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਡੀ.ਏ.ਵੀ. ਕਾਲਜ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ ਵਲੋਂ ਇਸੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹਿਤ ਹੋਈ ਇਕ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹੇ ਗਏ ਖੋਜ ਪੱਤਰਾਂ ਦਾ ਚੋਣਵਾਂ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਇਹ ਕਿਤਾਬ।
ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ 40 ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰੋ: ਸ਼ਰਨਜੀਤ ਕੌਰ ਵਰਮਾ ਤੇ ਪ੍ਰੋ: ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਰਾਣਾ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਪੰਜਾਬੀ ਅਧਿਆਪਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਯੁਵਾ ਅਧਿਆਪਕ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ, ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਜਾਣਨ ਸਮਝਣ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਗਵਾਹੀ ਇਹ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਸ਼ੁੱਭ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੇ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਧਾਵਾਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਬਹੁਚਰਚਿਤ ਪਾਠ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਖਿਆ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਪਾਠਕਾਂ/ਸਰੋਤਿਆਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਕਿਸੇ ਨਿਸਚਿਤ ਵਿਧੀ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਸੁਚੇਤ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੋਜ ਪੱਤਰਾਂ ਵਿਚ ਹੈ।
ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ 40 ਖੋਜ ਪੱਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ, ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਵਰਣ ਦੇਣੇ ਇਸ ਰੀਵਿਊ ਵਿਚ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੋਜ ਪੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਖਾਸੀ ਭਰਵੀਂ ਝਲਕ ਇਕੋ ਥਾਵੇਂ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦਾ ਅਵਸਰ ਸੰਪਾਦਕਾਂ, ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ।

ਡਾ: ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਧੀਰ
ਮੋ: 98722-60550

c c c

ਸਮਕਾਲੀ ਸਾਹਿਤ
ਕਲਮ ਤੇ ਕਿਤਾਬ

ਲੇਖਕ : ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਧੀਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਯੁਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 450 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 230
ਸੰਪਰਕ : 98722-60550.

ਡਾ: ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਰਚਿਆਂ ਲਈ, ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿਲੱਖਣ ਪੁਸਤਕਾਂ ਬਾਰੇ ਰੀਵਿਊ-ਨਿਬੰਧ ਲਿਖਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। 'ਸਮਕਾਲੀ ਸਾਹਿਤ' ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਲੇਖ ਸੰਕਲਿਤ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤੇ (ਲਗਪਗ ਸਾਰੇ) ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਤ੍ਰੈਮਾਹੀ ਪਰਚੇ 'ਸਮਕਾਲੀ' ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਚੰਗੇ ਭਾਰੇ-ਗੌਰੇ ਆਕਾਰ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਕੁੱਲ 20 ਰੀਵਿਊ-ਨਿਬੰਧ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਹਨ। ਉਹ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਵੀ ਇਕ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਲੇਖਕ ਵਾਂਗ ਉਤਸੁਕਤਾ ਭਰਪੂਰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਉਹ ਕਿਸ ਪੁਸਤਕ ਬਾਰੇ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਇਸ ਰਹੱਸ ਨੂੰ ਲੇਖ ਦੇ ਅੰਤ ਲਟਕਾਈ (ਸਸਪੈਂਡ) ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਕਾਹਲੀ-ਕਾਹਲੀ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਤੋਂ ਛੇਤੀ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਪੁਸਤਕ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ। ਸਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਪਾਠਕ ਸੂਚਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਹੀ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵਾਸਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਕੋਈ ਪੁਸਤਕ ਕਿਵੇਂ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ, ਇਹ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਲੱਖਣ ਕਿਵੇਂ ਹੈ? ਪਰ ਜਦ ਕਿਸੇ ਲੇਖ ਦੇ ਕਈ ਪੰਨੇ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਬੰਧਿਤ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਨਾਂਅ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਖਿਝ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਇਸ ਖਿਝ ਵਿਚੋਂ ਅਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਮੁਹੱਬਤਨਾਮਾ (ਜੰਗ ਬਹਾਦਰ ਗੋਇਲ), ਬਿਨ ਮਾਂਗੇ ਮੋਤੀ ਮਿਲੇ (ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸੰਧੂ), ਖ਼ਬਰ ਇਕ ਪਿੰਡ ਦੀ (ਪ੍ਰਗਟ ਸਿੰਘ ਸਤੌਜ), ਖੱਡੀ (ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ), ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ ਦੇ ਤਿੰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲਾਂ (ਨਾਨਕ ਨਾਮ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ, ਤੇਰੇ ਭਾਣੇ, ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ), ਮੀਂਹ ਵਰਸੇਂਦਾ (ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ), ਸਾਇੰਸ ਦਾ ਸੰਸਾਰ (ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਯੂ.ਕੇ.), ਸਰਗੋਸ਼ੀਆਂ 1 ਤੇ 2 (ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ), ਤਲਾਸ਼ ਕੋਈ ਸਦੀਵੀ (ਨਿਰੰਜਨ ਹਸਨੀਮ), ਬੁਝਾਰਤ (ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ), ਇਹ ਜਨਮ ਤੁਮਹਾਰੇ ਲੇਖੇ (ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ), ਛਾਂਗਿਆ ਰੁੱਖ (ਬਲਬੀਰ ਪਰਵਾਨਾ), ਵਿਮੈਨ ਰੀਬਾਰਨ (ਰੇਣੁਕਾ ਸਿੰਘ), ਹਾਸ਼ੀਏ ਦੀ ਇਬਾਰਤ/ਮੈਂ ਭੋਲਾਵਾ ਪੱਗ ਦਾ (ਕਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ), ਕੌਮੀ ਵਸੀਅਤ (ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ), ਇਤਿਹਾਸ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ (ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ), ਬੀਆਂਡ ਆਈਡੈਂਟਿਟੀ (ਪ੍ਰੇਮਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ), ਪੋਥੀ ਅਹੀਆਪੁਰ ਦੀ (ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ) ਅਤੇ ਕੌਰਵ ਸਭਾ (ਮਿੱਤਰ ਸੈਨ ਮੀਤ) ਆਦਿ ਪੁਸਤਕਾਂ ਬਾਰੇ ਸਟੀਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਕੇਵਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਪਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਦੋਲਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਵਿਸਮਾਦ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੁਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੁਕਤਾ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਦੀ ਗਤੀ (ਪੇਸ) ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰੋ: ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਵਾਕਾਂ, ਵਾਕੰਸ਼ਾਂ, ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ, ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਅਰੋ-ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਅੰਬਾਰ ਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾਹੋ-ਸਾਹ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਹੈ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਰਚਨਾ-ਕੌਸ਼ਲ ਦਾ ਕਮਾਲ! ਪੜ੍ਹੋਗੇ ਤਾਂ ਪਤਾ ਚੱਲੇਗਾ!

ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋ: 98760-52136

c c c

ਇਕ ਟੋਟਾ ਜਨਮ ਭੂਮੀ
ਲੇਖਕ : ਹਰਜੀਤ ਕੌਰ ਵਿਰਕ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 160
ਸੰਪਰਕ : 98147-80166.

'ਇਕ ਟੋਟਾ ਜਨਮ ਭੂਮੀ' ਹਰਜੀਤ ਕੌਰ ਵਿਰਕ ਦਾ ਤੀਸਰਾ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ ਹਕੀਕਤ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਇਕ ਟੋਟਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਰਨ ਵੇਲੇ ਵੀ ਓਨਾ ਹੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਟੋਟਾ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੁਦਰਤ ਵਲੋਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ। ਪਰ ਲੇਖਿਕਾ ਇਸ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਕਰਮ ਭੂਮੀ ਵਿਚੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਅੱਜ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਹੋਈ ਹੈ ਕਿ ਅਜੋਕੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਆਈਲੈਟਸ ਕਰਕੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਪਰਵਾਸੀ ਬਸ਼ਿੰਦੇ ਬਣਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਰਥਾਤ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜਵਾਨੀ, ਪੈਸਾ ਤੇ ਹੁਨਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਉਡਾਰੀ ਮਾਰ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਮਾਪੇ ਸੰਤਾਪ ਹੰਢਾਉਣ ਲਈ। ਪਰ ਵਿਦੇਸ਼ ਗਏ ਬੱਚੇ ਵੀ ਸੁਖੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ ਸਗੋਂ ਉਹ ਵੀ ਬਰਫੀਲੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਵਿਚ ਰਾਹ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੁੱਦਾ ਇਹ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪਰਵਾਸ ਵਿਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਉਥੇ ਗਏ ਬੱਚੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਹੱਡ-ਭੰਨਵੀਂ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਇਕ ਹੋਰ ਮੁੱਦਾ ਉਭਾਰਿਆ ਹੈ ਕਿ ਰੰਗ, ਨਸਲ, ਲਿੰਗ ਤੇ ਜਾਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਵਿਤਕਰਾ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਹਰ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਵਲ ਦੇ ਪਾਤਰ ਤਨਵੀਰ ਤੇ ਹਨੀਪ੍ਰੀਤ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਸਾਡੇ ਬੱਚੇ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਉਂ ਮਜਬੂਰ ਹਨ, ਕਾਰਨ ਹਨ ਨਸ਼ਾ ਤੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਖੇਤੀਯੋਗ ਧਰਤੀ ਵੇਚ ਕੇ ਮਾਪੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ ਭੇਜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾ ਕੇ ਜਿਹੜੀ ਜ਼ਲਾਲਤ ਤੇ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਲੀਲ ਕਰਨਾ ਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਰਾਹ 'ਤੇ ਤੁਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖਸਤਾ ਹਾਲਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ, ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਤੇ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਾਖੂਬੀ ਚਿਤਰਿਆ ਹੈ। ਸਿੰਘ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਹੋਰ ਮਾਣਮੱਤੀਆਂ ਧਰਤੀਆਂ ਸਾਡੀ ਵਿਰਾਸਤ ਹਨ। ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਵੀ ਧਰਤੀ ਮਾਂ ਦੀ ਖਿੱਚ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਜੋ ਇਥੇ ਕਾਇਮ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਘਾਣ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਜਨਮ ਭੂਮੀ ਦੇ ਇਕ ਟੋਟੇ ਲਈ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਜਬਰੀ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਵੀ ਹੋਇਆ। ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਤਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਗੁਆਚੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਹਨ।

ਡਾ: ਜਗਦੀਸ਼ ਕੌਰ ਵਾਡੀਆ
ਮੋ: 98555-84298.

c c c

ਬਾਝੁ ਗੁਰੂ ਡੁਬਾ ਸੰਸਾਰ
ਲੇਖਕ : ਦਾਸਰਾ ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਕਨੇਡੀਅਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸ: ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਗੁਰਸਿਖ, ਪਿੰਡ ਬੁਰਜ ਕਲਾਰਾ, ਲੁਧਿਆਣਾ, ਐਬਟਸਫੋਰਡ ਬੀ.ਸੀ. ਕੈਨੇਡਾ
ਸਫ਼ੇ : 264
ਸੰਪਰਕ : 94177-83018.

ਹਥਲੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਦਾਸਰਾ ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਕਨੇਡੀਅਨ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਸਟੀਕ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ 11 ਤੋਂ 21 ਪੰਨਿਆਂ ਵਿਚ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ, ਤੱਤ-ਸਾਰਅੰਸ਼ ਤੇ ਨਿਚੋੜ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜਪੁਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਕਿਥੇ ਉਚਾਰਨ ਹੋਈ, ਸੰਪੂਰਨ ਵਿਆਖਿਆ, ਨਾਨਕ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ, ਲੇਖਕ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਬੰਦਸ਼ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਸੰਖੇਪ ਤੇ ਮੁੱਲਵਾਨ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿਚ ਬਿਆਨੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਹੈ। ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਤੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਵਿਵਹਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਬੋਧ ਸਾਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਪੁਜੀ ਦੀਆਂ ਅਠੱਤੀ ਪਉੜੀਆਂ ਤੇ ਸਲੋਕ ਦੇ ਅਰਥ ਖੋਜ ਬਿਰਤੀ ਨਾਲ ਕਰ ਕੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸਟੀਕ ਦਾ ਤੋਹਫ਼ਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ, ਸਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਤੱਤਸਾਰ, ਸਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਰਮਵਾਰ ਵੇਰਵਾ ਦੇ ਕੇ ਜਨਸਾਧਾਰਨ ਲਈ ਲਾਹੇਵੰਦ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ ਦਾ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਖੰਡਨ ਕਰਦਿਆਂ 24 ਪਉੜੀਆਂ, 59 ਸਲੋਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਨੇਕਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਬਹੁਪੱਖੀ ਗਿਆਨ ਦੇ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਚਿਆਰ ਦਾ ਮਾਰਗ ਅਪਣਾਉਣ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸਚੁ ਆਚਾਰ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਸਚੁ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਚੁ ਆਚਾਰ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਮਾਈ ਸਚੁ ਅੰਦਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਚੁ ਸਤਿ ਨਾਮੁ ਹੀ ਮਨ ਤੋਂ ਕੂੜ-ਕੁਸੱਤ ਦੀ ਮੈਲ ਧੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਰਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ, ਸੰਸਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਆਸਾਂ-ਇਛਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰਨ ਕੁੰਜੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਚੰਗਾ ਉਪਰਾਲਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਜੀ ਆਇਆਂ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਹੀ ਲੇਖਕ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਕੋਈ ਰਾਸ਼ੀ ਕੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ।

ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ
ਮੋ: 98148-98570

c c c

ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਚੰਦਰਮਾ
ਲੇਖਕ : ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀਵਾਨਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪਰਵਾਜ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 160 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 94170-64350.

ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀਵਾਨਾ ਨੇ 'ਮਹਿਕ ਦੀ ਆਮਦ', 'ਸੰਵੇਦਨਾ' ਅਤੇ 'ਖੁਸ਼ਆਮਦੀਦ' ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਜਗਤ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪਾਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿਚਲੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸੰਗ 'ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਚੰਦਰਮਾ' ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਰੂ-ਬਰੂ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਆਕਰਸ਼ਨ ਨੂੰ 'ਵਸੀਅਤ' ਕਰਦਿਆਂ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਵਰਤਮਾਨ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਹੀ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਉਲੀਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ 50 ਨਜ਼ਮਾਂ ਅਤੇ 13 ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਸੰਕਲਿਤ ਹਨ। ਵਿਅੰਗ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਸਮਾਜਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ, ਆਰਥਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬਾਦਕ-ਵਿਧੀ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦਿਆਂ ਵਿਅਕਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਸਲੇ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਤੀ ਹਮਦਰਦੀ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਹੀ ਕਵੀ ਦੀ ਫ਼ਿਤਰਤ 'ਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਭੂਗੋਲਿਕ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਵੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਸਮਾਧਾਨ ਜਾਂ ਵਿਗਾੜਨ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਵੀ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਹਾਕਮ ਧਿਰ ਦਾ ਵਤੀਰਾ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ 'ਲੁੱਟਣ ਅਤੇ ਕੁੱਟਣ' ਦਾ ਹੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਪਤ ਯਥਾਰਥ ਤੋਂ ਅਵੇਸਲਾ ਹੋ ਸੁਪਨਮਈ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਜ ਰੁਮਾਂਸ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਸਗੋਂ ਵਿਪਰੀਤ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਨਾਲ 'ਏਕੇ ਦੇ ਮੰਤਰ' ਰਾਹੀਂ ਜੂਝਣ ਦਾ ਹੋਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ 'ਅਸੀਂ ਅੱਜਕਲ੍ਹ', 'ਮਨ ਦੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ', 'ਔਰਤ ਹਾਂ', 'ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਸੱਤ ਰੰਗ ਦਾ', 'ਆਦਿਵਾਸੀ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਵੇਦਨਾ', 'ਬਾਰੂਦੀ ਸੁਰੰਗਾਂ' ਅਤੇ 'ਕਰਵਾ ਚੌਥ' ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਥਾਂ-ਪੁਰ-ਥਾਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਕੁਝ ਮਿਸਾਲਾਂ :
ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਚੌਕ ਮੁੜ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ
ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ
ਨਿਰਮਾਤਾ ਦਾ ਬੁੱਤ
ਬੇਬੱਸ ਤੇ ਚੁੱਪਚਾਪ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।
ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਦੁਹਾਈ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਹੈ, ਪਰ ਘਾਣ ਇਸ ਦਾ ਹਰ ਮੁਲਕ 'ਚ ਹੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। 'ਰੋਹਿੰਗਿਆਂ ਦੁਖਾਂਤ' ਨਜ਼ਮ ਇਸੇ ਸੰਤਾਪ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਕੇਹੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਹੈ ਯਾਰੋ!
ਕਿ ਇਸ ਸਦੀ ਵਿਚ
ਬੁੱਧ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਏਕਤਾ ਨੂੰ
ਅਸੀਂ ਇੰਜ ਵੀ ਜਾਨਣਾ ਸੀ।
'ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਚੰਦਰਮਾ' ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ 'ਚ ਬਣੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ 'ਚ ਇੰਜ ਤਰਥੱਲ ਮਚਾਉਂਦਾ ਰਹੇ। ਆਮੀਨ!

ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ (ਪ੍ਰੋ:)
ਮੋ: 098786-14096.

c c c

ਬੇਦਖਲਨਾਮਾ
ਨਾਵਲਕਾਰ : ਸੰਤਵੀਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 172
ਸੰਪਰਕ : 98149-52967.

ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਯਥਾਰਥ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਤਿੜਕਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ, ਪਦਾਰਥਕ ਮੁੱਲਾਂ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਪਿਛਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਇਹ ਨਾਵਲ ਦਿਲ 'ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਅਸਰ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇਕ ਅਨਪੜ੍ਹ ਪਰ ਮਿਹਨਤੀ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਕਿਸਾਨ ਮਸਤਾਨ ਸਿੰਘ, ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਆਦਰਸ਼ਕ ਅਧਿਆਪਕ ਮਾਸਟਰ ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਪੁੱਤਰ ਰਣਵਿਜੈ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ। ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦਾ ਮਾੜਾ ਕਿਰਦਾਰ, ਗ਼ੈਰ-ਇਖ਼ਲਾਕੀ ਚੋਣਾਂ, ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀ-ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਟਕਰਾਅ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ, ਸਮਾਜ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਘਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਸਿਆਸਤ ਆ ਵੜਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੇ ਸਾਂਝਾਂ ਖੰਭ ਲਾ ਕੇ ਉੱਡ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਿਆਸਤ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਅਸੂਲ ਛਿੱਕੇ ਟੰਗ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਸਿਆਸੀ ਲੋਕ ਜਨਤਾ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਤ ਲਈ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਮਸਤਾਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਣਵਿਜੈ ਵਿਚ ਸਿਧਾਂਤਕ ਵਖਰੇਵਾਂ ਵਧ ਗਿਆ। ਘਰ ਵਿਚ ਹੀ ਧੜੇਬੰਦੀ ਹੋ ਗਈ। ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਜੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਫਾਸਲੇ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਘਰ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਚਲੇ ਗਏ। ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੇ ਵੀ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਖੂਨ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਜਦੋਂ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਤੋਂ ਸੱਖਣੇ ਹੋ ਜਾਣ ਤਾਂ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਹੀ ਆਪਣਾ ਜੀਅ ਲਗਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਸਾਂਝ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੱਥ ਉਸ ਦਾ ਆਸਰਾ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਸਬਰ, ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ, ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸਕੂਨ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ 'ਤੇ ਪਛਤਾਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਡਾ: ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ
ਮੋ: 98147-16367.

c c c

30-08-2020

 ਤਰੇਲ ਤੁਪਕੇ
ਲੇਖਕ : ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪ੍ਰਤੀਕ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 094183-92845.

ਸ਼ਾਇਰ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਹਥਲੀ ਕਾਵਿ-ਕਿਤਾਬ 'ਤਰੇਲ ਤੁਪਕੇ' ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜ ਕਾਵਿ-ਕਿਤਾਬਾਂ 'ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਕਣ', 'ਸਾਗਰ ਸਿੱਪੀਆਂ ਤੇ ਸੂਰਜ', 'ਉਡਾਨ ਦੀ ਉਮਰ', 'ਵਾਅਦਿਆਂ ਦੀ ਵੈਤਰਨੀ ਤੱਕ', ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਕ ਕਾਵਿ-ਨਾਟਕ 'ਸੁੰਦਰਾਂ' ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਕਿਉਂਕਿ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤ ਉੱਚ ਬੈਂਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ ਤੇ ਸਰਵਿਸ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਰਹੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਜੀਵਨ ਪੰਧ ਦਾ ਚੋਖਾ ਤਜਰਬਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਵ-ਭੂਮੀ (ਹਿਮਾਚਲ) ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਿਮਲੇ ਰਹਿ ਕੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਂਦਿਆਂ ਕੁੱਲ ਵਕਤੀ ਲੇਖਕ ਹੋਣ ਦਾ ਜੀਵਨ ਬਸਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਤੱਥ ਸਾਰ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤਰੇਲ ਤੁਪਕੇ' ਤੋਂ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਹੱਥ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਤਰੇਲ ਤੁਪਕਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸਾਫ਼-ਸਵੱਛ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਬੰਦਾ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਖਿਲਵਾੜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕੁਦਰਤ ਵੀ ਬੰਦੇ ਦਾ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਉਹ ਕਾਦਰ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਨਾਲ ਇਕ-ਮਿਕ ਦੇਖਣ ਦਾ ਤਲਬਗਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨੂੰ ਜਨੂੰਨ ਦੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਦੇਖਣ ਦਾ ਸ਼ੈਦਾਈ ਹੈ। ਪਹਾੜੀ ਭੂ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਉਸ ਦਾ ਰਾਹ ਦਸੇਰਾ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਵਿਗੜ ਰਹੀ ਵਿਆਕਰਨ 'ਤੇ ਉਹ ਝੂਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਦਰਿਆ ਕਦੇ ਮਿੱਥ ਕੇ ਕੰਢੇ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੇ, ਬਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਾਂ ਵਗਣਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਅਖੌਤੀ ਧਾਰਮਿਕ ਧੂਤੂਆਂ ਦੀ ਜੁਗਲਬੰਦੀ ਤੋਂ ਉਹ ਅਸਾਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੁਕਣਮੀਟੀ ਨਜ਼ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦੋ ਸਤਰਾਂ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਦੀ ਨਿਰੀ ਪੁਰੀ ਪਿਉਂਦ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਵੀ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਿਲਪ 'ਤੇ ਝੋਰ ਮਾਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਰ ਦੀਆਂ ਅਸਲੋਂ ਨਵੀਆਂ ਤਸ਼ਬੀਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 'ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਬਨੇਰੇ', 'ਜੀਭ ਇਸ਼ਨਾਨ', 'ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਪਣੀਆਂ', 'ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਵੈਟਰ ਬੁਣਨਾ' ਤੇ 'ਆਸਥਾ ਦੇ ਡੂੰਨੇ' ਨਵੀਂ ਕਾਵਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਕਾਰਨ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵੱਲ ਮੱਲੋ ਮੱਲੀ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋ: 98143-78254.

c c c

ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦਾ ਪੰਥ ਨਿਰਾਲਾ
ਲੇਖਕ : ਡਾ: ਹਰੀ ਸਿੰਘ 'ਜਾਚਕ'
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪਰਮਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀਪ ਯਾਦਗਾਰੀ ਵੈੱਲਫੇਅਰ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 400 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 456
ਸੰਪਰਕ : 98722-05910.

ਇਹ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਅਨੁਸਾਰ 14 ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ : ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਿੱਖ, ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤੇ ਖਾਲਸਾ, ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ, ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ, ਚਮਕੌਰ, ਸਰਹੰਦ, ਸਿੱਖ ਬੀਬੀਆਂ, ਭਗਤ ਸਾਹਿਬਾਨ ਬਾਰੇ, ਲਹੂ ਭਿੱਜੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੰਨੇ, ਸਿੱਖ ਜਰਨੈਲ, ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਤੇ ਸਾਕੇ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਸਿਧਾਂਤਕ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਨਾਮਵਰ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ, ਦੇਸ਼ ਭਗਤ, ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਆਦਿ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਡਾ: ਜਾਚਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਸਹਿਤ ਮੁੱਲਵਾਨ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਕਾਵਿ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਵਿਚਾਰੇ ਜਾਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਵਿ-ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਆਧਾਰ (ਫੇਬੁਲਾ) ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਗੁਰਮਤਿ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਨਿਹਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਿਰਤਾਂਤ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਨੁਸਾਰ 'ਫਰੇਮ ਔਫ ਰੈਫਰੈਂਸ' (ਹਵਾਲਾ ਚੌਖਟਾ) ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਕਲਮ ਵੀ ਇਸ ਫਰੇਮ ਅੰਦਰ ਰਹਿ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕੌਤਕ ਵਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਵੀ ਦਾ ਗੁਰਮਤਿ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਅਸਤਿੱਤਵ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਆਣ ਖਲੌਂਦਾ ਹੈ। ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਮਾਪਿਆਂ ਵਲੋਂ ਮਿਲੀ ਧਾਰਮਿਕ ਗੁੜ੍ਹਤੀ, ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ, ਸਿੱਖੀ ਸਟੇਜੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਭਾਗ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ ਪਰਮਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀਪ ਦਾ ਬੇਮੌਕਾ ਵਿਛੋੜਾ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਉਣ ਨੂੰ ਜੁੰਬਸ਼ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕਲਾਤਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸੁਰ ਸਟੇਜੀ-ਕਾਵਿ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਦਾ ਸਰੋਕਾਰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਸ੍ਰੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸੁਰ ਕੀਲਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਕਾਵਿ ਦੀ ਪੁਨਰ-ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਸਾਖੀ ਭਰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਕਵਿਤਾ 'ਅਰਜ਼ੋਈ' ਇਸ ਦਾ ਮੰਗਲਾਚਰਨ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਉਦੇਸ਼ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤ ਰਸ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋ ਕੇ ਹੋਰਨਾਂ ਰਸਾਂ ਦਾ ਪੈਂਡਾ ਕੱਛ ਦਾ ਬੀਰ ਰਸ ਦੀ ਸਿਖਰ ਨੂੰ ਪੁੱਜਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਦਾ ਕਾਵਿ-ਕੋਡ ਜਾਂ ਕਹੋ 'ਕੋਜੀਟੋ' ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਨਿਸਚਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਅਲੰਕਾਰ, ਬਿੰਬਾਵਲੀ, ਉਪਮਾਵਾਂ ਸਹਿਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਰਗੀ ਰਵਾਨੀ ਹੈ। ਯਮਕ ਅਲੰਕਾਰ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਉਦਾਹਰਨ ਵੇਖੋ :
ਲਾਲ ਗੁਰੂ ਦੇ ਚੌਕ ਜਿਉਂ ਲਾਲ ਕਰ ਗਏ,
ਕਰ ਸਕੇ ਨਾ ਮਾਈ ਦਾ ਲਾਲ ਕੋਈ। (ਪੰ: 96)
ਦ੍ਰਿਸ਼-ਚਿਤਰਨ ਵੀ ਕਮਾਲ ਦਾ ਹੈ :
ਭਖੇ ਹੋਏ ਇਸ ਰਣ ਮੈਦਾਨ ਅੰਦਰ,
ਬ੍ਰਹਮਗਿਆਨੀ ਇਕ ਚੋਜ ਵਰਤਾਈ ਜਾਂਦੈ।
ਆਪਣੇ ਮੋਢੇ 'ਤੇ ਭਰੀ ਹੋਈ ਮਸ਼ਕ ਚੁੱਕ ਕੇ,
ਬਿਨਾਂ ਵਿਤਕਰੇ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਈ ਜਾਂਦੈ।
ਕਦੀ ਇਸ ਪਾਸੇ ਤੇ ਕਦੀ ਉਸ ਪਾਸੇ,
ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਜਲ ਛਕਾਈ ਜਾਂਦੈ।
ਬਿਨਾਂ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਜੇਸ ਦੀ ਜਾਨ ਨਿਕਲੇ,
ਜਾਨ ਓਸ ਦੀ ਜਾਨ ਵਿਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੈ। (ਪੰ: 132)
ਸੰਖੇਪ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ 550 ਸਾਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਉਤਸਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇਹ ਇਕ ਵਿਲੱਖਣ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।

ਡਾ: ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਮੋ: 88376-79186.

c c c

ਰਾਗ ਤਾਲ ਪਰਕਾਸ਼
(ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ)
ਲੇਖਕ : ਭਾਈ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 144
ਸੰਪਰਕ : 0161-2740738.

ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਕੀਰਤਨੀਏ ਭਾਈ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ ਨੇ ਰਾਗ ਤੇ ਲੈਅ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ 550 ਸਾਲਾ ਆਗਮਨ ਗੁਰਪੁਰਬ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਰਸੀਏ ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਅਲਮਸਤ ਹੋਰਾਂ ਕੋਲੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਤਬਲੇ ਬਾਰੇ ਮੁਢਲੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਉਪਰੰਤ ਸੰਗੀਤ ਪੱਧਤੀਆਂ, ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਰੂਪ, ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਸਵਰਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ, ਸੰਗੀਤ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ, ਇਕੱਤੀ ਰਾਗਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ, ਰਾਗ-ਮਾਲਾ ਬਾਰੇ ਖ਼ਾਸ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਪੜਤਾਲ ਬਾਰੇ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਦਸ ਠਾਟਾਂ (ਬਿਲਾਵਲ, ਭੈਰਵੀ, ਪੂਰਵੀ, ਆਸਾਵਰੀ, ਕਲਿਆਣ, ਕਾਫ਼ੀ, ਖਮਾਚ, ਟੋਡੀ, ਮਾਰਵਾ, ਭੈਰਵ) ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਮੁੱਚੇ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਸਹਿਤ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚਲੇ 31 ਰਾਗ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਸ ਠਾਟਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲੇਖਕ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕੀ ਠਾਟ ਦੇ 85 ਰਾਗਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਵਲੋਂ ਰਾਗ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫ ਸ਼ਬਦ 'ਪ੍ਰੀਤਿ ਪ੍ਰੀਤਿ ਗੁਰੀਆ ਮੋਹਨ ਲਾਲਨਾ' ਦੀ ਬੰਦਸ਼ ਪੰਜ ਰਾਗਾਂ ਵਿਚ ਅਤੇ ਪੰਜ ਹੀ ਤਾਲਾਂ ਵਿਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜ ਤਾਲਾਂ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਬੰਦਸ਼ ਦੀ ਨੋਟੇਸ਼ਨ ਵੀ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਹਾਇਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੀਰਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਗੀ ਢਾਡੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਬੜੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗੀ।

ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੂਰੀ
ਮੋ: 93573-24241

c c c

ਉਰਦੂ ਕੀ ਆਖ਼ਰੀ ਕਿਤਾਬ
ਲੇਖਕ : ਇਬਨੇ ਇੰਸ਼ਾ
ਅਨੁਵਾਦ : ਸੁਖਜਿੰਦਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 0161-2413613.

'ਉਰਦੂ ਕੀ ਆਖ਼ਰੀ ਕਿਤਾਬ' ਉਰਦੂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ ਅਤੇ ਵਿਅੰਗਕਾਰ ਇਬਨੇ ਇੰਸ਼ਾ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਸੁਖਜਿੰਦਰ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਚ ਲੇਖਕ ਇਬਨੇ ਇੰਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਵਿਅੰਗ ਵਿਧਾ 'ਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਵਿਅੰਗ ਭਰਪੂਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲੇਖਕ ਨੇ ਬੜੀ ਬੇਬਾਕੀ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੇਖ ਭਾਵੇਂ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ 'ਚ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਪਾਠਕ 'ਤੇ ਗਹਿਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਛੱਡਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਚ ਭੂਗੋਲ, ਇਤਿਹਾਸ , ਵਿਆਕਰਨ, ਗਿਆਨ-ਵਿਗਿਆਨ, ਗਣਿਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਗ਼ੈਰ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਦੀਆਂ ਬਰਕਤਾਂ, ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਦਾ ਦਰਦ, ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ 'ਤੇ ਤਿੱਖੀਆਂ ਟਕੋਰਾਂ, ਸਿੱਖਿਆ ਢਾਂਚਾ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਿਸਟਮ ਖਿਲਾਫ਼ ਵਿਦਰੋਹ ਵੀ ਝਲਕਦਾ ਹੈ। ਵਿਅੰਗਮਈ ਸ਼ੈਲੀ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਰੌਚਿਕ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ 'ਤਾਰੀਖ਼ ਦੇ ਕੁਝ ਦੌਰ' ਰਚਨਾ 'ਚ ਲੇਖਕ ਲਿਖਦਾ ਹੈ :
ਹੁਣ ਇਸ ਆਖ਼ਰੀ ਦੌਰ ਨੂੰ ਵੇਖੋ,
ਢਿੱਡ ਰੋਟੀ ਤੋਂ ਖ਼ਾਲੀ,
ਜੇਬ ਪੈਸੇ ਤੋਂ ਖ਼ਾਲੀ,
ਵਾਅਦੇ ਹਕੀਕਤ ਤੋਂ ਖ਼ਾਲੀ,
ਦਿਲ ਦਰਦ ਤੋਂ ਖ਼ਾਲੀ,
ਦਿਮਾਗ ਅਕਲ ਤੋਂ ਖਾਲੀ।
ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਤੋਂ ਖ਼ਾਲੀ, ਜੰਗਲ ਦੀਵਾਨਿਆਂ ਤੋਂ ਖ਼ਾਲੀ,
ਇਹ ਖ਼ਲਾਈ ਦੌਰ (ਸਪੇਸ ਯੁੱਗ) ਹੈ। (ਪੰਨਾ ਨੰਬਰ: 28)
ਇਸ ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿਵੇਕਲੇ ਅੰਦਾਜ਼ 'ਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਅੰਗ ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਪੁੱਠ ਚਾੜ੍ਹ ਕੇ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਪਾਠਕ 'ਤੇ ਗਹਿਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਛੱਡਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਨ।

ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਘੜੈਲੀ
ਮੋ: 98153-91625

c c c

ਸਹਿਜਮਤੀਆਂ
ਲੇਖਕ : ਸਹਿਜਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਂਗਟ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 152
ਸੰਪਰਕ : 96391-00006

ਅਸਹਿਜ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ 'ਸਹਿਜਮਤੀਆਂ' ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਰਾਹੀਂ ਵਿਅਕਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਹਿਜਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਂਗਟ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਜਗਤ ਲਈ ਕੋਈ ਓਪਰਾ ਨਾਂਅ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਆਪਣਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਇਕ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ 'ਤਾਰਿਆਂ ਜੜਿਆ ਅੰਬਰ' (2011) ਅਤੇ 'ਮੇਰਾ ਯਕੀਨ ਕਰੀਂ' (2016) ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾਏ ਹਨ। ਹਥਲੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਨਜ਼ਮਾਂ, ਗੀਤ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਦਿਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਦਾ ਸਾਰਥਕ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ 'ਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ੍ਰੋਤ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਵਸਥਾ, ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਣੀ-ਵੰਡ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਗਾੜਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਹਿਹੋਂਦ ਦਾ ਰੂਪ ਇਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਅੰਦਰ ਸਵਾਰਥ ਤਹਿਤ ਉਪਜੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਭਲੇ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਪ੍ਰਬਲ ਰੂਪ 'ਚ ਪਨਪਦੀ, ਵਿਗਸਦੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਾਡੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੀ 'ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ' ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਐਨ ਉਲਟ ਹੈ। ਇੰਜ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੀਆਂ 'ਧੀ ਤੇ ਕੁਦਰਤ', 'ਕਰੂੰਬਲ', 'ਮੈਂ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹਾਂ', 'ਮਨ ਕੀ ਬਾਤ', 'ਸੱਚ, ਇਨਸਾਫ਼ ਤੇ ਸੂਰਜ', 'ਉਦਾਸੀ', 'ਭਾਰਤ ਮਾਤਾ ਕੀ ਜੈ', 'ਦੇਸ਼-ਭਗਤੀ', 'ਮੇਰਾ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ', 'ਕਰਜ਼ ਜਾਂ ਦੌੜ' ਅਤੇ 'ਛੇਵਾਂ ਦਰਿਆ' ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਕਾਵਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਉਕਤ-ਵਰਣਿਤ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਹੀ ਕਰਦੇ, ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਵੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ-ਸਮੂਹ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ 'ਏਕੇ' ਦਾ ਮੰਤਰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਦੂਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪਰਜਾਤੰਤਰ ਵਿਚ ਸ਼ਕਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ :
ਇਹ ਜੰਗਲ ਰਾਜ
ਜੋ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਫੈਲਿਆ ਹੈ
ਸਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ
ਸੋਚ ਦਾ, ਇਨਸਾਫ਼ ਦਾ ਸੂਰਜ
ਬੱਸ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
'ਪਿੰਡ' ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਦਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਲਈ ਕਵੀ 'ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋਹ' ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਵੀ ਭੁਲਾ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ। ਕਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਸਹਿਜਤਾ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਵਰਨਣ ਕਰਦਿਆਂ ਸਹਿਜ, ਸਰਲ, ਸਪੱਸ਼ਟ ਲੋਕ-ਭਾਖਿਆਂ 'ਚ ਕਹਿਣ ਦੀ ਸਾਰਥਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਸਹਿਜਮਤੀਆਂ' ਨੂੰ ਸਾਰਥਕ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਦਿਲੀ ਮੁਬਾਰਕ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਭਕਾਮਨਾਵਾਂ!

ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ (ਪ੍ਰੋ:)
ਮੋ: 098786-14096.

c c c

ਪੈਪਸੂ ਮੁਜ਼ਾਰਾ ਘੋਲ
ਲੇਖਕ : ਛੱਜੂ ਮੱਲ ਵੈਦ
ਸੰਪਾਦਕ : ਬਲਬੀਰ ਲੌਂਗੋਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : 5 ਆਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 100 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 88
ਸੰਪਰਕ : 98140-87063.

ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਕਿਸਾਨੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਪੈਪਸੂ ਮੁਜ਼ਾਰਾ ਘੋਲ ਦਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਬੇਜ਼ਮੀਨੇ ਕਿਰਤੀਆਂ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਕ-ਹਕੂਕ ਪ੍ਰਤੀ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਭਾਵਨਾ ਪ੍ਰਚੰਡ ਕੀਤੀ। ਲੰਮੇਰੀ ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ਤਹਿ ਨਸੀਬ ਹੋਈ। ਮਾਮੂਲੀ ਸਾਧਨਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਸ ਲਹਿਰ ਨੇ ਪੈਪਸੂ ਦੀ ਬੇਲਗਾਮ ਰਾਜਾਸ਼ਾਹੀ ਨੂੰ ਤਕੜੀ ਟੱਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜ ਭਾਗ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ, 'ਰਾਜਾਸ਼ਾਹੀ ਰਿਆਸਤਾਂ ਤੇ ਜਗੀਰੂ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ' ਪਹਿਲਾ ਚੈਪਟਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ 1886-87 ਦੇ ਮੁਜ਼ਾਰਾ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਜਾਗੀਰਦਾਰੀ ਪ੍ਰਥਾ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਦੇਣ ਸੀ। ਮੁਜ਼ਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮਣ ਵਿਚੋਂ ਸਿਰਫ 10 ਸੇਰ ਦਾਣੇ ਮਿਹਨਤਾਨਾ ਮਿਲਦਾ ਸੀ। 'ਮੁਜ਼ਾਰਾ ਘੋਲ ਦਾ ਆਰੰਭ' ਦੂਜਾ ਅਧਿਆਏ ਹੈ। 1902-04 ਵਿਚ ਪੱਕੇ ਬੰਦੋਬਸਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਜ਼ਾਰਾ ਲਹਿਰ ਦਾ ਉਦੇ ਹੋਇਆ। 1931 ਵਿਚ ਪਰਜਾ ਮੰਡਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ। 1935 ਦੇ ਛਪਾਰ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਕਿਸਾਨੀ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਉਭਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਅਪ੍ਰੈਲ 1936 ਵਿਚ ਲਖਨਊ ਵਿਖੇ ਸਰਬ ਭਾਰਤ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਬਣੀ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ 1937 ਵਿਚ ਹੋਂਦ 'ਚ ਆਈ ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਕਿਸਾਨ ਕਮੇਟੀਆਂ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਕਪੂਰਥਲਾ ਅਤੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਰਿਆਸਤਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਮੁਜ਼ਾਰੇ ਸਰਗਰਮ ਹੋਏ। 'ਜਨਤਕ ਜੰਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਤੇ ਮਗਰੋਂ' ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਅਹਿਮ ਚੈਪਟਰ ਹੈ। 1942 ਵਿਚ ਕਾਮਰੇਡ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸੁਤੰਤਰ ਪੰਜਾਬ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸਾਨ ਲਹਿਰ ਲਈ 3 ਨੁਕਾਤੀ ਮੰਗ ਪੱਤਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਜਾਗੀਰਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮੁਜ਼ਾਰਿਆਂ ਵਿਚਾਲੇ ਝੜਪਾਂ ਹੋਣ ਲੱਗੀਆਂ। 15 ਜੁਲਾਈ, 1948 ਨੂੰ ਪੈਪਸੂ ਰਿਆਸਤ ਬਣਾਈ ਗਈ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬੇਜ਼ਮੀਨੇ ਕਾਮਿਆਂ ਅਤੇ ਜਾਗੀਰਦਾਰੀ ਨਿਜ਼ਾਮ ਵਿਚਾਲੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਤਿਖੇਰਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਗਿਆ। 'ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੇ ਪੈਪਸੂ ਬਣਨ ਮਗਰੋਂ' ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਅਧਿਆਇ ਹੈ। ਮੁਜ਼ਾਰਿਆਂ ਦੇ 50838 ਟੱਬਰਾਂ ਕੋਲ ਇਕ ਇੰਚ ਵੀ ਭੋਇੰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਨਿਆਂਪੂਰਨ ਜ਼ਮੀਨੀ ਵੰਡ ਵਿਰੁੱਧ ਛੱਜੂ ਮੱਲ ਵੈਦ ਤੇ ਕਾ: ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸੁਤੰਤਰ ਨੇ ਮੁਜ਼ਾਰਾ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਠੀਕਰੀਵਾਲੇ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੇ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪ੍ਰਚੰਡ ਕੀਤਾ। ਇਕ ਨਾਅਰਾ ਬੜਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।
'ਮੁਜ਼ਾਰਿਆਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਤੇ ਮਾਲਕਾਂ ਦਾ ਰਾਸ਼ਨ
ਲੜੋ ਲੜਾਈ, ਛੱਡੋ ਭਾਸ਼ਨ (ਪੰਨਾ 57)
ਕਿਸ਼ਨਗੜ੍ਹ ਪਿੰਡ 'ਚ ਵਾਪਰੇ ਦੁਖਾਂਤ ਨੇ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਸਿਖਰਾਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੋਈ ਮੁਜ਼ਾਰਾ ਲਹਿਰ ਆਖਰ ਸਫਲ ਹੋਈ। 1953, 1955 ਵਿਚ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣੇ, ਪੰਜ ਏਕੜ ਤੱਕ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੇ ਹਲਵਾਹਕਾਂ ਦੀ ਬੇਦਖ਼ਲੀ ਬੰਦ ਹੋਈ। ਹੱਦਬੰਦੀ ਤੋਂ ਉੱਪਰਲੇ ਰਕਬੇ ਨੂੰ 'ਫਾਲਤੂ ਰਕਬਾ' ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਅੰਤ ਵਿਚ ਕਾ: ਸੁਤੰਤਰ ਸਮੇਤ ਲਹਿਰ ਦੇ 54 ਉੱਘੇ ਜੁਝਾਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਰੰਗਦਾਰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹਨ।

ਤੀਰਥ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋ: 98154-61710

c c c

ਕਬਰ
ਨਾਵਲਕਾਰ : ਬਲਵਿੰਦਰ ਗਰੇਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 151
ਸੰਪਰਕ : 80546-10060.

ਇਹ ਨਾਵਲ ਇਕ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ 'ਪਿਆਰ ਕਬਜ਼ਾ ਨਹੀਂ, ਪਹਿਚਾਣ ਹੈ'। ਪਿਆਰ ਇਕ ਸਰਬਸਾਂਝਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚੋਂ ਪਿਆਰ ਦੇ ਕਈ ਰੰਗ ਝਲਕਦੇ ਹਨ। ਪਿਆਰ ਦੀ ਮਸਤੀ ਵਿਚ ਦਿਲ ਗਾਉਣ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਨਾਇਕ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇਕ ਕਬਰ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਕਬਰਸਤਾਨ ਦੇ ਬਾਹਰ ਸੁੰਨਸਾਨ ਵਿਚ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹ ਕਬਰ ਇਕ ਭਟਕਦੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਦੁਖਾਂਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਕ ਨਾਲ ਬੇਵਫ਼ਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਦੁਨਿਆਵੀ ਪਿਆਰ ਵੱਲ ਝੁਕ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੂੰ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਖੁਆਰ ਅਤੇ ਜ਼ਲੀਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਨਸੀਮ ਨਾਂਅ ਦੀ ਇਸ ਲੜਕੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਰਸ਼ੀਦ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਸਮਾਜ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿਚ ਵੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਨਾਇਕ ਇਸ ਟੁੱਟੀ-ਫੁੱਟੀ ਕਬਰ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਸੁੱਤੀ ਰੂਹ ਦਾ ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਟਕੀ ਹੋਈ ਰੂਹ ਬਿਰਹਾ ਅਤੇ ਪਛਤਾਵੇ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੜ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਆ ਰਹੀ ਨੈਤਿਕ ਗਿਰਾਵਟ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀਆਂ ਖਾਹਿਸ਼ਾਂ, ਵਾਸ਼ਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਨਜ਼ਾਰਿਆਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਬੜੇ ਸੁਹਜਮਈ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੀਤ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਅਸੀਮ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾ ਵਰਨਣ ਬਹੁਤ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ਼ਕ ਮਿਜਾਜ਼ੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਇਸ਼ਕ ਹਕੀਕੀ ਦੀ ਮੰਜ਼ਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਦਰਸਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਪਾਤਰ ਸੂਝਵਾਨ ਅਤੇ ਸੁਲਝੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਸਧਰਾਂ ਅਤੇ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਦੀ ਦੁਖਾਂਤਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਰਵਾਨਗੀ ਅਤੇ ਵਹਾਉ ਹੈ ਜੋ ਕਿਧਰੇ ਵੀ ਬੇਰਸੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੰਦਾ। ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਰੁਚੀ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

ਡਾ: ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ
ਮੋ: 98147-16367.

c c c

23-08-2020

 ਦਾਣੇ ਪਰ ਦਾਣਾ
ਲੇਖਕ : ਬੁਲੰਦ ਸਿੰਘ
ਮੁੱਲ : 100 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 172
ਸੰਪਰਕ : bulandsingh5@gmail.com

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਨੇ ਟੈਕਨੀਕਲ ਨਾਵਲ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿਚ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਰ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਅਨੁਭਵ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਾਵਲ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਹਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਟੋਟਕੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪਤੇ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਾਨਸ ਕੀ ਜਾਤ ਸਭੈ ਏਕੇ ਪਹਿਚਾਨਬੋ, ਕਿਰਤ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ ਕੀ ਹੋਵੇ, ਫੂਡ ਅਤੇ ਡਰੱਗ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਹੈ ਕੀ? ਭਾਰਤ ਦਾ ਵੋਟ ਰਾਜ ਖ਼ਤਮ ਹੋਵੇ, ਮਹਿੰਗਾਈ, ਨਸ਼ਾ, ਵਿਆਹਾਂ 'ਤੇ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਖ਼ਰਚੀ, ਟਰੈਵਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਲੁੱਟ, ਅੰਬੈਸੀਆਂ, ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਨਿਯਮ ਆਦਿ। ਇਹ ਵਿਸ਼ੇ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਹੋ ਰਹੀ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਸਰਕਾਰ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚੇਤੰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਤਲਾਕ, ਨਵੀਆਂ ਜੰਮੀਆਂ ਬੱਚੀਆਂ ਨੂੰ ਕੂੜੇ ਦੇ ਢੇਰ 'ਤੇ ਸੁੱਟਣਾ, ਜਬਰ ਜਨਾਹ, ਨਾਜਾਇਜ਼ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਹੈ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰ ਪਾਈ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਪਰੇਅ, ਮੈਡੀਕਲ ਦਵਾਈਆਂ, ਮਹਿੰਗਾਈ ਤੇ ਲੁੱਟ, ਡਾਲਰਾਂ ਦਾ ਮੁੱਲ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਗਲੀਆਂ-ਸੜਕਾਂ ਦੀ ਮੰਦੀ ਹਾਲਤ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ, ਜਿਨਸ ਦਾ ਘੱਟ ਮੁੱਲ ਮਿੱਥਣਾ, ਜਾਇਦਾਦ ਕਾਨੂੰਨ ਤੇ ਕਾਣੀ ਵੰਡ, ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਵਤੀਰਾ, ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਟੈਕਸ ਸਿਸਟਮ, ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰੋਬਾਰ, ਅਖੌਤੀ ਬਾਬਿਆਂ ਦਾ ਵਪਾਰ ਧੰਦਾ, ਕਿਰਤੀ ਦੀ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ, ਟੈਕਸੀ ਬਿਜ਼ਨਸ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਿਅੰਗ ਵੀ ਕੀਤੇ ਹਨ ਤੇ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਰਾਹ ਵੀ ਦਰਸਾਏ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ ਸਮਾਜ ਤਰੱਕੀ ਨਾ ਸਕੇ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ, ਦਰਸ਼ਨ, ਚੜ੍ਹਾਵੇ, ਗੁਰੂ ਘਰਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ, ਲੰਗਰ ਪ੍ਰਥਾ, ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ ਤੇ ਸੁਝਾਅ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ 172 ਪੰਨਿਆਂ ਵਿਚ ਲਗਪਗ ਏਨੇ ਹੀ ਵਿਸ਼ੇ ਸਮੋਏ ਹਨ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ। ਮੇਰੀ ਜਾਚੇ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਵਿਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਛੂਹਿਆ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੀ ਹਨ।

ਡਾ: ਜਗਦੀਸ਼ ਕੌਰ ਵਾਡੀਆ
ਮੋ: 98555-84298.

c c c

ਧੁਰੋ ਵਰੋਸਾਏ ਸੰਤ ਯੋਧੇ
ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉੱਤਰ ਬੈਂਕ

(1469-1708)
ਲੇਖਕ : ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਢਿੱਲੋਂ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਜਲੰਧਰ ਕੈਂਟ
ਮੁੱਲ : 700 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 476
ਸੰਪਰਕ : 98769-39907.

ਵਿਚਾਰ ਗੋਚਰੀ ਇਸ ਆਪਣੀ ਹੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਗੁਰਮਤਿ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਨੇ ਡੂੰਘੀ ਸਮਰਪਣ, ਖੋਜ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਤਵਾਂ ਹਿਤ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਮਹਾਨ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈਸਰਲ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸ ਪਾਠਕਾਂ ਤੱਕ ਪੁੱਜਦਾ ਕਰਨਾ ਤੇ ਗੁਰ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਰੁਚੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ, ਬੇਲੋੜੇ ਸ਼ੰਕਿਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਤਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਨਿਵੇਕਲੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਉੱਤਰ ਵਿਧੀ ਅਪਣਾਈ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਫ਼ਲ ਤਜਰਬਾ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਗ੍ਰੰਥ ਰੂਪੀ ਅਤੇ ਵੱਡ-ਆਕਾਰੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਢਾਈ ਹਜ਼ਾਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਬੜੇ ਸੰਖੇਪ ਅਤੇ ਸੁਖੈਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਬਾਲਕ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਿੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਰਮਕਾਂਡੀ ਵੇਰਵਿਆਂ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੁਸਤਕ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਇੰਜ ਸਮੁੱਚੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਠੋਸ ਤੱਥਾਂ ਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ 15 ਭਗਤਾਂ, 11 ਭੱਟਾਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਗੁਰਸਿੱਖ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਦੇਣ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਅੰਕਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ-ਨੁਮਾ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਘੇਰਾ ਮੋਕਲਾ ਬਣਿਆ ਹੈ।
ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ 45 ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਰ ਭਾਗ ਵਿਚ ਤਰੀਕਾਂ ਸਹਿਤ ਸਮਾਂ (ਸੰਨ) ਦਰਜ ਹੈ। ਕੁਝ ਵੰਨਗੀਆਂ
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 79ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ 'ਬਾਬਾ' ਦੀ ਪਦਵੀ ਕਿਨ੍ਹਾਂ-ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਂਪੁਰਖਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈ?
ਉੱਤਰਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਲੋਂ 'ਬਾਬਾ' ਦੀ ਪਦਵੀ ਕੇਵਲ ਦੋ ਹੀ ਮਹਾਂਪੁਰਖਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈ, ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਤੇ ਫਿਰ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਨੂੰ। (ਪੰਨਾ 12)
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 'ਸੱਯਾਹਤੋ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਫ਼ਕੀਰ' ਨਾਂਅ ਦੀ ਅਰਬੀ ਪੁਸਤਕ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਕਿੱਥੇ ਪਈ ਹੈ?
ਉੱਤਰਅੱਜਕਲ੍ਹ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਮਦੀਨੇ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਚ ਪਈ ਹੈ। (ਪੰਨਾ 57)
ਪ੍ਰਸ਼ਨਕੀ ਹੋਲੇ ਮਹੱਲੇ 'ਤੇ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?
ਉੱਤਰਇਹ ਗੁਰੂ ਆਸ਼ੇ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ। (ਪੰਨਾ 301)
ਪ੍ਰਸ਼ਨਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਕਿੰਨੇ ਸਲੋਕ ਹਨ?
ਉੱਤਰ1829 ਸਲੋਕ।
ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਨੇ ਅੱਲਾ ਯਾਰ ਖਾਂ ਜੋਗੀ, ਦੀਵਾਨ ਟੋਡਰ ਮੱਲ, ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ, ਬੀਬੀ ਮੁਮਤਾਜ, ਭਾਈ ਗੁਲਾਬਾ ਪੰਜਾਬਾ, ਸੁਥਰੇਸ਼ਾਹ, ਮੀਰ ਛਬੀਲ ਮੀਰ ਮੁਸ਼ਕੀ, ਭਾਈ ਨਿਗਾਹੀਆ, ਲੱਖੀ ਸ਼ਾਹ ਵਣਜਾਰਾ, ਬੀਬੀ ਸ਼ਰਨ ਕੌਰ, ਗਨੀ ਖਾਂ ਨਬੀ ਖਾਂ, ਭਾਈ ਸੰਗੇ ਸਮੇਤ ਅਨੇਕਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਾਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੰਖੇਪ ਪਰ ਕੀਮਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਬੜੀ ਲਗਨਪੂਰਨ ਖੋਜ ਨਾਲ ਲਿਖੀ ਗਈ ਇਸ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਲਾਹਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਧਾਈ।

ਤੀਰਥ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋ: 98154-61710

c c c

ਕੌਮ ਦਾ ਸਿਤਾਰਾ
ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਬੂ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਸਾਹਰੀ

ਲੇਖਕ : ਡਾ: ਜਸਵੰਤ ਰਾਏ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 199
ਸੰਪਰਕ : 98158-25999.

ਦੇਸ਼ ਦੇ ਗਲੋਂ ਗੁਲਾਮੀ ਦੀਆਂ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਲਾਹੁਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯੋਧਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇ ਕੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਸੀ। 'ਕੌਮ ਦਾ ਸਿਤਾਰਾ ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਬੂ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਸਾਹਰੀ' ਪੁਸਤਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਵਡਮੁੱਲਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਅਤੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ ਬਾਬੂ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਸਾਹਰੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਉਂਦੀ ਡਾ: ਜਸਵੰਤ ਰਾਏ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਜੀਵਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਦੂਜਾ ਐਡੀਸ਼ਨ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਐਡੀਸ਼ਨ 2015 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਬਾਬੂ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਸਾਹਰੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਰੂ-ਬਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਨੇ ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਬਾਰੇ ਬਹੁਮੁੱਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਬਾਬੂ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਸਾਹਰੀ ਦੇ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਵੱਧ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ 'ਬਾਬੂ' ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਬਾਬੂ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਸਾਹਰੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਸਦਕਾ ਹੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰਤ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕੱਢੇ ਜਾਂਦੇ 'ਸਵਦੇਸ਼ ਸੇਵਕ' ਨਾਂਅ ਦੇ ਪੱਤਰ ਦੇ ਉਹ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਰਹੇ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਾਨਦਾਨ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਕਾਰਵਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੱਲੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਬਾਰੇ ਸੰਵਾਦਮਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀਆਂ ਕਾਵਿਮਈ ਅਤੇ ਛੰਦਾਬੰਦੀ ਵਿਚ ਲਿਖੀਆਂ ਝਾਕੀਆਂ ਵੀ ਮਾਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਕਿਉਂਕਿ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੱਥਮਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰਪੂਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਈ ਹੈ।

ਡਾ: ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋ: 98141-68611.

c c c

ਪੈਗ਼ੰਬਰ
ਲੇਖਕ : ਖ਼ਲੀਲ ਜ਼ਿਬਰਾਨ
ਅਨੁਵਾਦਕ : ਪ੍ਰੋ: ਬਸੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 125 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 102
ਸੰਪਰਕ : 98149-41214.

ਖ਼ਲੀਲ ਜ਼ਿਬਰਾਨ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲਿਖਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਦ ਪ੍ਰਾਫਿਟ' ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਪੈਗੰਬਰ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ 26 ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਾਡੇ ਦਿਲ ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਰੂਹ ਤੱਕ ਛੂਹ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਏਕਤਾ, ਕਾਵਿਕਤਾ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਉਚਾਈਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਭੇਤ ਸਮੋਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਆਉ ਕੁਝ ਪੰਕਤੀਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੀਏ
-ਬਾਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਲ੍ਹਣਾ ਤਿਆਗ ਕੇ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਪਾਰ ਉਡਾਰੀ ਮਾਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
-ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਘੜੀ ਆਉਣ ਤੱਕ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਗਹਿਰਾਈ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗਦੀ।
-ਉਹ ਤੀਰ-ਅੰਦਾਜ਼ ਪਰਮਾਤਮਾ ਅਨੰਤ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਰੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਤੀਰ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਦੂਰ ਜਾਣ।
-ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਅਸੀਮ ਹੈ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਮਹਿਲ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਬੂਹਾ ਸਵੇਰ ਦੀ ਧੁੰਦ ਹੈ ਅਤੇ ਖਿੜਕੀਆਂ ਰਾਤ ਦੇ ਗੀਤ ਅਤੇ ਸੰਨਾਟਾ ਹਨ।
-ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਮੌਤ ਇਕ ਹੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
-ਤੁਹਾਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੁਹਾਡਾ ਬੇਨਕਾਬ ਹੋਇਆ ਗ਼ਮ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਬਹੁਤ ਖੂਬਸੂਰਤ ਖਿਆਲ ਬਹੁਤ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਅਨੁਵਾਦਕ ਦੀ ਵੀ ਦਾਦ ਦੇਣੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਰੂਹਾਨੀ ਗੁਲਦਸਤਾ ਹੈ।

ਡਾ: ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ
ਮੋ: 98147-16367.

c c c

ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ
ਲੇਖਕ : ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਅਰਪਿਤਾ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 143
ਸੰਪਰਕ : 98143-80749.

'ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ' ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ, ਅਨੁਵਾਦਕ, ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਲੇਖਕ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਦਾ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਨਵਾਂ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਦਲ ਰਹੇ ਅਰਥਚਾਰੇ, ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਫਿੱਕੇ ਪੈ ਰਹੇ ਆਪਸੀ ਮਾਨਵੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਨੌਜਵਾਨ ਜੋ ਸੁਫ਼ਨੇ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਤੇ ਨਾ-ਉਮੀਦੀ ਵਿਚ ਉਹ ਅੱਕੀਂ ਪਲਾਹੀਂ ਹੱਥ ਮਾਰਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਗੁਰਜੀਤ ਵੀ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਇਕ ਨੌਜਵਾਨ ਹੈ। ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਦੀ ਮਾਂ ਮਰ ਗਈ, ਪਿਉ ਨੇ ਹੋਰ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਨਕਿਆਂ ਕੋਲ ਛੱਡ ਗਿਆ। ਨਾਨਕੇ ਥੋੜ੍ਹ-ਜ਼ਮੀਨੇ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨ ਹਨ ਜੋ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਦੋ ਦੂਣੀ ਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਉਹ ਪਿੰਡ ਦੇ ਧਨਾਢ ਟੱਬਰ ਦੀ ਕੁੜੀ ਵਿਪਰੀਤ ਨਾਲ ਰੰਗੀਨ ਸੁਫ਼ਨੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਪਿਉ ਦੀ ਇਕੋ ਘੁਰਕੀ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਾਰ ਕੇ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਨਾਨਕੇ ਪਿੰਡ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਨਕਿਆਂ ਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਉਥੇ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਜ਼ਮੀਨ 'ਚੋਂ ਹਿੱਸਾ ਮੰਗੂਗਾ। ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੇਕੇ ਘਰ ਜਾਣ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਤਾਂ ਨਾਨਕਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਬਦਤਰ ਹੈ। ਬਿਧਵਾ ਸ਼ਿੰਦਰ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਤਾਣਿਆਂ-ਬਾਣਿਆਂ ਵਿਚ ਅਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਖ਼ਰ 'ਚ ਉਹ ਪੇਕਿਆਂ ਅਤੇ ਨਾਨਕਿਆਂ ਵੱਲ ਪਿੱਠ ਕਰਦੇ ਪਟਿਆਲੇ ਦੀ ਇਕ ਨਵੀਂ ਕਾਲੋਨੀ ਵਿਚ ਨਵਾਂ ਘਰ ਬਣਾਉਣ 'ਚ ਰੁਚਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੀ ਲਾਲੀ ਅਤੇ ਜਸਵੀਰ ਜਿਹੇ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਵਪਾਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਮੂੰਹ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਦਲਵੀਰ ਜਿਹੇ ਨੌਜਵਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੁੰਗਲ 'ਚ ਫਸ ਕੇ ਆਪਣਾ ਤੋਰੀ ਫੁਲਕਾ ਚਲਾਉਂਦੇ-ਚਲਾਉਂਦੇ ਆਪਣਾ ਘਾਣ ਕਰਵਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸੀਟੀ ਅਤੇ ਚੰਨੋ ਜਿਹੇ ਪਾਤਰ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇਣ ਲਈ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪੜ ਵੇਲਦੇ ਹਨ। ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਵੀ ਹੜੱਪੂ ਕਿਸਮ ਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਇਸ ਨਾਵਲ ਰਾਹੀਂ ਨਵੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਪਿੰਡ ਦਾ ਚਿਹਰਾ-ਮੋਹਰਾ ਪਛਾਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਨ।

ਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ
ਮੋ: 94635-37050

c c c

ਸਨਦ ਰਹੇ ਯਾਰੋ
ਲੇਖਕ : ਹਰਮਨਦੀਪ ਗਿੱਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 90
ਸੰਪਰਕ : 98152-98459.

ਹਰਮਨਦੀਪ ਗਿੱਲ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿਚ ਵਸਦਾ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਇਕ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ 'ਨਵੀਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬਾਸ਼ਿੰਦਿਓ' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। 'ਸਨਦ ਰਹੇ ਯਾਰੋ' ਹਰਮਨਦੀਪ ਦਾ ਨਵਾਂ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ 40 ਦੇ ਕਰੀਬ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਹਰਮਨਦੀਪ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਉਸ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਲਾ ਨੂੰ ਸਮਾਜੀ ਬਣਤਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਸਲਿਆਂ ਤੇ ਸਮਾਜੀ ਸੰਕਟਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਅਗਰਭੂਮਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਉਹ ਜੋ ਰਾਹ ਬਣਾ ਗਏ
ਵਕਤ ਨੂੰ ਸਾਂਭਿਆ
ਲਹਿਰਾ ਗਏ
ਲਾਲ ਪਰਚਮ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਹਿੱਕ ਤੇ
ਹਰਮਨਦੀਪ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧ ਤੇ ਸੁਚੇਤ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ। ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤਣਾ ਹੈ ਤੇ ਕਲਮ ਨੂੰ ਕਿਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਭੰਬਲਭੂਸੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸਗੋਂ ਆਪਣਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤੇਰਾ ਹਾਲ
ਸਾਫ਼ ਨਸ਼ਰ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਬੇਹਿਸਾਬੀ ਕਿਰਤ ਦੀ ਲੁੱਟ ਨੂੰ
ਕਿਰਤੀਆਂ ਵਿਚਲੀ ਫੁੱਟ ਨੂੰ
ਤੇਰੇ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਪੈਣ ਝੁਰੜੀਆਂ
ਤੇਰਾ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਚੁਸੇ ਖੂਨ ਦੀ ਗਵਾਹੀ।
ਹਰਮਨਦੀਪ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਜਿਥੇ ਸਮਕਾਲੀ ਮਸਲਿਆਂ ਦਾ ਜੀਵੰਤ ਵਰਨਣ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀ ਕਾਵਿ ਸਿਰਜਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਵੀ ਅਨੇਕ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਵੀ ਆਪਣੀ ਕਾਵਿ ਸਿਰਜਣਾ ਬਾਰੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਚੇਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਜਿਥੇ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਵਸਤੂ ਨਾਲ ਗੰਭੀਰ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇਕਲਾ ਮਾਧਿਅਮ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਂਚ ਪਰਖ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮੇਰੀ ਕਵਿਤਾ
ਤੈਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਵਿਤ ਹੋਣਾ ਹੀ ਪੈਣਾ ਹੈ
ਤੂੰ ਹੋਰ ਪੱਥਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ
ਜੇ ਤੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦੀ ਤਾਂ
ਬਹੁਤ ਹੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਚੁੱਪ ਫੈਲ ਜਾਣੀ ਸੀ....
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਆਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਹਰਮਨਦੀਪ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸਬੰਧੀ ਸੁਚੇਤ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੱਬੇ-ਕੁਚਲੇ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਿਤ ਵਰਗ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੱਜ ਸਾਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਬੇਹੱਦ ਲੋੜ ਹੈ।

ਡਾ: ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਂਕੇ।

c c c

ਜਾਨਾਂ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਵਾਰ ਕੇ ਗਏ ਗ਼ਦਰੀ
ਲੇਖਕ : ਜਸਦੇਵ ਸਿੰਘ ਲਲਤੋਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੁਸਤਕ ਪਾਠਕ ਸੰਸਥਾ, ਪੰਜਾਬ
ਮੁੱਲ : 80 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 64
ਸੰਪਰਕ : 0161-2805677.

ਲੇਖਕ ਜਸਦੇਵ ਸਿੰਘ ਲਲਤੋਂ ਸਮਕਾਲੀਨ ਭਖਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਲਮ ਦਾ ਸਿਪਾਹੀ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਜਾਨਾਂ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਵਾਰ ਕੇ ਗਏ ਗ਼ਦਰੀ' 14 ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ, ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਤੇ ਗ਼ਦਰੀ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਪੁਸਤਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਂਭ ਕੇ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਪਰਾਲਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਉਚੇਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗ਼ਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬੇਮਿਸਾਲ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਸਹਿਤ ਤੇ ਯਥਾਰਥਮਈ ਚਿਤਰਨ ਕਰ ਕੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਵਡਮੁੱਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੂਰਵੀਰਾਂ, ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਮੁਲਕ ਵਿਚ ਅਰਾਜਕਤਾ ਤੇ ਅਲਗਾਉਵਾਦ ਵਾਲਾ ਮਾਹੌਲ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹੀਦਾਂ, ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ, ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਢਾਅ ਪਹੁੰਚਾਈ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਭੁੱਖਮਰੀ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰੀ, ਜਬਰ ਜਨਾਹੀ, ਫ਼ਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਵਰਗੇ ਨਿਜਾਮ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਤਾਕਤਾਂ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮੁਲਕ ਦੇ ਹਾਕਮਾਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਕਰਕੇ ਮਾਹੌਲ ਦਿਨ-ਪ੍ਰਤੀਦਿਨ ਨਿਘਰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵਾੜ ਹੀ ਖੇਤ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਿਚ ਰੁੱਝੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਮਜ਼ਦੂਰ, ਕਿਸਾਨ ਤੇ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ 'ਤੇ ਤੁਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਭਿਆਨਕ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਮਹਾਨ ਗ਼ਦਰੀ ਹੀ ਸਾਡੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਏ ਪੂਰਨਿਆਂ 'ਤੇ ਤੁਰ ਕੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਦਰਸ਼ ਬਣਾ ਕੇ ਹੀ ਇਸ ਅਣਸੁਖਾਵੇਂ ਮਾਹੌਲ ਤੋਂ ਨਿਜਾਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਜਸਦੇਵ ਸਿੰਘ ਲਲਤੋਂ ਨੇ ਆਪ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਢਾਲ ਕੇ ਹੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਲੋਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨਗੇ।

ਡਾ: ਧਰਮ ਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਮੋ: 98761-56964

22-08-2020

 ਨਾਨਕ ਚਰਨੀ
ਕਵੀ : ਪ੍ਰੋ: ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਪਨੇਸਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੁਮਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 160 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 124
ਸੰਪਰਕ : 98155-79013.

ਇਹ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ 550ਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਰ੍ਹੇ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚਲੀਆਂ 42 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗੀਤਕ ਅੰਸ਼ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਆਉ ਕੁਝ ਸਤਰਾਂ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣੀਏ
ਔਹ ਨੂਰ ਉਮੜਿਆ ਪਟਨੇ ਤੋਂ,
ਚੜ੍ਹਦੇ ਨੂੰ ਸਜਦੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ
ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੇ ਹਰ ਕਣ ਤਾਈਂ,
ਰਵਿ-ਰੂਪ ਬਣਾਇਆ ਗੋਬਿੰਦ ਨੇ।
-ਤੇਰੀ ਛੋਹ ਥੀਂ ਜ਼ੱਰਾ ਮਿੱਟੀ ਦਾ,
ਹੀਰੇ ਨੂੰ ਫਿੱਕਿਆਂ ਪਾ ਦਿੰਦਾ
ਲੱਗ ਜੁਗਨੂੰ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਥੀਂ,
ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਦਾਗ਼ ਲਗਾ ਦਿੰਦਾ।
-ਅਟੁੱਟ ਨਜ਼ਾਰਾ ਕੁਦਰਤ ਦਾ,
ਨੈਣਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰੀ ਜਾਂਦਾ ਏ।
ਭਗਵਾਨ ਤੇਰੀ ਇਸ ਲੀਲ੍ਹਾ ਤੋਂ,
ਮੇਰੇ ਤਨ ਮਨ ਵਾਰੀ ਜਾਂਦਾ ਏ।
-ਮੈਂ ਅੰਸ ਹਾਂ ਉਸ ਦਸਮੇਸ਼ ਜੀ ਦੀ,
ਪੁਰਜਾ ਪੁਰਜਾ ਹੱਸ ਕਟਵਾ ਸਕਦਾ
ਸਿਰ ਦਾ ਵਾਲ ਨਾ ਇਕ ਵੀ ਦੇ ਸਕਦਾ,
ਕੋਈ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਖੋਪਰ ਉਤਰਾ ਸਕਦਾ।
-ਕਲਯੁਗ ਵਿਚ ਤਾਰਨਹਾਰ ਗੁਰੂ,
ਇਹ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਕਹਾਇਆ ਏ
ਨਾਨਕ ਦੇ ਦਸ ਸਰੂਪਾਂ ਦਾ,
ਇਕ ਪਾਕ ਮੁਜੱਸਮਾ ਆਇਆ ਏ।
ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਵੀ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ, ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਸਮੋਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਜੋੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਬਹੁਤ ਰੜਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਚੇਤਨਤਾ, ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਭੇਤਾਂ ਦੇ ਦੀਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਸੁਨਹਿਰੀ ਝਲਕਾਂ ਹਨ। ਕਈ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪਹਿਲੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦੇ ਉੱਚੇ ਸੁੱਚੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਰੂਹਾਨੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਅਤੇ ਸਰੂਰ ਹੈ। ਆਸ ਹੈ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਕਵੀ ਵਲੋਂ ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਝੋਲੀ ਭਰਨਗੀਆਂ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਖੁਸ਼-ਆਮਦੀਦ।

ਡਾ: ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ
ਮੋ: 98147-16367.

c c c

ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਗੀਤ ਕਾਵਿ
ਦਾ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ

ਲੇਖਕ : ਡਾ: ਨਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 212
ਸੰਪਰਕ : 91-172-5077427
.

ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਧਾ ਦੀ ਸਰਬਪੱਖੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿਧਾ ਦਾ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਧਾ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪਰਿਪੇਖ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਡਾ: ਨਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਗੀਤ ਕਾਵਿ ਦਾ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਸਮਝਣ-ਸਮਝਾਉਣ ਦਾ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਰੰਭਕ ਪੰਜ ਕਾਂਡਾਂ ਵਿਚ ਵਿਦਵਾਨ ਆਲੋਚਕ ਨੇ ਪ੍ਰਗੀਤ ਕਾਵਿ ਦੇ ਸ਼ਿਲਪ ਸਿਧਾਂਤ, ਰੂਪਾਕਾਰਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ, ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਯੋਜਨਾ, ਪ੍ਰਗੀਤਕ ਵਿਭਿੰਨ ਕਾਵਿ-ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਅੰਤਰ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ ਵਿਚਾਰਾਧਾਰਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਨਿੱਠ ਕੇ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਪੱਛਮੀ, ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਦਰਭਗਤ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸਿਧਾਂਤ ਆਧਾਰ ਭੂਮੀ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਗੀਤਕਾਰਾਂ (ਪ੍ਰੋ: ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ, ਡਾ: ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ) ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗੀਤਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਵਾਚਣ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ: ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਗੀਤ ਕਾਵਿ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਚੇਤਨਾ 'ਚੋਂ ਪਰੋਖ ਰੱਬ ਦੀ ਥਾਂ ਅਪਰੋਖ ਮਾਨਵੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ। ਕਵੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਬੌਧਿਕ ਸਮਾਧਾਨ ਕਰਨ ਵੱਲ ਰੁਚਿਤ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰੁਮਾਂਸਵਾਦੀ ਰੁਚੀ ਵੀ ਪ੍ਰਬਲ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪ੍ਰਗੀਤਕ-ਕਾਵਿ 'ਚੋਂ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਲਈ ਭਾਵੁਕਤਾ ਲਿਸ਼ਕਦੀ ਹੈ। ਵਿਦਵਾਨ ਆਲੋਚਕ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿਚ ਡਾ: ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਸਿਰਮੌਰ ਪ੍ਰਗੀਤਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਗੀਤਕ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸੁਰ ਵਿਗੋਚੇ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਅਸਤਿੱਤਵ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਸਪੱਸ਼ਟ ਬਿੰਬ ਰਚਨਾ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਗੀਤ-ਕਾਵਿ ਦਾ ਉੱਘੜਵਾਂ ਲੱਛਣ ਹੈ। ਡਾ: ਹਰਿਭਜਨ ਦਾ ਕਾਵਿ ਗਿਆਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਕਾਵਿ ਹੈ। ਸ਼ੈਲੀ ਪੱਖੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਗੀਤਕ ਕਾਵਿ ਵਿਚ 'ਨਾਗਰਿਕ ਸੋਫਿਸਤਿਕਤਾ' ਨੋਟ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ ਦੀ ਚੌਥੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਸੰਪੰਨ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਗੀਤਕ ਕਾਵਿ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕਠੋਰ ਯਥਾਰਥ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਹੈ। ਪਾਤਰ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਰੂਹ ਦੀ ਕੰਪਨ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਤੋਂ ਬੇਮੁੱਖ ਹੋ ਰਹੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਗੀਤਕ-ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿਚ ਸਤਿਅਮ, ਸ਼ਿਵਮ, ਸੁੰਦਰਮ ਤਿੰਨੇ ਗੁਣ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਪ੍ਰਗੀਤ-ਕਾਵਿ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਸਮਝ ਲਈ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਮੁੱਲਵਾਨ ਹੈ।

ਡਾ: ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਮੋ: 88376-79186.

c c c

ਜਿਨ੍ਹੇ ਹਿੰਮਤ ਯਾਰ ਬਣਾਈ
ਨਾਵਲਕਾਰ : ਡਾ: ਹਰਨੇਕ ਸਿੰਘ ਕੈਲੇ

ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਗੋਰਕੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 68
ਸੰਪਰਕ : 99145-94867.

ਇਕ ਉੱਘੇ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਲੇਖਕ ਡਾ: ਹਰਨੇਕ ਸਿੰਘ ਕੈਲੇ ਪਲੇਠੇ ਨਾਵਲਿਟ 'ਜਿਨ੍ਹੇ ਹਿੰਮਤ ਯਾਰ ਬਣਾਈ' ਰਾਹੀਂ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਡਾ: ਕੈਲੇ ਦਾ ਖ਼ੁਦ ਉਚੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੜ੍ਹਨ-ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਵਾਬਸਤਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਲੰਮਾ ਤਜਰਬਾ, ਰੀਕਨਸਟਰਕਟ ਹੋ ਕੇ ਨਾਵਲੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਕਥਾਨਕ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਕਾਲਜ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਤੰਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਨਾਇਕ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਪਛੜੀ ਪਿੱਠ ਭੂਮੀ ਵਾਲਾ ਪਰ ਉੱਚ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ, ਉੱਚੇ-ਸੁੱਚੇ ਇਖਲਾਕ, ਆਦਰਸ਼ਕ ਵਿਵਹਾਰ, ਇਮਾਨਦਾਰ ਪਰ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੀਆਂ ਚੁਸਤ-ਚਲਾਕੀਆਂ ਤੇ ਤਿਗੜਮਬਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੈ। ਉਹ ਕਈ ਸਾਲ ਲੈਕਚਰਾਰ ਰਹਿਣ ਮਗਰੋਂ ਉਸ ਕਾਲਜ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਤੇ ਫਿਰ ਰੈਗੂਲਰ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤਾਇਨਾਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਪੀ. ਸਿੰਘ, ਚਰਨ ਪਾਲ, ਪ੍ਰਿੰ: ਸੰਧੂ, ਪਾਖਰ ਵਰਗੇ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਪਾਤਰ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਬੇਜ਼ਮੀਰੇ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰੀ, ਹੈਂਕੜਬਾਜ਼, ਹਊਮੈ ਦੇ ਮਾਰੇ ਤੇ ਜਾਤ ਦੇ ਹੰਕਾਰੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰਿੰ: ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਇਕੱਲਾ ਅਭਿਮਨਿਊ ਵਾਂਗ ਆਢਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਅਤੇ ਹੋਂਦ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਸਾਊ, ਇਮਾਨਦਾਰ ਤੇ ਇਨਸਾਫ਼ਪਸੰਦ ਹੋਣ ਵਿਚ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਨਕਾਰਾ ਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਲੋਕ ਇਕ-ਇਕ ਕਰ ਕੇ ਨੰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਨਾਵਲ ਸਾਡੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਢਾਂਚੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਪਾਜ ਉਘੇੜਦਾ ਹੈ। ਇਖਲਾਕੋਂ ਡਿਗੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲੀਰਾਂ-ਲੀਰਾਂ ਹੋਈਆਂ ਜ਼ਮੀਰਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਦੋ ਵਾਂਗ ਉਘਾੜਦਾ ਹੈ। ਨੰਗਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਵੀ ਸ਼ਾਹਦੀ ਭਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜੋਕੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਨਿਜਾਮ ਵਿਚ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਪਸੰਦ, ਇਖਲਾਕੀ ਤੇ ਗ਼ੈਰਤਮੰਦ ਵਿਅਕਤੀ ਮਿਸ ਫਿਟ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਕਥਾਰਸ ਨਾਲ ਰੌਚਕ ਹੈ। ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਵਾਰਤਾਲਾਪ/ਸੰਵਾਦ ਕਥਾਨਕ ਨੂੰ ਅਗਾਂਹ ਤੋਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬੋਲੀ ਸਥਾਨਕ ਰੰਗਤ ਵਿਚ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਆਕਾਰ ਵਿਚ ਛੋਟਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਹ ਰਚਨਾ ਕਿਸੇ ਵੱਡ-ਆਕਾਰੀ ਕਿਰਤ ਵਰਗੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਕਰਾਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵਿਦਵਾਨ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਨਾਵਲ ਤਾਂ ਹਰ ਕੋਈ ਲਿਖ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੀ ਉਹ ਇਸ ਕਰਮ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਸਹੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਡਾ: ਕੈਲੇ ਤੋਂ ਇਸ ਸਫ਼ਲ ਰਚਨਾ ਮਗਰੋਂ ਹੋਰ ਵੀ ਮਿਆਰੀ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਆਸ ਬੱਝਦੀ ਹੈ।

ਡਾ: ਧਰਮ ਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਮੋ: 98761-56964

c c c

ਰਤਨ ਟਾਹਲਵੀ ਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾਵਾਂ
ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ: ਜਸਵੰਤ ਬੇਗੋਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੁੰਦਰ ਬੁੱਕ ਡਿਪੋ, ਜਲੰਧਰ।
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 192
ਸੰਪਰਕ : 98155-20784.

ਡਾ: ਜਸਵੰਤ ਬੇਗੋਵਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਗੰਭੀਰ ਪਾਰਖੂ ਸ਼ਖ਼ਸ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 'ਰਤਨ ਟਾਹਲਵੀ ਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਦੇ 'ਬਲਦੇ ਰਾਹੀ', 'ਪ੍ਰੀਤ ਦਾ ਰਾਹੀ', 'ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਖੰਜਰ', 'ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਵਣਜਾਰਾ', 'ਵਿਲਕੇ ਰੂਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ, 'ਨਿੱਕੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਬਾਲੜੀਆਂ', 'ਕਲਮ ਰੱਬਾਨੀ', 'ਪਿੰਜਰ ਦੀ ਤਲਾਸ਼', 'ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਹੜਾ' ਅਤੇ 'ਤੁਰ ਗਏ ਸੱਜਣ ਦੂਰ' ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਗੋਚਰੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਭੇਦਾਂ : ਗੀਤ, ਗ਼ਜ਼ਲ, ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ : ਸੂਫ਼ੀਆਨਾ ਦੋਹੜੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦਿਆਂ 'ਗੀਤ' ਤੱਕ 132 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਸੂਫ਼ੀਆਨਾ ਰੰਗ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਭਰਪੂਰ ਦਰਸ਼ਨ-ਦੀਦਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਰਤਨ ਟਾਹਲਵੀ ਦੇ ਅੰਤਰ-ਮਨ 'ਚ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਂ, ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ, ਕਬੀਰ, ਤਰਲੋਚਨ ਆਦਿ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਛਾਪ ਹੋਣ ਸਦਕਾ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਈ ਦੇ ਨਾਇਕ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸਦਕਾ ਹੀ ਸੰਸਾਰ 'ਚ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਨ ਸੰਸਾਰ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਗਮਿਆ, ਵਿਗਸਿਆ ਅਤੇ ਮੌਲਿਆ ਹੈ। ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਰੁਮਾਂਟਿਕ/ਸੰਸਾਰਿਕ ਸ਼ਾਇਰੀ 'ਚ ਵਿਛੋੜੇ, ਵਸਲ ਅਤੇ ਬਿਰਹਾ ਦਾ ਅਹਿਮ ਦਖ਼ਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਲਈ ਰਤਨ ਟਾਹਲਵੀ ਦੇ ਗੀਤਾਂ, ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਚ ਅਜਿਹੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਥਾਂ-ਪੁਰ-ਥਾਂ ਦੇਖੇ ਜੇ ਸਕਦੇ ਹਨ :
ਯਾਨਣੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਲੱਗੇ ਚੰਨ ਵੀ ਉਦਾਸ ਹੈ।
ਯਾਰ ਪਰਦੇਸੀਆ ਓਏ ਜਦੋਂ ਬੈਰੂ ਪਾਸ ਏ।
ਰਤਨ ਟਾਹਲਵੀ ਦਰਵੇਸ਼ ਕਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਮਹੀਨ ਧਾਗਿਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ 'ਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਣ ਸਦਕਾ ਹੀ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਵਿਸਰ ਰਹੀਆਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਦਾਸੀਨਤਾ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਵਰਨਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਦਕਾ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ 'ਮਨੁੱਖ' ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਦਰਭ 'ਚ ਅਹਿਮ ਹਨ। ਅਤੀਤ ਤੋਂ ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਤੋਂ ਹੀ ਸੁਨਹਿਰੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਧਾਰਨਾ ਰਤਨ ਟਾਹਲਵੀ ਦੀ ਹੈ। ਡਾ: ਜਸਵੰਤ ਬੇਗੋਵਾਲ ਅਤੇ ਰਤਨ ਟਾਹਲਵੀ ਨੂੰ ਵਧਾਈ! ਆਮੀਨ।

ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ (ਪ੍ਰੋ:)
ਮੋ: 098786-14096.

c c c

ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਅਜੋਕੇ ਪਾਸਾਰ
ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ: ਕੁਲਦੀਪ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 94638-36591.

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਧਾਵਾਂ ਨਾਵਲ, ਕਵਿਤਾ, ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਆਦਿ ਵਿਚੋਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਪਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਿਰਤਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਕਟ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਗਿਆਰਾਂ ਅਧਿਆਇ ਨਿਸਚਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਸੰਪਾਦਕ ਡਾ: ਕੁਲਦੀਪ ਕੌਰ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਖੋਜ ਪਰਚੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਕੋਲੋਂ ਲਿਖਵਾ ਕੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾ: ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਟਿਵਾਣਾ ਰਚਿਤ ਨਾਵਲ 'ਏਹੁ ਹਮਾਰਾ ਜੀਵਣਾ' ਵਿਚ ਔਰਤ ਦੇ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦੁਬਿਧਾਜਨਕ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਬੜੀ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਡਾ: ਕੁਲਦੀਪ ਕੌਰ ਨੇ ਅਧਿਐਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਡਾ: ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਰਚਿਤ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਰੁੱਖ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ' ਦਾ ਦੀਰਘ ਅਧਿਐਨ ਡਾ: ਪੂਜਾ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੁਹਿੰਦਰਬੀਰ ਰਚਿਤ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਵਹਿਣ ਡੂੰਘੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ' ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਡਾ: ਗੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ ਇਸ ਕਵੀ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਉਘਾੜਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੱਗੂ ਦੇ ਕਾਵਿ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਸਬੰਧਿਤ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਡਾ: ਪ੍ਰੀਤੀ ਨੇ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਰਚਿਤ 'ਲੂਣਾ' ਸਬੰਧੀ ਡਾ: ਕਮਲਪੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਡਾ: ਪੂਜਾ ਦੇ ਖੋਜ ਪਰਚੇ 'ਪੂਰਨ ਲੂਣਾ ਪ੍ਰਥਮ ਮੇਲ ਤੇ ਸੰਵਾਦ' ਅਤੇ 'ਲੂਣਾ ਵਿਚ ਅਚੇਤਨ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ' ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਤਹਿਤ ਅੰਕਿਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲੋਂ ਹਟ ਕੇ ਨਵੀਨ ਸੰਦਰਭਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਤਿੰਨ ਅਧਿਆਇ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਵਿਚੋਂ ਉੱਭਰਦੇ ਮੌਲਿਕ ਪਾਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਪੋ: ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ, ਡਾ: ਇੰਦਰਪੀਤ ਕੌਰ ਅਤੇ ਡਾ: ਅਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਥਿੰਦ ਨੇ ਕਰਮਵਾਰ ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਕੁੰਭੀ ਨਰਕ', ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੱਧੂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਦੁੱਖ ਪ੍ਰਦੇਸਾਂ ਦੇ' ਅਤੇ ਕੇਸਰਾ ਰਾਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਖੁਸ਼ਬੂ-ਖੁਸ਼ਬੂ' ਦਾ ਨੇੜਿਓਂ ਅਧਿਐਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਜਮੇਰ ਔਲਖ ਰਚਿਤ ਨਾਟਕ 'ਸਲਵਾਨ' ਦੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੰਚਨ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਡਾ: ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖੂਬ ਉਘਾੜਿਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਅਧਿਆਇ 'ਨਿਹੰਗ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦਾ ਸਮਾਜ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਸੰਗ' ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਡਾ: ਜਸਬੀਰ ਕੌਰ ਨੇ ਇਕ ਵਿਲੱਖਣ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਲਾਡਲੀ ਫ਼ੌਜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਅਤੇ ਸੂਰਬੀਰਤਾ ਦੇ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ 'ਚ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪਾਠਕ ਵਰਗ ਲਈ ਨਵੀਨ ਅਤੇ ਮੌਲਿਕ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਸਿੱਟਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਡਾ: ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਮੋ: 98142-09732

c c c

ਕਾਫ਼ਿਲੇ ਵਫ਼ਾਵਾਂ ਦੇ
ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ : ਸੁਰਜੀਤ ਦਰਸ਼ੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ-175 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 98788-77729.

ਸੁਰਜੀਤ ਦਰਸ਼ੀ ਭਾਵੇਂ ਕਾਫ਼ੀ ਦੇਰ ਤੋਂ ਗ਼ਜ਼ਲ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਗ਼ਜ਼ਲ ਮਹਿਫ਼ਿਲ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਪਲੇਠੀ ਪੁਸਤਕ 'ਕਾਫ਼ਿਲੇ ਵਫ਼ਾਵਾਂ ਦੇ' ਨਾਲ ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਨਵੀਂ ਹਾਜ਼ਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਭਰਪੂਰ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਵਾਚਦਿਆਂ ਦਰਸ਼ੀ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਕ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ਲੇਖਕ ਲਈ ਵੀ ਸਬਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮੈਂ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਇਹ ਸਬਕ ਜ਼ਰੂਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇਗਾ। ਦਰਸ਼ੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤੇ ਦੂਸਰੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਰਵਾਇਤੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਅਜੋਕੀ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਧਰਲੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰੂਪ, ਰੰਗ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ੀ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਤੀਸਰੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿਚ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀਏ ਦੇ ਨਿਭਾਅ ਵਿਚ ਟਪਲਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤੇ ਸ਼ਿਅਰ ਮੁਹੱਬਤੀ ਹਨ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਦੀਵਾਨਗੀ, ਸੁਹੱਪਣ, ਨਜ਼ਰ, ਨੈਣ, ਸਾਕੀ, ਦੀਪ, ਦੂਰੀਆਂ, ਨਜ਼ਦੀਕੀਆਂ, ਗ਼ਮ, ਵਫ਼ਾ, ਸੁਪਨਿਆਂ, ਕਾਤਿਲ ਤੇ ਇਸ਼ਕ ਆਦਿ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਦੁਸ਼ਵਾਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੀਅ ਰਹੇ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਅਸਾਵੇਂਪਨ ਦੀ ਮਾਰ ਨੂੰ ਸਹਿ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸ਼ਿਅਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਮੁਤਾਬਿਕ ਪਾਣੀ ਪੱਥਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਰਾਹ ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਤੁਰਨ ਵਾਲੇ ਮਨ ਦਾ ਦੀਵਾ ਵੀ ਬਾਲ਼ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਆਪਣਿਆਂ ਦੇ ਬੇਗ਼ਾਨੇ ਹੋਣ ਦੀ ਰੀਤ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਖ਼ਾਬਾਂ ਦੇ ਮਹਿਲ ਚਾਹੇ ਪੂਰੇ ਵੀ ਨਾ ਹੋਣ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਦਰਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰ ਟੁੰਬਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਅੰਦਰਲੇ ਵਧੀਆ ਭਵਿੱਖੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦੇ ਹਨ। 'ਕਾਫ਼ਿਲੇ ਵਫ਼ਾਵਾਂ ਦੇ' ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੋਸੀਆਂ ਧੁੱਪਾਂ ਵੀ ਹਨ ਤੇ ਗੜ੍ਹੇਮਾਰੀ ਵੀ ਹੈ। ਆਸ ਹੈ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਦਰਸ਼ੀ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰੀ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨੀਂਹ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗੀ।

ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਮੋ: 99884-44002

c c c

15-08-2020

ਜਿਨਿ ਮਾਣਸ ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਕੀਏ...
ਲੇਖਿਕਾ : ਡਾ: ਜਗਦੀਸ਼ ਕੌਰ ਵਾਡੀਆ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 92
ਸੰਪਰਕ : 98555-84298.


ਡਾ: ਜਗਦੀਸ਼ ਕੌਰ ਵਾਡੀਆ ਇਕ ਬਹੁਪੱਖੀ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਨਿਵੇਕਲਾ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਆਲੋਚਨਾ, ਨਿਬੰਧ, ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। 'ਜਿਨਿ ਮਾਣਸ ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਕੀਏ' ਉਸ ਦੀ ਨਵੀਂ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ 550ਵੇਂ ਆਗਮਨ ਪੁਰਬ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਲਾਸਾਨੀ ਜੀਵਨ, ਨੂਰਾਨੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਅਤੇ ਸਰਬ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸੰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਤਸਵੀਰ ਚਿੱਤਰਦਿਆਂ, ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ ਤੇ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ ਵਿਚ ਭਟਕ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੇਧ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਵਾਰਤਕ ਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਵਾਰਤਕ ਭਾਗ ਵਿਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਅਧੀਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਬਾਰੇ ਚਾਨਣ ਪਾਇਆ ਹੈ : ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀਵਨ, ਬਾਣੀ-ਉਦੇਸ਼ ਤੇ ਸੰਦੇਸ਼, ਸਤਿਗੁਰੁ ਗੁਰੁ ਨਿਸਤਾਰੇ, ਸਭ ਤੇਰੀ ਕੁਦਰਤਿ ਤੂੰ ਕਾਦਰ ਕਰਤਾ...., ਕਰਤਾਰਪੁਰਿ ਕਰਤਾ ਵਸੈ..., ਜਿਨਿ ਮਾਣਸ ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਕੀਏ..., ਨਾਨਕ ਨਦਰੀ ਨਦਰਿ ਨਿਹਾਲ, ਨਾਨਕ ਨਿਰਮਲ ਪੰਥ ਚਲਾਇਆ, ਨਾਨਕ ਵਲੀ ਖੁਦਾਇ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾ ਭਾਗ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਉੱਚਤਮ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨੂੰ ਉਭਾਰਿਆ ਹੈ। ਨਮੂਨੇ ਵਜੋਂ ਦੇਖੋ :
ਨਨਕਾਣੇ ਦੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਤੇਰੀ ਇਕ ਨਜ਼ਰ ਨੇ,
ਕਰ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਨਦਰੀ ਨਦਰਿ ਨਿਹਾਲ ਦਿੱਤਾ।
ਕਿਰਤ ਕਰਨ, ਵੰਡ ਛਕਣ ਦਾ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼,
ਨਾਮ ਜਪਣ ਦਾ ਵਲ ਸਿਖਾਲ ਦਿੱਤਾ,
ਜਗ ਨੂਰੋ ਨੂਰ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰੱਬੀ,
ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਕਰ ਨਿਹਾਲ ਦਿੱਤਾ।
ਛਪਾਈ, ਟਾਈਟਲ ਤੇ ਦਿੱਖ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਹੈ। ਉਮੀਦ ਹੈ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸਾਏ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਮਿਲੇਗੀ।


-ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੂਰੀ
ਮੋ: 93573-24241.



ਆਓ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇਖੀਏ
ਗੱਲਾਂ ਸਫ਼ਰ ਦੀਆਂ

ਲੇਖਕ : ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 72
ਸੰਪਰਕ : 011 42502364.


ਬਹੁਪੱਖੀ ਲੇਖਕ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ ਦੀ ਇਹ ਸੱਜਰੀ ਪੁਸਤਕ ਉਸ ਦੀ ਅਮਰੀਕਾ ਫੇਰੀ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਇਸ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਹਰ ਪੱਖ ਬਾਰੇ ਬੜੀ ਉਮਦਾ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਦੀ ਖ਼ਾਸੀਅਤ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਨਵੀਂ ਨਸਲ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸੜਕੀ ਸਫ਼ਰ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕੇਗੀ। ਇਸ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਦੇ ਕੁੱਲ 11 ਅਧਿਆਇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਹੈ 'ਅਮਰੀਕਾ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ'। ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਯਾਤਰਾ ਸੀ। ਇਸ ਲੇਖ ਵਿਚ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ 'ਸਕੋਇਮਾ' ਨਾਂਅ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਰੁੱਖ ਬਾਰੇ ਅਨੋਖੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਇਹ 400 ਫੁੱਟ ਉੱਚੇ ਰੁੱਖ ਸਿਰਫ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਹੀ ਹਨ। 'ਪ੍ਰਦੇਸ ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ' ਅਧਿਆਇ, ਵੀਜ਼ਾ ਸਿਸਟਮ ਦੀਆਂ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। 'ਵੀਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬੰਦੇ ਦਾ ਮਨ ਪੜ੍ਹਨਾ ਜਾਣਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਬੰਦੇ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਸਮਝ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।' (ਪੰਨਾ 15) '46 ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ 23 ਦੂਣੀ 46' ਦੀ ਵੰਨਗੀ, 'ਬੀਬੀ ਦੇ ਮੱਥੇ ਦੀ ਤਿਊੜੀ ਢਿੱਲੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਹਨੇ ਆਪਣੇ ਸਹਾਇਕ ਨੂੰ ਕਿਹਾ-ਓਵਰਵੇਟ ਦੀ ਪਰਚੀ ਲਾ ਦੇ ਤੇ ਜਾਣ ਦੇ।' (ਸਫ਼ਾ 18) 'ਬੱਲੇ, ਬੱਲੇ, ਐਡਾ ਵੱਡਾ ਜਹਾਜ਼।' ਇਸ ਵਿਚ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਕਾਢ ਕੱਢਣ ਵਾਲੇ ਰਾਈਟ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸਮੇਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। 'ਅਸੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਸਾਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਸਤੇ 24 ਘੰਟੇ ਉੱਡੇ। ਬਿਲਕੁਲ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਵੱਡੇ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਸਫ਼ਰ 24 ਮਿੰਟਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਵੋ। (ਪੰਨਾ 29) ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਨੇ ਉਸ ਮੁਲਕ ਦੇ ਸੁਚੱਜੇ ਸੜਕੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਬਾਰੇ ਬੜੀ ਰੌਚਕ ਤੇ ਮੁਫ਼ੀਦ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਸੁਚੱਜਾ ਪਾਰਕਿੰਗ ਸਿਸਟਮ, ਆਪੋ-ਆਪਣੀ ਲੇਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਸੈਂਕੜੇ ਕਾਰਾਂ, ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਤੁਰਨਾ, ਕਿਰਤੀਆਂ ਕੋਲ ਵੀ ਕਾਰਾਂ, ਨੋ ਹਾਰਨ, ਨੋ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਜਾਮ, ਸਕੂਲੀ ਬਾਲਾਂ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬੱਸ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਵਿਵਰਣ, ਵਡਮੁੱਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਫਰਾਹਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਚੈਪਟਰ ਹੈ। ਰਾਹੇ ਦਸੇਰੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅਨੇਕ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਰਹੇ ਜੀ.ਪੀ.ਐਸ. ਸਿਸਟਮ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਬਣਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬੜੀ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ। 'ਜੀ.ਪੀ.ਐਸ. ਕਦੀ ਬੇਧਿਆਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ'। (ਪੰਨਾ 48) ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਸੜਕੀ ਸਫ਼ਰ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਫ਼ਰ ਹੈ। ਰਾਹ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਕੋਈ ਫ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ। ਟਰੱਕਾਂ ਵਿਚ ਸਾਰਾ ਸਾਮਾਨ ਅੰਦਰ ਹੁੰਦੈ। ਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਸੁਖਾਲਾ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੁਸਾਫ਼ਿਰਾਂ ਨੂੰ ਸੂਚਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਰੇਹੜੀਆਂ। 'ਮੀਲ ਲਿਖੇ ਹੋਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਅੱਗੇ ਏਨੇ ਮੀਲ ਸੜਕ 'ਤੇ ਕੋਈ ਜਾਨਵਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।' (ਪੰਨਾ 58)। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਹਰ ਚੈਪਟਰ ਵਿਚ ਦੁਰਲੱਭ ਤਸਵੀਰਾਂ ਬਾਕਮਾਲ ਹਨ। ਅੰਤਿਮ ਚੈਪਟਰ ਦੀ ਇਹ ਸਤਰ ਤਲਖ਼ ਹਕੀਕਤ ਬਿਆਨਦੀ ਹੈ, 'ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਇਕ ਆਗੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਰੇਲ ਦੀਆਂ ਟਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਸਤੇ ਕਤਾਰ ਲਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਅੰਗਰੇਜ਼ ਇਥੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਣਗੇ।' ਭੁੱਲਰ ਦਾ ਇਹ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਇਕ ਨਾਯਾਬ ਰਚਨਾ ਹੈ।


-ਤੀਰਥ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋ: 98154-61710.



ਮੇਰੀ ਚਾਹਤ

ਕਵੀ : ਪ੍ਰਿੰ: ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 94192-12801.


ਹਥਲੀ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਿੰ: ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵੀਹਵੀਂ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕਵੀ ਨੇ 49 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ 6 ਕੁ ਭਾਵਪੂਰਤ ਗੀਤ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਐਡੀਸ਼ਨ ਹੈ। ਬਕੌਲ ਉਸ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰਚਰਨ ਬੱਧਣ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪਹਿਲਾਂ 2014 ਵਿਚ ਛਪੀ ਸੀ।
ਕਵੀ ਦੀਆਂ ਕਰੀਬ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਛੰਦ ਅਥਵਾ ਬਹਿਰ ਵਿਚ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਮਨ-ਮਸਤਕ ਵਿਚ ਕਾਵਿ-ਲੈਅ ਸੰਚਾਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕਵੀ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਕਲਮ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਬਣਾਵਟੀ ਕਿਰਦਾਰ, ਸਰਬ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ, ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਰਿਸ਼ਵਤ ਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ, ਕਚਹਿਰੀਆਂ ਵਿਚ ਵਕੀਲਾਂ ਵਲੋਂ ਲੁੱਟ ਅਤੇ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ, ਅਜੋਕੀ ਪੇਂਡੂ ਰਹਿਤਲ ਵਿਚ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਨਾਰੀ ਵਲੋਂ ਫੈਸ਼ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ, ਹੱਥੀਂ ਕਿਰਤ ਕਰਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ, ਘਰ ਦੀ ਪੱਕੀ ਰੋਟੀ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਜ਼ਾਰੀ ਵਸਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਪੀਜ਼ੇ ਅਤੇ ਬਰਗਰਾਂ ਦਾ ਰਿਵਾਜ਼, ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਵਧ ਰਿਹਾ ਜਬਰ ਜਨਾਹੀ ਜ਼ੁਲਮ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਹੜ੍ਹ ਆਦਿ ਲੋਕ ਹਿਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਕਵੀ ਨੇ ਬਾਖੂਬੀ ਨਿਭਾਏ ਹਨ। ਉਹ ਕਚਹਿਰੀਆਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ :
ਕਚਹਿਰੀ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਜੱਜ, ਵੱਢੀ ਲੈਂਦਾ ਝੱਟ ਪੱਟ,
ਫਸਣ ਬੇਕਸੂਰ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ੀ ਛੁੱਟਣ ਫਟਾਫਟ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਫੈਲੇ ਡੇਰਾਵਾਦ ਦੇ ਪ੍ਰਕੋਪ ਬਾਰੇ ਕਵੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ :
ਡੇਰਾਵਾਦ ਸਿੱਖੀ ਤਾਈਂ, ਵਧਣ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦਾ ਕਦੇ,
ਆਪਣੀ ਮਰਿਆਦਾ ਸੰਤ ਡੇਰੇ 'ਚ ਚਲਾਏ ਜੀ।
ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਅਫਸਰ ਅਤੇ ਨੇਤਾ ਫਸਣ ਜਾਲ ਜਾ ਕੇ,
ਪੁੱਠੇ ਸਿੱਧੇ ਕੰਮ ਬਾਬਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕਰਾਏ ਜੀ...।
ਕਵੀ ਨੇ ਬੇਬਾਕੀ ਅਤੇ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਫੈਲੀਆਂ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਸਿੱਖਿਆਦਾਇਕ ਹੈ।


-ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ
ਮੋ: 94174-84337.


ਦਾਸਤਾਨ
ਜੀਵਨੀਕਾਰ : ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 175
ਸੰਪਰਕ : 98152-98459.


ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਦੀ ਇਹ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦਿਲ ਨੂੰ ਹਲੂਣਦੀ ਹੈ। ਅਖੌਤੀ ਛੋਟੀ ਜਾਤੀ ਵਿਚ ਜੰਮੇ ਇਸ ਕਵੀ ਦਾ ਬਚਪਨ ਬਹੁਤ ਗ਼ਰੀਬ, ਲਾਲਾਚਰ ਅਤੇ ਸੁੰਞਾ ਸੀ। ਸਮਾਜ ਵਿਚੋਂ ਦੁਤਕਾਰੇ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਜਾਤ ਅਭਿਮਾਨੀਆਂ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਸਕਾਰ ਮਿਲਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਵਲੂੰਧਰਿਆ ਗਿਆ। ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਖੇਡਾਂ, ਸਾਹਿਤਕ ਇਕੱਠ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਤਰਸਦਾ ਰਿਹਾ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਸ ਦਾ ਰੁਖ਼ ਇਨਕਲਾਬੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਡਰੋਂ ਉਹ ਯੂ.ਪੀ. ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਡੰਗਰ ਚਾਰੇ, ਘਰੇਲੂ ਨੌਕਰ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਚੌਕੀਦਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਫਿਰ ਇਹ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਥਾਵੇਂ, ਨਿਆਸਰੇ, ਲਾਚਾਰ, ਦੀਨ ਹੀਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਝਲਕਣ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਨੇ ਕੰਮੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੁਹਾਂਦਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਸਿਰਜੇ। ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੁਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਪੁਲਿਸ ਤਸ਼ੱਦਦ ਹੋਏ। ਉਸ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਵੀ ਕੱਢਣੀ ਪਈ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਬੀਤ ਗਿਆ। ਉਹ ਨਕਸਲਵਾੜੀ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਪੁਲਿਸ ਦੀਆਂ ਭਿਆਨਕ ਕੁੱਟਾਂ, ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਿਹਤ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਮੁਹੱਬਤ ਨੂੰ ਤਰਸਦਾ ਰਿਹਾ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਨਸੀਬ ਨਾ ਹੋਈ। ਦਾਰੂ ਪੀਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿਗੜ ਗਈ। ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਤਨਹਾਈਆਂ, ਬਰਬਾਦੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਕਾਮੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਝ ਸਾਹਿਤਕ ਅਦਾਰਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯੋਗ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਕੇ ਨਿਵਾਜਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ-ਸੁੱਖਾਂ, ਹਰਖਾਂ-ਸੋਗਾਂ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ-ਲਾਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਬਿਆਨਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।


-ਡਾ: ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ
ਮੋ: 98147-16367.



ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ
ਲੇਖਕ : ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 99154-73505.


ਸੱਤਰਵਿਆਂ ਵਿਚ 'ਛੱਟਾ ਚਾਨਣਾ ਦਾ ਦੇਈ ਜਾਣਾ' ਗੀਤ ਨਾਲ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਸੱਥਾਂ ਵਿਚ ਛਾ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਇਰ ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਨੇ ਹਥਲਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ' ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 8 ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਇਕ ਸਮੀਖਿਆ ਪੁਸਤਕ 'ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲਾ ਪਾਣੀ ਜੀਵਨ ਤੇ ਰਚਨਾ' ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਕ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਪੌਣੀ ਸਦੀ ਦਾ ਪੰਧ ਮੁਕਾਉਂਦਿਆਂ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਤਿਰਕਾਲਾਂ ਵੇਲੇ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦੀ ਤਿੱਖੜ ਦੁਪਹਿਰ ਵੱਲ ਪਿਛਲ ਝਾਤ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਮਰ ਦੀ ਤਿੱਖੜ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਜਦ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਦਾ ਬੇਮੁਹਾਰਾ ਵਹਿਣ ਕੱਚੇ ਧਾਨਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਸਰੂਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਚੰਦਨ ਦੀ ਗੇਲੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸਹਿਪਾਠਣਾਂ ਦਾ ਸੰਗ-ਸਾਥ ਮਾਣਦਿਆਂ ਕੱਲਰੀ ਨਾਗ ਵਾਂਗ ਉਸ ਗੇਲੀ ਨਾਲ ਲਿਪਟਣ ਲਈ ਦਿਲ ਲੁੱਛਦਾ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰ ਸੰਗ ਦੀ ਕੰਧ ਤੇ ਪਾਲਤੂ ਜਿਹੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਜਣਾਵਾਂ ਰਾਹਾਂ ਦਾ ਰੋੜਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਲੋਚਾ ਹੈ ਕਿ ਰੇਲ ਪੱਟੜੀ ਦੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਜੋ ਸਮਾਨੰਤਰ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਕਦੇ ਨਾ ਕਦੇ ਇੱਕ ਮਿੱਕ ਹੋ ਕੇ ਜੁੜ ਜਾਣ। ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਸ਼ਬਦ ਸਾਧਨਾ ਦੀ ਧੂਣੀ ਸੇਕਦਿਆਂ ਸ਼ਾਇਰ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲ ਦੀ ਚਿੱਟੀ ਕੰਨੀ ਤੋਂ ਇਸ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਨੀਰਸ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਜਿਊਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਦਿਆਂ ਆਖਦਾ ਹੈ 'ਸਿਮਰਤੀਆਂ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿਚ ਨਹਾਈਏ, ਓਸ ਪਿਆਰੀ ਰੁੱਤ ਤੇ ਮੋਹ ਦੇ ਨਗਮੇ ਗਾਈਏ', 'ਤਾਹੀਓਂ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਰ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੋਹ ਕਦੇ ਬੁੱਢਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਉਮਰ ਦਾ ਇਹ ਉਹ ਪੜਾਅ ਹੈ ਜਦ ਮੋਹ ਪ੍ਰਪੱਕਤਾ ਦੀ ਕੁਠਾਲੀ ਵਿਚ ਢਲਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸਰਵਰਕ ਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਸਮਝਣ ਵਿਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੇ ਕਥਨ ਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਸ਼ਾਇਰੀ 'ਤੇ ਪੰਛੀ ਝਾਤ ਪਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਂਝ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਤਾਂ ਹਰੇਕ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨੀ ਬਣਦੀ ਹੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ਪਰ ਜੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਤਿਰਕਾਲਾਂ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਵੀ ਪੜ੍ਹੇਗਾ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹੁੰਮਸ ਭਰੀ ਆਖ਼ਰੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਪੁਰੇ ਦੀ ਠੰਢੀ ਵਾ ਵਰਗਾ ਅਨੰਦ ਦੇਵੇਗੀ। ਅਸਾਡਾ ਇਹ ਪ੍ਰਗੀਤਕ ਸ਼ਾਇਰ ਉਮਰ ਦੀ ਸੈਂਚਰੀ ਪਾਰ ਕਰੇ, ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਦੁਆ ਹੈ। ਆਮੀਨ।


-ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋ: 98143-78254.



ਮੈਨਾ ਦੀ ਪਰਵਾਜ਼
ਲੇਖਕ : ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 78
ਸੰਪਰਕ : 98143-78254.


ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਜਗਤ 'ਚ ਇਕ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਅਤੇ ਚਰਚਿਤ ਨਾਂਅ ਹੈ। 'ਮੈਨਾ ਦੀ ਪਰਵਾਜ਼' ਉਸ ਦਾ ਚੌਥਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੇ 'ਉਦਾਸੀ ਹੀਰੇ ਹਰਨ ਦੀ' (1992), 'ਨੀਰੋ ਦੀ ਬੰਸਰੀ' (2003) ਅਤੇ 'ਕਲਿੰਗਾ' (2011) ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਪਾਠਕਾਂ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਭਰਵਾਂ ਨੋਟਿਸ ਲਿਆ ਹੈ। 'ਮੈਨਾ' ਪੰਛੀ, ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ ਨੇ ਇਹ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਆਪਣੀ ਸੁਪਤਨੀ ਗੁਰਦੀਪ ਕੌਰ ਦੇ ਸਦੀਵੀ ਵਿਛੋੜੇ ਨੂੰ, ਨੂੰਹ ਰਾਣੀ ਪ੍ਰਭਜੀਤ ਕੌਰ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਨਿਆਮਤਾਂ, ਭਵਿੱਖ : ਗੁਰਵੀਰ ਢਿੱਲੋਂ ਅਤੇ ਗੁਰਪ੍ਰਤਾਪ ਢਿੱਲੋਂ ਦੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਸ਼ਰਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਕਿਲਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਕਰਦਿਆਂ ਇਹ ਆਸ ਪ੍ਰਗਟਾਈ ਹੈ ਕਿ ਜਗਤ-ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵਿਗਸਾਉਣ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ 'ਚ ਪਰਵਾਜ਼ ਭਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਮੈਨਾ ਦੀ ਪਰਵਾਜ਼', 'ਕਿੱਸਾ ਸਲਵਾਨ', 'ਸ਼ਾਇਰ ਪੀਲੂ ਨੂੰ ਅੰਧਰਾਤਾ', 'ਕੌਲਾ ਨੇ ਬੀਜਾ ਤਿਆਗਤਾ', 'ਮੁਰਗਾਬੀ ਦਾ ਸਵੈ-ਕਥਨ' ਅਤੇ 'ਸਲਾਮ ਬੇਟੀ ਮਲਾਲਾ' ਸਮੇਤ ਕੁੱਲ 25 ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸ਼ਾਇਰ ਕਾਦਰ ਯਾਰ, ਪੀਲੂ, ਸਮਕਾਲੀ ਕਵੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸੰਬਾਦਕ ਪ੍ਰਵਚਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਅੰਗ-ਵਿਧੀ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦਿਆਂ 'ਨਾਰੀ-ਸਰੋਕਾਰਾਂ' ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਸਲਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ, ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਅਤੇ ਉਦਾਰੀਕਰਨ ਨੀਤੀਆਂ ਦਾ ਸੰਸਾਰ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਅਸਰ ਆਮ ਲੋਕਾਈ 'ਤੇ ਪਿਆ ਹੈ। 'ਸਰਜੀਕਲ ਸਟ੍ਰਾਈਕ ਇਹ ਵੀ' ਕਵਿਤਾ 'ਚ ਅਜਿਹੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ 'ਧੀਤੋ', 'ਮਿਰਜ਼ਾ', 'ਅਜੋਕੇ ਪਤੀ ਦੇਵ ਦੀਆਂ ਸ਼ੱਕੀ ਨਜ਼ਰਾਂ' ਆਦਿ ਉਦਾਹਰਨਾਂ, ਉਕਤ ਵਰਤਾਰੇ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਮੰਜ਼ਰ-ਕਸ਼ੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਥੇ ਉਹ ਇਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਡਟਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜਿੱਤ ਤੱਕ ਵੀ ਆਸਵੰਦ ਹੈ :
ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਹੁਣ
ਭੈਂਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾ ਕੇ ਸਮਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ
ਬੜੀ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਦਾ ਪਰਚਮ ਝੁਲਾਵਾਂਗੇ
ਤੇ ਧਰੂ ਤਾਰੇ ਦੀ ਸਹੁੰ ਖਾ ਕੇ
ਆਪਣੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਰਸਤਿਆਂ 'ਤੇ
ਚੌਮੁਖੀਏ ਦੀਵੇ ਜਗਾਵਾਂਗੇ।
ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦਿਆਂ 'ਸਰਜੀਕਲ ਸਟ੍ਰਾਈਕ', 'ਵਿੰਡੋ ਸ਼ਾਪਿੰਗ', 'ਲਾਈ ਡੀਟੈਕਟਰ', 'ਗਲੋਬਲ ਵਿਲੇਜ' ਬੇਸ਼ੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਸੰਦਰਭਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਪਾਠਕਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣੇਗਾ। ਆਮੀਨ।


-ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ (ਪ੍ਰੋ:)
ਮੋ: 098786-14096.



ਕਾਮੇ ਤੇ ਯੋਧੇ

ਲੇਖਕ : ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 125 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039.


ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਬੌਧਿਕ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਸਰਬਾਂਗੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਨਵੇਂ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿਚ ਛਪ ਕੇ ਆਈ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਲੋਚਕ ਡਾ: ਤੇਜਵੰਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਸਾਰਥਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਇਹ ਦੂਸਰੀ ਕਿਤਾਬ ਸੀ। ਪਹਿਲਾ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਸਮਾਚਾਰ' ਸੀ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਲਿਖਣ ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕਹਾਣੀ ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਵਿਚ ਇਹ ਦਰਦਨਾਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ। ਮੁਸਲਮਾਨ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਵਿਛੜ ਗਈ ਹੈ। ਇਕ ਸਿੱਖ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲਿਜਾਣ ਲਈ 'ਆ ਭਾਗਵਾਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ' ਕਹਿ ਕੇ ਨਾਲ ਤੋਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਔਰਤ ਮਜਬੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਸਮਾਜਿਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦੁਖਾਂਤ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਕਹਾਣੀ ਐਟਮ ਬੰਬ ਵਿਰੁੱਧ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਅਮਨ ਲਈ ਉਗਰਾਹੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਾਤਰਾਂ ਦਾ ਸੰਵਾਦ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੂੰ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਉਣ, ਐਟਮੀ ਖ਼ਤਰੇ, ਹੀਰੋਸ਼ੀਮਾ ਨਾਗਾਸਾਕੀ ਬੰਬ ਕਾਂਡ ਬਾਰੇ ਹਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਫ਼ਿਰਕੂ ਫਿਜ਼ਾ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹਨ। ਕਿਸਾਨੀ ਮਸਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕਹਾਣੀ ਕਿਰਸਾਨ ਤੇ ਕਾਮਾ, ਏਹ ਨਿਦੋਸਾ ਮਾਰੀਐ ਹਨ। ਜੱਟ ਕਿਸਾਨ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾਈ ਹੋਣਾ ਤੇ ਜੱਟਾਂ ਦੇ ਕਾਮਿਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਜੱਟ ਹੈਂਕੜ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਮੰਨ ਮਨਾਈ ਦਾ ਜੋੜਾ ਸਾਈਕਲ 'ਤੇ ਹੈ। ਰਾਹ ਵਿਚ ਔਰਤ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਤੋਂ ਰੁੱਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖਾਵੰਦ ਸਾਈਕਲ ਤੋਂ ਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਚਾਰੀ ਬਣ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਪਾਤਰ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਕਨਿਕ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਹੁਸੀਨ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਨਹਾਉਣ ਵੇਲੇ ਦੇ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਸੰਵਾਦ ਹਨ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਭਾਸ਼ਣ ਵਾਲੀ ਸਿੱਧੀ ਜੁਗਤ ਹੈ। ਆਲੋਚਨਾ ਕਈ ਵਾਰ ਭਾਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਲੇਖਕ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੀ ਤਹਿ ਤੱਕ ਜਾਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਮਕਾਲੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਬਹੁਪੱਖੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ ।


-ਪ੍ਰਿੰ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਮੋ: 098148-56160

09-08-2020

 ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਪੜ੍ਹਦੇ
ਲੇਖਕ : ਹਰਮਨਜੀਤ ਚਹਿਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 180 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 136
ਸੰਪਰਕ : 98726-32327.


ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜੋ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਛਪਵਾਈਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਰੌਚਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤ, ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਰਗ ਦੀਆਂ ਵਿਦਿਅਕ ਲੋੜਾਂ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਅਤਾ, ਅਧਿਆਪਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ, ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਆਦਿ। ਸੁਚੱਜੀ ਜੀਵਨ ਜਾਚ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਤਾਜ਼ਗੀ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੁੰਦਰ ਵਿਚਾਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ, ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕੁਝ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਵੀ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਪਥਰੀਲੇ ਮਾਰੂਥਲ ਵੱਲ ਰਵਾਨਗੀ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀਆਂ ਪਟਰਾਣੀਆਂ, ਲਖਨਊ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਆਦਿ। ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਨੌਵੀਂ ਭਵਾਨੀਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਜੋਗੀਪੀਰ ਚਹਿਲ। ਅਧਿਆਪਨ, ਸਿੱਖਿਆ, ਮੀਡੀਆ, ਸੱਭਿਅਤਾ ਅਤੇ ਔਰਤ ਪ੍ਰਤੀ ਸੋਚ ਬਾਰੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਖਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਸਾਹਿਤ, ਸਬਰ, ਸਬਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਿੰਮਤ, ਹੌਸਲਾ ਅਤੇ ਸਕੂਨ ਬਖਸ਼ਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਸਮਝੌਤੇ ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਹੱਬਤ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਸੀ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸੁਖਾਲਾ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਮਝੌਤਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਵਿਹਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੁਸਤ ਅਤੇ ਨਿਕੰਮਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਬਹੁਤ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਟੁੱਟ-ਭੱਜ ਰਹੀਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਡਗਮਗਾ ਰਿਹਾ ਸਮੁੱਚਾ ਢਾਂਚਾ ਬਹੁਤ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਤਿੜਕ ਰਹੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਟੁੱਟ-ਭੱਜ ਰਹੇ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਬਾਬਤ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ, ਵਿਚਾਰਨਯੋਗ ਅਤੇ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਹੈ।


-ਡਾ: ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ
ਮੋ: 98147-16367.



ਵਾਰਤਾ
ਸੰਪਾਦਕ : ਤਰਸੇਮ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 144
ਸੰਪਰਕ : 98159-76483.


ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 8 ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਮਨਮੋਹਨ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਇਹ 8 ਵਿਦਵਾਨ ਹਨ : ਡਾ: ਉਮਿੰਦਰ ਜੌਹਲ, ਡਾ: ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ, ਗੁਲ ਚੌਹਾਨ, ਡਾ: ਮੁਨੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ, ਜਗਦੀਪ ਸਿੱਧੂ, ਡਾ: ਰਵੀ ਰਵਿੰਦਰ, ਅਮਰਜੀਤ ਘੁੰਮਣ ਅਤੇ ਤਰਸੇਮ। ਮਨਮੋਹਨ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ 'ਨਿਰਵਾਣ' ਦੀ ਸਿਰਜਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਮਨਮੋਹਨ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਾਰੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਇੰਜ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ : ਕਵਿਤਾ ਮੇਰੀ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਵੀ ਹੈ ਜ਼ਰੂਰਤ ਵੀ..., ਸਾਹਿਤ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸੰਤੁਲਨ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ ਹੈ...।, ਨਿਰਵਾਣ : ਸਵੈ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ, ਸਿਰਜਣਾ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਾਰਗਾਮੀ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮੀ ਹੈ, ਹਰ ਅਨੁਭਵ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਲਹਿਰ, ਵਾਦ, ਪਾਰਟੀ ਜਾਂ ਧੜੇ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਸਮਝਦਾਂ, ਲਗਾਤਾਰ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦੇ ਭਾਵ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਹੋਣਾ ਹੀ ਸਿਰਜਣਾ ਹੈ...।, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਹੋਰ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਅਜੇ ਤਲਾਸ਼ ਹੈ, ਆਦਿ।
ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਮਨਮੋਹਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ੀ ਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਕਬੂਲਦਾ ਹੈ। ਫਲਸਰੂਪ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ, ਫ਼ਾਰਸੀ, ਬੰਗਾਲੀ ਆਦਿ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਟੂਕਾਂ ਅਤੇ ਕਾਵਿ-ਟੁਕੜੀਆਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਪਾਠਕ ਸਾਹਿਤ ਸਬੰਧੀ ਉਸ ਦੇ ਮੌਲਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ।
ਗਹਿਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਡੀਕੋੜ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਉੱਪਰ ਸੁਚੇਤ/ਅਚੇਤ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਮਨਮੋਹਨ ਦੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਫੈਕਟੀਸਿਟੀ ਵਿਚ ਅਨੇਕ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਅਨੇਕ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ 'ਚੋਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਚੋਣ, ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦੇ ਝਗੜੇ 'ਚੋਂ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਕੁਝ ਬਣ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅਸਤਿਤਵ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ (ਪੰ: 106), ਅਜੇ ਵੀ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਆਦਿ ਸਭ ਅਨੁਭਵ ਤੋਂ ਪਾਰਗਮੀ ਹੋਣਾ, ਅਸਤਿਤਵ ਦੇ ਅਹਿਮ ਲੱਛਣ ਹੀ ਤਾਂ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਅੰਤਰੀਵ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਹੀ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ (ਪੰ: 77) ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧ ਦਾ ਭਿਕਸ਼ੂ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਕਹਿਣਾ 'ਆਪ ਦੀਪੋ ਭਵੋ' ਭਾਵ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ। ਆਪਣਾ ਦੀਵਾ ਆਪ ਬਾਲ। ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ 'ਚ ਆਪਣਾ ਪੱਥ ਨਿਹਾਰ (ਪੰ: 78) ਆਦਿ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ 'ਮੈਂ' ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਆਦਿ-ਮਾਨਵ ਆਪਣੀ 'ਮੈਂ' ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਵੇਂ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਮਾਰਟਿਨ ਬੂਬਰ ਨੂੰ ਇੰਜ ਉਦ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ : ਮਾਰਟਿਨ ਬੂਬਰ ਦੀ 'ਆਈ ਐਂਡ ਦਾਊ' (ਮੈਂ ਤੇ ਤੂੰ) ਦੀ ਸਮਝ।' ਇਥੇ ਬੜੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ.... ਮੈਨੂੰ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਮੁਆਫ਼ਕ ਨਹੀਂ ਬੈਠਦੀ ਕਿਉਂਕਿ 'ਮੈਂ' ਕਿਸੇ ਨਿਰਪੇਖ ਨੂੰ ਜਵਾਬਦੇਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ....ਇਹ 'ਮੈਂ' ਹੀ ਪਾਠ ਰਾਹੀਂ ਪਾਠਕ ਦੀ 'ਮੈਂ' ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹੋ ਕਵਿਤਾ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਸੌਂਦਰਯ ਹੈ। (ਪੰ. 109) ਸੰਖੇਪ ਇਹ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਦੇ ਸੁਚੱਜੇ ਸੰਪਾਦਨ ਲਈ ਸੰਪਾਦਕ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਇਹ ਕਿ ਆਖ਼ਰੀ 8 ਪੰਨਿਆਂ ਵਿਚ ਤਸਵੀਰਾਂ ਬੋਲਦੀਆਂ ਹਨ।


-ਡਾ: ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਮੋ: 98144-46007.



ਯੁੱਗ-ਅੰਤ
ਲੇਖਕ : ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 220
ਸੰਪਰਕ : 081307-82551.


ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਨਾਂਅ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੋਸਤ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਕੋਈ ਵੀ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਇਕ ਗ਼ਰੀਬ ਸਿਖਨ ਕੋ ਦੂੰ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਚਨਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਰੱਜ ਕੇ ਰਾਜ ਕਮਾਇਆ। ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਨਿਆਇਸ਼ੀਲ, ਸੰਪਰਦਾਇਕਤਾ ਮੁਕਤ, ਬਹੁਲਵਾਦੀ ਸੋਚ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਦੰਦ ਕਥਾਵਾਂ ਤੁਰੀਆਂ। ਦੁਖਾਂਤ ਇਹ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਦਸ ਵਰ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰਾਜ ਆਪਣਿਆਂ ਬਿਗਾਨਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਜਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਇਕ ਯੁੱਗ ਦਾ ਅੰਤ ਸੀ। ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ ਦਾ ਨਾਵਲ ਯੁੱਗ-ਅੰਤ ਇਸੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਲਿਖਤ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਦੁਖਾਂਤ ਦੀਆਂ ਸੂਖਮ ਪਰਤਾਂ ਫਰੋਲ ਕੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਬਕ ਸਿਖਣ ਲਈ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਬਾਵੇ ਦਾ ਇਹ ਨਾਵਲ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਅੱਠ ਕੁ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਦੇ 1847 ਦੇ ਵਰ੍ਹੇ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਦੋ ਕੁ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਪੁਨਰ ਸਿਰਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਅੱਠ ਵਰ੍ਹੇ ਪਿੱਛੋਂ 1857 ਵਿਚ ਹੋਏ ਗ਼ਦਰ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਰੋਲ ਦੀ ਝਲਕ ਦੇ ਕੇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਹ। ਮੂਲ ਰਾਜ ਨੇ ਮੁਲਤਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸ਼ੁਜਾਹਬਾਦ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਸਿੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾ ਵੱਡਾ ਯੁੱਧ ਡੋਗਰਿਆਂ ਤੇ ਮਿਸਰਾਂ ਦੀ ਗਦਾਰੀ ਨਾਲ ਹਾਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਸਾਜਿਸ਼ੀ ਮਾਹੌਲ ਹੈ ਸਭ ਪਾਸੇ। ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਨਾਂਅ ਦਾ ਦਲੇਰ ਤੇ ਸਿਰਲੱਥ ਸਰਦਾਰ ਨਾਵਲ ਦਾ ਇਕ ਨਾਇਕ ਹੈ। ਸਹਿ ਨਾਇਕ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਤੇ ਮੂਲ ਰਾਜ ਵੀ ਹਨ। ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਗਵਾਚੇ ਸਿੱਖ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪੁਨਰ-ਸਥਾਪਤੀ ਲਈ ਜਾਨ ਤਲੀ 'ਤੇ ਧਰ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ। ਸੁੰਦਰਾਂ, ਰੂਪ ਕੌਰ, ਜ਼ੀਨਤ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸ ਦਾ ਆਕਰਸ਼ਣ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਵਾਤਾਵਰਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਮੂਲ ਰਾਜ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਹਾਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਜਹੇ ਬੰਦੇ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ। ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਤਨੀ ਜ਼ੀਨਤ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹਨ। ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਾਹ ਬਖਸ਼ ਤੋਪਚੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ। ਰੂਪ ਕੌਰ ਵੀ ਕਿਤੇ ਔਝੜ ਰਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਚ ਗਵਾਚੀ ਫਿਰਦੀ ਹੈ। ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਘਿਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਯੁੱਗ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਤੇ ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ, ਸ਼ਾਹ ਬਖਸ਼, ਧਰਮ ਸਿੰਘ, ਰੂਪ ਕੌਰ, ਜ਼ੀਨਤ, ਸੁੰਦਰਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਤੇ ਪਠਾਣਾਂ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਘਰਸ਼ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਾਲੇ ਸਭ ਕੁਝ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਯੁੱਗ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।


-ਡਾ: ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਧੀਰ
ਮੋ: 98722-60550



ਵਿਰਾਸਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਬੁੱਢਾ ਦਲ
ਪੰਜਵਾਂ ਤਖਤ

ਸੰਪਾਦਕ/ਲੇਖਕ : ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਜਥੇਦਾਰ ਬਾਬਾ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ 96ਵੇਂ ਕਰੋੜੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਥ ਅਕਾਲੀ ਬੁੱਢਾ ਦਲ। ਪੰਜਵਾਂ ਤਖਤ ਚਲਦਾ ਵਹੀਰ ਚੱਕ੍ਰਵਰਤੀ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਪੰਜਾਬ ਭਾਰਤ (ਵਿਸ਼ਵ)
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 98148-98570.


ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਸਾਹਿਬ-ਏ-ਕਮਾਲ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਲਾਡਲੀ ਫ਼ੌਜ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਸਬੰਧੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਜੰਗੀ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਆਚਾਰ ਵਿਹਾਰ ਨੂੰ ਮੂਰਤੀਮਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਸਿੱਖ ਆਚਾਰ ਤੇ ਵਿਹਾਰ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਅਜਿਹਾ ਧਰਮੀ ਜਿਊੜਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੀਸ ਉੱਪਰ ਫਰਰੇ ਵਾਲਾ ਉੱਚਾ ਦੋਮਾਲਾ ਸਜਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਵਲੋਂ ਬਖਸ਼ੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਚੱਕਰ, ਖੰਡਾ, ਕ੍ਰਿਪਾਨ, ਭਾਲਾ, ਬੰਦੂਕ, ਤੋੜਾ, ਜਗਗਾਹ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਿਆਰ-ਬਰ-ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਰਬ ਲੋਹ ਦਾ ਗੜਵਾ, ਮਾਲਾ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸਾਮਾਨ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਕ ਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਜੋ ਗੁਰਮਤਿ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਨੇ ਬੜੀ ਸਖ਼ਤ ਘਾਲਣਾ ਨਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੇਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਅੰਦਰ ਗੁਰੂ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਅਤੇ ਖਾਲਸਾਈ ਵਿਰਾਸਤ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਹੰਭਲਾ ਮਾਰਿਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਬ੍ਰਹਮਗਿਆਨੀ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ 'ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਬੁੱਢਾ ਦਲ' ਵਿਚਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਦੀ ਰੰਗਦਾਰ ਤਸਵੀਰ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਨੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ, ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਤੇ ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਦਿਲਕਸ਼ ਸਰੂਪਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਥ ਅਕਾਲੀ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਜਥੇਦਾਰ ਬਾਬਾ ਬਿਨੋਦ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੌਜੂਦਾ 14ਵੇਂ ਮੁਖੀ ਜਥੇਦਾਰ ਬਾਬਾ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸਹਿਤ ਪੰਥਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸੰਖੇਪ ਤੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਲੇਖ 'ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵ' ਲੇਖਕ ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵਾਲੀ ਬਹੁਮੁੱਲੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਲੇਖ 'ਪੰਚਮ ਤਖ਼ਤ ਬੁੱਢਾ ਦਲ' ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਭਾਈ ਸੁਖਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਨ੍ਹੱਈਆ ਵਲੋਂ ਵੀ ਖੋਜੀ ਬਿਰਤੀ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪ੍ਰੋ: ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ ਦੀ ਰਚਨਾ 'ਖ਼ਾਲਸਾਈ ਬੋਲੇ' ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਦੀ ਆਤਮਿਕ ਅਵਸਥਾ ਨਾਲ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਸਦੀਵੀ ਸਾਂਝ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਰਨੀਨਾਮਾ, ਸ਼ਸਤਰਨਾਮ ਮਾਲਾ, ਕਕਾਰ, ਆਦਰਸ਼ਕ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਲੱਛਣ, ਸਲੋਕ ਦੁਮਾਲੇ ਦਾ, ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਉਸਤਤ, ਖ਼ਾਲਸਾ ਮੂਲ ਮੰਤਰ, ਬ੍ਰਹਮ ਕਵਚ, ਖ਼ਾਲਸਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਥ ਅਕਾਲੀ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਦੇ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨ ਮਰਿਆਦਾ, ਰਹਿਤਨਾਮਾ, ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੇਗ਼ਾਂ ਦੇ ਸਲੋਕ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਦਾ ਜਾਪ ਗੁਰਮੰਤ੍ਰ, ਸੁਖਨਿਧਾਨ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੇਗਾਂ ਦੇ ਸੋਲ੍ਹੇ 'ਨੁਗਦੇ' ਦਾ ਸਲੋਕ, ਖ਼ਾਲਸਾ ਰਹਿਤਨਾਮਾ, ਸ੍ਰੀ ਭਗਉਤੀ ਅਸਤੋਤ੍ਰ, 'ਅਬ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਗੁਰੂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕਾ ਲਿਖਸਤੇ' ਰਹਿਤਨਾਮਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਦੋਹਰਾ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਗੁਰਮੰਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਰਗੀਆਂ ਪੁਰਾਤਨ ਵਿਸਰ ਰਹੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਅੰਤਰੀਵੀ ਸਾਂਝ ਬਣਾ ਕੇ ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਸੋਨੇ ਤੇ ਸੁਹਾਗੇ ਵਾਲਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਦਸਮ ਪਿਤਾ ਜੀ ਵਲੋਂ ਪੰਥ ਅਕਾਲੀ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਨੂੰ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਬਹੁਮੁੱਲੀ, ਬੇਸ਼ਕੀਮਤੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।


-ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋ: 98143-24040.


ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ

ਲੇਖਕ : ਜਗਦੇਵ ਸਿੰਘ ਲਲਤੋਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੁਸਤਕ ਪਾਠਕ ਸੰਸਥਾ, ਪੰਜਾਬ
ਮੁੱਲ : 100 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 0161-2805677.


ਪੁਸਤਕ 'ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ' (ਦਸ਼ਾ, ਦਿਸ਼ਾ, ਹੱਲ ਤੇ ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ), ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਨੀਤੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਭੋਗ ਪਾਏ ਜਾਣ ਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਦਾ ਤਰਕ ਆਧਾਰਿਤ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਦੀ ਮਾਰ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 27 ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਲੇਖ ਪਹਿਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਿਰਕੱਢ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਾਂ 'ਚੋਂ ਪੰਜਾਬ ਸਿੱਖਿਆ ਨੀਤੀ 2002, ਸਮਾਰਟ ਅਤੇ ਸੈਲਫ ਸਮਾਰਟ ਸਕੂਲਾਂ ਦਾ ਸੱਚ, ਸੀ.ਸੀ.ਈ. ਅਤੇ ਸਰਬ ਸਿੱਖਿਆ ਅਭਿਆਨ ਦੇ ਅਸਲ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਉਘਾੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਦਿੱਖ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਬੇਬਾਕੀ ਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਬਿਆਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਵਿੱਦਿਅਕ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਬੋਝ ਅਧਿਆਪਕ ਯੋਗਤਾ ਟੈਸਟ, ਅਧਿਆਪਕ ਭਰਤੀ ਨੀਤੀ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿਚ ਨਕਲ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦਿਆਂ ਕਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੌੜ੍ਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਚੀਰਫਾੜ, ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਅਧਿਆਪਕ ਮਾਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਵਿਚਲਾ ਸੱਚ ਵੀ ਪਾਠਕਾਂ ਅੱਗੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਬਦਲਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਅਨੁਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਲੇਬਸ ਨੂੰ ਬਦਲਵਾਂ, ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਨਿੱਤ ਨਵੇਂ ਤਜਰਬਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਹੋ ਰਹੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਗੱਲ ਉਠਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਵਧ ਰਹੀ ਅਧਿਆਪਕੀ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਘੋਲਾਂ ਵਿਚ ਏਕਤਾ ਦੀ ਘਾਟ, ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਦਾ ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਖੌਫ਼ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਜਗਦੇਵ ਸਿੰਘ ਲਲਤੋਂ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਦਾ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਚਿਤਰਨ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਲ ਵੀ ਸੁਝਾਏ ਹਨ।
ਸਰਲ ਤੇ ਸਹਿਜ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਆਮ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਸਮਝਣ, ਪਰਖਣ ਅਤੇ ਘੋਖਣ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਦੁਖਦੀ ਰਗ 'ਤੇ ਉਂਗਲ ਧਰ ਕੇ ਇਕ ਵਧੀਆ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।


ਤੱਪੜ ਤੇ ਮੋਹਰ
ਲੇਖਕ : ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ ਗਰਚਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 90
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039.


ਵਿਦੇਸ਼ ਵਾਸਾ ਕਰਦੇ ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ ਗਰਚਾ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਨਾਟਕ ਪੁਸਤਕ 'ਲਾਲਸਾ' ਮਗਰੋਂ 'ਤੱਪੜ ਤੇ ਮੋਹਰ' ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਰਾਹੀਂ ਕਹਾਣੀ ਜਗਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਪਾਸ ਰੰਗਮੰਚ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਕੌੜੇ-ਮਿੱਠੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਵਿਚ ਬੁਣਨ ਦਾ ਹੁਨਰ ਹੈ। ਹਥਲੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਕੁੱਲ 9 ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਮੁਢਲੇ ਦੌਰ ਦਾ ਸਬੰਧ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਪਰਣਾਏ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਲੋਕ-ਪੱਖੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਕੇ ਧਰਨੇ, ਮਜ਼ਾਹਰੇ, ਰੈਲੀਆਂ, ਇਕੱਠਾਂ ਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਕੇ ਨੇੜਿਓਂ ਤੱਕਿਆ ਪਰ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਵਰਗੇ ਮੁਲਕ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਠਾਹਰ ਵੀ ਲੈਣੀ ਪਈ। ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ ਗਰਚਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਇਸੇ ਦਵੰਦ ਵਿਚੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਟਾਈਟਲ ਕਹਾਣੀ 'ਤੱਪੜ ਤੇ ਮੋਹਰ' ਵਿਚ ਅਮਰੀਕਾ ਵਸਦੇ 'ਮੈਂ' ਪਾਤਰ ਪਾਸ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਭੋਲਾ ਕਾਮਰੇਡ (ਪੁਰਾਣਾ ਸਾਥੀ) ਅਚਾਨਕ ਪੁੱਜਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਭੋਲਾ ਕਾਮਰੇਡ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲੈਨਿਨਵਾਦ, ਮਾਉਵਾਦ ਤੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਵਲੋਂ ਅਮਰੀਕਾ, ਕੈਨੇਡਾ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਜਿਹੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਮੁਲਕਾਂ ਨੂੰ ਭੰਡਣ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਮਜਬੂਰੀ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਨਾਹ ਵਿਚ ਆਉਣ 'ਤੇ ਕਟਾਖਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਤੁਲਨਾਤਮਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਵਾਕ : 'ਊਂ ਕੌਮਨਿਯਮ ਨੇ ਪੜ੍ਹਨ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਅਕਲ ਤਾਂ ਬੜੀ ਦਿੱਤੀ ਐ, ਲੜਨ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਬੜਾ ਭਰਿਐ, ਬੱਸ ਆਈਂ ਬਈ ਟਿਕਾਣਾ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਿਆ।' ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਜਿਸਮ' ਤੇ 'ਅੱਖ ਦੌੜ ਰਹੀ ਐ' ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਬਲਜੀਤ ਤੇ ਜਗਬੀਰ ਪਾਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਉਲਝਾਅ ਤੇ ਭਟਕਣ ਦੀ ਬਾਰੀਕਬੀਨੀ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੁੰਨ ਦਾ ਕੰਮ, ਰੰਗੀ ਦੀ ਬੇਬੇ, ਕਰਜ਼, ਵਕਤ ਆਉਂਦੇ, ਐਂ ਤਾਂ ਖਾਂਦੈ, ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਸ਼ਾਇਦ ਆਪਣੀ ਰੌਚਿਕਤਾ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹਨ। ਭਾਸ਼ਾ ਇਕਦਮ ਸਰਲ ਹੈ ਤੇ ਕਹਾਣੀ ਸਹਿਜ ਤੌਰੇ ਤੁਰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਨਾਲ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਗੋਂਦ ਗੁੰਦਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਲੇਖਕਾਂ ਵਾਂਗ ਮਾਤ ਭੂਮੀ ਦੇ ਹਉਕੇ-ਹੇਰਵੇ ਨਾ ਭਰ ਕੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ, ਯਥਾਰਥ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਿਧਰੇ-ਕਿਧਰੇ ਵਾਕਾਂ ਦਾ ਦੁਹਰਾਉ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦ ਵਧੇਰੇ ਚੁਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਤਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਜਾਣੀਆਂ ਸਨ। ਬਾਵਜੂਦ ਇਸ ਦੇ 'ਤੱਪੜ ਤੇ ਮੋਹਰ' ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇਣ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।


-ਡਾ: ਧਰਮ ਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਮੋ: 98761-56964.

 

08-08-2020

 ਕਰਬਲਾ
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰੇਮ ਚੰਦ
ਅਨੁ: ਸ਼ਾਹ ਚਮਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 192
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039.

ਵਿਚਾਰਾਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰੇਮ ਚੰਦ ਦੇ ਲਿਖੇ ਹਿੰਦੀ ਨਾਟਕ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ (ਰੂਪਾਂਤਰਣ) ਸ਼ਾਹ ਚਮਨ (1940-2014) ਨੇ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੰਜ ਅੰਕੀ ਨਾਟਕ (ਅਨੇਕਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਸਹਿਤ) ਦੀ ਮੁੱਖ ਫੇਬੁਲਾ, ਜੋ ਹਿਰਦੇ ਵੇਧਕ ਦੁਖਾਂਤ ਹੈ, ਇੰਜ ਹੈ : ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖਲੀਫ਼ੇ ਦੀ ਪਦਵੀ ਨਿਰੰਤਰ ਹਸਤਾਂਤ੍ਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ ਸ਼ਰਾਬੀ, ਕਬਾਬੀ, ਨਿਰਦਈ, ਝੂਠੇ, ਬਦਕਾਰ, ਹਰਾਮਖੋਰ, ਸਿਆਸੀ ਜੋੜ-ਤੋੜ ਵਿਚ ਮਾਹਿਰ (ਖਲਨਾਇਕ) 'ਯਜੀਦ' ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ (ਬਿਨਾਂ ਲੋਕ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ, ਸਰਾਸਰ ਧੱਕੇ ਨਾਲ 'ਬੈਅਤ' ਕਬੂਲ ਕਰਾ ਕੇ ਪੁੱਜਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਖਲੀਫ਼ੇ ਦੀ ਪਦਵੀ ਦਾ ਅਸਲੀ ਹੱਕਦਾਰ 'ਅਲੀ' ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਰਸੂਲ ਦਾ ਦੋਹਤਰਾ ਹਜ਼ਰਤ ਹੁਸੈਨ ਸੀ, ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ, ਨਰਮ ਤੇ ਨੇਕ ਦਿਲ, ਸੱਚਾ-ਸੁੱਚਾ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਸੂਲਾਂ ਦਾ ਪੱਕਾ ਸੀ। ਯਜੀਦ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕੋ-ਇਕ ਦੁਸ਼ਮਣ ਸਮਝ ਕੇ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੁਖਾਂਤ ਨਾਟਕ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਦੀਨੇ, ਮੱਕੇ ਪਰ ਆਖਰੀ 'ਕੂਫ਼ੇ' ਵਿਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹਵਾਲਾ ਚੌਖਟਾ (ਫਰੇਮ ਆਫ ਰੈਫਰੈਂਸ) ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। ਰਸੂਲ ਦੀ ਸੁਪਨ-ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਇੱਕਮੁੱਠਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮੰਦਭਾਗੀ ਹੋਣੀ ਦਾ ਪੂਰਵ ਅਨੁਮਾਨ (ਪਰੋਲੈਪਸਿਸ) ਹੁਸੈਨ ਨੂੰ ਰਸੂਲ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਤੋਂ ਹੀ ਸੀ।
ਇਸ ਦੁਖਾਂਤ ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਟਕਰਾਵਾਂ (ਕੌਨਫਲਿਕਟਸ) ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਨੇਕੀ/ਬਦੀ, ਧਰਮ ਈਮਾਨ ਮਾਰਗ/ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ, ਨਰਮਾਈ/ਸਖ਼ਤਾਈ, ਦੁਨਿਆਵੀ ਖਾਹਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ/ਜੰਨਤ ਦੀਆਂ ਸਦੀਵੀ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਟੱਕਰ ਹੈ। ਬਦੀ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੇਕ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰ ਹੀਲੇ ਤਬਾਹ ਕਰਨ 'ਤੇ ਤੁਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਕੋ ਹੁਸੈਨ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਬੰਧੀ ਤੇ ਸਨੇਹੀ 72 ਬੰਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 'ਚ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲੈਂਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਰੂਹਾਨੀ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਥਿੜਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਅਨੇਕਾਂ ਬਹਾਦਰ ਇਸਲਾਮ ਦੀਆਂ ਸੱਚੀਆਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਵਾਰਨ ਤੋਂ ਸੰਕੋਚ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਕੂਫ਼ੇ ਵਿਚ ਜ਼ੁਲਮ ਆਪਣੀ ਚਰਮ ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਪੁੱਜਦਾ ਹੈ। ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਮਨਬਚਨੀਆਂ, ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ, ਸ਼ੇਅਰੋ-ਸ਼ਾਇਰੀ ਅਤੇ ਮੰਚ ਸੰਕੇਤ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।

ਡਾ: ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਮੋ: 88376-79186.

c c c

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ
ਬਾਣੀ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ
ਲੇਖਕ : ਡਾ: ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਯੁੱਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 375 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 210
ਸੰਪਰਕ : 01126802488.

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜਨਮ ਦੀ ਪੰਜ ਸੌ ਪੰਜਾਹਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮੌਕੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿਚ ਜਸ਼ਨ ਹੋਏ। ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ, ਲੰਗਰ, ਸੈਮੀਨਾਰ। ਮੂੰਹ ਕਾ ਕਹਿਆ ਵਾਓ। ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਮੰਨਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਅਵਸਰ 'ਤੇ ਸ਼ਬਦ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸਰਬਦੇਸ਼ੀ/ਸਰਵਕਾਲੀ/ਬਹੁਲਵਾਦੀ/ਉੱਤਰ-ਆਧੁਨਿਕ/ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰਨ ਪ੍ਰਸਾਰਨ ਨੂੰ ਉਹ ਮਹੱਤਵ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਦੇਣਾ ਬਣਦਾ ਸੀ। ਅਜਿਹਾ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਹੀ ਜਾਗ ਪੈਣ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹਰ ਯਾਦਗਾਰੀ/ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਅਵਸਰ ਉੱਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ/ਗੁਰਬਾਣੀ/ਦਰਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ਰਚੀਆਂ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਜਾਣ ਤਾਂ ਜੋ ਸਿੱਖੀ ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸਾਰਥਕ ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅੱਗੇ ਤੁਰੇ। ਡਾ: ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਸ ਅਵਸਰ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਸੰਕਲਨ, ਚਿੰਤਨ, ਬਾਣੀਕਾਰਾਂ, ਬਾਣੀ ਦੇ ਕਾਵਿ ਰੂਪਾਂ, ਰਾਗਾਂ, ਸਾਹਿਤ-ਜੁਗਤਾਂ ਅਤੇ ਅਜੋਕੇ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਸਾਰਥਕਤਾ ਜਿਹੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ, ਸਰਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖ ਕੇ ਉਕਤ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਯੋਗ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਸੱਚੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਮੀਣਿਆਂ ਦੇ ਰਲੇ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅਹਿਲ-ਏ-ਕਿਤਾਬ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵੀ ਹੈ। ਵਿਲੱਖਣ ਧਰਮ ਲਈ ਆਪਣਾ ਗ੍ਰੰਥ। ਇਸ ਲਈ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਆਪ ਬਾਣੀ ਲਿਖਣ, ਸੰਭਾਲਣ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਵਰਤੀ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸੌਂਪਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਰੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਕਾਲੀ/ਪੂਰਵ ਕਾਲੀ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਇਕੱਤਰ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਇਹ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀ। ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਇਸ ਵਿਚ ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ਸਲੋਕ ਤੇ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣ ਵੇਲੇ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਸਦੀਵ ਰੂਪ ਵਿਚ ਗੁਰਗੱਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਆਧੁਨਿਕ, ਨਵੇਂ ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਚਿੰਤਨ, ਸੰਪਾਦਨ ਵਿਉਂਤ, ਬਾਣੀ ਦੇ ਕਾਵਿ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਬਾਣੀਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਇਕੋ ਥਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਣਦੇ ਹਰ ਘਰ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਡਾ: ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਧੀਰ
ਮੋ: 98722-60550

c c c

ਤਲੀ ਦੀ ਅੱਗ
ਲੇਖਕ : ਸੀ. ਮਾਰਕੰਡਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 87
ਸੰਪਰਕ : 94172-72161.

'ਤਲੀ ਦੀ ਅੱਗ' ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿਧਾਰਾ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਸੁਰ ਦੇ ਕਵੀ ਸੀ. ਮਾਰਕੰਡਾ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਬਦ ਚਿੱਤਰ, ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ, ਆਲੋਚਨਾ, ਅਭਿਨੰਦਨ ਗ੍ਰੰਥ, ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਗਿਆਰਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚਲੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਖੰਡ-ਕਾਵਿ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਖੰਡ-ਕਾਵਿ ਦੀ ਕੋਈ ਪਰੰਪਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਲੰਮੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਵਜੋਂ ਹੀ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਨਾਵਲ ਵਾਂਗ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਖੰਡ-ਕਾਵਿ ਕਿਸੇ ਇਕ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗੀਤਕ ਕਾਵਿ ਨਿਭਾਉ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਕੰਡਾ ਨੇ ਇਕ ਯੁਵਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨੂੰ ਇਸ਼ਕ ਹਕੀਕੀ ਅਤੇ ਇਸ਼ਕ ਮਜ਼ਾਜ਼ੀ ਦੇ ਦਵੰਧ ਵਾਂਗ ਚਿੱਤਰ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਕਿੱਸਾ ਕਲਾ ਵਾਂਗ ਸੰਜੋਣ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨਵੀਨ ਕਾਵਿਬੋਧ ਸਿਰਜਣ ਦਾ ਯਤਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਿਸਮੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਦੇ ਅੰਤਰੀਵੀ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਾਵਿਕ ਅਹਿਸਾਸ ਨਾਲ ਓਤਪੋਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇਹ ਨਿਵੇਕਲਾ ਯਤਨ ਇਸ ਕਾਵਿਕਾਰੀ ਦਾ ਹਾਸਲ ਹੈ
ਨਾ ਬੁੱਲ ਫਰਕਣ
ਨਾ ਕੋਈ ਧੜਕਣ
ਗਮਲੇ ਵਿਚ ਜਿਉਂ
ਫੁੱਲ ਖਿੜ ਆਇਆ
-- -- -- -- --
ਕਾਠਾ ਜਿਸਮ
ਬਲੌਰੀ ਹਾਸਾ
ਨੈਣਾਂ ਦੇ ਵਿਚ
ਨੂਰ ਸਵਾਇਆ....
-- -- -- -- --
ਇਹ ਵੀ ਕੀ
ਅਣਹੋਣੀ ਹੋਈ
ਸਾਏ ਵਿਚ ਘੁਲ
ਚਲਿਆ ਸਾਇਆ
ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੇ ਦੇ ਆਮਦ, ਉਸ ਦੇ ਗਠੀਲੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਿਲਣੀ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਕਾਵਿਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਢਾਲਣਾ ਅਤੇ ਕਾਵਿ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਸਹਿਜ ਤੋਰੇ ਤੋਰੀ ਰੱਖਣਾ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਰਵਾਨੀ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਹੈ। ਨਦੀ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ ਗਾਗਰ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਤੱਕ ਜਲ ਦਾ ਝਲਕਣਾ, ਰੁਦਨ ਕਰੇਂਦੀ ਵੰਝਲੀ, ਸੇਜ ਵਾਂਗ ਵਿਛੀ ਹੋਈ ਦੇਹੀ, ਵਰਗੀਆਂ ਤਸ਼ਬੀਹਾਂ ਅਤੇ ਬਿੰਬ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਰੂਹਾਨੀ ਅਤੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਸੁਮੇਲ ਵਾਂਗ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਖੰਡ ਲਿਬੜੀ
ਵਿਹੁ ਦੀ ਮੋਟਲ
ਨਾਮ ਬਿਨਾਂ ਨਾ
ਜਾਣੇ ਧੋਈ
-- -- -- --
ਬਾਝ ਪ੍ਰੇਮ ਵੀ
ਪ੍ਰਭ ਨਾ ਮਿਲਦਾ
ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਅਰਥ
ਨਾ ਜਾਣੇ ਕੋਈ....
ਪ੍ਰੇਮ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਭਗਤੀ ਦੇ ਜੁੱਟ ਭਾਵੇਂ ਭਾਰਤੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਰੂੜ੍ਹ ਜੁੱਟ ਹਨ। ਪਰ ਸੀ. ਮਾਰਕੰਡਾ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਸ ਖੰਡ-ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਉਸਾਰ ਕੇ ਨਵੀਂ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਇਕ ਨਵਾਂ ਵਿਸਥਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਇਕ ਵੱਖਰੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰੇਗਾ। ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਖੜੋਤ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਡਾ: ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋ: 94171-94812.

c c c

ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ
ਲੇਖਕ : ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 175 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 136
ਸੰਪਰਕ : 0161-2740738.

ਨਵੇਂ ਗਿਆਨ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਯੁੱਗ ਨੇ ਸਾਡੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤੇ ਲੋਕ ਵਿਰਸੇ ਤੋਂ ਤੋੜ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਡਾ ਕੀਮਤੀ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈਇਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦਿਆਂ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਸੁਖਦੇਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਲੋਕ ਪੱਖੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਪੁਸਤਕ ਰੂਪ ਦੇ ਕੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕ ਅੰਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਪੁਰਾਤਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਹੈ, ਮੁਸ਼ੱਕਤਾਂ ਭਰਿਆ, ਬਹਾਦਰੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗਰਾਮਾਂ ਦਾ ਬਹਾਦਰੀ ਭਰਿਆ ਇਤਿਹਾਸ ਵੀ ਹੈ, ਅਟਲ ਸਚਾਈਆਂ ਤੇ ਚੌਗਿਰਦੇ ਨਾਲ ਇਕ-ਮਿਕ ਹੋਇਆ ਗੁੰਝਲਾਂ ਭਰਿਆ ਜੀਵਨ ਤੇ ਸਾਦੀ ਰਹਿਣੀ ਬਹਿਣੀ ਵੀ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਤਾਂ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਤੇ ਦਿਮਾਗੀ ਅਭਿਆਸ ਵੀ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦਾ ਆਰੰਭ ਚੌਧਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਮੀਰ ਖੁਸਰੋ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਰੂਪ ਬਦਲਦਾ ਗਿਆ।
ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ ਨੇ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਹੋਰ ਪੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਧਰਤੀ ਜਾਏ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ, ਅੰਬਰੀ ਉੱਡਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵਸਦੇ ਜੀਵ ਜੰਤੂਆਂ ਬਾਰੇ, ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਦੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਅੰਗਾਂ ਬਾਰੇ, ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਵਸਤਾਂ (ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਰੁਪਿਆ, ਚੀਨਾ, ਮੰਜਾ, ਚੱਕੀ ਤੇ ਚੁੱਲ੍ਹਾ ਆਦਿ), ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਔਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਈਆਂ ਵਸਤਾਂਰੇਲ ਗੱਡੀ, ਘੜੀ, ਬੰਦੂਕ, ਹੁੱਕਾ ਮਖਿਆਲ ਆਦਿ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਸੰਕੇਤ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ ਅਰਥ ਸਮਝ ਵਿਚ ਆ ਸਕਣ। ਲੇਖਕ ਵਲੋਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸ਼ਲਾਘਾਪੂਰਨ ਕਾਰਜ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।

ਡਾ: ਜਗਦੀਸ਼ ਕੌਰ ਵਾਡੀਆ
ਮੋ: 98555-84298.

c c c

ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਟੈਕਸੀਨਾਮਾ
ਲੇਖਕ : ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ, ਗੌਰਵ ਖੁਰਾਨਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਰਹਾਉ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 130 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 72
ਸੰਪਰਕ : 78890-06635.

ਅੱਜ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗੱਭਰੂਆਂ ਦੀ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਨੂੰ ਦੌੜ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਔਖੇ-ਸੌਖੇ ਹੋ ਕੇ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਪੈਸਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇੰਜ ਉਹ ਘਰ ਪਰਿਵਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਹੱਡ-ਤੋੜਵੀਂ ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਬਾਹਰ ਜਾ ਕੇ ਟੈਕਸੀ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਕ ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਗੌਰਵ ਖੁਰਾਨਾ ਵੀ ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮਤ ਅਜ਼ਮਾਉਣ ਲਈ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੌੜ-ਭੱਜ ਕਰਕੇ ਉਹ ਡਰਾਈਵਿੰਗ ਲਾਇਸੈਂਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੌਰਵ ਖੁਰਾਨਾ ਨੂੰ ਇਹ ਟੈਸਟ ਪਾਸ ਕਰਨ ਲਈ 5-6 ਵਾਰੀ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਣਾ ਪਿਆ। ਜਦ ਡਰਾਈਵਿੰਗ ਲਾਇਸੈਂਸ ਬਣ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਬੇਹੱਦ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਗੋਰੇ ਅਫਸਰ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰੀਂ ਹੱਥ ਲਾਉਣ ਲੱਗਾ। ਗੋਰਾ ਡਰ ਗਿਆ ਕਿ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਇਹ ਕੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਗੌਰਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਟੁੱਟੀ-ਫੁੱਟੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਾਡਾ ਕਲਚਰ ਹੈ। ਬੜੀ ਬੇਸਬਰੀ ਨਾਲ ਉਡੀਕਦਿਆਂ ਉਹ ਦਿਨ ਆ ਗਿਆ ਜਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਟੈਕਸੀ ਡਰਾਈਵਰ ਦੀ ਵਰਦੀ ਪਾ ਕੇ ਡਰਾਈਵਿੰਗ ਸੀਟ 'ਤੇ ਬੈਠਣ ਦਾ ਸੁਭਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਟੈਕਸੀ ਡਰਾਈਵਰਾਂ ਦਾ ਇਕ ਆਪਣਾ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀਆਂ, ਗ਼ਮੀਆਂ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵਾਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੈਕਸੀ ਡਰਾਈਵਿੰਗ ਦੇ ਧੰਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਾਪਰੀਆਂ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੱਟੀਆਂ-ਮਿੱਠੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਤਜਰਬਿਆਂ 'ਚੋਂ ਲੰਘਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਹੇਠ ਬੜੀ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ : ਅੰਨ੍ਹੀ ਲੜਕੀ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਜਿਊਂਦੀ ਹੈ, ਪੁਲਿਸ ਵਲੋਂ ਸਹਾਇਤਾ, ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਵਪਾਰੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ, ਸ਼ਰਾਬ, ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਵਾਰੀ, ਠੱਗੀਆਂ ਤੇ ਨਵੇਂ ਤਰੀਕੇ, ਮਾਂ, ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਰੂਪ, ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਘਰਵਾਲੀ, ਕਿਰਾਇਆ ਲੈ ਭੱਜੇ, ਆਦਿ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਟੈਕਸੀ ਡਰਾਈਵਰ ਅਤੇ ਸਵਾਰੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿਚ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ-ਮਾੜੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਹੱਡਬੀਤੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਚਾਨਣ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੂਰੀ
ਮੋ: 93573-24241.

c c c

ਮਹਾਨਤਾ ਦੇ ਮਾਰਗ
ਲੇਖਕ : ਏ.ਪੀ.ਜੇ. ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ
ਅਨੁਵਾਦਕ : ਪ੍ਰੋ: ਬਸੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 160
ਸੰਪਰਕ : 98149-41214.

ਡਾ: ਕਲਾਮ ਭਾਰਤ ਦੇ 11ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਨ। ਉਹ ਇਕ ਮਹਾਨ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਰਾਜਨੀਤੀਵੇਤਾ ਅਤੇ ਚਿੰਤਕ ਸਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚਰਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਛੋਟਾ ਟੀਚਾ ਰੱਖਣਾ ਇਕ ਅਪਰਾਧ ਹੈ। ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਮਾਰਗ ਅਪਣਾਉਣਾ ਹੀ ਸਾਡਾ ਕਰਮ ਧਰਮ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਆਮ ਭਾਰਤੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਾਨ, ਮੰਤਵ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਦਾ ਭ੍ਰਮਣ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦਿਆਂ ਚੰਗੀ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕੀਮਤੀ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਸਹੁੰ ਚੁਕਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ
ਅੱਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਰੱਖਾਂਗਾ।
ਜੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਖੁਸ਼ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਘਰ ਖੁਸ਼ ਹੈ।
ਜੇ ਮੇਰਾ ਘਰ ਖੁਸ਼ ਹੈ ਤਾਂ ਸਮਾਜ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ।
ਜੇ ਸਮਾਜ ਖੁਸ਼ ਹੈ ਤਾਂ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ।
ਜੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ ਤਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ।
ਡਾ: ਕਲਾਮ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਲੈਂਦਿਆਂ ਸਾਰੇ ਵਰਗਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਚੇਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਭਾਰਤ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਰਾਸ਼ਟਰ ਬਣੇ ਜਿਹੜਾ ਧਰਤੀ ਉੱਪਰ ਰਹਿਣਯੋਗ ਥਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ 'ਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਲਿਆਵੇ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਨੁਵਾਦਕ ਨੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਲਗਨ, ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨਾਲ ਸਰਲ ਅਤੇ ਰਵਾਨਗੀ ਭਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਂਭਣਯੋਗ ਹੈ।

ਡਾ: ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ
ਮੋ: 98147-16367.

c c c

2-08-2020

 ਯੁਗ ਵਾਰਤਾ
ਲੇਖਕ : ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 0172-5027427.

'ਯੁਗ ਵਾਰਤਾ' ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ, ਗੀਤ ਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਉਸਤਾਦ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਦੀਫ਼ਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਕੇ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਗ਼ਜ਼ਲ 'ਮਦਨ ਲਾਲ ਢੀਂਗਰਾ' ਵੀ ਹੈ। ਅਲ ਬਹਿਰ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਇਹ ਗ਼ਜ਼ਲ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿਚ ਇਕ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੈਮਦਨ ਲਾਲ ਢੀਂਗਰਾ ਦੀ ਗੌਰਵ ਗਾਥਾ ਦਾ ਮੁਸੱਲਸਲ ਗ਼ਜ਼ਲ ਰਾਹੀਂ ਬਿਆਨ ਇਸ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰੀ ਦਾ ਨਿਵੇਕਲਾ ਹਾਸਲ ਹੈ
'ਢੀਂਗਰਾ' ਹਾਂ ਮੈਂ, ਹਨੇਰੀ ਦਾ ਕਰਾਂ ਮੈਂ ਸਾਹਮਣਾ,
ਖੌਫ਼ ਵਿਚ ਜੀਵਾਂ ਕਿਵੇਂ ਮੈਂ ਵਕਤ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਰਹਾਂ?
ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰ ਇਕ ਸਜਗ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ ਵਲੋਂ ਸਮਾਜ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਬਿਹਤਰੀ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸੁਨੇਹਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਤੱਖ ਜਾਂ ਪ੍ਰੋਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਦਰਦ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਬਿਹਤਰੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਲਈ ਤੜਫ਼ ਇਸ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰੀ ਦਾ ਮੂਲ ਸਰੋਕਾਰ ਹੈ।
ਐ ਮੇਰੇ ਪੰਜਾਬੀਓ! ਇਕ ਦਿਨ ਬੜੇ ਪਛਤਾਓਗੇ।
ਜੇ ਲੜੋਗੇ ਭਿੜ ਮਰੋਗੇ, ਫਿਰ ਉਜਾੜੇ ਜਾਓਗੇ।
ਜੇ ਨਹੀਂ ਸਮਝੇ ਤਾਂ ਫਿਰ ਖ਼ਾਬਾਂ 'ਚ ਖੰਡਰ ਹੋਣਗੇ
ਫਿਰ ਉਦਾਸੀ ਰੁੱਤ ਦੇ ਵਿਚ, ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਸਕਰਾਓਗੇ।
ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ, ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਅਭੀਵਿਅਕਤ ਕਰਨ ਲਈ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਸਿਨਫ਼ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਤਕਨੀਕੀ ਬੰਦਸ਼ਾਂ ਸਮੇਤ। ਬਹਿਰ ਵਜ਼ਨ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਉਸ ਨੂੰ ਗਹਿਰੀ ਸਮਝ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹਿਰ ਦੀ ਰਵਾਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਬਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ ਜੜਤ ਨੂੰ ਬਹਿਰ-ਵਜ਼ਨ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਗ਼ਜ਼ਲੀਅਤ ਪੈਦਾ ਕਰ ਲੈਣੀ ਉਸ ਦਾ ਹਾਸਲ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇ ਸਥੂਲ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਹਨ। ਰਵਾਇਤੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਸਮਕਾਲੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਤੱਕ ਫੈਲਾਓ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਲੋੜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸੁਨੇਹੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਚੇਤ ਹੋਣਾ ਇਸ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰੀ ਦਾ ਸਾਰਥਕ ਫੈਲਾਓ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸ਼ਿਲਪ ਉਸਤਾਦੀ ਛੋਹਾਂ ਨਾਲ ਕਿੰਨੀ ਸਹਿਜ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਦਿਲ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਬੜੀ ਨਿਆਰੀ, ਰੋਜ਼ ਸਤਾਏ ਇਸ਼ਕ ਖੁਮਾਰੀ
ਟੁੱਟੇ ਤਾਰੇ ਅੰਦਰ ਤਾਂ ਹਿਲਦਾ ਹਿਜਰ ਭਇਆ ਮਨ ਇਸ਼ਕ ਖੁਆਰੀ
ਗ਼ਜ਼ਲ ਵੀ ਤੂੰ ਹੈ, ਗੀਤ ਵੀ ਤੂੰ ਹੈ, ਹੁਸਨ ਵੀ ਤੂੰ, ਪ੍ਰੀਤ ਵੀ ਤੂੰ ਹੈ
ਪਿਆਰ ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਬੋਲੇ, ਦਰਦ ਵੀ ਤੂੰ ਹੈ, ਮੀਤ ਵੀ ਤੂੰ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਜੜਤ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤਕ ਰਵਾਨਗੀ ਵਿਚ ਢਾਲ ਲੈਣਾ ਅਤੇ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਮਾਨਵੀ ਦਰਦ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਕਰ ਦੇਣਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਹੈ।
ਗੀਤ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਪੀੜ ਅਵੱਲੀ
ਝੱਲਣੀ ਲੋਠਾ ਜਾਏ ਨਾ ਝੱਲੀ
ਦਿਲ ਅੰਬਰ ਤੋਂ ਟੁੱਟਿਆ ਤਾਰਾ
ਨੈਣਾਂ ਸਿੰਮਿਆ ਹੰਝੂ ਖਾਰਾ
ਕੌਣ ਸੁਣੇਗਾ, ਵੈਣ ਪਰਾਏ।
ਗੀਤ ਮੇਰਾ ਕਹਿਣੋਂ ਨਾ ਡਰਦਾ
ਜੋ ਭੀ ਸੁਣਦਾ, ਸਤ ਸਤ ਕਰਦਾ
ਐਸਾ ਸੱਚ ਦਾ ਰਸਤਾ ਫੜਿਆ
ਸੂਲੀ ਉੱਪਰ ਹਸ ਹਸ ਚੜ੍ਹਦਾ
ਜੀਵਨ ਕੀ ਕੀ ਰੰਗ ਵਿਖਾਏ
ਸਮਾਜ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਬਿਹਤਰੀ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਰਾਹੀਂ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਸ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

ਡਾ: ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋ: 94171-94812.

c c c

ਚਾਨਣ ਦੇ ਹਸਤਾਖ਼ਰ
ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰਾ : ਗੁਰਮੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 98767-46901.

ਸੰਧਾ ਨਿਯਮਪੂਰਬਕ ਗ਼ਜ਼ਲ ਕਹਿਣ ਵਾਲੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰਾ ਹੈ। ਅਸੂਲਾਂ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਇਸ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰਾ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਤਾਸੀਰ ਤੇ ਮਹਿਕ ਹੈ। 'ਚਾਨਣ ਦੇ ਹਸਤਾਖ਼ਰ' ਉਸ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਤੇ ਨਿਰੋਲ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਬੇਸ਼ਕ ਉਸ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਬਹੁਤਾ ਲੰਬਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਸਥਾਨ ਬਣਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿਚ ਸਰਲਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਗੁਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਗੁਣ ਸੰਧਾ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਵਿਚ ਮਹਿਸੂਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਬੌਧਿਕਤਾ ਦੀ ਥਾਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਲਿਖੀ ਹੈ ਤੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿਚ ਹੀ ਉਹ ਮਾਯੂਸ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਊਰਜਾ ਭਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਹੱਕ ਨਿਆਂ ਲਈ ਜੂਝਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਦੂਸਰੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿਚ ਉਹ ਪੂਰੇ ਅੰਬਰ ਦੀ ਥਾਂ ਇਕ ਅੱਧ ਸਿਤਾਰਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਤੀਸਰੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿਚ ਸੰਧਾ ਲੜਨ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਬਾਰੇ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੰਝ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰਾ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਇਕ ਤਰਤੀਬ ਵਿਚੋਂ ਹੋ ਕੇ ਗੁਜ਼ਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਉਦਾਸੀ ਦਾ ਰੰਗ ਹੈ ਪਰ ਅਜੋਕੇ ਮਾਹੌਲ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਚ ਇਹ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਨਣੀ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਹੈ ਤੇ ਹਨ੍ਹੇਰ ਮੂੰਹਜ਼ੋਰ ਹੈ ਪਰ ਇੱਛਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਵਿੱਤ ਮੁਤਾਬਿਕ ਉਸ ਨੂੰ ਜੂਝਣਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਾਫ਼ਿਲੇ ਨੂੰ ਭਰਪੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਉਸ ਕੋਲ ਹੁਨਰ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਮੁਹੱਬਤੀ ਚੋਚਲਿਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੈ ਤੇ ਜਿਊਣ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਮੁਢਲੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੀ ਕੜੀ ਹੈ।

ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਮੋ: 99884-44002

c c c

ਮਟਕ-ਚਾਨਣਾ
ਲੇਖਕ : ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਬਰਮੌਤਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲਿਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 97812-81565.

'ਮਟਕ-ਚਾਨਣਾ' ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਬਰਮੋਤਾ ਦੀ 12ਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ 80 ਦੇ ਕਰੀਬ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਿਕਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੱਚ ਦੀ ਧਾਰਨੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਕਾਰਾ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕਰਕੇ ਹੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁੱਜੇ ਵਿਚ ਸਮੁੰਦਰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਵਾਂਗ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ 'ਭੋਜਨ', 'ਹੈਪੀ ਰੇਨੀ ਡੇਅ', ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਨਸੀਹਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਇਕ ਗ਼ਰੀਬ ਦਾ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਕੋਠਾ ਚੋਅ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਫੋਨ 'ਤੇ ਮੈਸੇਜ ਆਉਂਦਾ ਹੈ 'ਹੈਪੀ ਰੇਨੀ ਡੇਅ', ਪਰ ਉਹ ਇਹ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਤਾਂ ਅੱਜ 'ਬੈਡ ਰੇਨੀ ਡੇਅ' ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ 'ਮਟਕ-ਚਾਨਣਾ', 'ਡਿਗਰੀ', 'ਇਕ ਔਰਤ ਦੇ ਦੋ ਰੂਪ' ਅਤੇ 'ਹਮਬਿਸਤਰ' ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਬਾਖੂਬੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 'ਪਿੰਜਰੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੈਦੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਕੈਦ ਵਿਚ ਹੀ ਲੰਘ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਜੇਲ੍ਹਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਨਾ ਕੱਢੋ, ਮੈਨੂੰ ਇਸੇ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿਣ ਦਿਓ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੀ 'ਮੱਥੇ ਦੀਆਂ ਤਿਓੜੀਆਂ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਇਕ ਅੜਬ ਪਤਨੀ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਦੰਗੇ ਮਚ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਰਾਸ਼ਨ ਲੈਣ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਖਾਲੀ ਝੋਲਾ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਘਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮੱਥੇ ਤਿਉੜੀਆਂ ਪਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੁਸੀਬਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਬਰਮੋਤਾ ਨੇ ਹਰੇਕ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਹੀ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਸੁਨੇਹੇ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਸਾਡੀ ਸਮਾਜਿਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਵਿਸ਼ੇ ਲਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਭਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਵੀ ਤ੍ਰੇੜਾਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਲੇਖਿਕਾ ਵਧਾਈ ਦੀ ਪਾਤਰ ਹੈ।

ਡਾ: ਗੁਰਬਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਰਾੜ
098553-95161

c c c

ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ 31 ਨਿਬੰਧ
ਨਿਬੰਧਕਾਰ : ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਸਰਹਿੰਦ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਐਵਿਸ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 450 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 234
ਸੰਪਰਕ : 98728-98599.

ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੇ 31 ਨਿਬੰਧ ਸਾਡੇ ਦਿਲ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਲੇਖ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਦਾ ਚਿਤਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੇਖ ਸਾਡੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਦਰਪਣ ਹਨ। ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਹੇ ਵਿਰਸੇ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਪਾਉਂਦੇ ਕੁਝ ਲੇਖ ਬਹੁਤ ਭਾਵਪੂਰਤ ਹਨ। ਕੁਝ ਨਿਬੰਧ ਲੇਖਿਕਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤਜਰਬਿਆਂ ਅਤੇ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਦਰਦ ਅਤੇ ਹੱਦਾਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੇ ਵੈਰਾਗ ਦਿਲ ਨੂੰ ਟੁੰਬਦੇ ਹਨ। ਜੀਵਨ ਦਾ ਯਥਾਰਥ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਇਹ ਨਿਬੰਧ ਸਾਡੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਕੋਹੜ, ਆਰਥਿਕ ਮੰਦਹਾਲੀ, ਨਾਰੀ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਅਤੇ ਕਿਰਤੀਆਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਵੇਦਨਾ। ਕੁਝ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੇ ਸਰਬਸਾਂਝੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਮੁਹੱਬਤ, ਨਫ਼ਰਤ, ਪ੍ਰੇਮ, ਵਿਜੋਗ, ਵਸਲ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝਾਂ। ਸਾਰੇ ਨਿਬੰਧ ਹੀ ਸਾਰਥਕ ਸੁਨੇਹੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਕਾਵਿ, ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਪੁੱਠ ਚਾੜ੍ਹ ਕੇ ਨਿਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸੁਆਦਲਾ ਅਤੇ ਰਸਦਾਇਕ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੋਕ ਬੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਨੇ ਨਿਬੰਧਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਕੀ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਰੌਚਿਕਤਾ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੱਖਾਂ 'ਤੇ ਝਾਤ ਪੁਆਈ ਗਈ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚਲੀਆਂ ਮੱਤਾਂ ਸੁਮੱਤਾਂ, ਮਿਹਣੇ ਤਾਹਨੇ, ਦਰਦਾਂ ਦੇ ਦਰਿਆ, ਵਧਾਵੇ ਵਧਾਈਆਂ, ਦੋਹਰੇ ਬਿਰਹੜੇ ਅਤੇ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਦੇ ਖੱਟੇ ਮਿੱਠੇ ਜ਼ਾਇਕੇ ਨਿਬੰਧਾਂ ਵਿਚ ਵੱਖਰਾ ਹੀ ਰੰਗ ਭਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਮੀਰ ਵਿਰਸੇ, ਮਾਣਮੱਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਜਨਜੀਵਨ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਨੁਹਾਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਤਹਿ ਦਿਲੋਂ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

ਡਾ: ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ
ਮੋ: 98147-16367.

c c c

ਕਵਿਤਾ ਅੰਦਰ ਮੇਰੀ ਰੂਹ
ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ : ਸੁਭਾਸ਼ ਦੀਵਾਨਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ
ਮੁੱਲ : 100 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 102
ਸੰਪਰਕ : 98888-29666.

ਸੁਭਾਸ਼ ਦੀਵਾਨਾ ਇਕ ਪ੍ਰੌੜ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ-ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਜਾਣੂ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ। 'ਕਵਿਤਾ ਅੰਦਰ ਮੇਰੀ ਰੂਹ' ਉਸ ਦਾ ਸਤਵਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਹਥਲੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ 86 ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਅੱਧੀ ਦਰਜਨ ਦੇ ਕਰੀਬ ਨਜ਼ਮਾਂ ਹਨ। ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਇਕ ਦਰਜਨ ਦੋਹੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਲੋਚਕ ਪ੍ਰੋ: ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਸਿੰਘ ਯੋਗੀ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੀਵਾਨਾ ਜੀ ਨੇ ਇਲਮ ਅਰੂਜ਼ ਬਾਰੇ ਲੋੜੀਂਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਕਰੀਬ 15 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲ ਲਿਖਣੀ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਨਿਰੰਤਰ ਸ਼ਿਅਰ ਸਿਰਜਣਾ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਨੇ ਦੀਵਾਨਾ ਨੂੰ ਅੱਜ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਨਾਮਵਰ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਕਾਫ਼ਿਲੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਿਚ ਸ਼ੁਮਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਜਿਹੜੀਆਂ ਢਾਹੂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪਤਨ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਨ, ਦੀਵਾਨਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਸੁਭਾਸ਼ ਦੀਵਾਨਾ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰ ਅਕਸਰ ਗੰਭੀਰ ਵਿਅੰਗ ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਮੂਨਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵਿਅੰਗ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ। ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰੂਹ ਤੋਂ ਚੇਤਨ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਡੰਬਨਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਾਇਰ ਬੜੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਅਤੇ ਵਿਅੰਗ ਨਾਲ ਭੁਗਤਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਧਾਰਮਿਕ, ਆਰਥਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਿੱਧੀ ਉਂਗਲ ਉਠਾਈ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮੱਖਣ ਸਿੱਧੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦਾ, ਇਸੇ ਲਈ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਸਹਿਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ :
ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿਚ ਹੈ ਕੁਝ ਨੁਕਸ ਜ਼ਰੂਰ,
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਲ ਨਾਗਰਿਕ, ਦਿਸਦੇ ਕੇਵਲ ਵੋਟ।
ਤਾਕਤਵਰ ਹਥਿਆਰ ਹੈ ਧਰਮ ਸਿਆਸਤ ਕੋਲ,
ਬਾਬੇ ਬੈਠੇ ਧਰਮ ਦੀ ਭੰਗ ਰਹੇ ਨੇ ਘੋਟ।
ਭਾਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ ਨੇਤਾ, ਆਪਣਾ ਨਾਂਅ ਚਮਕਾ ਲੈ,
ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੈਂ ਮੂਰਖ ਹਾਂ ਤੂੰ ਹੋਰ ਬਣਾ ਲੈ।
ਰੱਬ ਹੀ ਸੱਡਾ ਮੁਲਕ ਚਲਾਉਂਦੈ, ਰੱਬ ਹੀ ਸਾਡੇ ਪਰਦੇ ਢਕੇ....।
ਸੁਭਾਸ਼ ਦੀਵਾਨਾ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੁਤਕੁਤਾਰੀਆਂ ਕੱਢ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀਆਂ ਬੇਵਕੂਫ਼ੀਆਂ ਉੱਤੇ ਹੱਸਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦੇਣਗੇ।

ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ
ਮੋ: 94174-84337.

ਪਾਰ ਗਾਥਾ
ਲੇਖਕ : ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 320 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 156
ਸੰਪਰਕ : 011-45555610.

ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ ਇਸ ਸਮੇਂ ਇਕ ਲੀਜੇਂਡ ਕਵੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਹੈਸੀਅਤ ਰੱਖਣ ਸਦਕਾ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ 'ਚ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਚਿਹਰਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ੀਲ ਕਾਵਿ-ਲਹਿਰ ਦੇ ਬਾਨੀਆਂ 'ਚ ਉਸ ਦਾ ਉੱਘਾ ਨਾਂਅ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਕਾਵਿ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਵੀ ਮਿੱਤਰਾਂ ਮਨਜੀਤ ਮੀਤ, ਗੁਰਦਿਆਲ ਕੰਵਲ ਅਤੇ ਉੱਘੇ ਚਿੰਤਕ ਡਾ: ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੂੰ 'ਪਾਰ-ਗਾਥਾ' ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਚ ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ਮਈ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਰਜ ਹੈ। 'ਹੁਣ ਵਾਦ' ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਭੂਤਕਾਲ 'ਚੋਂ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਉਲੀਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਨਿਰੰਤਰ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਦੱਸ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ :
ਮੁਰਦਾ ਭੂਤ, ਅਣਜੰਮਿਆ ਭਵਿੱਖ ਹੈ
ਅਸੀਂ ਤਾਂ 'ਹੁਣ' ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ।
ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਨੇ ਖੇਡ ਉਸ ਦੀ,
ਸੂਰਜ ਦਾ ਕਯਾ ਕਹਿਣਾ।
ਜੀਵਨ ਇਕ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਨਿੱਤ ਵਾਪਰਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੀ ਹਨ। ਇਸੇ ਲਈ ਜੀਵਨ-ਯਥਾਰਥ ਦੀ ਸੋਝੀ 'ਚ ਉਪਜੀ ਕਵਿਤਾ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿੱਤ ਨਵੇਂ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੀ ਕਿਆਸੀ, ਚਿਤਵੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਵਰਤਮਾਨ ਤੋਂ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਥੀਂ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਨਿੱਤ-ਨਵੇਂ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਰਚਨਾ 'ਚ ਵਿਅਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚਿੰਤਨਸ਼ੀਲ ਵਿਅਕਤੀ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਦੇ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਤੋਰਨ ਦੀ ਸਫ਼ਲ ਅਕਾਂਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ 'ਚ ਗੁਜ਼ਰਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਪਕੜਨਾ ਕੋਈ ਸਹਿਜ ਕਾਰਜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਲੌਕਿਕ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦਿਆਂ 'ਪਾਰ ਲੌਕਿਕ ਸੰਸਾਰ' ਦੇ ਸੁੱਖਾਂ ਦੀ ਥਾਵੇਂ 'ਹੁਣ' ਥੀਂ ਵਿਚਰਦਿਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁੱਖਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲੋਚਦਾ ਹੈ :
ਕੱਲ੍ਹ, ਭਲਕ ਨਾ ਲਗਦੇ ਚੰਗੇ
'ਹੁਣ' ਦੀ ਇੱਛਾ 'ਹੁਣ' ਹੀ ਮੰਗੇ।
'ਹੁਣ' ਹੀ ਸੁਣਨਾ 'ਹੁਣ' ਹੀ ਕਹਿਣਾ।
'ਪਾਰ ਗਾਥਾ' ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 'ਧੀ ਦਾ ਸੱਚ' ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਤੱਕ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ, 'ਹੁਣ ਵਾਦ', 'ਮੇਰਾ ਘਰ', 'ਬਹਿਮੰਡ-ਬਾਣੀ', 'ਸੂਰਜ ਦਾ ਸਫ਼ਰ', 'ਇਸ਼ਕ, ਖ਼ੁਦਾ ਤੇ ਬੰਦਾ', 'ਪਾਰ-ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ', 'ਨੀਰੋ ਨੇਤਾ', 'ਪਿਆਰ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ', 'ਤੰਗ ਜੁੱਤੀ', 'ਰਾਵਣ', 'ਖਪਤ-ਕਲਚਰ ਦਾ ਪਿਆਰ' ਅਤੇ 'ਹਵਾ ਵਿਚ ਹਵਾ' ਆਦਿ ਕਵੀ ਦੇ 'ਹੁਣ ਵਾਦ' ਵਰਗੇ ਨਵੇਂ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਟੋਹ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਜਾਪਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦਰਸ਼ਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਅੱਗੇ ਟੋਰੀ ਰੱਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਾਠਕ ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈ ਕੇ ਅੱਗੇ ਤੁਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਗੇ। ਆਮੀਨ।

ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ (ਪ੍ਰੋ:)
ਮੋ: 098786-14096.

ਕਰਫ਼ਿਊ
ਲੇਖਕ : ਵਿਭੂਤੀ ਨਾਰਾਇਣ ਰਾਏ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 125 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 80
ਸੰਪਰਕ : 096438-90121.

'ਕਰਫ਼ਿਊ' ਨਾਵਲ ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ ਵਿਭੂਤੀ ਨਾਰਾਇਣ ਰਾਏ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਸ: ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਧੀਮਾਨ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਪਰੰਪਰਕ ਨਾਵਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕੋਈ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੁਝ ਚਿਹਰੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹਨ, ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਨੇ ਜੋ ਦੰਗਿਆਂ ਅਤੇ ਫ਼ਸਾਦਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੱਗੇ ਕਰਫ਼ਿਊ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੰਗੇ ਕੌਣ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ? ਚੋਣਾਂ ਨਜ਼ਦੀਕ ਆ ਜਾਣ 'ਤੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ-ਹਾਰ ਦੀ ਫ਼ਿਕਰ ਸਤਾਉਣ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਮੁਸਲਮਾਨ ਨੇਤਾ ਬਦਰੁੱਦੀਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਨੇਤਾ ਰਾਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੈਸਵਾਲ ਜਿਹੇ ਲੋਕ ਆਪਣਾ ਉੱਲੂ ਸਿੱਧਾ ਕਰਨ ਲਈ ਦੰਗੇ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੰਦਰ ਦੀ ਕੰਧ 'ਤੇ ਫਟਾਕਾ ਫੋੜ ਕੇ, ਬੰਬ ਸੁੱਟਣ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਸਲਮਾਨ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ, ਫ਼ੌਜ, ਸੀ.ਆਰ.ਪੀ. ਦੀ ਗਸ਼ਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਸਤੀਆਂ ਵਿਚ ਤੇਜ਼ ਹੋਣ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਧੰਦੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਸਲਨ ਬੀੜੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਟੱਬਰ, ਦਰਜੀ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਹੁੰਮਸ ਅਤੇ ਗਰਮੀ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਬਿਲਬਿਲਾਉਂਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਈਦਾ ਜਿਹੀਆਂ ਤ੍ਰੀਮਤਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਦਵਾਈ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀ, ਮੌਤ ਘਰਾਂ 'ਤੇ ਮੰਡਰਾਉਣ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੂੰਦ-ਬੂੰਦ ਨੂੰ ਤਰਸਦੇ ਨੇ ਇਹ ਲੋਕ। ਹਿੰਦੂ ਆਬਾਦੀ 'ਚ ਯੂਸਫ਼ ਦਰਜੀ ਜਿਹੇ ਲੋਕ ਸ਼ੱਕ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਮੁੰਡੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ 'ਤੇ ਇੱਟਾਂ-ਪੱਥਰ ਸੁੱਟਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਘਰਾਂ 'ਚ ਤੂੜੇ ਇਹ ਲੋਕ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦੇ ਦਿਖਾਈ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਕਰਫ਼ਿਊ ਦੀ ਭਿਆਨਕਤਾ, ਭੈਅ, ਸੰਸਾ ਅਤੇ ਸ਼ੱਕ ਇਸ ਲਘੂ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਉੱਭਰਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਗ਼ਰੀਬ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦੇ ਹਨ, ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਅਭਿਜਾਤ ਵਰਗ ਦੀ ਐਸ਼ਪ੍ਰਸਤੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਕਰਫ਼ਿਊ ਦੌਰਾਨ ਭੁੱਖ, ਤੇਹ, ਮੌਤ, ਜਬਰ ਜਨਾਹ ਜਿਹੀਆਂ ਪੀੜਾਦਾਇਕ ਹੋਣੀਆਂ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਬਰ ਜਨਾਹ ਨੂੰ ਸੰਕੇਤ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ: ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਧੀਮਾਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਅਨੁਵਾਦ ਸਰਲ ਤੇ ਰਵਾਨੀ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਆਮ ਬੰਦਾ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਚੱਕੀ ਵਿਚ ਪਿਸਦਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਕੇ.ਐਲ. ਗਰਗ
ਮੋ: 94635-37050

1-08-2020

 ਪਲੀਤ ਹੋਇਆ ਚੌਗਿਰਦਾ
ਕ੍ਰਿਤ : ਡਾ: ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ
ਸੰਕਲਨ : ਕੁਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੂਰੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਪੁਸਤਕਮਾਲਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ। ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 216
ਸੰਪਰਕ : 98889-24664.

ਮੌਜੂਦਾ ਦੌਰ ਕੁਢਰ ਅਰਥ-ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਬੇ-ਲਗਾਮ ਢਾਂਚਾਗਤ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਪਾਗਲਪਨ ਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਿੱਟੀ, ਜੰਗਲ, ਜਲ-ਸੋਮੇ, ਜੈਵ-ਵਿਭਿੰਨਤਾ, ਸਮੁੰਦਰ, ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਖਣਿਜਾਂ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਬੇਦਰਦੀ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਬਰਬਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਨਾ ਸੰਭਲੇ ਤਾਂ ਕੁਦਰਤ 'ਚ ਲਾਲਸਾਗਤ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਲੈ ਬੈਠੇਗੀ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਮੁੱਚੀ ਕਾਇਨਾਤ ਨੂੰ ਵੀ। ਇਹੀ ਉਹ ਗੱਲ ਹੈ ਜਿਹੜੀ 'ਅਜੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਸਮੂਹ' ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਡਾ: ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਵਲੋਂ 'ਅਜੀਤ' ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿਚ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸੰਪਾਦਕੀਆਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਪੁਸਤਕ 'ਪਲੀਤ ਹੋਇਆ ਚੌਗਿਰਦਾ' ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉੱਭਰਦੀ ਹੈ।
91 ਲੇਖ, ਹਰ ਲੇਖ 2 ਕੁ ਸਫ਼ੇ ਦਾ, ਕਲਾਵੇ 'ਚ ਲਈ ਬੈਠੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ 216 ਪੰਨਿਆਂ 'ਤੇ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹੋਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ 6 ਸਫ਼ੇ ਜੇ ਛੱਡ ਵੀ ਦੇਈਏ ਤਾਂ ਅਗਲੇ 4 ਪੰਨੇ ਤਤਕਰੇ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਅਗਲੇਰੇ ਤਿੰਨ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਪਤੇ ਸਮੇਤ, ਬਹੁ-ਪਰਤੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਉਪਰੰਤ ਸਫ਼ਾ ਨੰ: 15 ਤੋਂ 18 ਤੱਕ ਕੁੱਲ ਚਾਰ ਪੰਨਿਆਂ 'ਤੇ ਉੱਘੇ ਵਿਦਵਾਨ ਡਾ: ਲਖਵਿੰਦਰ ਜੌਹਲ ਵਲੋਂ ਲਿਖੀ ਭਾਵਪੂਰਤ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਉਭਾਰਦੀ ਹੈ।
ਸੰਨ 1993 ਦੇ ਕਰੀਬ ਆਖ਼ਰੀ ਮਾਹ ਤੋਂ 2019 ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ ਸਾਢੇ 25 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਵਕਫ਼ੇ ਵਿਚ ਲਿਖੀਆਂ, ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸੋਮਿਆਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਅਤੇ ਨਿਘਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਬੁੱਝਦੀਆਂ, ਖ਼ਬਰਦਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਹੱਲ ਸੁਝਾਉਂਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਪਾਦਕੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿਉਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਅਗਲੀਆਂ-ਅਗਲੇਰੀਆਂ, ਪੜਾਅਵਾਰ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਫਰੋਲਦੇ ਹਾਂ ਤਦ ਭਲੀਭਾਂਤ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਲ-ਦਰ-ਸਾਲ ਸਥਿਤੀ ਕਿਵੇਂ ਬਦ ਤੋਂ ਬਦਤਰ ਹੁੰਦੀ ਗਈ। ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਮੌਜੂਦਾ ਨਿਜ਼ਾਮ, ਜੇ ਇਸੇ ਤਰਜ਼ 'ਤੇ ਚਲਦੇ ਰਹੇ ਤਾਂ ਭਾਵੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਸਕੇਗਾ। ਪੁਸਤਕ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, 'ਨਫ਼ੇ ਲਈ, ਦੌਲਤ ਲਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੌਲਤ ਹਥਿਆਉਣ ਲਈ, ਫਿਰ ਦੂਜਿਆਂ ਉੱਪਰ ਇਸੇ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਸੱਤਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦੀ ਭੁੱਖ ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਵਾਲੀਆਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਧੁੰਦਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।'
ਹਾਲਾਤ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਿਗੜਦੇ ਰਹਿਣ ਕਾਰਨ ਹੀ ਸੰਪਾਦਕੀਆਂ ਦੀ ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾ ਘਟਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਗਿਣਤੀ ਵਧਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕੀਆਂ/ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਤੱਥ ਆਧਾਰਿਤ ਨਿਖਾਰ ਆਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਸੁਝਾਅ ਵੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਾਣ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਲੱਗੇ, ਕੁਝ ਕਰ ਗੁਜ਼ਰਨ ਅਤੇ ਚੇਤੰਨ ਹੋ ਜਾਣ ਦੇ ਹੋਕੇ ਸਮੇਤ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਡਿਆਇਆ ਵੀ ਗਿਆ। ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਵਿਗਾੜਨ ਉਪਰੰਤ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਭੈੜੇ ਸਿੱਟਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਚਿਤਾਵਨੀਆਂ ਵਧਣ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਸਾਢੇ 6 ਵਰ੍ਹਿਆਂ (11/1993 6/2000) ਵਿਚ ਸਿਰਫ 5, ਅਗਲੇ 10 ਵਰ੍ਹਿਆਂ (11/2001 11/2010) ਵਿਚ 27 ਅਤੇ ਅਗਲੇ 8 ਸਾਲਾਂ (4/2011 6/2019) ਵਿਚ 59 ਸੰਪਾਦਕੀਆਂ ਇਸ ਅਹਿਮ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਜੋ ਕਨਸੋਆ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮਗਰਲੇ ਇਕ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਸਥਿਤੀ ਕਿੰਨੀ ਵਿਗੜੀ ਜਾਂ ਵਿਗਾੜੀ ਗਈ ਹੈ। ਜੇ ਨਾ ਸੰਭਲੇ ਤਾਂ ਕੀ ਭਾਣਾ ਵਾਪਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਲੇਖਕ ਸਿਰਫ ਬਦਤਰ ਸਥਿਤੀ 'ਚੋਂ ਹੀ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ? ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸੁਝਾਅ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਚੰਗਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਡਿਆਉਂਦਾ ਵੀ ਹੈ। ਪਰ ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਸਮੂਹ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਉੱਠਦੇ, ਇਹ ਬੇਹੱਦ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਦਰ-ਹਕੀਕਤ; 'ਸਾਡਾ ਭਵਿੱਖ ਪਦਾਰਥੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਤੱਕੜ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਭੌਤਿਕ ਤੱਕੜ ਵਿਚ ਲਟਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੌਗਿਰਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ? ਇਸ ਦਾ ਨਿਤਾਰਾ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਕੀਤੀ ਹੈ।' ਇਹੀ ਉਹ ਚਿਤਾਵਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸਾਨੂੰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਮਿੱਟੀ, ਪਾਣੀ, ਰੁੱਖਾਂ, ਹਵਾ, ਜੰਗਲਾਂ, ਜਲ-ਸੋਮਿਆਂ, ਗੱਲ ਕੀ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਹਰ ਪਹਿਲੂ ਨਾਲ ਮੋਹ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਇਹ ਕਿਤਾਬ, ਜਲ-ਥਲ-ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਘਾਣ ਪ੍ਰਤੀ ਬੇਹੱਦ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦਿਆਂ ਬਹੁਤਾ ਭਾਵੇਂ ਮੌਜੂਦਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੱਦ-ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉਲੰਘ ਕੇ ਸਮੁੱਚੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਵੀ ਹੈ। ਕਿਉਂ? ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ, ਹਵਾ, ਪੰਖੇਰੂਆਂ, ਗੱਲ ਕੀ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਇਕੋ ਦੇਸ-ਦੇਸਾਂਤਰ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਸਭ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣਗੇ। ਕਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਆਮਤਾਂ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਪੰਜਾਬ, ਜਿਹੜਾ ਕਦੇ ਸਪਤ-ਸਿੰਧੂ, ਸੱਤ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਪੰਜ-ਆਬ ਤੇ ਮਗਰੋਂ ਢਾਈ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਰਹਿ ਗਈ, ਅਸੀਂ ਉਹ ਵੀ ਗੰਧਲੇ ਕਰ ਛੱਡੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਜਲ-ਸੋਮੇ ਮਰ ਮੁੱਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਮਿੱਟੀ ਬਾਂਝ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਹੁਣ ਮੌਤ ਉੱਗਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਖ਼ਤ ਚਿਤਾਵਨੀਆਂ ਨਾਲ ਲਬਾਲਬ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਾਂਵੀਂ-ਸੁਥਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੀਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਕੁੱਖਾਂ ਦਾ ਵਾਸਤਾ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਅਰਥਾਤ;
ਜੇ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਹੈ,
ਤਦ ਹੀ ਜੰਗਲ (ਬਨਸਪਤੀ) ਹੈ।
ਜੰਗਲ; ਜੋ ਵਰਖਾ ਦੇ ਸਾਖਸ਼ੀ ਹਨ,
ਵਰਖਾ; ਪਾਣੀ ਦਾ ਮੁਢਲਾ ਸੋਮਾ ਹੈ,
ਪਾਣੀ-ਮਿੱਟੀ; ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਧਾਰ ਹਨ।
ਇਹੀ ਨਹੀਂ, ਹੋਰ ਵੀ ਬੜਾ ਕੁਝ ਸਮੇਟੀ ਬੈਠੀ ਹੈ ਇਹ ਪੁਸਤਕ, ਜਿਹੜੀ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪੜ੍ਹਨੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਾਂਵੀਂ-ਸੁਥਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣਨ ਲਈ ਸੁਹਜਮਈ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਵੀ ਪੈਣਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਮੁਤਾਬਿਕ;
ਵੇਲਾ ਹੈ, ਆਓ ਹੁਣ :
ਬਿਰਖਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ,
ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਬਾਂਹ ਫੜੀਏ,
ਧਰਤੀ ਦਾ ਅਦਬ ਕਰੀਏ।
ਕੁਝ ਤਾਂ ਕਰੋ ਯਾਰੋ, ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਆਖਰ ਬੂੰਦ-ਬੂੰਦ ਨਾਲ ਵੀ ਤਾਂ ਘੜਾ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਵੀ ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚੋਂ ਹੈ।

ਵਿਜੈ ਬੰਬੇਲੀ
ਮੋ: 94634-39075

ਰੱਬ ਦੇ ਡਾਕੀਏ
ਲੇਖਕ : ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੋਢੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 180 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 136
ਸੰਪਰਕ : 98152-98459.

ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੋਢੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਜਾਪਾਨ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਜੀਵਨ ਜੀਅ ਰਿਹਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਵਾਰਤਕ ਦੋਵੇਂ ਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਉਸ 'ਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਰੰਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਜਾਪਾਨੀ ਹਾਈਕੂ ਦੀ ਗੱਲ ਛੇੜੀ। ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਜੈਨ ਬੋਧੀ ਚਿੰਤਕ ਤਾਓ, ਕਨਫਿਊਸ਼ੀਅਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਉਸ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਵਿਚ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਹੈ। ਜਾਪਾਨੀ/ਚੀਨੀ ਕਹਾਵਤਾਂ, ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਉਸ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਨਿੱਜ ਨਾਲ ਘੁਲ-ਮਿਲ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 'ਰੱਬ ਦੇ ਡਾਕੀਏ' ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਨਿਵੇਕਲੀ ਵਾਰਤਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਾਲੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਵਾਰਤਕ, ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਕਾਵਿਕਤਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉਲੰਘਦੇ ਹਨ।
136 ਸਫ਼ੇ ਵਿਚ 25 ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਨਿਬੰਧਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਇਹ ਕਿਤਾਬ। ਇਹ ਨਿਬੰਧ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਲੇਖਕ ਦੇ ਕਲਪਨਾਸ਼ੀਲ ਸੁਤੰਤਰ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਉਪਜ ਹਨ। ਸਬੰਧਿਤ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਲੇਖਕ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਅਨੁਭਵ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ, ਜਾਪਾਨੀ/ਬੋਧੀ/ਚੀਨੀ ਚਿੰਤਕ ਅਤੇ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ, ਮੁੱਲਾਂ ਨਸੀਰੂਦੀਨ ਦੇ ਟੋਟਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੱਚੀ ਸਮੱਗਰੀ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਨਾਲ ਸਿਰਜੀ ਵਾਰਤਕ ਵਿਚ ਬਹੁਤੇ ਹੱਦ ਤੱਕ ਰੌਚਿਕਤਾ, ਸਹਿਜ ਅਤੇ ਹਲਕਾ-ਫੁਲਕਾਪਣ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਨਿਬੰਧ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਵਡੇਰੀਆਂ ਸਚਾਈਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਕ ਆਧਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਕ ਬਣਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਜੈਨ ਬੋਧੀਆਂ ਦਾ ਜਟਿਲ ਫਲਸਫ਼ਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਭਾਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸੁਹਜ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਜਾਪਾਨੀ ਹਾਈਕੂ ਤੇ ਲਘੂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਓਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜਿੰਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਪੁਰਾਣੀ ਕਵਿਤਾ। ਇਹ ਤੱਥ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਹਾਈਕੂ ਕਾਵਿ ਦੀ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਹੁੰਗਾਰੇ ਤੋਂ ਵੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਸੋਢੀ ਦੀ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਸੁਹਜ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ।

ਡਾ: ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਧੀਰ
ਮੋ: 98722-60550

c c c

ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਪਿਛਵਾੜੇ
ਲੇਖਕ : ਅਮੀਨ ਮਲਿਕ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਾਲਿਫ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 180
ਸੰਪਰਕ : 99884-40812.

'ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਪਿਛਵਾੜੇ' ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਅਮੀਨ ਮਲਿਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ ਹਨ। ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਵੈਜੀਵਨੀ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਗਹਿਰੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾਲ ਕਲਮਬੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਿਰਜਣਾਤਮਿਕ ਵਾਰਤਕ ਦਾ ਇਹ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਮਾਜ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਦੀ ਗਾਥਾ ਹੈ। ਛਪਣ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਵੇਖੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਅਮੀਨ ਮਲਿਕ ਦੀ ਆਖਰੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਮਹੀਨੇ ਹੀ ਉਹ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਆਖ ਗਏ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਅਤਿ ਰੌਮਾਂਚਿਕ ਅਤੇ ਜੋਖ਼ਮਾਂ ਭਰਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ, ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਦੇ ਜਜ਼ਬੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਮੀਨ ਮਲਿਕ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਹੀ ਸ਼ਰਤਾਂ 'ਤੇ ਜੀਵਿਆ ਸੀ। 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀਆਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹਨ। ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਬੇਵਫ਼ਾਈ, ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਿਤਮ, ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਖੋਖਲੇਪਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਿਆਸਤ ਦੀਆਂ ਬੇਰੁਖ਼ੀਆਂ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਕੈਨਵਸ ਨਾ ਸਿਰਫ ਰੌਚਿਕ ਹੈ ਸਗੋਂ ਦਿਲ ਕੰਬਾਊ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਿਤਾਬ ਵਿਚ ਦੋ ਲੇਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧਰਮ ਪਤਨੀ ਰਾਣੀ ਮਲਿਕ ਦੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਅਮੀਨ ਮਲਿਕ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੇ ਗਹਿਰੇ ਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਉਘਾੜਦੇ ਹਨ 'ਮੈਨੂੰ ਇਕੋ ਮਾਣ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਬੀਵੀ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦੇ ਲਹੂ ਵਿਚ ਪੰਜ ਦਰਿਆ ਹਨ ਅਤੇ ਜੁੱਸੇ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਿਪਿਆ ਪੋਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।' ਅਮੀਨ ਮਲਿਕ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਮੰਚ ਉੱਪਰ ਹਾਰ ਪਾ ਕੇ ਬੈਠਣਾ, ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਸਸਤੀ ਜਿਹੀ ਖਾਹਿਸ਼ ਲਈ ਹਫ਼-ਹਫ਼ ਕੇ ਮਰਨਾ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿਚ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਗਵਾਉਣ ਲਈ ਥੱਲੇ ਲੱਗ ਜਾਣਾ, ....... ਮੈਂ ਇਹੀ ਆਖਾਂਗਾ ਕਿ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਨਾ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ।' ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ 21 ਲੇਖਾਂ ਵਿਚੋਂ 19 ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹਨ ਅਤੇ 'ਯਾਰਾਂ ਦੀ ਮਸਤੀ ਵੱਖਰੀ' ਦੇ ਇਕੋ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ ਦੋ ਲੇਖ ਹਨ। ਸੰਤਾਲੀ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਅਮੀਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਅਜਬ ਗਹਿਰਾਈ ਵਾਲੇ ਹਨ 'ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਰੁੜ੍ਹਦੀ ਜਾਂਦੀ ਇਕ ਚਿੱਟੇ ਸਿਰ ਵਾਲੀ ਮਾਈ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਵਗਾਹ ਮਾਰਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਇਕ ਸਿੱਖ ਔਰਤ ਸੀ।' ਅਮੀਨ ਮਲਿਕ ਦੇ ਦਿਲ ਦਾ ਦਰਦ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸਫ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਉਕਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਾਫ਼ਲਾ ਜਦੋਂ ਕਮਾਦਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਮੌਤ ਨੇ ਮੂੰਹ ਆ ਅੱਡਿਆ ਇਕ ਦੋ ਫਾਇਰ ਵੱਜੇ। ਆਪਾਧਾਪੀ ਪਈ ਤੇ ਕਮਾਦਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਰਛੀਆਂ, ਛਵੀਆਂ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾਨਾਂ ਵਾਲੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਦੱਸੇ ਬਿਨਾਂ ਉੱਜੜੇ ਜਾਂਦੇ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲੱਗੇ'.......... ਮੌਤਾਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਵੀ ਕੋਈ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ ਖਲੋ ਕੇ......' ਅਮੀਨ ਆਪਣੀ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਸਵਾਲ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਵਿਗੜ ਰਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਹਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਵੀ ਹਨ ਮਾਨਵੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਹਨ ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਪਾਇਆ ਹੈ 'ਪੰਜਾਬੀ ਕਦੇ ਅਕਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕਰਨਗੇ ਜਾਂ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਹੀ ਬਣੇ ਰਹਿਣਗੇ?' ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਰਹਿਤਲਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਨੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਡਾ: ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋ: 94171-94812.

c c c

ਰੰਗ
ਕਵੀ : ਪਵਨ 'ਗਿੱਲਾਂਵਾਲਾ'
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 111
ਸੰਪਰਕ : 0172-5027427.

ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਗੀਤਕਾਰ, ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ ਪਵਨ 'ਗਿੱਲਾਂਵਾਲਾ' ਆਪਣੀ 11ਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ਰੰਗ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਰਾਹੀਂ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 99 ਕਾਵਿ, ਗੀਤ ਦੀਆਂ ਵੰਨਗੀਆਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਕਵੀ/ਗੀਤਕਾਰ ਨੇ 'ਰੰਗ' ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਦਰਜ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਕਈ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਕਾਵਿਕ ਬਿੰਬਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਰਸਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਿਧਰੇ ਉਹ ਕੁਦਰਤ ਵਿਚ ਪਸਰੇ ਪਹਾੜਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ, ਬੂਟਿਆਂ, ਝਰਨਿਆਂ, ਚੰਨ-ਸੂਰਜ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ 'ਤੇ ਪੈਂਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੀ ਕਲਾਮਈ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਰੁੱਤਾਂ ਨੇ ਬਸ ਰੰਗ ਹੀ ਬਦਲੇ
ਨਾਲ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆ ਕੇ
ਦਿਲ ਦਾ ਪੰਛੀ ਖੌਰੇ ਕਿਉਂ
ਰੁੱਖੋਂ-ਬੇਮੁੱਖ ਹੋਇਆ।'
ਕੁਦਰਤੀ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦਾ ਕਵੀ/ਗੀਤਕਾਰ ਪਵਨ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪੜਾਵਾਂ ਬਚਪਨ, ਜਵਾਨੀ ਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਮਰ ਮੁਤਾਬਿਕ ਹਰੇਕ ਰੰਗ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੰਗ ਰਚਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਰੰਗ, ਰੀਝਾਂ ਸਧਰਾਂ, ਚੰਨ ਵਾਲੀ ਚਾਨਣੀ, ਸੁਪਨੇ ਅਧੂਰੇ, ਹੁਸਨ ਜਵਾਨੀ, ਪੀਂਘ, ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ, ਰੁੱਤ ਬਹਾਰਾਂ ਦੀ, ਇਸ਼ਕ ਬੁਖਾਰ, ਨਾ ਸੋਚਾਂ ਨਾ ਮਧਰਾਂ, ਆਦਿ ਵਿਚ ਖਿਲਰੇ ਪਏ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਰਚਨਾ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਿਥੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਇਕ ਸਾਰਥਕ ਅਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇਣ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੇ ਵਲਵਲਿਆਂ, ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ/ਬਿੰਬਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਕੈਨਵਸ 'ਤੇ ਚਿਤਰਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਦਿੱਸਦੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਉਹ ਰੰਗ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਭਾਵੇਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਵਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਪਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਨਿਵੇਕਲਾ, ਮੋਕਲਾ ਤੇ ਸਦਾਬਹਾਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਧੜਕਦੀ ਹੈ, ਰਿਸ਼ਤੇ ਜਿਊਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਨਵਾਂ-ਨਰੋਇਆ ਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਲਬਾਲਬ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਡਾ: ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਮੋ: 98761-56964.



Website & Contents Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 2002-2018.
Ajit Newspapers & Broadcasts are Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust.
The Ajit logo is Copyright © Sadhu Singh Hamdard Trust, 1984.
All rights reserved. Copyright materials belonging to the Trust may not in whole or in part be produced, reproduced, published, rebroadcast, modified, translated, converted, performed, adapted,communicated by electromagnetic or optical means or exhibited without the prior written consent of the Trust. Powered by REFLEX